საქმე №ას-155-145-2017 26 ოქტომბერი, 2018 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ა. ნ-ე (მოსარჩელე, აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე - ა. უ-ი, ქ. ღ-ი, ე. ხ-ი, ე. ღ-იძე, მ.- ხ-ი, ლ. მ-ი (მოპასუხეები, მოწინააღმდეგე მხარე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 30 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ა. ნ-ის (შემდეგში: მოსარჩელე) სახელზე საკუთრების უფლებით ირიცხება ქ. თბილისში, მ-ის ქუჩა №21-ში (შემდეგში: მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონება) მდებარე უძრავი ქონება.

2. მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის მიმდებარე ქუჩაზე მოპირისპირე მხარეს, მ-ის ქუჩა №18-ში მდებარეობს მიწის ნაკვეთი (შემდეგში: სადავო მისამართზე მდებარე მიწის ნაკვეთი) თანასაკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია ა. უ-ის (შემდეგში: პირველი მოპასუხე), თ. უ-ისა და ნ. უ-ის სახელზე.

3. ინდ. ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „მ-ის-18”-მა (შემდეგში: მოპასუხე ამხანაგობა), რომლის წევრებსაც აგრეთვე წარმოადგენენ პირველი, მეორე და მესამე მოპასუხეები, დაიწყო სადავო მისამართზე მდებარე მიწის ნაკვეთზე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა.

4. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა პირველი მოპასუხის, ქ. ღ-ის, ე. ხ-ის, ე. ღ-იძის, მ. ხ-–ის, ლ. მ-ის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა: მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად 100 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა დაკისრება და მოთხოვნილი თანხის წლიური 10%-ის დაკისრება სარჩელის შეტანიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

5. მოსარჩელემ აგრეთვე იშუამდგომლა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების (ყადაღის დადება) გამოყენების შესახებ [საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ-ის) 191-ე მუხლი და 198-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი].

6. მოსარჩელის განმარტებით სადავო მისამართზე მდებარე მიწის ნაკვეთზე განხორციელებულმა მშენებლობამ პირდაპირი და უშუალო ზეგავლენა მოახდინა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ღირებულებაზე. გაუფასურებული ღირებულება, რომელიც გამოწვეულია მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე გარე გამაუარესებელი ფაქტორების ზემოქმედებით შეადგენს 100 000 აშშ დოლარს (იხ., ქონების გაუფასურებული ღირებულების შეფასების აქტი - ტ.2. ს.ფ. 52-71).

7. მოპასუხეებმა მოთხოვნის გამომრიცხველი შედავება დააფუძნეს ქონების გაუფასურების ფაქტობრივი გარემოების არარსებობაზე და აღნიშნულის დასადასტურებლად წარმოადგინეს დასკვნა, რომლითაც მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ღირებულება 2014 წლის იანვრის მდგონარეობით არის 222 000 აშშ დოლარი, ხოლო 2015 წლის თებერვლის მდგომარეობით - 230 000 აშშ დოლარი. ამდენად, დასკვნის მიხედვით, ქონების ღირებულება არ შემცირებულა, პირიქით შეიმჩნევა უმნიშვნელო მატება რაც შეადგენს 8000 აშშ დოლარს (იხ., ქონების შეფასების შესახებ დასკვნა - ტ.1. ს.ფ. 152-187).

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 14 იანვრის განჩინებით სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადება ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. ამხანაგობას და პირველ მოპასუხეს აეკრძალათ მათ საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გასხვისება და იპოთეკით დატვირთვა (იხ., ტ.1. ს.ფ. 119-121). ამავე სასამართლოს 2015 წლის 10 თებერვლის განჩინებით მოპასუხეთა მოთხოვნა საპირისპირო უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ არ დაკმაყოფილდა (იხ., ტ.1. სფ. 194, 195).

9. მოგვიანებით, მოპასუხეებმა შეგებებული სარჩელი წარადგინეს მოსარჩელის მიმართ, რომლითაც უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებით მათთვის მიყენებული ზიანის (განგრძობადი) ანაზღაურების სახით მოითხოვეს მოსარჩელისათვის ყოველთვიურად 7108 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების დღიდან მის გაუქმებამდე პერიოდში [სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, 189-ე მუხლი].

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 20 მარტის განჩინებით შეგებებული სარჩელი არ იქნა წარმოებაში მირებული, რამეთუ სასამართლოს მოსაზრებით სახეზე არ იყო სსსკ-ის 189-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წანამძღვარი, სახელდობრ სარჩელი აღძრული იყო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით, ხოლო შეგებებული სარჩელის მოთხოვნას პირვანდელ სარჩელთან დაკავშირებით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, რაც გამორიცხავდა კავშირს აღნიშნულ ორ მოთხოვნას შორის.

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. იმავდროულად გაუქმდა სარჩელთან დაკავშირებული უზრუნველყოფის ღონისძიება.

12. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ.

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 30 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილება, რომლითაც უარყოფილი იქნა სარჩელი მოპასუხეებისათვის 100 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა და მოთხოვნილი თანხის წლიური 10%-ის დაკისრების შესახებ სარჩელის შეტანიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

14. მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ამ განჩინების პპ:1,3 -ში მითითებული გარემოებები. იმავდროულად დადგენილად მიიჩნია შემდეგი:

15. ამხანაგობამ, რომლის წევრებიც არიან პირველი მოპასუხე, ქ. ღ-ი, ე. ხ-ი, ე. ღ--იძე, მ. ხ–ი და ლ. მ-ი, ზემოაღნიშნულ მისამართზე დაიწყო მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა სათანადო ნებართვის საფუძველზე, კერძოდ, 27.11.2013 წელს ქ. თბილისის მერიის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის თბილისის არქიტექტურის სამსახურის N1074138 ბრძანებით, ქ. თბილისში, მ-ის ქუჩა №18-ის მიმდებარედ, თანასაკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის შეთანხმებული არქიტექტურული პროექტის საფუძველზე, გაიცა მშენებლობის ნებართვა, რაც მოსარჩელეს გასაჩივრებული ჰქონდა სასამართლოში.

16. მოსარჩელეს სასამართლოში ასევე გასაჩივრებული ჰქონდა თბილისის საკრებულოს 2012 წლის 27 ივლისის #8-29 გადაწყვეტილება იმ მიწის ნაკვეთისთვის საცხოვრებელი ზონა 6-ის სტატუსის მინიჭების შესახებ, რომელზეც ამხანაგობამ დაიწყო ხუთსართულიანი სახლის მშენებლობა (იხ. სარჩელი, ტ. 1, ს.ფ. 1-18). მოსარჩელის (აპელანტის) მითითებით, ეს დავები მის სასარგებლოდ არ გადაწყვეტილა.

17. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივად შესაფასებლად სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ-ის) 992-ე მუხლით (დამფუძნებელი ნორმა) განსაზღვრული შემადგენლობა.

18. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით 992-ე მუხლის განსაზღვრავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის, კერძოდ, უნდა დადგინდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის ანუ, მოვალის ქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო, არამედ ზიანი უნდა იყოს ამ ქმედებით გამოწვეული უშუალო შედეგი.

19. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსსკ-ის 102-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

20. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის სამართლიანი განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, ამ ტიპის დავებში მოსარჩელე ვალდებულია, დაამტკიცოს ზიანის არსებობა და მისი მოცულობა, ასევე, მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მოპასუხემ უნდა ამტკიცოს მის ქმედებაში მართლწინააღმდეგობისა და ბრალის არარსებობა.

21. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, არ არსებობს ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობები. კერძოდ, მოსარჩელე ვერ ადასტურებს ზიანის არსებობას. უწინარესად, პალატა აღნიშნავს, რომ მოპასუხე მხარის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნით ერთმნიშვნელოვნად უარყოფილია სარჩელის ფაქტობრივი საფუძველი – სადავო მშენებლობის განხორციელებით მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ნივთის საბაზრო ღირებულების შემცირება.

22. რაც შეეხება სარჩელზე დართულ აუდიტორულ დასკვნას, როგორც ზემოთაც აღინიშნა, დასკვნა მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ნივთის საბაზრო ღირებულების გამაუფასურებელ გარე ფაქტორად მიუთითებს მის პირდაპირ მიმდებარე მიწის ნაკვეთზე არსებული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების წარმოებას და ფაქტობრივად დაუმთავრებელ მრავალსართულიან შენობა-ნაგებობას, გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელის მიწის ნაკვეთის 90%-მდე მოყოლილია მზის ბუნებრივი განათების ჩრდილში, მოხდა ამ მიწის ნაკვეთის ხილვადობის ხელყოფა, მიმოსვლის გზის სიმცირისა და მრავალსართულიანი საცხოვრებელი სახლის მობინადრეთა სამომავლო სატრანსპორტო საშუალებათა რიცხოვნობის ზრდის შემთხვევაში, ფაქტობრივად, შესაძლო მუდმივ საცობთან იქნება ასოცირებული არსებული მიწის ნაკვეთი.

23. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ამჟამად, მშენებლობა დამთავრებულია (მხარეთა განმარტება).

24. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, გაუგებარია რა მეთოდით დაადგინა აუდიტორმა მოსარჩელის მიწის ნაკვეთის 90%-ის მზის ბუნებრივი განათების ჩრდილში მოყოლა, წელიწადის რა პერიოდს (ზამთარი, ზაფხული...) და დღის რა მონაკვეთს (დილა, შუადღე, საღამო) ეხება ეს გაანგარიშება. რაც შეეხება სამომავლოდ, მრავალსართულიან სახლში მობინადრეთა ჩასახლების კვალობაზე, მათი ავტომანქანებით გამოწვეულ შესაძლო საცობებს, აღნიშნული წარმოადგენს ვარაუდს და ისინი (საცობები) შეიძლება სადავო კორპუსის აშენების გარეშეც წარმოქმნილიყო ამჟამად ქ. თბილისში შექმნილი ვითარების გათვალისწინებით. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ბუნდოვანია აუდიტორის დასკვნა ხილვადობის ხელყოფის თვალსაზრისითაც.

25. ამასთან, მოცემულ შემთხვევაში არ დადგინდა დელიქტური პასუხისმგებლობის წარმოშობის ისეთი წინაპირობა, როგორიცაა მოპასუხეების მართლსაწინაამდეგო, ბრალეული ქმდება.

26. პალატამ განმარტა, რომ მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზოგადად, ნიშნავს დადგენილი წესების, პირობების დარღვევას. ეს წესები და პირობები შეიძლება განსაზღვრული იყოს როგორც კანონით, ისე, მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულებით. რაც შეეხება ბრალს, თუ პირმა განახორციელა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ივარაუდება, რომ ეს ქმედება არის ბრალეული და მოპასუხემ უნდა ამტკიცოს, რომ ქმედება არ იყო მისი განზრახვის ან გაუფრთხილებლობის შედეგი.

27. განსახილველ საქმეში მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის იმ გარემოებას, რომ მშენებლობა მიმდინარეობდა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გაცემული სათანადო ნებართვის საფუძველზე.

28. მოპასუხეების ქმედების მართლწინააღმდეგობის კუთხით, მოსარჩელე (აპელანტი) აპელირებს სსკ-ის 115-ე და 170-ე მუხლებზე. 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლებები უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას.

29. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, იმ პირობებში, როდესაც სადავო მშენებლობა მოპასუხეებმა აწარმოვეს შესაბამისი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე, მითითება მათი მხრიდან უფლების არამართლზომიერ განხორციელებაზე მოკლებულია დამაჯერებლობას.

30. სსკ-ის 170-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, უფლების ბოროტად გამოყენებად ჩაითვლება საკუთრებით ისეთი სარგებლობა, რომლითაც მხოლოდ სხვებს ადგებათ ზიანი ისე, რომ არ არის გამოკვეთილი მესაკუთრის ინტერესის უპირატესობა, და მისი მოქმედების აუცილებლობა გაუმართლებელია

31. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით არ დგინდება მოპასუხეთა მიერ უფლების ბოროტად გამოყენება, რადგან გამოკვეთილია მათი ინტერესი და მიზანი – მიწის ნაკვეთზე მრავალსართულიანი საცხოვრებელი სახლის აშენება, რომლის მისაღწევად განხორციელებული მოქმედებები არ ემსახურება მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენებას.

32. ამასთან, გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ მოპასუხეებს შესაბამისი ადმინისტრაციული ორგანოს ნებართვის მიღების შემდეგ, სამშენებლო ნორმების დაცვით აქვთ ნაწარმოები სამუშაოები, რაც კიდევ ერთხელ ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ მათ მიერ ამ უფლების გამოყენებისას მოსარჩელის საკუთრების უფლების ხელყოფას ადგილი არა აქვს.

33. რაც შეეხება დამატებით გადაწყვეტილებას, რომლითაც მოსარჩელეს მოპასუხეთა სასარგებლოდ დაეკისრა 6107.50 ლარის გადახდა, პალატა აღნიშნავს, რომ ეს თანხა წარმოადგენს ორი კომპონენტის ჯამს: წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯი (5000 ლარი) და აუდიტის დასკვნის მომზადებაში მოპასუხეების მიერ გაწეული ხარჯი (1107.50 ლარი) [სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილი]. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის წარმომადგენლის მითითება მოპასუხეების მიერ წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის – 5000 ლარის მათთვის სრულად დაკისრების არამართებულობის შესახებ, განსახილველი საქმის სიმარტივიდან გამომდინარე, ამ ოდენობის ხარჯის არაგონივრულობის გამო და აღნიშნა, რომ მოპასუხეების მიერ წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯი - 5000 ლარი არ აღემატება დავის საგნის ღირებულების 4%-ს (4 000 აშშ დოლარი), რაც დღეს არსებული ოფიციალური კურსის მიხედვით შეადგენს - 10 600 ლარს.

34. ამასთან, ამ თანხის ოდენობისა და საპროცესო კოდექსის ზემოთ მითითებული დანაწესის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოში არ დაკმაყოფილდა მოწინააღმდეგე მხარეების (მოპასუხეების) შუამდგომლობა სააპელაციო ინსტანციაში წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის 2500 ლარის აპელანტისთვის (მოსარჩელე) დამატებით დაკისრების შესახებ.

35. რაც შეეხება აუდიტის დასკვნის მომზადებაში მოპასუხეების მიერ გაწეული ხარჯის (1107.50 ლარი) დაკისრებას, ამ ნაწილში, აპელანტის პრეტენზია იმაში მდგომარეობდა, რომ ეს თანხა მოსარჩელეს საერთოდ არ უნდა დაკისრებოდა, რადგან ხსენებული მტკიცებულება (აუდიტის დასკვნა) გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით საერთოდ არ იყო შეფასებული.

36. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ეს გარემოება არ წარმოადგენდა ამ ხარჯის მოსარჩელეზე დაკისრებაზე უარის თქმის საფუძველს, რადგან იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც სარჩელის აღმძვრელი პირის მიერ მითითებული ფაქტებიდან გამომდინარე შეუძლებელია კონკრეტული სამართლებრივი შედეგის მიღწევა და ამდენად, შესაგებლისა და მასში სარჩელის წინააღმდეგ მითითებული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებების შემოწმების აუცილებლობა აღარ არსებობს, ამ მტკიცებულებების მოსაპოვებლად მოპასუხის მიერ გაღებული ხარჯები უნდა დაეკისროს მოსარჩელეს.

37. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმებისა და სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით საკასაციო საჩივარი წარადგინა აპელანტმა (მოსარჩელე).

38. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის დარღვევას (სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა). კასატორი მიუთითებს სსკ-ის 992-ე მუხლის დისპოზიციაზე და აღნიშნავს, რომ სასამართლომ არ გამოიკვლია მთავარი განმაპირობებელი გარემოება სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული შედეგის დადგომისათვის, რაც ზიანის ფაქტის არსებობაში მდგომარეობს. კასატორი აღნიშნავს, რომ მის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები სავსებით საკმარისი და უტყუარი იყო ზიანის ფაქტის არსებობის დასადატურებლად.

39. იმავდროულად, კასატორი აღნიშნავს, რომ სარჩელის მოთხოვნის საფუძვლად მოსარჩელემ განსაზღვრა სსკ-ის 170-ე მუხლი, რომელიც კრძალავს საკუთრების უფლების იმგვარ სარგებლობას, რომლითაც მხოლოდ სხვებს ადგებათ ზიანი და არ არის გამოკვეთილი მესაკუთრის უპირატესი ინტერესი. სააპელაციო სასამართლომ კი, ყურადღება მხოლოდ უფლების ბოროტად გამოყენების არარსებობაზე [სსსკ-ის 115-ე მუხლი] გაამახვილა.

40. კასატორი მიუთითებს საკუთრების უფლების მაღალი სტანდარტით დაცულობაზე [საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი] და აღნიშნავს, რომ ქონების ღირებულების შემცირება წარმოადგენს საკუთრების ხელყოფას.

41. კასატორს დაუსაბუთებლად მიაჩნია მშენებლობის ნებრთვის შესახებ სამართლებრივი აქტების არსებობა და მიიჩნევს, რომ აღნიშნულით დასაბუთებული ვერ იქნაბა მოსარჩელის უფლების ხელყოფის მართლზომიერება, დასაშვებობა. მით უმეტეს, რომ მოცემული დავა მიმდინარეობს კერძო სამართლის ფარგლებში და აღნიშნული არგუმენტის გამოყენება არ ამართლებს სასამართლოს არგუმენტს.

42. კასატორი მიუთითებს საპროცესოსამართლებრივი ნორმების დარღვევაზე და აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოსათვის გაუგებარი დარჩა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი აუდიტის დასკვნაში გამოყენებული მეთოდები.

43. კასატორი მიუთითებს, რომ საქმეში წარმოდგენილია ორი საპირისპირო დასკვნა, რომლითაც ქონების ღირებულება სხვადასხვაგვარად არის განსაზღვრული. სსსკ-ის 105-ე მუხლის მიხედვით კი, სასამართლოს უნდა დაესაბუთებინა, თუ რატომ მიანიჭა უპირატესობა ერთ დასკვნას და რატომ უარყო მეორე. კასატორს მიაჩნია, რომ თუ სასამართლოს მიაჩნდა, რომ არ ირკვეოდა თუ რა მეთოდით ისარგებლა აუდიტმა ქონების ღირებულების შემცირების ფაქტის დადგენისას, მას უნდა ეხელმძღვანელა სსსკ-ის 173-ე მუხლით და თავისი ინიციატივით დაენიშნა ექსპერტიზა ანდა მიეღო დამატებითი განმარტება ექსპერტისაგან [სსსკ-ის 171-ე მუხლი].

44. იმავდროულად, კასატორს დაუსაბუთებლად მიაჩნია მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა და აღნიშნავს, რომ სრულიად მოკლებულია დასაბუთებას დასკვნაში მითითება მოსარჩელის ქონების ღირებულების გაზრდის შესახებ, რადგან არის მითითებული, კონკრეტულად რამ გამოიწვია ღირებულების მატება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

45. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 10 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2017 წლის 29 დეკემბერს საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391-ე მუხლის „ე“ პუნქტის საფუძველზე.

46. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

47. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება).

48. მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილადაა ცნობილი დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

49. მოსარჩელის სახელზე საკუთრების უფლებით ირიცხება ქ.თბილისში, მ-ის ქუჩა №21-ში მდებარე უძრავი ქონება.

50. მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის მიმდებარე ქუჩაზე მოპირისპირე მხარეს, მ-ის ქუჩა №18-ში მდებარეობს მიწის ნაკვეთი, თანასაკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია პირველი მოპასუხის, თ. უ-ისა და ნ. უ--ის სახელზე.

51. ინდ.ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „მ-ის-18“-მა, რომლის წევრებსაც აგრეთვე, წარმოადგენენ პირველი, მეორე და მესამე მოპასუხეები, დაიწყო სადავო მისამართზე მდებარე მიწის ნაკვეთზე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა.

52. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხეებისათვის თანხის დაკისრების შესახებ იმ გარემოებას ეფუძნება, რომ მოპასუხეების მიერ მეზობელ მიწის ნაკვეთზე განხორციელებული მშენებლობის შედეგად, შემცირდა მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების ღირებულება, რითაც ზიანი მიადგა მოსარჩელეს. ამავე თვალსაზრისითაა წარმოდგენილი საკასაციო შედავებაც, სახელდობრ, კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ უარყოფილ ფაქტობრივ გარემოებას ზიანის ფაქტის არსებობის შესახებ და მიაჩნია, რომ ზიანის ფაქტის უარყოფა არ შეესაბამება საქმეში წარდგენილ მტკიცებულებებს.

53. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის მიერ წარმოდგენილი არ არის დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო შედავება, რის გამოც, ვარგისი მატერიალური და საპროცესო სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასებასთან დაკავშირებულ კასატორის პრეტენზიას და მოსარჩელის საკუთრების უფლების იმგვარი ხელყოფის შესახებ მითითებას, რაც დასაბუთებულს გახდიდა მოპასუხეებისათვის ამ ხელყოფით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების გადახდის დაკისრებას.

54. პირველ რიგში, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კერძო ხასიათის ურთიერთობების სამართლებრივი რეგულირების პროცესში კონკრეტული სამართლის ნორმების საფუძველზე ამ ურთიერთობის მონაწილეების აღჭურვა განსაზღვრული უფლებებითა და მოვალეობებით, განაპირობებს შემდგომში მათ ქცევას არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში. სამართლის ნორმა (ნორმები) პირს უნდა ანიჭებდეს უფლებას, მოსთხოვოს ვალდებულ პირს შეასრულოს სამართლებრივად განპირობებული აუცილებელი მოქმედება ან თავი შეიკავოს მისგან. შესაბამისად, სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების უწინარეს საფუძველს წარმოადგენს იმ საკითხის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განხილველმა სასამართლომ პირველყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი [მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა]. მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შემოაწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს.ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით დასაბუთებულია თუ არა სარჩელი, კერძოდ, მოსარჩელე მიუთითებს თუ არა დამფუძნებელი ნორმის შემადგენელი ყველა ელემენტის არსებობაზე, რომელთა დადასტურებულად მიჩნევა სასარჩელო მოთხოვნას იურიდიული თვალსაზრისით გაამართლებს (ე.წ მოსარჩელის სტადია).

55. ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით).

56. უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა მიუხედავად იმისა, სარჩელსა და შესაგებელში მხარეები მატერიალური სამართლის რომელ ნორმაზე მიუთითებენ, ანუ მხარეთა სამართლებრივი პოზიცია დავის გადაწყვეტისას შემზღუდავი არაა (იხ. სუსგ Nას-877-825-2010, 28 დეკემბერი, 2010 წელი).

57. აღსანიშნავია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის მოთხოვნა (იხ., ამ განჩინების პ - 4) შეამოწმა სსკ-ის 992-ე მუხლის სამართლებრივი საფუძვლით (იხ., ამ განჩინების პპ: 18-22). შესაბამისად, უარსაყოფია კასატორის ერთ-ერთი შედავება, რომელიც სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის დარღვევას (სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა) ეფუძნება (იხ., ამ განჩინების პ- 39).

58. განსახილველ შემთხვევაში ირკვევა, რომ სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებისას გამოიკვლია სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობა და დაასკვნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობდა ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლები. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნით ერთმნიშვნელოვნად უარყოფილია სარჩელის ფაქტობრივი საფუძველი – სადავო მშენებლობის განხორციელებით მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ნივთის საბაზრო ღირებულების შემცირების ფაქტობრივი გარემოება (იხ., ამ განჩინების პპ: 18-22).

59. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას სადავოდ ხდის კასატორი და ამ ნაწილში, საკასაციო შედავება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების არაწორ შეფასებას ეფუძნება, სახელდობრ, კასატორი მიუთითებს, რომ საქმეში წარმოდგენილია ორი საპირისპირო დასკვნა, რომლითაც ქონების ღირებულება სხვადასხვაგვარად არის განსაზღვრული. იმავდროულად, კასატორს დაუსაბუთებლად მიაჩნია მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა და აღნიშნავს, რომ სრულიად მოკლებულია დასაბუთებას დასკვნაში მითითება მოსარჩელის ქონების ღირებულების გაზრდის შესახებ და რადგან არის მითითებული კონკრეტულად რამ გამოიწვია ღირებულების მატება (იხ, ამ განჩინების პპ: 44, 45).

60. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

61. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

62. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

63. მტკიცების ტვირთზე მიუთითებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვით თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

64. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

65. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

66. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს - ეს უკვე სასამართლის შეფასების საგანია.

67. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას (კვალიფიციური შედავების მნიშვნელობა ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიზნებისათვის).

68. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. იმავდროულად, ახსნა-განმარტება უნდა დასტურდებოდეს რელევანტური მტკიცებულებებით [სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილი].

69. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოთხოვნას ამყარებს იმ გარემოებაზე, რომ მას ზიანი ადგება სადავო მისამართზე მდებარე მიწის ნაკვეთზე განხორციელებული მშენებლობით, რაც კონკრეტულად გამოიხატება მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ღირებულების შემცირებით, ქონების გაუფასურებით (ამ განჩინების პ-6).

70. ვინაიდან, სახეზე არაა მხარეთა სახელშეკრულებო ურთიერთობა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოსარჩელის მოთხოვნის დელიქტური სამართლით რეგულირებული სამართლებრივი საფუძვლებით განხილვა, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, დასაბუთებულია, ვინაიდან განსახილველი დავის საგნის გათვალისწინებით, მხარე მოთხოვნას დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე ურთიერთობაზე ამყარებს. შესაბამისად, მოცემული დავის მარეგულირებელ მატერიალურ-სამართლებრივ ნორმას სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი წარმოადგენს.

71. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დელიქტური ვალდებულება წარმოადგენს არასახელშეკრულებო (კანონისმიერ) ვალდებულებათა სახეს. იგი წარმოიშობა კანონის ძალით, მხარეთა ნება-სურვილისგან დამოუკიდებლად, რა დროსაც, მხარეთა წინასწარი შეთანხმება ზიანის ანაზღაურების თაობაზე საჭირო არ არის. დელიქტური ვალდებულება მოწოდებულია უზრუნველყოს დარღვეული ქონებრივი და პირადი არაქონებრივი უფლებების აღდგენა სამართალდამრღვევის ხარჯზე. სწორედ ამ ვალდებულების ძალით, პირი, რომელმაც მიაყენა ზიანი სხვა პირის პირად ან ქონებრივ ინტერესებს, ვალდებულია სრული მოცულობით აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი, ხოლო დაზარალებული პირი უფლებამოსილია მოითხოვოს განცდილი ზიანის ანაზღაურება.

72. შესაბამისად დელიქტი, როგორც სამოქალაქო სამართალდარღვევა, წარმოშობს გარკვეული სახის სამოქალაქო სამართლებრივ პასუხისმგებლობას, კერძოდ, დელიქტურ პასუხისმგებლობას. დელიქტური პასუხისმგებლობა წარმოადგენს კანონით განსაზღვრული ქონებრივი ხასიათის ზომების იძულებით გამოყენებას იმ პირის მიმართ, რომელმაც მიაყენა ზიანი სხვა პირის მატერიალურ ან არამატერიალურ სიკეთეს. აღნიშნული პასუხისმგებლობის თავისებურება მდგომარეობს იმაში, რომ არსობრივად იგი წარმოადგენს შეფარდებით სამართალურთიერთობას, ანუ ადგენს ერთი პირის ვალდებულებას მეორეს წინაშე და იმავდროულად მიმართულია აბსოლუტური სამართალურთიერთობის დაცვისაკენ, სადაც განსაზღვრულია მხოლოდ ერთი მხარე - სუბიექტური უფლების მატარებელი, მაგალითად, ნივთის მესაკუთრე.

73. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძვლად სამოქალაქო უფლების დარღვევა მიიჩნევა. ქონებრივი პასუხისმგებლობის ვალდებულ პირზე დასაკისრებლად საჭიროა, რომ სახეზე იყოს სამართალდარღვევის შემადგენლობა. შემადგენლობის ორგანიზმს ჰქმნის სამართლებრივად ფასეულ სუბიექტურ და ობიექტურ გარემოებათა ერთობლიობა, რომელთა თანაარსებობა მოვალეზე პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია. ამ შემადგენლობის ელემენტებია: სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანი; დამრღვევის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის; სამართალდარღვევის ბრალი.

74. სსკ-ის 992-ე მუხლის თანახმად, სამართლებრივი შედეგი (ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება) ქმედების აბსტრაქტული შემადგენლობიდან (სხვა პირის მიმართ განხორციელებული ქმედება) გამომდინარეობს. იმისათვის, რომ მხარეს დაეკისროს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, უტყუარად უნდა დასტურდებოდეს სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება - ბრალი (განზრახვა ან გაუფრთხილებლობა), შედეგი - ზიანი და მიზეზობრივი კავშირი პირის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ნორმის შემადგენელ აღნიშნულ ელემენტთაგან თუნდაც ერთ-ერთის არარსებობა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე უარის თქმის საფუძველია (შდრ: სუსგ Nას-507-481-2011, 30 იანვარი, 2012 წელი).

75. დასახელებული ნორმის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ქონებრივი პასუხისმგებლობის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია ზიანის არსებობა. სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი.ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს.

76. ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ანაზღაურებაუნარიანი ზიანი. ასეთია სამართლებრივად მნიშვნელოვანი და დაცული ზიანი. ზიანი, რომლის ანაზღაურებაც შეუძლებელია, ვერ ჩაითვლება ასეთად. ქონებრივი ზიანის დადგენა ხდება ქონებრივი მდგომარეობის შეფასებით, კერძოდ, რა ქონებრივ მდგომარეობაში იმყოფებოდა პირი, სანამ მის მიმართ განხორციელდებოდა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება და მას მიადგებოდა ქონებრივი ზიანი და რა მდგომარეობაში იმყოფებოდა პირი, ქონებრივი ზიანის გამომწვევი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შემდგომ. ზიანის მოცულობა განისაზღვრება ამ ორ მდგომარეობის შორის სხვაობით.

77. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე ანუ აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს. სამოქალაქო სამართალში მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა სხვა პირთა დაცული ინტერესის ხელყოფა. მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას. მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს. თუ მიზეზობრივი კავშირი სახეზეა, არსებული ზიანი ანაზღაურდება სრულად, მიუხედავად იმისა, თუ რა ოდენობისაა ეს ზიანი ან რამდენად მაღალია მოვალის ბრალეულობა დამდგარ შედეგში. პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მხოლოდ მაშინაა ზიანის მიზეზი, როცა ის უშუალოდაა დაკავშირებული დამდგარ ზიანთან. ამგვარად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მისი გამომწვევი ქმედების უშუალო, აუცილებელი, პირდაპირი შედეგია.

78. ზიანის არსებობის ფაქტისა და ამ ზიანის სწორედ მოპასუხის ბრალეული ქმედებით გამოწვევის მტკიცების ტვირთი პროცესუალურად ეკისრება მოსარჩელეს. ამავე კოდექსის 326-ე და 412-ე მუხლებით დადგენილია, რომ ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

79. ზიანის ფაქტის არსებობისა და ამ ზიანის მოპასუხის მიერ მიყენების ფაქტის მტკიცების თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველსა და მე-3 ნაწილებზე. მითითებული ნორმების თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამდენად, მოსარჩელე ვალდებულია, სათანადოდ დასაბუთოს მისი მოთხოვნის მართებულობა, რაც მან ამ მოთხოვნის დამადასტურებელი, კანონშესაბამისი და უტყუარი მტკიცებულების სასამართლოში წარდგენის გზით უნდა განახორციელოს. ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ვალდებულება აკისრიათ მხარეებს, რომლებიც თავის სამართლებრივ მოთხოვნას აფუძნებენ აღნიშნულ გარემოებებს და შესაბამისად, ისინი მიუთითებენ მათზე (შდრ სუსგ #ას-129-122-2014, 30.04. 2014 წ.).

80. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ მისი უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება 100 000 აშშ დოლარით შემცირდა, მიუთითებს შპს აუდიტორული ფირმა „ბაკაშვილი და კომპანიის“ 12.11.2014 წლის N2/31-2014 დასკვნაზე, რომლის მიხედვით, მოსარჩელის უძრავი ნივთის გაუფასურებული ღირებულება, რაც გამოწვეულია მასზე გარე გამაუარესებელი ფაქტორების ზემოქმედებით, შეადგენს 100 000 აშშ დოლარს.

81. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტის დასკვნის შეფასებასა და მის გაუზიარებლობასთან დაკავშირებითაც კასატორი მიუთითებს, რომ დაუსაბუთებელია, თუ რატომ მიანიჭა სასამართლომ უპირატესობა მოპასუხის დასკვნას ან რატომ უარყო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულება.

82. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. აღნიშნული ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ მტკიცებულებათა შეფასება უალტერნატივოდ მოიაზრებს მის ყოველმხრივად და სრულად გამოკვლევა-განხილვას, რაც გულისხმობს მტკიცებულების მთლიანობაში შემოწმებას და მის შეჯერებას სხვა მტკიცებულებებთან. მტკიცებულებათა ერთობლიობაში შეფასების შედეგად მათ შორის წინააღმდეგობის არსებობისას, სასამართლომ უნდა დაასაბუთოს მოსაზრება, რის გამოც მტკიცებულებათა ნაწილი უტყუარად იქნა მიჩნეული, ხოლო ნაწილი არასარწმუნოდ.

83. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულების (აუდიტორის დასკვნა) შეფასების თაობაზე და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა მითითებულ მტკიცებულებაზე, საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი არ დასტურდებოდა.

84. საკასაციო პალტა განმარტავს, რომ აუდიტის დასკვნა წარმოადგენს სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის მიერ ჩატარებული გამოკვლევის შედეგს და სასამართლოს მიერ მისი შეფასებისას ყურადღება ექცევა სხვადასხვა ფაქტორს, როგორიცაა კვლევის ნაწილი, კვლევის მეთოდი, საკვლევი ნიმუში და ა.შ. შპს აუდიტორული ფირმა „ბაკაშვილი და კომპანიის“ 12.11.2014 წლის N2/31-2014 დასკვნის შეფასებისას სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დასკვნის კვლევითი ნაწილის მიხედვით, უძრავი ნივთის საბაზრო ღირებულების გამაუფასურებელ გარე ფაქტორს წარმოადგენს მის პირდაპირ მიმდებარე მიწის ნაკვეთზე არსებული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების წარმოება და ფაქტობრივად დაუმთავრებელი მრავალსართულიანი შენობა-ნაგებობა, გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელის მიწის ნაკვეთის 90%-მდე მოყოლილია მზის ბუნებრივი განათების ჩრდილში, მოხდა ამ მიწის ნაკვეთის ხილვადობის ხელყოფა, მიმოსვლის გზის სიმცირისა და მრავალსართულიანი საცხოვრებელი სახლის მობინადრეთა სამომავლო სატრანსპორტო საშუალებათა რიცხოვნობის ზრდის შემთხვევაში, ფაქტობრივად, შესაძლო მუდმივ საცობთან იქნება ასოცირებული არსებული მიწის ნაკვეთი (ტ. 1, ს.ფ. 52–83).

85. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მხარეთა განმარტების მიხედვით, მშენებლობა დამთავრებულია. ასევე გაუკვეველი იყო, თუ რა მეთოდით დაადგინა აუდიტორმა მოსარჩელის მიწის ნაკვეთის 90%-ის მზის ბუნებრივი განათების ჩრდილში მოყოლა, წელიწადის რა პერიოდს (ზამთარი, ზაფხული...) და დღის რა მონაკვეთს (დილა, შუადღე, საღამო) ეხებოდა ეს გაანგარიშება. რაც შეეხება სამომავლოდ, მრავალსართულიან სახლში მობინადრეთა ჩასახლების კვალობაზე, მათი ავტომანქანებით გამოწვეულ შესაძლო საცობებს, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული წარმოადგენს ვარაუდს და ისინი (საცობები) შეიძლება სადავო კორპუსის აშენების გარეშეც წარმოქმნილიყო ამჟამად ქ. თბილისში შექმნილი ვითარების გათვალისწინებით, ასევე ბუნდოვანია აუდიტორის დასკვნა ხილვადობის ხელყოფის თვალსაზრისითაც. შესაბამისად, მოსრჩელის მიერ წარმდგენილ აუდიტის დასკვნაზე დაყრდნობით, ზიანის მიყენების ფაქტობრივი გარემოება დაუდასტურებელი იყო.

86. ხოლო რაც შეეხება კასატორის მითითებას იმ გარემოებაზე, თუ რატომ მიანიჭა უპირატესობა სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ საექსპერტო დასკვნას, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება [სსსკ-ის 102-ე და სსკ-ის 992-ე მუხლები]. შესაბამისად, სწორედ მოსარჩელე იყო ვალდებული სარწმუნო მტკიცებულებებით დაედასტურებინა დელიქტური ზიანის არსებობის ფაქტობრივი გარემოების არსებობა, ხოლო მოპასუხის ვალდებულება მოთხოვნის განმაპირობებელი გარემოებების არარსებობით (გაქარწყლებით) შემოიფარგლება. ამდენად, საკასაციო პალატა ვერ დაეთანხმება კასატორს, რომ მოთხოვნის უარყოფა მხოლოდ მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი საექსპერტო დასკვნით არის განპირობებული. განახილველ შემთხვევაში, თავად მოსარჩელემ ვერ მოახდინა მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის ჯეროვნად რეალიზება.

87. კასატორის არც იმ პრეტენზიას გააჩნია ვარგისი საპროცესო სამართლებრივი საფუძველი, რომლის მიხედვითაც საპირისპირო შინაარსის აუდიტის დასკვნის არსებობის კვალობაზე, სააპელაციო სასამართლოს თავად უნდა დაენიშნა დამატებითი ექსპერტიზა. საექსპერტო დასკვნების არსებობისა და მათ შორის წინააღმდეგობათა ან დაუსაბუთებლობის (გაურკვევლობის) არსებობის შემთხვევაში, დამატებითი ექსპერტიზის დანიშვნა არის მოსამართლის უფლებამოსილება და არა ვალდებულება სსსკ-ის 173-ე მუხლის რელატიური შინაარსიდან გამომდინარე.

88. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ დადგინდა ზიანის არსებობის ფაქტობრივი გარემოება. ასევე დაუდასტურებელია მოპასუხის მართლსაწინაამდეგო, ბრალეული ქმედების არსებობაც, მაშინ როდესაც, აღნიშნული თითოეული კომპონენტი ერთ-ერთი მთავარი განმაპირობებელი ფაქტორია დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომისათვის [სსკ-ის 992-ე მუხლი].

89. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, იმ პირობებში, როდესაც სადავო მშენებლობა მოპასუხეებმა დაიწყეს შესაბამისი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე, ხოლო ადმინისტრაციული ორგანოს ნებართვის მიღების შემდეგ, მოპასუხეებს სამშენებლო ნორმების დაცვით აქვთ ნაწარმოები სამუშაოები, ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ მოპასუხეთა მიერ ამ უფლების გამოყენებისას მოსარჩელის საკუთრების უფლების ხელყოფას ადგილი არა აქვს (იხ., ამ განჩინების პპ: 28-33).

90. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიასთან მიმართებით, რომ „სარჩელის მოთხოვნის საფუძვლად მოსარჩელემ განსაზღვრა სსკ-ის 170-ე მუხლი, რომელიც კრძალავს საკუთრების უფლების იმგვარ სარგებლობას, რომლითაც მხოლოდ სხვებს ადგებათ ზიანი და არ არის გამოკვეთილი მესაკუთრის უპირატესი ინტერესი. სააპელაციო სასამართლომ კი, ყურადღება მხოლოდ უფლების ბოროტად გამოყენების არარსებობაზე [სსსკ-ის 115-ე მუხლი] გაამახვილა(პ.39)“, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, სსკ-ის 170-ე მუხლი განსახილველ შემთხვევაში არ წარმოადგენს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას, ამიტომაც ამ ნაწილშიც საკასაციო პრეტენზია დაუსაბუთებელია.

91. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, გერმანიის სამოქალაქო კოდექსისაგან განსხვავებით, არ შეიცავს დელიქტის სპეციალურ შემადგენლობას, რომელიც უფლების ბოროტად გამოყენების შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების წესს განსაზღვრავს. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მიუხედავად ამისა, თუ უფლების ბოროტად გამოყენების შედეგად, მესამე პირს მიადგა ზიანი, იგი უფლებამოსილია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება სსკ-ის 992-ე და სხვა დელიქტის მომწესრიგებელი სპეციალური მუხლების შესაბამისად. უფლების ბოროტად გამოყენების შეფასება დელიქტის შემადგენლობაში მართლწინააღმდეგობის ელემენტების შემოწმების ფარგლებში იქნება აუცილებელი. კერძოდ, თუ დადგინდა, რომ პირი მისთვის კანონით ან ხელშეკრულებით მინიჭებული უფლების საფუძველზე საკმარისი მოტივაციისა და ინტერესის გარეშე საკუთარი ქმედებით ზიანს აყენებს სხვას, ასევე, სახეზეა მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი, პასუხისმგებლობა შესაძლოა დადგეს სსკ-ის 992-ე მუხლის შესაბამისად. ასეთ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია შეფასდეს, პირის ზიანის გამომწვევი ქმედება იყო ობიექტური ინტერესით ნაკარნახევი, რაც უფლების გამოყენებას ამართლებს, თუ ის უპირატესად მხოლოდ სხვა პირისათვის ზიანის მიყენებას ისახავდა მიზნად და ამიტომ მართლსაწინააღმდეგოდ უნდა შეფასდეს.

92. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელეს მოპასუხეთა ქმედებით დელიქტური ზიანი არ მისდგომია და ამდენად, არ არსებობს მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად 100 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა და მოთხოვნილი თანხის წლიური 10%-ის დაკისრების საფუძვლები. შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

93. სსსკ-ის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი. მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული განჩინების საკასაციო საჩივრის ფარგლებში შემოწმების შედეგად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საქმის განმხილველ სააპელაციო სასამართლოს შემადგენლობას კანონი არ დაურღვევია, ხოლო კასატორს კი დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

94. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან (იხ., საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 10 თებერვლის განჩინება - ტ.2. ს.ფ. 121-123).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის 3-ე ნაწილით, 410-ე მუხლის „ა“ პუნქტით და

დაადგინა:

1. ა. ნ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 30 ნოემბრის განჩინება;

3. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ. ალავიძე