საქმე №ას-533-509-2016 26 ოქტომბერი, 2018 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – დ. მ-ე (მოსარჩელე, აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე - გ. ჭ-ე, შ. ქ-ე (მოპასუხეები, მოწინააღმდეგე მხარე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება

დავის საგანი – იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტილად აღიარება და გადაცემული ქონების დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. დ. მ-ემ (შემდეგში: მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა გ. ჭ-ისა (შემდეგში: პირველი მოპასუხე) და შ. ქ-ის (შემდეგში: მეორე მოპასუხე) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა:

2. ა) პირველი მოპასუხისათვის 9000 ლარის გადახდის დაკისრება [საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ-ის) 477-ე მუხლი];

3. ბ) მასსა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტილად აღიარება და საიჯარო ქონების უკან დაბრუნება;

4. გ) პირველი და მეორე მოპასუხისათვის საიჯარი ქირის გადაუხდელი თანხის - 30 000 ლარის დაკისრება [სსკ-ის 581-ე მუხლი].

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულების, იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტილად აღიარებისა და ქირის გადახდის ვალდებულების შესრულების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

6. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება „ა“ და „ბ“ მოთხოვნების ნაწილში მთლიანად (იხ., ამ განჩინების პპ: 2, 3), ხოლო „გ“ მოთხოვნა შეამცირა და საიჯარი ქირის გადაუხდელი თანხის სახით ნაცვლად 30 000 ლარისა, მოითხოვა 15 000 ლარის პირველი და მეორე მოპასუხისათვის დაკისრება (იხ., ამ განჩინების პ: 4).

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილება, რომლითაც უარყოფილი იქნა სარჩელი ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულების, იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტილად აღიარებისა და ქირის გადახდის ვალდებულების შესრულების შესახებ.

8. მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

9. 25.04.2006წ.-ს მოსარჩელესა და ე. ც-ეს (შემდეგში: გამყიდველი) შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ შეიძინა მანგანუმის სარეცხი მინი ქარხანა 150 კვ.მ. საერთო ფართით და არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 150 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, მდებარე, ქ. ჭიათურაში, ჭ-ის ქუჩა №28-ში (ამჟამად, გ. ა-ის ქუჩა). ამავე ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ შეიძინა დაზგა- დანადგარები: მადნის სამტვრევი დანადგარი №108-ერთი ცალი; კლასიფიკატორი - 1400 მმ-იანი ერთი ცალი; ტრანსფორმატორი 11 მეტრი სიგრძის; ტრანსფორმატორი 8 მეტრი სიგრძის - ერთი ცალი; ტრანსფორმატორი 4 მეტრი სიგრძის ორი ცალი.

10. 21.03.2008წ.-ს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ პირველ მოპასუხეს მიჰყიდა ქ. ჭიათურაში, გ. ა-ის ქუჩაზე, მდებარე, მიწის ნაკვეთი ფართით 150 კვ.მ. მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით-მანგანუმის სარეცხი მინი ქარხნით, საერთო ფართით 150 კვ.მ.

11. ნასყიდობის ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის მიხედვით, ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 9000 ლარად. მყიდველი დარეგისტრირდა უძრავი ქონების მესაკუთრედ.

12. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე სადავოდ ხდიდა მასსა და პირველ მოპასუხეს შორის 21.03.2008წ.-ს გაფორმებული ნასყიდობის საფასურის გადახდას.

13. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება მასზედ, რომ პირველ მოპასუხეს გადახდილი ჰქონდა 21.03.2008წ. ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ნასყიდობის ფასი.

14. 21.03.2008წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების მე-5 პუნქტის თანახმად, „მყიდველმა გამყიდველს ნასყიდობის ფასი სრულად გადაუხადა ამ ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებისთანავე, ხოლო მყიდველი ვალდებულია მიიღოს ნასყიდობის ფასი“ (ტ. I, ს.ფ. 25).

15. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ თავად ნასყიდობის ხელშეკრულებით დასტურდებოდა სადავოდ ქცეული გარემოება ნასყიდობის ფასის გადახდის თაობაზე, რაც მყიდველის ვალდებულების შესრულებაზე მიუთითებდა.

16. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა აგრეთვე, 2013 წლის 10 ივლისის ზეპირის გასაუბრების ოქმზე (ტ. I, ს.ფ. 149, 150) და მიიჩნია, რომ გასაუბრების ოქმში დაფიქსირებული პირველი მოპასუხის განმარტებების შინაარსიდან გამომდინარე, არ დასტურდებოდა ნასყიდობის ხელშეკრულების შინაარსის გამაქარწყლებელი გარემოება ნასყიდობის საფასურის გადახდასთან დაკავშირებით.

17. იმავდროულად, მხედველობაში იქნა მიღებული ის გარემოება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება შედგენილი იყო 21.03.2008წ.-ს, ხოლო მყიდველი საჯარო რეესტრში ნასყიდობის საგანზე მესაკუთრედ დარეგისტრირებულია 14.04.2008წ.-დან (ტ.I, ს.ფ. 32, 33). მაშასადამე, ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისა და საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის დროიდან ზეპირ გასაუბრებამდე გასული იყო 5 წელზე მეტი დრო და ამ დროის განმავლობაში გამყიდველს ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობის შესახებ პრეტენზია არ წარუდგენია, ამ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო უძრავი ქონების დაბრუნებაც არ მოუთხოვია. ასეთ ვითარებაში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კრედიტორის მოქმედება, რომელიც დაუყოვნებლივ არ მიმართავს ზომებს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, ხელშეკრულების შესაბამის ჩანაწერთან ერთად, ასევე იძლევა იმ დასკვნის საფუძველს, რომ ვალდებულება შესრულებულია.

18. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ვერ ადასტურებდა 21.03.2008წ. ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის გადახდის ვალდებულების არსებობის ფაქტს.

19. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა მხარეთა შორის საიჯარო სახელშეკრულებო ვალდებულებითი ურთიერთობის და შესაბამისად, ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების არსებობის ფაქტი [სსკ-ის 327-ე მუხლი]. მოსარჩელეს წარმოდგენილი არ ჰქონდა მასსა და მოპასუხეებს შორის საიჯარო სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობის და ვალდებულების წარმოშობის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება. ხოლო მოწმეთა ჩვენებებით მხარეთა შორის იჯარის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობა, ხელშეკრულების არსებითი პირობებზე შეთანხმება არ დგინდებოდა. ასეთ ვითარებაში, მხოლოდ მოსარჩელის ახსნა-განმარტება, რომელსაც სადავოდ ხდიდა მეორე მხარე და, ამასთან, არ დასტურდებოდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებით, საფუძვლად ვერ დაედებოდა სადავო ფაქტობრივი გარემოების დადგენილად მიჩნევას.

20. სახელშეკრულებო ურთიერთობის არარსებობის პირობებში, მოთხოვნა ამ ხელშეკრულების შეწყვეტის, გადაცემული დანადგარების დაბრუნებისა და ქირის გადახდის ვალდებულების შესრულების შესახებ, დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული.

21. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელი მართლზომიერად იქნა უარყოფილი საიჯარო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნების (საიჯარო ქირის გადახდევინება, იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტილად აღიარება და გადაცემული ქონების დაბრუნება) ნაწილში [სსკ-ის 581-ე მუხლი].

22. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 აპრილის განჩინება ნაწილობრივ გაასაჩივრა კასატორმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებულ ნაწილში განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება „ბ“ მოთხოვნის ნაწილში (იხ., ამ განჩინების პპ: 6, 24; ტ.3. ს.ფ. 103 - საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა), რომელიც შეეხება მოსარჩელეს და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტილად აღიარებას და საიჯარო ქონების უკან დაბრუნებას.

23. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოწინააღმდეგე მხარეთა მოქმედებამ იგი სავალალო მდგომარეობაში ჩააგდო, ხოლო სასამართლომ ნასყიდობის ფასის გადახდა დადასტურებულად ჩათვალა, რაც არასწორად იყო დაფიქსირებული სანოტარო აქტში და ამის გამო, ნოტარიუს წაუყენეს ბრალი.

24. კასატორმა მიუთითა მოწინააღმდეგე პირველი მოპასუხის გამოკითხვის ოქმზე, სადაც იგი აღიარებს, რომ ნასყიდობის თანხა არ გადაუხდია, თუმცა, გაუგებრად პასუხობს წილის თანხა გადაიხადა თუ უძრავი ნივთის ნასყიდობის საფასური, ასევე, დაზუსტებით არ იცის საწარმოს 50%-იანი წილის მფლობელია თუ 100%-იანის, რადგან მას მეორე მოპასუხე მართავდა.

25. კასატორი მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება დაუსაბუთებელია, რადგან სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა სააპელაციო საჩივარში მითითებულ დარღვევებზე, კერძოდ, სადავო დაზგა-დანადგარების მოწინააღმდეგე მხარესთან არსებობის ფაქტზე, არც უდავოდ დადგენილ და არც სადავო ფაქტობრივ გარემოებებში სასამართლოს არ მიუთითებია. ამასთან, აღნიშნული ნივთების დაყადაღების შესახებ განჩინება მიიღო სასამართლომ, ხოლო აღმასრულებელმა არაერთხელ მიუთითა, რომ კასატორის დაზგა-დანადგარები მოწინააღმდეგე მხარის მფლობელობაშია.

26. კასატორი აღნიშნავს, რომ დასახელებული დაზგა-დანადგარების გადატანის ფაქტთან დაკავშირებით მოსამზადებელ სხდომაზე დაიკითხნენ მოწმეები ისე, რომ აღნიშნულის თაობაზე მხარეს შუამდგომლობით არ მიუმართავს სასამართლოსათვის. აგრეთვე კასატორი მიუთითებს პროცესუალური ნორმების დარღვევაზე, ვინაიდან, ჯერ მხარეთა განმარტებები არ იყო მოსმენილი.

27. კასატორმა აღნიშნა, რომ არცერთი ინსტანციის სასამართლომ ყურადღება არ გაამახვილა დაყადაღებულ სადავო დაზგა-დანადგარებზე, მაშინ, როცა სწორედ ამ ნივთებზე დაიდო საიჯარო ხელშეკრულება ზეპირად.

28. ამასთან, მოწინააღმდეგე მხარემ დაადასტურა, რომ აღნიშნული სადავო ნივთები არ წარმოადგენდა ნასყიდობის ხელშეკრულების საგანს, ხოლო მოწმეებმა დაადასტურეს მათი სხვა ადგილას გადატანის ფაქტი.

29. კასატორმა დამატებით აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლომ ეჭვქვეშ დააყენა იჯარის ხელშეკრულების დადების ფაქტი და განმარტა, რომ მისი არსებობა უნდა დასტურდებოდეს ხელშეკრულების არსებით პირობებზე მხარეთა შეთანხმებით. აღნიშნულ მსჯელობას არ ეთანხმება კასატორი, ვინაიდან, თავის დროზე, მხარეები შეთანხმდნენ არსებით პირობებზე, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სადავო ნივთებს კასატორი არ დატოვებდა მოწინააღმდეგე მხარესთან.

30. კასატორის განმარტებით, ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე და სსსკ-ის 249-ე მუხლის მე-5 ნაწილის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლოს უნდა გაეუქმებინა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, თუმცა, სარეზოლუციო ნაწილში საერთოდ არ მიუთითა, დააკმაყოფილა თუ არა დაზგა-დანადგარების დაბრუნების თაობაზე მოთხოვნა.

31. იმავდროულად, კასატორის უთითებს, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საპროცესო სამართლებრივ საფუძველზე, როგორიცაა სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვა სასამართლოს არაკანონიერი შემადგენლობის მიერ [სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ა“ პუნქტი].

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

32. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 18 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2017 წლის 25 დეკემბერს საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391-ე მუხლის „ე“ პუნქტის საფუძველზე.

33. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

34. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება).

35. მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილადაა ცნობილი დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

36. 25.04.2006წ.-ს მოსარჩელესა და ენვერ ცარციძეს (შემდეგში: გამყიდველი) შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ შეიძინა მანგანუმის სარეცხი მინი ქარხანა 150 კვ.მ. საერთო ფართით და არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 150 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, მდებარე, ქ. ჭიათურაში, ჭ-ის ქუჩა №28-ში (ამჟამად, გ. ა-ის ქუჩა). ამავე ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ შეიძინა დაზგა- დანადგარები: მადნის სამტვრევი დანადგარი №108-ერთი ცალი; კლასიფიკატორი - 1400 მმ-იანი ერთი ცალი; ტრანსფორმატორი 11 მეტრი სიგრძის; ტრანსფორმატორი 8 მეტრი სიგრძის - ერთი ცალი; ტრანსფორმატორი 4 მეტრი სიგრძის ორი ცალი.

37. 21.03.2008წ.-ს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ პირველ მოპასუხეს მიჰყიდა ქ. ჭიათურაში, გ. ა-ის ქუჩაზე, მდებარე, მიწის ნაკვეთი ფართით 150 კვ.მ. მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით-მანგანუმის სარეცხი მინი ქარხნით, საერთო ფართით 150 კვ.მ.

38. ნასყიდობის ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის მიხედვით, ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 9000 ლარად. მყიდველი დარეგისტრირდა უძრავი ქონების მესაკუთრედ.

39. განსახილველ შემთხვევაში, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით, კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმებას და სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას „ბ“ მოთხოვნის ნაწილში [მასსა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტილად აღიარება და საიჯარო ქონების უკან დაბრუნება].

40. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს ამ განჩინების პ-25-ში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებას. იმავდროულად, აღნიშნავს, რომ 2008 წლის 21 მარტს კასატორმა პირველ მოპასუხეს სანოტარო წესით სამოწმებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულებით საკუთრებაში გადასცა გამყიდველისაგან 2006 წლის 25 აპრილს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შეძენილი მხოლოდ მანგანუმის სარეცხი მინი ქარხანა (იხ.ტ.1. ს.ფ.23-32) (ამ განჩინების პ-36).

41. კასატორი აღნიშნავს, რომ მას პირველი მოპასუხისათვის 2008 წლის 21 მარტს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე საკუთრებაში არ გადაუცია 2006 წლის 25 აპრილს გამყიდველისაგან შეძენილი: მადნის სამტვრევი დანადგარი # 108- ერთი ცალი; კლასიფიკატორი - 1400 მმ-ნი ერთი ცალი; ტრანსპორტიორი - 11 მეტრის სიგრძის; ტრანსპორტიორი 8 მეტრი სიგრძის - ერთი ცალი; ტრანსპორტიორი 4 მეტრი სიგრძის ორი ცალი.

42. კასატორი მიუთითებს, რომ მოპასუხეებს ზეპირი ფორმით დადებული იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე სარგებლობაში გადასცა აღნიშნული ნივთები. პირველი მოპასუხე არის შპს „ყვირილა XXV” -ის 100% წილის მფლობელი და იმავდროულად მესაკუთრე (იხ.ტ.1.ს.ფ.34).

43. დადგენილია, რომ საიჯარო ურთიერთობის იჯარის ვადა განსაზღვრული არ იყო. მხარეები ზეპირადვე შეთანხმდნენ საიჯარო ქირის ოდენობაზე, კერძოდ კასატორს გადაუხდიდნენ შპს-ს მოგებიდან 25%-ს.

44. აღსანიშნავია, რომ კასატორის შეუთანხმებლად, მოიჯარეებმა დაზგა-დანადგარები (იჯარის საგანი) გადაიტანეს სხვა ადგილას და არანაირი საიჯარო ქირა მოიჯარისათვის არ გადაუხდიათ, შესაბამისად კასატორის მოთხოვნას წარმოადგენს მოპასუხეებისაგან (მოწინააღმდეგე მხარე) იჯარით გადაცემული დაზგა-დანადგარების, კერძოდ, მადნის სამტვრევი დანადგარი # 108- ერთი ცალი; კლასიფიკატორი - 1400 მმ-ნი ერთი ცალი; ტრანსპორტიორი - 11 მეტრის სიგრძის; ტრანსპორტიორი 8 მეტრი სიგრძის - ერთი ცალი; ტრანსპორტიორი 4 მეტრი სიგრძის ორი ცალის უკან დაბრუნება.

45. საკასაციო პალატა დადგენილად მიიჩნევს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მოსამართლის 2014 წლის 7 აპრილის განჩინებით ყადაღა დაედო პირველი მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ შემდეგ მოძრავ ნივთებს: მადნის სამტვრევი დანადგარი # 108- ერთი ცალი; კლასიფიკატორი - 1400 მმ-ნი ერთი ცალი; ტრანსპორტიორი - 11 მეტრის სიგრძის; ტრანსპორტიორი 8 მეტრი სიგრძის - ერთი ცალი; ტრანსპორტიორი 4 მეტრი სიგრძის ორი ცალი (იხ.ტ.1.ს.ფ.57). 2014 წლის 14 მარტს პირველმა მოპასუხემ განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს და მიუთითა, „იმის გათვალისწინებით, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განჩინებაში მითითებული ნივთები არ წარმოადგენს ჩემს საკუთრებას, ვგეგმავ აღნიშნული განჩინების გასაჩივრებას, რისთვისაც მესაჭიროება საქმის მასალების გაცნობა“ (იხ. ტ.1. ს.ფ.63).

46. გარდა ამისა, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმების შესახებ საჩივარში, პირველმა მოპასუხემ აღნიშნა: „მოსარჩელე თავად მიუთითებს, რომ დასახელებული ნივთები წარმოადგენს მის საკუთრებას, შესაბამისად სასამართლოს მიერ მითითებული გარემოება იმის თაობაზე, რომ თითქოსდა ეს ნივთები წარმოადგენენ ჩემს (მოპასუხის) საკუთრებას, არ შეესაბამება სინამდვილეს. გარდა ამისა, დამატებით მოგახსენებთ, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოება იმის თაობაზე, თითქოსდა განჩინებაში მითითებული ნივთები იჯარით მქონდა გადმოცემული, არ შეესაბამება სინამდვილეს და უფრო მეტიც, აღნიშნულის დამადასტურებელი არანაირი მტკიცებულება არ წარმოუდგენია მოსარჩელეს“. (იხ.ტ.1.ს.ფ.66).

47. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის მასალებში განთავსებულია 2014 წლის 16 აპრილს შედგენილი მოვალის ქონების აღწერისა და დაყადაღების შესახებ აქტი, რომლითაც ყადაღა დაედო პირველი მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ შემდეგ მოძრავ ნივთებს - მადნის სამტვრევი დანადგარი # 108- ერთი ცალი; კლასიფიკატორი - 1400 მმ-ნი ერთი ცალი; ტრანსპორტიორი 4 მეტრი სიგრძის ერთი ცალი.(იხ.ტ.1.ს.ფ.167-168). საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ აღნიშნული აქტის საფუძველზე 2014 წლის 23 აპრილს განახორციელა ყადაღის რეგისტრაცია და მიუთითა მისი გასაჩივრების წესი. აღნიშნული აქტი არ გასაჩივრებულა მოპასუხის მიერ კანონით დადგენილი წესით(იხ.ტ.1.ს.ფ.169).

48. პირველმა მოპასუხემ 2014 წლის 14 ნოემბერს სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში დაადასტურა, რომ მოსარჩელისაგან შეიძინა მხოლოდ მანგანუმის სარეცხი მინი ქარხანა 150 კვ.მ საერთო ფართი და არასასოფლო სამეურნეო დანიშნულების 150 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მდებარე ქ.ჭიათურაში, ჭ-ის ქ.#28-ში (იხ. ტ.1. ს.ფ.199; მოპასუხის პოზიცია სარჩელის მე-2 ფაქტობრივ გარემოებასთან მიმართებით). მანვე აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს მისთვის არანაირი დაზგა-დანადგარები იჯარით არ გადაუცია და არც არანაირი ხელშეკრულება არ გაფორმებულა. ამის დამადასტურებელი არანაირი მტკიცებულება არ არსებობს და ეს გარემოება ემყარება მხოლოდ და მხოლოდ მოსარჩელის განმარტებას (იხ. ტ.1. ს.ფ.199. მოპასუხის პოზიცია სარჩელის მე-3 ფაქტობრივ გარემოებასთან მიმართებით).

49. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ პირველმა მოპასუხემ შესაგებელთან ერთად არათუ წარმოადგინა რაიმე მტკიცებულება, არამედ საერთოდ არ მიუთითებია, რა სამართლებრივი საფუძვლით აღმოჩნდა მის მფლობელობაში (საკუთრებაში) დაყადაღებული სადავო ნივთები.

50. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ Nს 15-29-1443-2012, 09.12.2013წ.; სუსგ საქმე Nას-973-1208-04).

51. მოცემულ შემთხვევაში, მართალია, მოსარჩელე მიუთითებს, რომ მასა და მოპასუხეებს შორის არსებობდა იჯარის სახელშეკრულებო ურთიერთობა, თუმცა ეს არ გამორიცხავს პარალელურად კანონისმიერი მოთხოვნის საფუძვლის არსებობას, მით უფრო, იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნა წაეყენა მეორე მოპასუხესაც, რომელიც, თავის მხრივ, სახელშეკრულებო ურთიერთობაში არ იმყოფებოდა მოსარჩელესთან.

52. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის რამდენიმე საფუძვლის არსებობის შემთხვევაში, სასამართლო უფლებამოსილია, შეამოწმოს ყველა გასათვალისწინებელი მოთხოვნის საფუძველი, თუ ერთ-ერთი მათგანი საერთოდ (ან სრულყოფილად) ვერ მიუახლოვდება მოსარჩელის მიერ დასახულ და სასურველ შედეგს.

53. განსახილველ შემთხვევაში, იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე პირველი მოპასუხისაგან მოითხოვს იჯარით გადაცემული ქონების დაბრუნებას ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის საფუძვლით, უნდა შემოწმდეს, ხომ არ გამომდინარეობს მოსარჩელის მიერ დასახული სამართლებრივი შედეგი კანონისმიერი მოთხოვნის საფუძვლებიდან, კერძოდ, მართალია, მოსარჩელე მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად სსკ-ის 581-ე, 558-ე მუხლებს მიიჩნევს, მაგრამ მოსარჩელის მიერ მითითებული მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლები სავალდებულო არაა სასამართლოსათვის.

54. მოსარჩელე შესაძლებელია, ცდებოდეს კიდეც სადავო ურთიერთობის სამართლებრივ შეფასებაში, რაც არამცთუ არ ზღუდავს სასამართლოს, არამედ, პირიქით, სწორედ სასამართლოა ვალდებული, სამართლებრივად სწორად შეაფასოს სადავო ურთიერთობა და მოძებნოს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი.

55. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

56. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორმა წარმოადგინა ნაწილობრივ დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება) სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ (სსსკ-ის 407.2 მუხლი), რომელთა შეფასებაც, მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებების მხედველობაში მიღებით, საკასაციო პალატას აძლევს შესაძლებლობას, მხარეთა შორის არსებული დავა კანონისმიერი მოთხოვნის მომწესრიგებელი ნორმით გადაწყვიტოს.

57. მხედველობაშია სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილი, კერძოდ, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არარსებობს, არ წარმოისობა ან შეწყდა შემდგომში.

58. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსაზღვრული სამართლებრივი მიზნის შესაძლო მიღწევისას, როდესაც ერთი მოთხოვნა განსხვავებული სამართლებრივი საფუძვლით წარმოიშობა, არსებობს მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენცია. მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენციის დროს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი მოცემულია კანონის იმ ნორმებში, რომელთა თანახმად ერთ პირს მეორისაგან შეუძლია განსაზღვრული მოქმედების შესრულება ან ასეთი მოქმედებისაგან თავის შეკავება. ერთი და იგივე მოთხოვნის განხორციელება სხვადასხვა სამართლებრივი საშუალებით არის შესაძლებელი. ამ დროს, უფლებამოსილ პირს ეკუთვნის თეორიულად ერთმანეთის თანაბარი, ერთი და იგივე ინტერესის დაცვისათვის გამიზნული ალტერნატიული სამართლებრივი საშუალებების ერთობლიობა. მოთხოვნათა კონკურენციისაგან განსხვავებით, სადაც მოსარჩელის უფლებამოსილებაა მოთხოვნათა შორის არჩევა, მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენციის დროს, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთაგან ერთ-ერთის გამოყენება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაა. (იხ. დამატებით: ლ.ჭანტურია.,” სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი”, თბ;, 2011 წ., გვ.132; ჰ. ბიოლინგი/პ.ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი“, თბილისი-ბრემენი, 2004-2009 წ., გვ.14; ქ. ქოჩაშვილი., „მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენცია უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვისას“, თბ, 2012წ, გვ.280; ს. ჩაჩავა., „მოთხოვნების და მოთხოვნის საფუძვლების კონკურენცია კერძო სამართალში“, სად.ნაშრ., თსუ, 2010, გვ.39; ს.ჰენშელი., „სამოქალაქო კაზუსების დამუშავების მეთოდიკა“, თბ., 2009, გვ.84;).

59. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლები გარკვეული ლოგიკური რიგითობის მიხედვით უნდა შემოწმდეს. კანონი ამ რიგითობას არ აწესებს. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმების რიგითობა უნდა განისაზღვროს მიზანშეწონილობის მიხედვით და უნდა გამომდინარეობდეს კანონის სისტემიდან. სარჩელთა კონკურენცია, რომელიც მდგომარეობს მოთხოვნის რამდენიმე საფუძვლის ერთდროულად ფორმირებაში, მოიცავს სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო, სახელშეკრულებო და სავინდიკაციო, სავინდიკაციო და დელიქტურ, დელიქტურ და კონდიქციურ, კონდიქციურ და სავინდიკაციო სარჩელთა კონკურენციას. მესაკუთრის მიერ ნივთზე საკუთრების (მფლობელობის) დაკარგვისას, მისი კანონით დაცული ინტერესების დაცვა შესაძლოა, როგორც სანივთო (სავინდიკაციო), ისე ვალდებულებით - სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო (დელიქტური) ან კონდიქციური სარჩელებით. თითოეული მათგანი მიმართულია უფლებამოსილი პირისათვის ქონების დაბრუნებისაკენ და უფლების დარღვევამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენისაკენ.

60. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

61. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

62. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

63. მტკიცების ტვირთზე მითითებას აკეთებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

64. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

65. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

66. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს - ეს უკვე სასამართლის პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

67. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა - სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

68. იურიდიულ ლიტერატურაში ფართოდა გავრცელებული შეხედულებაა, რომ დამტკიცებას არ საჭიროებენ ე.წ.პრეზუმირებული ანუ ნავარაუდევი ფაქტები. პრეზუმფცია წარმოადგენს ვარაუდს ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის შესახებ. პრეზუმფციების მეშვეობით კანონმდებელი ანაწილებს მტკიცების ტვირთს მხარეთა შორის და იგი არის მტკიცების ტვირთის გამოხატვის ერთ-ერთი ყველაზე სრულყოფილი და ყველაზე უფრო გავრცელებული ფორმა.

69. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი - მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

70. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამართალწარმოებაში პრეზუმციების არსებობა იმითაა განპირობებული, რომ ფაქტების გარკვეული ნაწილი მტკიცებას არ საჭიროებს. სამოქალაქო პროცესში მონაწილეობს ორი ერთმანეთისადმი დაპირისპირებული მხარე - მოსარჩელე და მოპასუხე. შესაბამისად, ერთი ნაწილი მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტებისა ივარაუდება მოსარჩელის სასარგებლოდ, ხოლო დანარჩენი ნაწილი - მოპასუხის სასარგებლოდ. ის, რაც მოსარჩელის სასარგებლოდ ივარაუდება უნდა გააქარწყლოს მოპასუხემ, ხოლო ის, რაც მოპასუხის სასარგებლოდ ივარაუდება პირიქით, უნდა გააქარწყლოს მოსარჩელემ. ეს იმას ნიშნავს, რომ პრეზუმფციები სასამართლოში მტკიცების მოვალეობისაგან კი არ ათავისუფლებს მხარეს, არამედ წარმოადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესს. მოსარჩელე ვალდებულია დაამტკიცოს მტკიცების საგანში შემავალი გარკვეული ფაქტების ნაწილი, ხოლო ამ ფაქტების მეორე ნაწილი ვალდებულია დაამტკიცოს მოპასუხემ. ნორმები, რომლებიც შეიცავს პრეზუმფციებს, წარმოადგენენ კანონის პირდაპირ მითითებას იმის შესახებ, რომელმა მხარემ კონკრეტულად რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს სამოქალაქო პროცესში.

71. ამა თუ იმ ფაქტის დამტკიცების ტვირთისაგან გათავისუფლება წარმოადგენს არა მიზეზს, არამედ ამ ტვირთის განაწილების შედეგს, ანუ პრეზუმფციების მეშვეობით კანონმდებელი ანაწილებს დამტკიცების ტვირთს მხარეთა შორის და მტკიცების ტვირთის გამოხატვის სხვა ფორმებს შორის, რომელსაც იცნობს მატერიალური სამართალი, პრეზუმფციები ყველაზე სრულყოფილი და პრაქტიკულად ხელმისაწვდომი ფორმაა (იხ. თ.ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბ., 2005, გვ. 230).

72. თუ რომელი მხარისათვის უფრო ადვილია დაამტკიცოს ესა თუ ის ფაქტი, აგრეთვე რომელი ფაქტების დამტკიცების საფუძველზე წარმოიშობა ვარაუდი (პრეზუმფცია) გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე სხვა ფაქტების არსებობის შესახებ, განსაზღვრულია კანონით, ხოლო ზოგიერთ შემთხვევბში კი, სასამართლო პრაქტიკით.

73. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 158-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ივარაუდება, რომ ნივთის მფლობელი არის მისი მესაკუთრე. აღნიშნული ნორმის დანაწესი ვრცელდება მხოლოდ მოძრავ ნივთებზე, ასევე, ფულსა და ფასიან ქაღალდებზე.

74. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 158-ე მუხლით გათვალისწინებულია კანონისმიერი ვარაუდი (praesumptio juris), რომლის უარყოფაც საწინააღმდეგოს დამტკიცებით არის შესაძლებელი, რაც ამსუბუქებს ნივთის მფლობელის მტკიცების ტვირთს და ზეგავლენას ახდენს მხარეებს შორის არსებულ მატერიალურსამართლებრივ ურთიერთობაზე. ნივთის მფლობელმა უნდა დაამტკიცოს ნივთზე მფლობელობის მოპოვების ფაქტობრივი გარემოებები და არა საკუთრების წარმოშობისათვის აუცილებელი გარემოებები, მაგალითად, გამსხვისებლის უფლებამოსილება. შესაბამისად, პრეზუმფციის უარყოფა უნდა მოხდეს მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე.

75. სსკ-ის 158-ე მუხლის დანაწესი შეიცავს არა მტკიცების წესს, არამედ მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესს. იგი იწვევს მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთის ცვლილებას, რადგან მფლობელმა უნდა დაამტკიცოს პრეზუმფციის ბაზისი (მფლობელობა) და არა სამართლის ნორმის ფაქტობრივი შემადგენლობა, რომელიც იწვევს სამართლებრივ შედეგებს. აღნიშნული ნორმა გამოიყენება იმ მოთხოვნის საფუძვლების მიმართ, რომლის წინაპირობაც არის საკუთრების უფლება, ასევე დელიქტური და უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენების შემთხვევებში (იხ. ლევან თოთლაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, მუხლი 158, ველი 6., თბილისი, 2018).

76. სსკ-ის 158-ე მუხლით გათვალისწინებული პრეზუმფცია ეფუძნება მფლობელობისა და საკუთრების მოპოვების ერთობლიობას. მაშასადამე, ივარაუდება არა ნივთის მფლობელის საკუთრება, არამედ ის, რომ ნივთის მფლობელმა პირდაპირი მფლობელობის წარმოშობის მომენტში მოიპოვა ნივთზე საკუთრება და ნივთზე საკუთრების უფლებას იგი მფლობელობის პერიოდის განმავლობაში ახორციელებდა. აქედან გამომდინარე, სსკ-ის 158-ე მუხლის დანაწესი არ გამოიყენება, თუ მფლობელი მიუთითებს, რომ მან თავდაპირველად მხოლოდ ნივთზე მფლობელობა მოიპოვა, მაგალითად, როგორც დამქირავებელმა და მხოლოდ ამის შემდეგ, სხვა გარემოებების საფუძველზე გახდა იგი ნივთის მესაკუთრე. ამ შემთხვევაში, დამქირავებლის მიერ ნივთზე პირდაპირი მფლობელობის წარმოშობას არ გამოუწვევია ნივთზე საკუთრების უფლების მოპოვება და შემდგომში საკუთრების მოპოვების წინაპირობები შესაბამისი მტკიცებულებებით უნდა დაამტკიცოს. (იხ. ლევან თოთლაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, მუხლი 158, ველი 6. 9., თბილისი, 2018).

77. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მფლობელობის საფუძველზე მესაკუთრედ ყოფნის პრეზუმფცია შესაძლებელია მოწინააღმდეგე მხარემ (მოსარჩელემ) უარყოს იმ გარემოებების დამტკიცებით, რომ ნივთზე პირდაპირი მფლობელობის წარმოშობას არ გამოუწვევია საკუთრების მოპოვება.

78. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ იცოდნენ და ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; niderost-huber v. Switzerland, § 24; k.s. v. finland § 21; ასევე, სუსგ №ას-1191-1133-2014, 14 მაისი, 2015 წელი).

79. საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი.

80. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი).

81. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე თავიდანვე მოითხოვდა პირველი მოპასუხისაგან სადავო მოძრავი ნივთების დაბრუნებას. ეს მოთხოვნა მოსარჩელეს არ შეუცვლია. მას არც სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები არ შეუცვლია.

82. ამ გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულება იყო. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

83. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ არც სააპელაციო და არც საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ისინი ამოწმებენ გადაწყვეტილებას მატერიალურსამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. თუ ასეთი შემოწმების შედეგად სასამართლო იმ დასკვნას გამოიტანს, რომ საჩივრის მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს, მაგრამ არა საჩივარში მითითებული, არამედ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის (კანონის) სხვა დარღვევის გამო, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

84. იმ შემთხვევაში კი, თუ არასწორი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, ანუ კანონის (სსსკ-ის 393.2 მუხლის) დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შესაძლებელია სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, თავისი განჩინებით ძალაში დატოვოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ან ამ გადაწყვეტილების შეცვლით მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება (სსსკ-ის 386-ე მუხლი). ასეთივე შესაძლებლობითაა აღჭურვილი საკასაციო სასამართლოც, კერძოდ, მას შუძლია, არ გააუქმოს გადაწყვეტილება და ძალაში დატოვოს იგი (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) ან ახალი გადაწყვეტილებით დაადგინოს სხვა სამართლებრივი შედეგი (სსსკ-ის 411-ე მუხლი).

85. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებების (წერილობითი მტკიცებულებები, მოწმეთა ჩვენებები) საფუძველზე მიიჩნევს, კასატორმა (მოსარჩელემ) შეძლო მტკიცების ტვირთის რეალიზება, რომ სადავო მოძრავი ნივთების ნაწილი, კერძოდ, მადნის სამტვრევი დანადგარი N108 - ერთი ცალი; კლასიფიკატორი - 1400 მმ-იანი ერთი ცალი; ტრანსპორტიორი 4 მეტრი სიგრძის ერთი ცალი, წარმოადგენს კასატორის (მოსარჩელე) საკუთრებას, რომელიც იმყოფება პირველ მოპასუხესთან სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, რაც სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით საკასაციო საჩივრის და შესაბამისად, სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველია.

86. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, რაც მისი გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია, თუ გადაწყვეტილება არ არის საკმარისად დასაბუთებული, ხოლო სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

87. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილებულია მხოლოდ ნაწილობრივ, საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 300 ლარი მოსარჩელეს ჩაეთვალოს გადახდილად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გადაწყვიტა:

1. დ. მ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. ნაწილობრივ გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 აპრილის განჩინება;

3. დ. მ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს და გ. ჭ-ეს დაევალოს დაუბრუნოს დ. მ--ეს შემდეგი მოძრავი ნივთები: მადნის სამტვრევი დანადგარი N108 - ერთი ცალი; კლასიფიკატორი - 1400 მმ-იანი ერთი ცალი; ტრანსპორტიორი 4 მეტრი სიგრძის ერთი ცალი;

4. დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 აპრილის განჩინება;

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ. ალავიძე