საქმე №ას-1204-1124-2017 26 ოქტომბერი, 2018 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ე. ა-ე (მოსარჩელე,აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე - დ. ჩ-ი (მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 05 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ე-- ა-----ემ (შემდეგში: მოსარჩელე ან ეპელანტი ან კასატორი) სარჩელი აღძრა ჩ-ის (შემდეგში: მოპასუხე ან მოწინააღმდეგე მხარე) წინააღმდეგ, რომლითაც ქ. თბილისში, გ-ის ქუჩა №10-ში (იგივე მ. ა-ის ქუჩა №3-ში) მდებარე (შემდეგში: სადავო უძრავი ქონება) მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების ½ წილზე მესაკუთრედ ცნობა მოითხოვა.

2. მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხველ შესაგებელში უარყო მოსარჩელის, როგორც მოპასუხის ოჯახის წევრის და სადავო უძრავი ქონების დამქირავებლის სტატუსის არსებობა.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 16 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი სადავო უძრავ ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

4. საქმეზე დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ 1971 წლის 09 ივლისს გაცემული ბინების გაცვლის ბიუროს საბინაო განყოფილების N168702 ორდერის მიხედვით, ციმზარი ჩ–ს, მცხოვრებს ქ.თბილისში, ჩ-ის ქ.N10-ში, მასთან მცხოვრებ ადამიანებთან ერთად, უფლება მიეცათ შესახლებულიყვნენ გ.ვ-ასთან გაცვლის წესით, საცხოვრებელ ფართში, მდებარე ქ.თბილისში, ა-ის ქ. სახლი 3/10-ში, შემდგარი ერთი ოთახისგან, ფართით 16 კვ.მ. ფართზე უფლების გარეშე (ს.ფ.140). ამავე ფართში შესახლდა მოპასუხე 1981 წლის 24 სექტემბრის თბილისის კიროვის სახ.რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილებით (ს.ფ. 142-144).

5. საჯარო რეესტრში ქ. თბილისში, მ.ა-ის ქუჩა N3/10-ში მდებარე უძრავი ქონება რეგისტრირებულია მოპასუხის საკუთრების უფლებით, 1997 წლის 11 იანვარს გაფორმებული N2-31 პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე (ს.ფ. 37-41).

6. 2014 წლის 4 მარტს დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხემ სადავო უძრავი ქონების ნაწილი (სარდაფი 30 კვ.მ) გაასხვისა რ. ა-ის (შემდეგში: მოსარჩელის მამა) სასარგებლოდ (ს.ფ.34, 35).

7. თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ გაცემული საინფორმაციო ბარათის მიხედვით 30.04.1973 წელს დაბადებული მოსარჩელე 1989 წლის 16 ივნისიდან რეგისტრირებულია მისამართზე ქ.თბილისში მ.ა-ის ქ.N3/10 (ს.ფ. 26-27);

8. კიროვის რაიონული საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1979 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ა-ის ქ.N3/10-ში მცხოვრები ა-ის საცხოვრებელი ბინა საცხოვრებლად უვარგისად ჩაითვალა (ს.ფ. 175);

9. ქ.თბილისის კრწანისის რაიონის აღმასკომის 1991 წლის 20 თებერვლის #78 საბინაო კომისიის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის მამას 4 სულზე (თვითონ, მეუღლე და 2 შვილი-ი. და გ.) გამოეყო საცხოვრებელი ბინა ფართით 39.1 კვ.მ მდებარე ფ. 4 მ/რ, კორპუსი 10, მე-2 სადარბაზო, მე-5 სართული. აღნიშნული გადაწყვეტილების საფუძველზე, მოსარჩელის მამა ბინის მიღების აღრიცხვიდან მოიხსნა (ს.ფ.177);

10. 1997 წლის 9 იანვარს საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ გაცემული ცნობის თანახმად, მოპასუხის ოჯახის წევრთა რაოდენობა მხოლოდ ერთი პირისგან შედგებოდა (ს.ფ. 181).

11. დადგენილია, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს მოპასუხის დისშვილს, ხოლო რ. ა-ე - მოსარჩელის მამას (ს.ფ. 50);

12. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე პირველი ინსტანციის სასამართლომ უარყო მოსარჩელის მითითება, რომ იგი წარმოადგენდა მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებელს. იმავდროულად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხოლოდ სადავო მისამართზე რეგისტრაცია არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს ფართზე უფლების მოსაპოვებლად.

13. აღნიშნული გადაწყვეტილება მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო საჩივრით, რომლითაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა (ამ განჩინების პ-1).

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 05 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

15. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ამ განჩინების პპ: 4-12 დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები.

16. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მხოლოდ სადავო მისამართზე რეგისტრაცია ფართზე უფლებამოპოვებულად ცნობის მიზნებისათვის, საკმარის საფუძველს არ წარმოადგენს.

17. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით საქართველოს უზენაესი სასამართლოს (2017 წლის 10 მარტის №ას-1169-1124-2016) განჩინების დასაბუთებაში აღნიშნულია, რომ „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის №107 დადგენილების (შემდეგში - 107-ე დადგენილება) პირველ პუნქტის თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. ამავე დადგენილების მე-5 პუნქტით განსაზღვრულია პრივატიზაციის განხორციელების სუბიექტების ცნება, ასევე პრივატიზაციის განხორციელების წესი. ნორმის პირველი წინადადებით დადგენილია, რომ საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან. მოხმობილი ნორმების ანალიზით დგინდება, რომ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას თანაბარი უფლებებით სარგებლობენ ის პირები, ვინც წარმოადგენენ ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლებს ან მათი ოჯახის წევრებს. აღნიშნული ნორმატიული აქტი არ აყენებს საცხოვრებელი სახლის (ბინის) არც ერთ დამქირავებელს ან მისი ოჯახის წევრს პრივილეგირებულ მდგომარეობაში (სუსგ 29.05.2015წ. საქმე №ას-1161-1107-2013). პრივატიზაციის უფლების მქონე ერთ-ერთ პირზე საკუთრების უფლების აღრიცხვა არ ნიშნავს იმას, რომ მასთან მცხოვრებმა ოჯახის წევრებმა უარი განაცხადეს საკუთრების უფლების მოპოვებაზე. ამ შემთხვევაში, გასათვალისწინებელია, რომ პრივატიზაციის განხორციელებაზე ოჯახის ყველა წევრის ნების არსებობა გულისხმობს საკუთრების უფლების მოპოვებას ოჯახის ყველა წევრის სასარგებლოდ, მიუხედავად იმისა, რომ საკუთრების უფლება შეიძლება რეგისტრირებულ იქნეს მხოლოდ ერთ-ერთ დამქირავებელზე. ამ შემთხვევაში, არ შეიძლება საკუთრების ინსტიტუტი განვმარტოთ მხოლოდ უძრავი ნივთების შეძენის იურიდიული დეფინიციის ფარგლებში. კონკრეტულ შემთხვევაში, მას გააჩნია სოციალური დანიშნულება, რაც პოზიტიურ-სამართლებრივი სახით ვლინდება №107 დადგენილების პირველ აბზაცში (სუსგ 24.12.2012წ. საქმე №ას-934-877-2012).

18. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე არ ცხოვრობდა და არ სარგებლობდა სადავო ქონებით. მხოლოდ მისამართზე ჩაწერა კი, მას აღნიშნულ ქონებაზე უფლებამოპოვებულ სუბიექტად არ აქცევდა.

19. საქმის მასალებით დადგენილი იყო, რომ 1997 წლის 9 იანვარს საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ გაცემული ცნობის თანახმად, მოპასუხის ოჯახის წევრთა რაოდენობა მხოლოდ ერთი პირისგან შედგებოდა (ს.ფ. 181); მოწმე ც. გ.-ას განმარტებით, მოპასუხე მარტოხელა ქალია... მასთან კარგი მეზობლური ურთიერთობა აქვს... ის პატრონობს მას... მასთან მუდმივად არასოდეს არავის უცხოვრია... მოპასუხე 1992 წელს გაიცნო... მასთან, ამ დროისათვის, არავინ ცხოვრობდა (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 25 ნოემბრის სხდომის ოქმი).

20. მოწმე ქ. ნ.-ის ჩვენებით, იგი იცნობს მოპასუხხესაც და მოსარჩელესაც .. მოპასუხესთან ურთიერთობს 35 წელია... მოსარჩელე თავის დედ-მამის ნაყიდ ბინაში ცხოვრობს... მოპასუხე დისშვილებს დედასავით პატრონობდა... მოსარჩელე ახალ ბინაში მშობლებთან ერთად გადავიდა...მოპასუხე დისშვილებს დედობას უწევდა, მუდმივად პატრონობდა, თუმცა, მასთან არცერთ დისშვილს მუდმივად არ უცხოვრია (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 25 ნოემბრის სხდომის ოქმი).

21. მოწმე მანანა ჩ-ის ჩვენებით დგინდება, რომ სადავო ბინა მათმა მშობლებმა იყიდეს (მანანა ჩ-ი მოპასუხის დაა). მისი დისშვილი მოსარჩელე საცხოვრებლად მშობლებთან ერთად გადავიდა... მოწმის განმარტებით, მის დას 3 შვილი ჰყავდა. დებს ცუდი დამოკიდებულება არ ჰქონდათ. საჩივრის შემოტანის შემდეგ კი ურთიერთობა დაეძაბათ. მოსარჩელე გარკვეული პერიოდი მოსკოვში ცხოვრობდა. მოსკოვიდან ბავშვთან ერთად ჩამოვიდა. რამდენიმე თვე პირადად მის ოჯახში იყო, ხოლო შემდეგ საგარეჯოში წავიდა (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 25 ნოემბრის სხდომის ოქმი).

22. მოწმეების ე. ა-ისა და ნ. პ-ის ჩვენების მიხედვით მოსარჩელე საცხოვრებლად მოპასუხესთან დარჩა, თუმცა მათი ჩვენება სასამართლომ უარყო, ვინაიდან ისინი მითითებულ გარემოებას, არა საკუთარი გამოცდილებითა და დაკვირვებით ასახელებენ, არამედ აღნიშნულ ინფორმაციას ისინი მოსარჩელისაგან ფლობდნენ. შესაბამისად, სასამართლოს იმ პირთა ჩვენება უფრო სარწმუნოდ მიიჩნია, რომელთაც მოპასუხესთან, მის ადგილსამყოფელთან და საცხოვრისთან მუდმივი შეხება აქვთ და საკუთარი თვალით ნანახ ფაქტებს გადმოსცემენ.

23. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მართალია, მოსარჩელე 1989 წლის 16 ივნისიდან რეგისტრირებულია მისამართზე ქ.თბილისი მ.ა-ის ქ #3/10 (ს.ფ.26 -27), თუმცა, იგი მოპასუხესთან გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, აღნიშნულ მისამართზე მუდმივად მცხოვრებ და ამავე ფართით მოსარგებლე სუბიექტს არ წარმოადგენს.

24. შესაბამისად, მხოლოდ ჩაწერის ფაქტი მას სადავო სახლთმფლობელობაზე უფლებამოპოვებულ სუბიექტად ვერ აქცევს.

25. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების მოთხოვნით საკასაციო საჩივარი წარადგინა აპელანტმა (მოსარჩელე).

26. კასატორის ძირითადი არგუმენტი იმ გარემოებას ემყარება, რომ 1997 წლის 11 იანვარს პრივატიზაციის №2-31 ხელშეკრულების საფუძველზე მისი გარდაცვლილი დედის დამ - მოწინააღმდეგე მხარემ, კასატორის გარეშე გააკეთა სადავო უძრავი ქონების პრივატიზაცია და საჯარო რეესტრში მხოლოდ თავის სახელზე დაარეგისტრირა სადავო უძრავი ქონება.

27. კასატორი დაბადებიდან ცხოვრობდა სადავო მისამართზე, 1989 წლიდან დღემდე რეგისტრირებულია ამავე მისამართზე და წარმოადგენდა ამ უძრავი ქონების დამქირავებელს.

28. დასახელებული გარემოებებიდან გამომდინარე კასატორი განმარტავს, რომ მან სასამართლოს მიმართა სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით, თუმცა, სასამართლომ არ გაითვალისწინა საქმეში არსებული მტკიცებულებები და უარი თქვა ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე. კასატორის აზრით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ კასატორი არ ცხოვრობდა და არ სარგებლობდა სადავო უძრავი ქონებით და მხოლოდ ჩაწერის ფაქტი ვერ აქცევდა მას აღნიშნულ ქონებაზე უფლებამოპოვებულ სუბიექტად.

29. სასამართლოს დასკვნა დაეფუძნა მტკიცებულებებს, რომლის მიხედვით, 1997 წლის 9 იანვრის საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ გაცემული ცნობის თანახმად, მოწინააღმდეგე მხარის ოჯახის წევრთა რაოდენობა მხოლოდ ერთი პირისგან შედგებოდა. ასევე, სასამართლომ აღნიშნული დასკვნა დააფუძნა მოწმეთა ჩვენებებს.

30. საკასაციო საჩივრის ავტორი თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა მტკიცებულებები, ვინაიდან, მოწმეთა ჩვენებები ურთიერთსაწინააღმდეგოა, კერძოდ, კასატორი მიუთითებს მოპასუხის (მოწინააღმდეგე მხარე) დეიდას განმარტებაზე, სადაც მოპასუხე თავადვე აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეს (კასატორს) გათხოვებამდეც და მის შემდეგაც ედგა მხარში, როგორც ფინანსურად, ასევე მორალურად. აზრდევინებდა ბავშვს და ყოველდღე, სამსახურიდან მიდიოდა მოსარჩელესთან, რაც კასატორის მითითებით სიმართლეს შეესაბამება. იმავდროულად, მოწინააღმდეგე მხარე აცხადებს თავისივე განმარტების საწინააღმდგო გარემოებასაც თითქოს კასატორი გათხოვების შემდეგ ცხოვრობდა მოსკოვში, შემდეგ საგარეჯოში. კასატორისათვის გაუგებარია, თუ იგი საგარეჯოში ცხოვრობდა, მოწინააღმდეგე მხარე სამსახურის შემდეგ როგორ დადიოდა მასთან ყოველდღე. ასევე საეჭვოდ მიაჩნია ის ფაქტი, რომ თუ მოწმე ც. გ-ას ახლო მეზობლური ურთიერთიბა გააჩნია მოწინააღმდეგე მხარესთან, როგორ ერთხელაც არ გაუგია კასატორის შესახებ (იხ., საკასაციო საჩივრის საფუძვლები - ტ.2. ს.ფ. 119). კასატორის განმარტებით, სასამართლომ განმარტება არ გააკეთა აღნიშნული ურთიერთსაწინააღმდეგო ჩვენებების თაობაზე, რის გამოც, მან არასწორად შეაფასა მოწმეთა ჩვენებები და მხარეთა ახსნა-განმარტებები. ასევე, დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა მოწმე ე. ა-ისა და ნ. პ-ის ჩვენებები.

31. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად შეაფასა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილებით გათვალისწინებული გარემოებები, ვინაიდან, კასატორი წარმოადგენდა სადავო უძრავ ქონებაში რეგისტრირებულ (ჩაწერილ) პირს და პრივატიზაციის დროს და მის შემდეგაც ცხოვრობდა დეიდასთან - მოწინააღმდეგე მხარესთან ერთად.

32. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია განსახილველი საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებად, რომ ქ.თბილისის კრწანისის რაიონის აღმასკომის 1991 წლის 20 თებერვლის 78 საბინაო კომისიის გადაწყვეტილებით კასატორის მამას გადაეცა ბინა 4 სულზე (თვითონ, მეუღლე და ორი შვილი) და სულადობა არის ჩამოთვლილი, სადაც კასატორი არაა მითითებული, რადგან იგი სადავო ფართში იყო ჩაწერილი და მის აღმზრდელ მარტოხელა დეიდასთან ერთად ცხოვრობდა იქ, რის გამოც, ორდერში ვერც იქნებოდა მითითებული და იგი უკვე წარმოადგენდა დამქირავებელს.

33. საკასაციო საჩივრის ავტორი განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად შეაფასა ის ფაქტობრივ გარემოება, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ შეგნებულად დამალა კასატორის არსებობა და არასწორი ინფორმაციის მიწოდების საფუძველზე შედგა ფორმა №1, სადაც მიუთითა, რომ სადავო ფართში ჩაწერილ პირთა რაოდენობა მხოლოდ ერთი იყო.

34. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა დადგენილ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკაზე და მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 10 მარტის განჩინებაზე საქმეზე №ას-1169-1124-2016, სადაც პირდაპირაა მითითებული „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების პირველი პუნქტის თანახმად, საცხოვრებელი სახლის უსასყიდლოდ გადაცემის თაობაზე საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებისთვის, რომლებიც პრივატიზაციის ხელშეკრულების დადების დროისათვის ამ სახლის დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები იყვნენ. სახელმწიფომ ყველა იმ მოქალაქეს, რომელიც დადგენილი წესით იყო ჩასახლებული ბინაში, დამქირავებელი იქნებოდა თუ ოჯახის წევრი, მისცა საშუალება გამხდარიყო ბინის მესაკუთრე. შესაბამისად, ამ დადგენილების თანახმად, ყველა პირი, ვინც პრივატიზაციის დროს ცხოვრობდა ბინაში, უნდა ჩათვლილიყო ბინის პოტენციურ თანამესაკუთრედ მიუხედავად იმისა, თუ ოჯახის რომელი წევრის სახელზე მოხდებოდა ბინის პრივატიზაცია.

35. აღნიშნული წესი მოქმედებდა, თუ დასახელებულ პირებს კანონით დადგენილი წესით არ განუცხადებიათ უარი საკუთრებაზე და ისინი ბინის მესაკუთრეებს წარმოადგენენ, მიუხედავად იმისა, იყვნენ თუ არა პრივატიზაციის ხელშეკრულების უშუალო მხარეები, გარდა იმ შემთხვევისა, თუ პირი ამ ფართზე უფლებადაკარგულად იქნებოდა ცნობილი ან პრივატიზაციის პერიოდისათვის ამოწერილი იქნებოდა აღნიშნული ფართიდან.

36. კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლომ სწორად მიუთითა დადგენილ ერთგვაროვან პრაქტიკაზე, თუმცა, არასწორად შეაფასა ზემოაღნიშნული ფაქტობრივ-სამართლებრივი გარემოებები, ვინაიდან, დადგენილებაში პირდაპირაა მითითებული რა შემთხვევაში არ ეკუთვნის პირს ბინა, რომელ შემთხვევებსაც არ ჰქონია ადგილი განსახილველ საქმეზე. შესაბამისად, კასატორი თვლის, რომ გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და დაკმაყოფილდეს მისი მოთხოვნა სადავო უძრავ ქონებაზე ½ წილის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

37. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 23 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2017 წლის 29 დეკემბერს საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391-ე მუხლის „ე“ პუნქტის საფუძველზე.

38. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

39. საკასაციო საჩივრით შედავებულია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი მოცემული საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოება, რომლის მიხედვით, მოსარჩელე 1989 წლის 16 ივნისიდან რეგისტრირებულია მისამართზე ქ.თბილისი, მ.ა-ის ქ.N3/10 (ს.ფ. 26-27), თუმცა, იგი მოპასუხესთან გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, აღნიშნულ მისამართზე მუდმივად მცხოვრებ და ამავე ფართით მოსარგებლე სუბიექტს არ წარმოადგენს (ამ განჩინების პ-24).

40. საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ იგი დაბადებიდან ცხოვრობდა სადავო მისამართზე. 1989 წლიდან დღემდე რეგისტრირებულია ამავე მისამართზე და წარმოადგენს ამ უძრავი ქონების დამქირავებელს.

41. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად შეაფასა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 01 თებერვლის №107 დადგენილებით გათვალისწინებული გარემოებები, ვინაიდან, კასატორი წარმოადგენდა სადავო უძრავ ქონებაში რეგისტრირებულ (ჩაწერილ) პირს და პრივატიზაციის დროს და მის შემდეგაც ცხოვრობდა დეიდასთან - მოწინააღმდეგე მხარესთან ერთად.

42. საკასაციო საჩივრის ავტორი თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა მტკიცებულებები, ვინაიდან, მოწმეთა ჩვენებები ურთიერთსაწინააღმდეგოა, კერძოდ, კასატორი მიუთითებს მოპასუხის (მოწინააღმდეგე მხარე) დეიდის განმარტებაზე, სადაც მოპასუხე თავადვე აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეს (კასატორს) გათხოვებამდეც და მის შემდეგაც ედგა მხარში, როგორც ფინანსურად, ასევე მორალურად. აზრდევინებდა ბავშვს და ყოველდღე, სამსახურიდან მიდიოდა მოსარჩელესთან, რაც კასატორის მითითებით, სიმართლეს შეესაბამება... კასატორს საეჭვოდ მიაჩნია ის ფაქტი, რომ თუ მოწმე ც. გ-ას ახლო მეზობლური ურთიერთიბა გააჩნია მოწინააღმდეგე მხარესთან, როგორ ერთხელაც არ გაუგია კასატორის შესახებ (იხ., საკასაციო საჩივრის საფუძვლები - ტ.2. ს.ფ. 119). კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არ იმსჯელა ურთიერთსაწინააღმდეგო ჩვენებებზე, არასწორად შეაფასა ისინი და მხარეთა ახსნა-განმარტებები. ასევე, დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა მოწმე ე. ა-ისა და ნ. პ-ის ჩვენებები.

43. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

44. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

45. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

46. მტკიცების ტვირთზე მითითებას აკეთებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

47. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

48. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

49. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს - ეს უკვე სასამართლის პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

50. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოითხოვს ქ.თბილისში, გ–ის ქუჩა №10-ში (იგივე მ.ა-ის ქუჩა №3-ში) მდებარე მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების ½ წილზე მესაკუთრედ ცნობას. მოთხოვნა წარმოშობილია საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახაბ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის N107 დადგენილების (შემდეგში: 107-ე დადგენილება) საფუძველზე.

51. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ 107-ე დადგენილების პირველი პუნქტის თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში, მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. №107 დადგენილებით, საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეთა ბინის კონსტიტუც------ უფლების რეალიზაციის დაჩქარების მიზნით დადგინდა მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში, მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის - პრივატიზაციის წესი. აღნიშნული დადგენილების მე-5 პუნქტის თანახმად, საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან.

52. ამდენად, საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზების დროს თანაბარი უფლებებით სარგებლობდნენ ის პირები, ვინც წარმოადგენდნენ ამ სახლის (ბინის) დამქირავებლებს ან მათი ოჯახის წევრებს.

53. ამ დადგენილების გამოყენების შედეგად უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის პრივატიზაციის დროს, ბინაში კანონით დადგენილი წესით ჩასახლებული და მცხოვრები ყველა პირი (ბინის დამქირავებლები და ამ დამქირავებლის ოჯახის წევრები), მათ შორის, არასრულწლოვანიც, ითვლება ბინის თანამესაკუთრედ, იმისდა მიუხედავად, ოჯახის რომელი წევრის სახელზე განხორციელდება ბინის პრივატიზაცია (იხ., სუსგ №ას-1206-1151-2013, 10 ივლისი, 2015 წ., პ-15; სუსგ №ას-997-1196-08, 31.03.2009წ.).

54. განსახილველ შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა და სააპელაციო სასამართლომაც გაიზიარა, რომ მოსარჩელე სადავო ბინაში არ ცხოვრობდა, მხოლოდ სადავო მისამართზე რეგისტრაცია კი, ფართზე უფლებამოპოვებულად ცნობის მიზნებისათვის, საკმარის საფუძველს არ წარმოადგენს.

55. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას კასატორი უპირისპირებს საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების - მოწმეთა ჩვენებების არასწორ შეფასებას, რასაც საკასაციო პალატა დაუსაბუთებლობის გამო, არ იზიარებს და აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოთხოვნა წარმოშობილია 107-ე დადგენილების სამართლებრივი საფუძვლიდან. აღნიშნული დადგენილების მიზანს კი, როგორც აღინიშნა წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში, მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემა. მაშასადამე, 107-ე დადგენილებით გათვალისწინებული საკუთრების უფლების მოსაპოვებლად, მოსარჩელეს უნდა ემტკიცებინა, რომ იმ დროისათვის (პრივატიზება) იგი წარმოადგენდა ბინის დამქირავებელს, მოსარგებლეს, რომელიც ცხოვრობდა და სარგებლობდა ბინით, რომ გამარტივებული წესით მოეპოვებინა მასზე საკუთრების უფლება. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელემ (კასატორი) სარწმუნოდ ვერ დაასაბუთა სადავო მისამართზე მისი ცხოვრების ფაქტობრივი გარემოება პრივატიზების დროისათვის. რადგან როგორც ეს წინამდებარე განჩინების პ-10- შია დადგენილი მოპასუხის ოჯახის წევრთა რაოდენობა მხოლოდ ერთი პირისაგან შედგებოდა.

56. კასატორი იმაზე მიუთითებს, რომ სასამართლომ არ გაიზიარა მოწმეთა: ე. ა-ისა და ნ. პ--ის ჩვენებები. საგულისხმოა, რომ ე. ა-ისა და ნ. პ-ის ჩვენებები, რომლებიც უთითებენ, რომ მოსარჩელე საცხოვრებლად მოპასუხესთან დარჩა, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა, იმ საფუძვლით, რომ ვინაიდან ისინი მითითებულ გარემოებას არა საკუთარი გამოცდილებითა და დაკვირვებით ასახელებდნენ, არამედ აღნიშნულ ინფორმაციას ისინი მოსარჩელისაგან ფლობდნენ. სსსკ-ის 140-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, მოწმედ შეიძლება იყოს ყოველი პირი, რომლისთვისაც ცნობილია რაიმე გარემოება საქმის შესახებ. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დასახელებულ მოწმეთა ჩვენებების შეფასების [სსსკ-ის 105-ე მუხლი] უმართებულობას.

57. ამასთან, კასატორი მიუთითებს მოპასუხის (მოწინააღმდეგე მხარე) დეიდას განმარტებაზე, სადაც მოპასუხე თავადვე აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეს (კასატორს) გათხოვებამდე და მის შემდეგაც ედგა მხარში, როგორც ფინანსურად, ასევე მორალურად. აზრდევინებდა ბავშვს და ყოველდღე, სამსახურიდან მიდიოდა მოსარჩელესთან, რაც კასატორის მითითებით, სიმართლეს შეესაბამება... (იხ., საკასაციო საჩივრის საფუძვლები - ტ.2. ს.ფ. 119). საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ აღნიშნული გარემოებით ირკვევა დეიდისა და დისშვილის (მოსარჩელე - მოპასუხე) ურთიერთობა, თუმცა, ეს გარემოება ვერ გამოდგება იმის დამადასტურებელ უტყუარ მტკიცებულებად, რომ პრივატიზების დროისათვის კასატორი ბინით სარგებლობდა, მასში ცხოვრობდა და შესაბამისად, წარმოადგენდა ბინის დამქირავებელს.

58. ზემოაღნიშნულ;იდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის არგუმენტს იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელე ფართზე უფლებამოპოვებულ პირს არ წარმოადგენს და მიაჩნია, რომ ამ არგუმენტის გასაქარწყლებლად კასატორმა ვერ წარმოადგინა დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია (შედავება). შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

59. კასატორი გათავისუფლებლია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან კანონის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის „ბ“ პუნქტით და

დაადგინა:

1. ე. ა-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 05 ივლისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ. ალავიძე