№ას-1430-1350-2017 30 აპრილი, 2018 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/ მოსამართლეები:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

პაატა ქათამაძე (მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები (მოპასუხეები) - ა.ნ–ძე, ვ.ნ–ძე

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოსარჩელეები) – მ.ნ–ძე, შ.ა–ძე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 12 ოქტომბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, კომლის ქონების წილზე მესაკუთრედ აღიარება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. მ.ნ–ძე (შემდეგში: პირველი მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე), შ.ა–ძე (შემდეგში: მეორე მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე), ა.ნ–ძე (შემდეგში: პირველი მოპასუხე, აპელანტი ან კასატორი) და ვ.ნ–ძე (შემდეგში: მეორე მოპასუხე, აპელანტი ან კასატორი) ერთი კომლის წევრები არაინ.

2. საქართველოს ეროვნული არქივის აღმოსავლეთის რეგიონული არქივის 2014 წლის 29 ივლისის №.... ცნობის თანახმად, თეთრიწყაროს რაიონის .... სასოფლო საბჭოს სოფელ ო–ის 1976-1979 წლების საკომლო წიგნში, კომლის უფროსად ჩაწერილია მ.გ. ძე ნ–ძე (შემდეგში - კომლის უფროსი). კომლის შემადგენლობაში ირიცხებიან: ცოლი - პირველი მოპასუხე, შვილი - ბ. მ. ასული ნ–ძე, შვილი - გ. მ. ძე ნ–ძე (შემდეგში: პირველი მოსარჩელის მეუღლე ან მეორე მოსარჩელის მამა), შვილი - მეორე მოპასუხე, რძალი - პირველი მოსარჩელე, შვილიშვილი - მეორე მოსარჩელე, კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხება 1960 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლი (ფართი მითითებული არ არის) და 0,19 ჰა მიწის ფართობი. 1980-1982 წლების საკომლო წიგნის მიხედვით, კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხება 1960 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლი (ფართი მითითებული არ არის) და 1980 წლის 1 იანვრის ჩათვლით 0,19 ჰა (ამჟამად დაზუსტებული 2714 კვ.მ) მიწის ფართობი (შემდგომში - საკომლო ქონება) (იხ. ს.ფ. 19-23, ტ.1).

3. საქართველოს ეროვნული არქივის აღმოსავლეთის რეგიონული არქივის 2015 წლის 24 ივნისის №.... ცნობის თანახმად, თეთრიწყაროს რაიონის ....ის სასოფლო საბჭოს სოფელ ... 1986-1996 წლების საკომლო წიგნის მიხედვით, კომლის უფროსია პირველი მოპასუხე, ხოლო მოსარჩელეები მეორე მოპასუხესთან ერთად კომლის წევრები იყვნენ. კომლის შემადგენლობაში ასევე ირიცხებიან: შვილი - გ.მ. ძე ნ–ძე, ქ.ნ–ძე/ა–რი შ–ოს ასული - ძალი (ამოეწერა), ნ.ნ–ძე ვ.ასული - შვილიშვილი. კომლს 1986- 1987 წლებში პირად საკუთრებაში ერიცხებოდა 1960 წელს აგებული 120 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი, 1988 წლის მონაცემებით 1960 წელსვე აგებული საცხოვრებელი სახლის საერთო სასარგებლო ფართი 120 კვ.მ, მათ შორის 60 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი, ხოლო 1986-1987 წლებში კი, 0,19 ჰა (ამჟამად დაზუსტებილი 2714 კვ.მ) მიწა (შემდგომში - საკომლო ქონება) (იხ. ს.ფ. 24-26, ტ.1).

4. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, თეთრიწყაროს რაიონში, სოფელ ...ში მდებარე უძრავი ქონება - სასოფლო-სამეურნეო (საკარმიდამო) მიწის ნაკვეთი დაზუსტებული ფართობით 2714 კვ.მ მასზე არსებულ შენობა- ნაგებობებთან ერთად (მიწის, უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი ...) (შემდეგში - პირველი სადავო უძრავი ქონება) პირველი მოპასუხის სახელზე 09.07.2002 წელს დარეგისტრირდა (იხ. სფ. 28. ტ.1).

5. ასევე საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, თეთრიწყაროს რაიონის, სოფელ ....–ში მდებარე უძრავი ქონება - სასოფლო- სამეურნეო მიწის ნაკვეთი 6708 კვ.მ დაზუსტებული ფართობით (მიწის, უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი # ....) (შემდეგში - მეორე სადავო უძრავი ქონება) დარეგისტრირდა პირველი მოპასუხის სახელზე.

6. 2014 წლის 27 ივნისის უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულებით, მეორე მოპასუხემ, პირველი მოპასუხის მიერ მასზე 2014 წლის 27 ივნისს გაცემული, სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობით, როგორც მისმა წარმომადგენელმა, თავის თავთან გააფორმა ნივთის უსასყიდლოდ გადაცემის (ჩუქების) შესახებ ხელშეკრულებები, რომლითაც მას საჩუქრად გადაეცა პირველი და მეორე სადავო უძრავი ქონება (იხ. სფ. 32-33, 43-44, ტ.1).

7. კომლის თავდაპირველი უფროსი გარდაიცვალა 2003 წლის 29 სექტემბერს. პირველი მოსარჩელის მეუღლე და მეორე მოსარჩელის მამა კი, 2009 წლის 26 ივლისს (იხ. ს.ფ. 52-53, ტ.1).

8. 2014 წლის 1 დეკემბრის სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, პირველმა მოსარჩელემ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მეუღლის სამკვიდრო ქონება (იხ. ს.ფ. 49-51, ტ.1).

9. 2015 წლის 9 ივლისს მოსარჩელეებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის და კომლის ქონების 2/5 წილზე მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით.

9.1. მოსარჩელეთა მტკიცებით, 1986-1987 წლებში კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხებოდა 1960 წელს აშენებული 120 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი, 1988 წელს 1960 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლის საერთო სასარგებლო ფართი 120 კვ.მ, მათ შორის 60 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი, ხოლო 1986-1987 წლებში - 0,19 ჰა (ამჟამად დაზუსტებული 2714 კვ.მ ) მიწა. პირველმა მოპასუხემ თავის სახელზე დაირეგისტრირა კომლის ქონება - საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი მასზე არსებული შენობა-ნაგებობებთან ერთად (პირველი სადავო უძრავი ქონება), ასევე, თავის სახელზე დაირეგისტრირა მიწის რეფორმით კომლზე გამოყოფილი 6708 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი (მეორე სადავო უძრავი ქონება). კომლის ქონება თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნის კომლის ყველა წევრს. მეორე მოპასუხემ კი, კომლის მთლიანი ქონება იჩუქა საკუთარ თავთან დადებული გარიგებით.

10. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს, მათ წარადგინეს მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი და მიუთითეს, რომ მოსარჩელეთა მიერ წარმოდგენილი საარქივო ცნობები არ ქმნიდა მათი თანამესაკუთრედ ცნობის საფუძველს, კერძოდ, მოსარჩელეებს წარმოდგენილი აქვთ 29.07.2014 წლის საარქივო ცნობა, 1976-1979 წლების შესახებ, რომელიც არ მოიცავს რეფორმის პერიოდს და მნიშვნელობა არა აქვს საქმისათვის. ასევე, წარმოადგინეს 24.06.2015 წლის საარქივო ცნობა, საიდანაც ჩანს, რომ მიწის რეფორმის პერიოდში (1992-1998 წლებში) და მანამდეც 4 წლით ადრე (1988 წლიდან), კომლის სახელზე არ ირიცხებოდა რაიმე ქონება. ეს გამყარებულია 09.02.2007 წლის მიწის (უძრავი ქონების) სააღრიცხვო ბარათით, სარეგისტრაციო მოწმობით, რომელიც 2007 წლამდე მარეგისტრირებელ დოკუმენტად მიიჩნეოდა და რომლებშიც პირველ მოპასუხეს ერიცხება 0,300 ჰა მიწის ნაკვეთი. გარდა ზემოთ ხსენებულისა, წარმოდგენილი აქვთ თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ...ის ტერიტორიული ორგანოს 28.12.2009 წლის №97 ცნობა მასზე, რომ სოფელ ....–ის მოსახლეობის მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთების სიაში №1-ით პირველ მოპასუხეს სოფელ ....–ში ერიცხება საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი 0,33 ჰა, შესავსები (სახნავი) 0/6 7 ჰა, სათიბი 1 ჰა. ეს ცხადყოფს, რომ კომლს რეფორმის პერიოდში, არც 4 წლით ადრე და არც შემდეგ, მიწა არ ერიცხებოდა, რაც უსაფუძვლოს ხდის მოსარჩელის ყველა მოთხოვნას. ამასთან, თუ სასამართლო საქმეში არსებულ 24.06.2015 წლის საარქივო ცნობას, საიდანაც ჩანს, რომ კომლს ბოლო მონაცემებით 1986-1987 წლებში ერიცხება 0,19 ჰა საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი, მიიჩნევს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად, მაშინ მოსარჩელეთა მოთხოვნა უნდა გავრცელდეს არა 2714 კვ.მ, არამედ 1900 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, ხოლო მეორე 6708 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელეთა მოთხოვნას არავითარი საფუძველი არ გააჩნია, რადგან მითითებულ ნაკვეთზე კომლის საკუთრების ჩანაწერი არ არსებობს.

11. თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2/5 ნაწილში 2014 წლის 27 ივნისს პირველი მოპასუხის მიერ მეორე მოპასუხე სახელზე გაცემული უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულება. მოსარჩელეები ცნობილი იქნენ პირველი და მეორე სადავო უძრავი ქონების 2/5 ნაწილზე მესაკუთრეებად (თითოეული 1/5 წილზე). სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 54-ე, 185-ე, 312-ე, 527-ე მუხლები, საქართველოს სსრ მიწის კოდექსი (მე-40 მუხლი), სსკ-ის 122-ე, 125-ე მუხლები ( 1964 წლის რედაქცია), საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობის, კოლმეურნეობებისა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესების შესახებ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის #949 დადგენილება, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის #29 დეკრეტი.

11.1. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეები და მოპასუხეები იყვნენ ერთი კომლის წევრები, კომლს პირად საკუთრებაში 1986-1987 წლებში ერიცხებოდა 1960 წელს აგებული 120 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი, ხოლო 1988 წელს - 1960 წელსვე აგებული საცხოვრებელი სახლის საერთო სასარგებლო ფართი 120 კვ.მ, მათ შორის - 60 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი და 1986-1987 წლებში 0,19 ჰა (ამჟამად დაზუსტებული 2714 კვ.მ) მიწა. მიწის განაწილების სიის №105 თანახმად, ასევე დგინდებოდა, რომ პირველი მოპასუხის კომლს მიწის რეფორმით შესავსებად გამოეყო 6708 კვ.მ. მოსარჩელეები საკოლმეურნეო კომლის გაუქმების მომენტში იყვნენ პირველი მოპასუხის კომლის წევრები და მითითებულ კომლს 1992 წლის მონაცემებით ერიცხებოდა მოცემული სარჩელით სადავოდ გამხდარი უძრავი ქონება. სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ მას შემდეგ, რაც გაუქმდა საკოლმეურნეო კომლი და მას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა, ქონება, რომელიც საკოლმეურნეო კომლის ქონებას და, ამავე დროს, კომლის წევრთა საერთო საკუთრებაა, აღარ წარმოადგენს საკოლმეურნეო კომლის ქონებას და იგი არის კომლის ყოფილ წევრთა საერთო საკუთრება თანაბარი წილით, რომელზედაც ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, საქმეზე არსებული მტკიცებულებებით უტყუარად დგინდებოდა მოსარჩელეების კომლის წევრობა მისი გაუქმების დროისათვის.

11.2. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხეთა აპელირება თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 21 აპრილის ადმინისტრაციულ საქმეზე მიღებულ N3/15-15 გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით, ვინაიდან, მითითებული გადაწყვეტილება არ ეხება კომლის საერთო საკუთრების საკითხს და მასში აღნიშნულია, რომ ,,კომლის საკუთრებასთან დაკავშირებით წამოჭრილი სამართალურთიერთობები, კერძოდ, სადავო ქონება წარმოადგენს თუ არა კომლის თანასაკუთრებას, განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით.“

11.3. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მტკიცების ტვირთის განაწილებაზე გაამახვილა ყურადღება და მიუთითა, რომ მოპასუხეებმა ვერ წარმოადგინეს რაიმე მტკიცებულება, რომელიც გამორიცხავდა ან ეჭვქვეშ დააყენებდა მოსარჩელეების კომლის წევრობას. საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით ერთმნიშვნელოვნად იქნა დადასტურებული მოსარჩელეების კომლის წევრობა და, შესაბამისად, კომლის ქონებაზე თანამესაკუთრედ არსებობის უფლება.

11.4. სასამართლომ, ასევე საფუძვლიანად მიიჩნია და დააკმაყოფილა მოსარჩელეების მოთხოვნა 2014 წლის 27 ივნისის ჩუქების ხელშეკრულებების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის შესახებ და განმარტა, რომ ჩუქების ხელშეკრულება უნდა შეესაბამებოდეს კანონის მოთხოვნებს. მოცემულ შემთხვევაში, მტკიცებულებათა ანალიზით დგინდებოდა, რომ 2014 წლის 27 ივნისს დადებული ჩუქების ხელშეკრულებები ეწინააღმდეგებოდა მოქმედ კანონმდებლობას, რადგან პირველ მოპასუხეს კომლის წევრთა თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ერთპიროვნულად გასხვისების უფლებამოსილება არ გააჩნდა და მეორე მოპასუხემ ეს იცოდა.

12. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით, შემდეგ საფუძვლებზე მითითებით:

12.1. აპელანტის განმარტებით, მოსარჩელეთა წარმომადგენელმა ობიქტური და პატივსადები მიზეზის მითითების გარეშე პაექრობის დაწყებამდე დააყენა შუამდგომლობა და წარადგინა 19.12.2016 წლის №აა2016082681-03 საარქივო ცნობა, პირველი მოპასუხის კომლის შესახებ, მიუხედავად მოპასუხეთა წინააღმდეგობისა, სასამართლომ ცნობა დაურთო საქმეს. სასამართლომ გადაწყვეტილება დააფუძნა წარდგენილ მტკიცებულებაზე მოსარჩელეების კომლის წევრებად და მესაკუთრეებად ცნობის ნაწილში, რაც საპროცესო სამართლებრივი მოქმედებების სივრციდან გასვლაა.

12.2. მოსარჩელეებს წარმოდგენილი აქვთ 29.07.2014 წლის საარქივო ცნობა, 1976-1979 წლების შესახებ, რაც არ მოიცავს რეფორმის პერიოდს, შესაბამისად მას საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვს. თეთრიწყაროს რაიონის .....–ის სასოფლო საბჭოს სოფელ ....–ის 1996-2000 წლების საკომლო წიგნებში არ აღმოჩნდა ჩანაწერი პირველი მოპასუხის კომლისა და კომლის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების შესახებ. ანუ მიწის რეფორმის პერიოდში (1992-1998 წლებში) და მანამდეც, 4 წლით ადრე (1988 წლიდან), კომლს არ ერიცხებოდა რაიმე ქონება. რაც უსაფუძვლოს ხდის მოსარჩელეთა ყველა მოთხოვნას.

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 12 ოქტომბრის განჩინებით მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

13.1. პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, მათ სამართლებრივ შეფასებას და დავის საგანთან მიმართებით მხარეთა განმარტებებისა და წარდგენილი ცნობების საფუძველზე დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეები იყვნენ კომლის თავდაპირველი უფროსის კომლის წევრები, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ, მისი მეუღლის, პირველი მოპასუხის კომლის წევრები. მეორე მოპასუხის კომლს საკუთრებაში ერიცხებოდა იგივე ქონება, რაც - კომლის თავდაპირველი უფროსის კომლს.

13.2. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტების მოსაზრება, საქართველოს ეროვნული არქივის რუსთავის არქივის 2016 წლის 19 დეკემბრის #..... ცნობის დაუშვებელ მტკიცებულებად ცნობასთან დაკავშირებით, რადგამ მასში ასახული ინფორმაცია, მხოლოდ აზუსტებდა პირველი მოპასუხის კომლზე რიცხული ქონების ოდენობას, რის გამოც პალატა მას ახალ მტკიცებულებად არ განიხილავდა.

13.3. სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტების აპელირებაც მოსამართლის აცილების საკითხთან მიმართებით, იმ ვითარებაში, როდესაც სასამართლომ მხარეს გონივრული ვადა მისცა სადავო ცნობის საწინააღმდეგო მტკიცებულების წარმოსადგენად, მათ კი, ეს შანსი არ გამოიყენეს.

13.4. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადაგენილ ფაქტობრივ გარემოებას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეები საკოლმეურნეო კომლის გაუქმების მომენტში იყვნენ პირველი მოპასუხის კომლის წევრები და მითითებულ კომლს 1992 წლის მონაცემებით ერიცხებოდა სარჩელით სადავოდ გამხდარი უძრავი ქონება.

13.5. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სასამართლომ სწორად გამოიყენა და განმარტა კომლის ქონების თანამესაკუთრედ ცნობის მომწესრიგებელი ნორმები და მართებულად ცნო მოსარჩელეები კომლის ქონების თანამესაკუთრედ 2/5 წილზე. პალატამ აღნიშნა, რომ საკოლმეურნეო კომლის გაუქმებით კომლის ქონება იქცა იმ დროისათვის მისი წევრების თანასაკუთრებად. აღნიშნული პერიოდისათვის (1993 წლისათვის) კი, პირველი მოპასუხის კომლი შედგებოდა ხუთი წევრისაგან, რომელთა შორის იყვნენ მოსარჩელეები, კომლს საკუთრებად ერიცხებოდა 1960 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლი და 0,19 ჰა (ამჟამად დაზუსტებული 2714 კვ.მ) მიწის ნაკვეთი, ასევე, 1992 წელს მიწის რეფორმის შედეგად მიღებული 6 708 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი.

13.6. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ 2014 წლის 27 ივნისის ჩუქების ხელშეკრულებები ეწინააღმდეგებოდა მოქმედ კანონმდებლობას და განმარტა, რომ პირველ მოპასუხეს კომლის წევრთა თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ერთპიროვნულად გასხვისების უფლებამოსილება არ გააჩნდა, მეორე მოპასუხისათვის ცნობილი იყო მოსარჩელეების კომლის წევრობა და კომლის ქონებაზე მათი უფლებების შესახებ. მეორე მოპასუხე ასევე კომლის ქონების თანამესაკუთრეა, შესაბამისად, დადებული ჩუქების ხელშეკრულებით თავის თავს აჩუქა მის თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, რაც ეწინააღმდეგებოდა უძრავი ქონების განკარგვის მარეგულირებელ ნორმებს.

14. კასატორებმა აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს შემდეგი საფუძვლებით:

14.1. კასატორებმა სააპელაციო საჩივრის იდენტურ პრეტენზიებზე მიუთითეს (წინამდებარე განჩინების 12.1-12.2 პუნქტები), კვლავ სადავოდ გახადეს პირველი ინსტანციის მიერ დადგენილი და სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაზიარებული ფაქტი, კომლის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების შესახებ და მიუთითეს, რომ კომლს რეფორმის პერიოდში საერთოდ არ ეწერა მიწის ნაკვეთი. ამასთან, თუ სასამართლო დაეყრდნო 2015 წლის საარქივო ცნობას, რომლითაც კომლს 1987 წლის შემდგომ და არც 1993-ში (კოლმეურნეობათა ლიკვიდაციის მომენტისათვის) ქონება არ აწერია, უნდა დაესაბუთებინა, რატომ ანაწილებდა კომლზე არარსებულ ქონებას, ხოლო, თუ დაეყრდნო 19.12.2016 წლის ცნობას, რომელიც მოიცავს 2001-2010 წლების საძიებო პერიოდს, მაშინ ქონება უნდა გადანაწილებულიყო 1/6-16. კასატორთა მტკიცებით, სასამართლომ არ გამოიყენა 2016 წლის 3 ივნისის კანონი „სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური სპორადული რეგისტრაციის სპეციალური წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ და მის საფუძველზე გამოცემული 2016 წლის 1 აგვისტოს იუსტიციის მინისტრის #153 ბრძანების მე-11 მუხლი, რომლის თანახმად, მოსარჩელეებს უნდა წარმოედგინათ 2007 წლის 20 სექტემბრამდე მონაცემების საარქივო ცნობა. რაც იქნებოდა კომლის წევრების საკუთრების უფლების განსაზღვრის მაჩვენებელი. საქმე გადაწყდა უკვე კანონსაწინააღმდეგო პრაქტიკით, ხოლო დაუშვებელ მტკიცებულებას, მიენიჭა შემაჯამებელ-დამაზუსტებელი მნიშვნელობა, მსაზღვრელად აღირებულ იქნა 24.06.2015 წლის საარქივო ცნობა, რომელიც 1986-1996 წლებს მოიცავდა. თუკი სასამართლო დასაბუთებით მიიჩნევდა, რომ გადაწყვეტილების გამოტანის მომენტისათვის მოსარჩელეები იყვნენ კომლის ქონების თანამესაკუთრეები, ჩუქების ხელშეკრულებები უნდა გაუქმებულიყო, თუმცა არა იმ საფუძვლით, რაზეც სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა.

15. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 22 დეკემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ-ის) 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შემოწმების მიზნით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

16. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

17. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

18. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

19. განსახილველ შემთხვევაში, სადავო ქონებაზე (საკომლო ქონება) მოსარჩელეების თანამესაკუთრეებად ცნობისა და სადავო ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 173.1, 1513-ე, ასევე, 1964 წლის რედაქციის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 122-ე და 125-ე მუხლები და „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობებისა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“, საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილება, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტი.

20. მოსარჩელეებმა სადავოდ გახადეს პირველი მოპასუხის ერთპიროვნული საკუთრების უფლების მართლზომიერება და მოითხოვეს სადავო ქონებებზე მათი თანასაკუთრების უფლების აღიარება იმ საფუძვლით, რომ მათ, როგორც კომლის წევრებს, ქონება თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნოდათ.

21. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკომლო ქონებასთან დაკავშირებული სამართლებრივი ურთიერთობები წესრიგდებოდა 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, რომლის 122-ე მუხლის თანახმად, კომლის ქონება ეკუთვნის მის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით, ამავე კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად - საკოლმეურნეო კომლის ყველა წევრს კომლის ქონება თანაბარი წილით ეკუთვნის.

„საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის # 949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის # 29 დეკრეტის საფუძველზე, 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ, სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის # 48 დადგენილებით საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბარე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადადიოდა მათ კერძო საკუთრებაში. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის # 128 დადგენილების მეორე პუნქტით კი, დადგინდა, რომ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთები უნდა გაცემულიყო1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით.

22. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელეები იყვნენ მ.ნ–ძის კომლის წევრები, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ, მისი მეუღლის, პირველი მოპასუხის კომლის წევრები და საკოლმეურნეო კომლის გაუქმებით კომლის ქონება იქცა იმ დროისათვის მისი წევრების თანასაკუთრებად. ამ პერიოდისათვის (1993 წლისათვის) კი, პირველი მოპასუხის კომლი შედგებოდა ხუთი წევრისგან, რომელთა შორის იყვნენ მოსარჩელეები. კომლს საკუთრებად ერიცხებოდა 1960 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლი და 0,19 ჰა (ამჟამად დაზუსტებული 2714 კვ.მ) მიწის ნაკვეთი, ასევე, 1992 წელს მიწის რეფორმის შედეგად მიღებული 6 708 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკომლო ქონებაზე, პირველ მოპასუხესთან ერთად უფლება შეიძინეს მისი ოჯახის სხვა წევრებმაც - მათ შორის მოსარჩელეებმა, ვინაიდან 1992 წლის 1 იანვრის მონაცემებით, ისინი მოპასუხის კომლის წევრები იყვნენ.

23. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივ-სამართლებრივი მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია ყველა ის ფაქტობრივი წანამძღვარი, რომელიც სსკ-ის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილითა და ამავე კოდექსის 1513-ე მუხლებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელია:

23.1. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ, სსკ-ის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე.

23.2. ამავე კოდექსის 1513-ე მუხლის მიხედვით, ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან მიიჩნევა ამ პირთა საკუთრებად და მათზე ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები.

23.3. სსკ-ის 953-ე მუხლის მიხედვით, თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის, მაშინ გამოიყენება ამ თავის წესები, თუკი კანონიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს, ამავე კოდექსის 954-ე მუხლის თანახმად, თუ სპეციალურად სხვა რამ არ არის დადგენილი, თითოეულ მოწილეს ეკუთვნის თანაბარი წილი.

24. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეების თანასაკუთრების უფლება წარმოიშვა კანონის საფუძველზე. ამდენად, სსკ-ის 1513-ე მუხლის შესაბამისად, ვინაიდან მოსარჩელეები იყვნენ 1992 წლის 1 იანვრის მონაცემებით, პირველი მოპასუხის ოჯახის წევრები, მათ კომლის ქონებაზე თანასაკუთრების უფლება წარმოეშვათ.

25. კასატორების იმ პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომ მიწის რეფორმის პერიოდში (1992-1998 წლებში) და მანამდე ოთხი წლით ადრე (1988 წლიდან) კომლს რაიმე ქონება არ ერიცხებოდა, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს ეროვნული არქივის აღმოსავლეთის რეგიონული არქივის 2015 წლის 24 ივნისის №.... ცნობა, სწორედ იმას ადასტურებს, რომ 1986-1987 წლებში აღრიცხული 1960 წელს აგებული 120 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი, 1988 წლის მონაცემებით, 1960 წელსვე აგებული საცხოვრებელი სახლის საერთო სასარგებლო ფართი 120 კვ.მ, მათ შორის 60 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი და 1986-1987 წლებში აღრიცხული 0,19 ჰა (ამჟამად დაზუსტებილი 2714 კვ.მ) მიწა, კომლის ქონებაა, ვინაიდან ეს ქონება პირველი მოპასუხის სახელზე სწორედ იმიტომ აღიწერა, რომ ის იყო კომლის უფროსი.

26. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორების პრეტენზიასაც იმასთან დაკავშირებით, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა 2016 წლის 3 ივნისის კანონი „სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის სპეციალური წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ და მის საფუძველზე გამოცემული 2016 წლის 1 აგვისტოს იუსტიციის მინისტრის #153 ბრძანება და განმარტავს, რომ სრულიად გაუგებარია, თუ რატომ უნდა გამოეყენებინა სასამართლოს დავის გადაწყვეტის ეს წესი, როცა მოსარჩელეები საკომლო ქონების თანამესაკუთრეები უკვე გახდნენ 1993 წელს. ამასთან, აღნიშნული წესის ამოქმედებამდე სადავო ქონება უკვე დაირეგისტრირა კომლის უფროსმა თავის სახელზე.

27. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა შემდეგი: „საქართველოში საკოლმეურნეო კომლი 1993 წლამდე არსებობდა. საკოლმეურნეო კომლის ერთ-ერთი და ძირითადი დამახასიათებელი ნიშანი იყო კომლის ყველა შრომისუნარიანი და სრულწლოვანი წევრის კოლმეურნეობის წევრობა, პირადი შრომით-საკოლმეურნეო წარმოებაში და კომლის დამხმარე მეურნეობაში მონაწილეობის სავალდებულო ხასიათი. საკოლმეურნეო კომლის წევრები დამხმარე მეურნეობას კომლისათვის განკუთვნილ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე საერთო ძალებით აწარმოებდნენ და ამ კომლის ქონების თანამესაკუთრეებად გვევლინებოდნენ. თუ ოჯახში კოლმეურნეობის არცერთი წევრი არ რჩებოდა, საკოლმეურნეო კომლი ისპობოდა და მუშა-მოსამსახურის ოჯახი იქმნებოდა, ხოლო დამხმარე მეურნეობის ადგილს მუშა-მოსამსახურის მეურნეობა იკავებდა. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება კომლის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა. აღნიშნული კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად კი, კომლის ყველა წევრს, მათ შორის - არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც, თანაბარი წილი ეკუთვნოდა. „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე, 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონება და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრება იყო, აღარ წარმოადგენს კომლის ქონებას და არის კომლის წევრების საერთო საკუთრება თანაბარი წილით. აღნიშნულ ქონებაზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი“ (შდრ. სუსგ №ას-1778-1756-2011, 29.06.2012წ).

28. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორებმა ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 391-ე მუხლებით, 401-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა.ნ–ძისა და ვ.ნ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორები გათავისუფლებული არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „მ¹“ ქვეპუნქტის საფუძველზე;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ე. გასიტაშვილი