№ას-201-201-2018 8 ოქტომბერი, 2018 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/ მოსამართლეები:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

პაატა ქათამაძე (მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვა

კასატორი (მოსარჩელე) – დ.ძ–ძე

წარმომადგენლები - ვ.ს–ძე, დ.ს.

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) – ლ.თ–ძე, მ.ა–ი, ს.ა–ი, შპს „ა.“

წარმომადგენლები - პ.კ–ძე, გ.გ–ძე, ი.ყ.

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 15 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ შპს „ა–ს“ კაპიტალის 20% წილის მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 1992 წელს დაფუძნებული და ქალაქ თბილისის მერიის განკარგულებით (28.05.1992წ.) რეგისტრირებული შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება „ა.“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც კომპანია, საწარმო, შპს, საზოგადოება, პირველი მოპასუხე), ქ. თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 8 იანვრის დადგენილებით, სამეწარმეო რეესტრში ხელახლა დარეგისტრირდა. საზოგადოების 1995 წლის წესდების მიხედვით, კომპანიის წილები შემდეგნაირად იყო განაწილებული: 20% წილს ფლობდა პარტნიორი დ.ძ–ძე (შემდეგში: პირველი პარტნიორი, მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი) ს.ა. (შემდეგში: მეორე მოპასუხე ან მეორე პარტნიორი) - 20%-ს, მ.ა–ი (შემდეგში: მესამე მოპასუხე ან მესამე პარტნიორი) - 20%-ს, კ.ა. 30%-ს (შემდეგში - მეოთხე პარტნიორი), გ.ლ–ძე - 10%-ს (შემდეგში - მეხუთე პარტნიორი). პარტნიორთა გადაწყვეტილებით მოსარჩელე დანიშნული იყო საწარმოს დირექტორად.

2. საზოგადოების პარტნიორთა 1996 წლის 15 მარტის საერთო კრების გადაწყვეტილებით, მოსარჩელე დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლდა სამეწარმეო ეთიკის დარღვევისა და არასწორ გადაწყვეტილებათა მიღების საფუძვლით (N1 საერთო კრების ოქმი). ოქმის მიხედვით, კრებას ესწრებოდა საწესდებო კაპიტალის 100% წილის მფლობელი ხუთი პარტნიორი. გადაწყვეტილების მიღებას მხარი დაუჭირა ოთხმა საწესდებო კაპიტალის 80%-ის მფლობელმა პარტნიორმა (მოსარჩელე კენჭისყრაში არ მონაწილეობდა). ოქმს ხელს აწერენ კრების თავმჯდომარე - მეოთხე პარტნიორი, კრების მდივანი - მეორე პარტნიორი და მოსარჩელე.

3. 15.03.1996 წლის პარტნიორთა საერთო კრების N2 ოქმის მიხედვით, კრებამ თავისი გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს უნდობლობა გამოუცხადა, გამოიყვანა საზოგადოების დამფუძნებელთა შემადგენლობიდან და გაათავისუფლდა დირექტორის თანამდებობიდან 1996 წლის 1 აპრილიდან. გადაწყვეტილების საფუძვლად ოქმში მითითებულია შემდეგი: დირექტორი თავს ვერ ართმევს პარტნიორისა და დირექტორის მოვალეობებს, სისტემატურად არღვევს წესდებას, შემჩნეულია სამეწარმეო ეთიკის დარღვევასა და არასწორი გადაწყვეტილებების მიღებაში. მან, როგორც პარტნიორმა და დირექტორმა, ვერ გაამართლა პარტნიორთა ნდობა და ვერ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულებები, ამიტომ არა აქვს მორალური უფლება, დარჩეს პარტნიორად და დირექტორად. ამავე გადაწყვეტილებით, დირექტორის მოადგილეს - დ.მ–ს (შემდეგში - დირექტორის მოადგილე) დაევალა საქმის გადაბარება ყოფილი დირექტორისგან, ანგარიშის წარდგენა საზოგადოების ქონებიდან ყოფილი პარტნიორის გასატანი წილის შესახებ ყოფილი დირექტორის მატერიალური პასუხისმგებლობის გათვალისწინებით. კრების ოქმში მითითებულია, რომ მას ესწრებოდა საწესდებო კაპიტალის 100% წილის მფლობელი პარტნიორი. გადაწყვეტილების მიღებას მხარი დაუჭირა ოთხმა საწესდებო კაპიტალის 80%-ის მფლობელმა პარტნიორმა (მოსარჩელე კენჭისყრაში არ მონაწილეობდა). ოქმს ხელს აწერენ კრების თავმჯდომარე - მეოთხე პარტნიორი და კრების მდივანი - მეორე პარტნიორი.

4. მოსარჩელე 15.03.1996 წელს სასამართლოს სახელზე დაწერილ ნოტარიულად დამოწმებულ განცხადებაში აღნიშნავს, რომ იგი არის საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი. პარტნიორთა საერთო კრების გადაწყვეტილებით გათავისუფლდა დირექტორის თანამდებობიდან, სურს, გავიდეს დამფუძნებლების შემადგენლობიდანაც. მას ქონებრივი ან სხვა სახის პრეტენზია საზოგადოებასა და დამფუძნებლებთან არ აქვს და არც მომავალში არ ექნება.

5. 04.04.1996 წელს საზოგადოების დამფუძნებელმა ოთხმა პარტნიორმა სამეწარმეო რეესრტში შესაბამისი ცვლილებებისა და საზოგადოების ახალი წესდების დამტკიცების მოთხოვნით მიმართა სასამართლოს. განცხადების მიხედვით, საერთო კრებამ გადაწყვიტა დამფუძნებელთა შემადგენლობიდან მოსარჩელის გასვლა. ამავე გადაწყვეტილებით მოსარჩელე გათავისუფლდა დირექტორის თანამდებობიდან. საზოგადოების დამფუძნებლები არიან: მეორე მოპასუხე – 25%-იანი წილით, მესამე მოპასუხე – 25%-იანი წილით, მეოთხე პარტნიორი – 40%-იანი წილით, მეხუთე პარტნიორი – 10%-იანი წილით. განცხადებას პარტნიორებმა დაურთეს საზოგადოების წესდების განახლებული რედაქცია, სადაც მითითებულია, რომ ის მიღებულია საზოგადოების დამფუძნებელ პარტნიორთა 15.03.1996 წლის საერთო კრებაზე (ოქმი N2).

6. 04.04.1996 წლის დადგენილებით, ვაკის რაიონის სასამართლომ ახალი წესდებით გათვალისწინებული საზოგადოების ცვლილებები სამეწარმეო რეესტრში დაარეგისტრირა.

7. საზოგადოების პარტნიორთა საერთო კრების 22.03.2004 წლის გადაწყვეტილებით, გარდაცვლილი მეოთხე პარტნიორის ნაცვლად, კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, საზოგადოების დამფუძნებელთა შემადგენლობაში შევიდა მისი მეუღლე - ლ.თ–ძე (შემდეგში - მეოთხე მოპასუხე), რომელსაც გადაეცა მეოთხე პარტნიორის კუთვნილი წილი კაპიტალში.

8. 15.03.1996 წლის შემდეგ მოსარჩელეს არ დასწრებია საზოგადოების პარტნიორთა საერთო კრებას და არც დივიდენდი მიუღია საწარმოდან. მან 26.12.2007 წელს მიმართა საზოგადოების დირექტორს პარტნიორთა კრების მოწვევის შესახებ. მოსარჩელემ 13.02.2008 წელს განმეორებით მიმართა დირექტორს იმავე მოთხოვნით, რაზეც 25.02.2008 წელს მიიღო წერილობითი პასუხი, რომ იგი რეგისტრირებული არ იყო საზოგადოების პარტნიორად სამეწარმეო რეესტში, რის გამოც კრების მოწვევის უფლება არ ჰქონდა.

9. 2008 წლის 28 მარტს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა საზოგადოების, მეორე და მესამე პარტნიორისა და მეოთხე მოპასუხის წინააღმდეგ (შემდეგში ასევე ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც მოპასუხეები ან მოწინააღმდეგე მხარე) და მოითხოვა:

9.1. 15.03.1996 წლის პარტნიორთა საერთო კრების (კრების ოქმი N2) გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა;

9.2. საზოგადოების საწესდებო კაპიტალის 20% წილის მესაკუთრედ ცნობა.

10. მოსარჩელის მტკიცებით, იგი თავისი ნების საწინააღმდეგოდ გაიყვანეს საზოგადოების პარტნიორთა შემადგენლობიდან, ჩამოართვეს წილი, რის თაობაზეც მან 2008 წელს შეიტყო, კერძოდ, როდესაც საზოგადოების დირექტორს წერილობით მოსთხოვა პარტნიორთა კრების მოწვევა, მიიღო პასუხი, რომ იგი აღარ იყო საზოგადოების პარტნიორი. სწორედ ამის შემდეგ სამეწარმეო რეესტრის მეშვეობით გაარკვია, რომ 1996 წელს იგი გაურიცხავთ საზოგადოების პარტნიორობიდან.

10.1. მოსარჩელის მტკიცებით, კრების N2 ოქმი გაყალბებულია, იგი ამ კრებას არ ესწრებოდა. მისთვის ოქმი არავის გაუცვნია და არც თავისი ხელმოწერით არ დაუდასტურებია მისი შინაარსი.

10.2. ოქმი არაა დადასტურებული სანოტარო წესით, რაც იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობით სავალდებულო იყო, შესაბამისად, სადავო ოქმი ბათილია.

10.3. მოსარჩელის მტკიცებით, მას არც 15.03.1996 წლის საზოგადოების დამფუძნებლებიდან გასვლის თაობაზე განცხადება არ დაუწერია. ეს განცხადება არც სასამართლოს კანცელარიაში არაა რეგისტრირებული და არც სასამართლოს 04.04.1996 წლის დადგენილებაში არ არის მოხსენიებული, რაც იმას ადასტურებს, რომ განცხადება სასამართლოში საერთოდ არ ყოფილა წარდგენილი. ამასთან, თუნდაც განცხადება მას დაეწერა, რადგან გაყალბებულ N2 კრების ოქმსა და სასამართლოს დადგენილებაში მასზე არაფერია ნათქვამი, პარტნიორის გარიცხვა საზოგადოებიდან უკანონოა.

10.4. მოსარჩელის მოსაზრებით, საზოგადოებიდან მის გასარიცხად აუცილებელი იყო პარტნიორთა სარჩელის საფუძველზე მიღებული სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც არ არსებობს. ამდენად, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ, რადგან საზოგადოებიდან მის გარიცხვას სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია, იგი საზოგადოებიდან გარიცხული არ არის და სამეწარმეო რეესტრში უნდა აღირიცხოს თავისი კუთვნილი წილის - 20%-ის მესაკუთრედ, რომელიც მოპასუხეებმა უკანონოდ გაინაწილეს.

10.5. რაც შეეხება მის გათავისუფლებას დირექტორის თანამდებობიდან, პარტნიორთა საერთო კრების 15.03.1996 წლის გადაწყვეტილებით (პარტნიორთა კრების N1 ოქმი) იგი მართლაც გათავისუფლდა. არც ეს კრება არ ჩატარებულა, მაგრამ N1 ოქმი მას 03.04.1996 წელს გააცნეს. მან ოქმი ჩაიბარა და ხელმოწერითაც დაადასტურა, ვინაიდან არ აპირებდა საზოგადოებაში დირექტორად დაბრუნებას. საზოგადოებიდან გასვლის ან გარიცხვის თაობაზე კი, მისთვის არავის უცნობებია.

11. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო. მან წარადგინა როგორც მოთხოვნის წარმოშობის, ისე - მისი განხორციელების შემაფერხებელი (მოთხოვნის ხანდაზმულობის) შესაგებელი და მიუთითა შემდეგი:

11.1. მოსარჩელემ საზოგადოებაში კუთვნილი წილი და.რგა თავისივე ნებით, 15.03.1996 წლის განცხადების საფუძველზე, რომლის ნამდვილობა დადასტურებულია სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტიზის დასკვნით. სწორედ ამ განცხადების საფუძველზეა მიღებული პარტნიორთა საერთო კრების 15.03.1996 წლის გადაწყვეტილება (პარტნიორთა კრების N2 ოქმი), რომლის ნამდვილობა დადასტურებულია ექსპერტიზის დასკვნითაც. შესაბამისად, მოსარჩელე მართლზომიერად გავიდა საზოგადოებიდან წილის კომპენსაციის გარეშე, რადგან უარი თქვა კომპენსაციაზე.

11.2. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ ოქმშივეა მითითებული, რომ მეორე მოპასუხემ მხარი დაუჭირა მოსარჩელის არა მხოლოდ დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლებას, არამედ საზოგადოებიდან მის გასვლასაც. ოქმითვე დასტურდება მოსარჩელის კრებაზე მონაწილეობა. მას კი, კრების ოქმი 2 თვის ვადაში არ გაუსაჩივრებია.

11.3. მოპასუხე მხარემ სარჩელის ხანდაზმულობაზეც მიუთითა: მოსარჩელემ 1996 წლის 15 მარტიდანვე იცოდა თავისი დარღვეული უფლების შესახებ, რასაც ადასტურებს მის მიერ შევსებული თანამდებობის პირის დეკლარაციები, სადაც იგი საწარმოში პარტნიორად მონაწილეობის პერიოდად უთითებს 1992-1996 წლებს, 2001-2004 წლების დეკლარაციებში კი, მას აღარ ჩაუწერია, რომ კომპანიის პარტნიორია. მოპასუხის მტკიცებით, ასეც რომ არ იყოს, მოსარჩელეს შეეძლო, შეეტყო ამ ფაქტის თაობაზე, კერძოდ, გადაემოწმებინა საკუთარი პარტნიორობის საკითხი სამეწარმეო რეესტრში, მით უფრო იმის გათვალისწინებით, რომ, როგორც თავად აღნიშნავს, წლების განმავლობაში არც ერთხელ არ მიუწვევიათ კრებაზე და არც დივიდენდი არ მიუციათ. მოპასუხის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, გასულია არა მარტო „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლით დადგენილი 5-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა, არამედ სამოქალაქო კოდექსის 128.3 მუხლით დადგენილი ხანდაზმულობის საერთო 10-წლიანი ვადაც.

12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის მიერ 2008 წლის 28 მარტს აღძრული სარჩელი, იგი ცნობილ იქნა საზოგადოების კაპიტალში მეოთხე მოპასუხის კუთვნილი 46% წილიდან 10%-ის მესაკუთრედ, მეორე მოპასუხის კუთვნილი 27% წილიდან - 5%-ის მესაკუთრედ, მესამე მოპასუხის კუთვნილი 27% წილიდან - 5%-ის მესაკუთრედ და მოსარჩელის წილი კომპანიის კაპიტალში განისაზღვრა 20%-ით; მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე კომპანიის დამფუძნებელთა 1996 წლის 15 მარტის N2 კრების ოქმის ბათილად ცნობის შესახებ მოთხოვნის ნაწილში, იმ მოტივით, რომ სამეწარმეო საქმის მასალებში არ მოიპოვებოდა აღნიშნული კრების ოქმი და არ დასტურდებოდა, რომ რეესტრში რეგისტრირებულ ცვლილებას N2 კრების ოქმი დაედო საფუძვლად.

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 11 ოქტომბრის განჩინებით მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2012 წლის 28 თებერვლის განჩინებით, მოპასუხეთა სა.საციო საჩივარი დარჩა განუხილველად.

14. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 23 მარტის განჩინებით, მოპასუხეთა განცხადება, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმებისა და ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო, საქმისწარმოების განახლების შესახებ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და განახლდა საქმისწარმოება.

საქმისწარმოების განახლებას საფუძვლად დაედო სასამართლოში საზოგადოების პარტნიორთა 1996 წლის 15 მარტის N2 კრების ოქმის დედნის წარდგენა, რომელიც ამოღებულ იქნა საქართველოს მთავარი პროკურატურის წარმოებაში არსებულ სისხლის სამართლის (N074200313801) საქმეზე მიმდინარე გამოძიების პროცესში საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ადმინისტრაციული დეპარტამენტის საარქივო სამმართველოდან. სასამართლოს მითითებით, აღნიშნული კრების ოქმის დედანი საქმის განხილვისას რომ ყოფილიყო წარდგენილი, მისი შინაარსის გათვალისწინებით, მოპასუხეთათვის ხელსაყრელი გადაწყვეტილების მიღებას გამოიწვევდა.

15. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 27 პრილის განჩინებით, მოსარჩელის მიერ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 23 მარტის განჩინებაზე წარდგენილი კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული განჩინება.

16. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის) მე-15, 44-ე, 46.3-ე, 47-ე მუხლები, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 51-ე, 130-ე მუხლები და მიუთითა შემდეგი:

16.1. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი არ უკრძალავს შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების პარტნიორებს საზოგადოებიდან გასვლას და არც გასვლის წინაპირობებს უწესებს მათ. გასვლის საფუძველი შეიძლება, იყოს ისეთი გარემოებების არსებობა, რომლებიც შეუძლებელს ხდის პარტნიორის დარჩენას საზოგადოებაში და საქმიანობის გაგრძელებას სხვა პარტნიორებთან ერთად. საზოგადოებიდან გასვლა პარტნიორის მიერ ნების გამოხატვისა და გასვლის შესახებ განცხადების შეტანით ხდება.

16.2. მოსარჩელისათვის პარტნიორთა შემადგენლობიდან გასვლის შესახებ ცნობილი იყო 1996 წელს, კერძოდ, მის მიერ საზოგადოების პარტნიორობიდან გასვლის თაობაზე ნების გამოხატვისა და პარტნიორთა კრების მიერ გადაწყვეტილების მიღებისას. პირველი პარტნიორი 1996 წლის 15 მარტს ესწრებოდა კრებას, რომელზეც, გარდა დირექტორის ცვლილებისა, განიხილებოდა მოსარჩელის პარტნიორთა შემადგენლობიდან გასვლის საკითხი, რასაც ადასტურებს N1 კრების ოქმში მითითება იმის შესახებ, რომ მეორე პარტნიორმა მხარი დაუჭირა პირველი პარტნიორის დამფუძნებელთა შემადგენლობიდან გასვლას. ამასთან, მოწმის ჩვენებითაც დგინდებოდა, რომ 1996 წლის 15 მარტის პარტნიორთა კრების დღის წესრიგში შეტანილი იყო მოსარჩელის დირექტორობიდან გათავისუფლებისა და პარტნიორობიდან გასვლის საკითხი. მოსარჩელე N1 კრების ოქმს გაეცნო 1996 წელს და სადავოდ არ გაუხდია. N2 კრების ოქმის მიხედვით კი, კრებას ესწრებოდა მოსარჩელე, რომელზეც მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება მისი დამფუძნებელთა შემადგენლობიდან გასვლის შესახებ.

16.3. სასამართლომ დაადგინა, რომ ვაკის რაიონის სასამართლოსადმი მიმართული საზოგადოების დამფუძნებელთა შემადგენლობიდან გასვლის შესახებ განცხადება თავად მოსარჩელემ შეადგინა.

16.4. სასამართლოს მითითებით, 1996 წელს საზოგადოების პარტნიორობიდან გასვლის შესახებ მოსარჩელის ინფორმირებულობას ადასტურებდა შემდეგი გარემოებები: 1996 წლის შემდეგ მოსარჩელეს საწარმოს მართვაში მონაწილეობა არ მიუღია; პარტნიორთა კრებებზე მიწვეული არასდროს ყოფილა; თანამდებობის პირის 1999 წლის ქონებრივ დეკლარაციაში საწარმოს პარტნიორად მონაწილეობის პერიოდად მოსარჩელემ მიუთითა 1992-1996 წლები, ანუ - პარტნიორად მონაწილეობის ბოლო პერიოდად სწორედ ის წელი, როდესაც, კრების ოქმების მიხედვით, მან დატოვა საზოგადოება, 2000 წლის დეკლარაციაში პარტნიორად მონაწილეობის პერიოდად 5 წელია ასახული (პარტნიორი იყო 1992 წლიდან), 2001-2004 წლების დეკლარაციებში კი, მოსარჩელეს აღარ მიუთითებია, რომ არის კომპანიის პარტნიორი.

16.5. 2008 წლის 26 მარტამდე მოქმედი რედაქციით, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლის პირველი პუნქტი, პრეტენზიების ხანდაზმულობის ვადას ითვალისწინებდა ხუთ წელს მათი წარმოებიდან, საზოგადოების ლიკვიდაციიდან ან პარტნიორის გასვლიდან. კანონი ხანდაზმულობის ვადის ათვლის წერტილად მიიჩნევდა პარტნიორის საზოგადოებიდან გასვლის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებას.

16.6. სასამართლომ მიუთითა, რომ, ვინაიდან მოსარჩელემ 1996 წელს იცოდა მისი საზოგადოების პარტნიორობიდან გასვლის შესახებ, ხოლო სასამართლოს სარჩელით მიმართა 2008 წლის 28 მარტს, სასარჩელო მოთხოვნის 5-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა გასული იყო. ამდენად, სასამართლომ სარჩელი ხანდაზმულობის მოტივით არ დააკმაყოფილა.

17. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით შემდეგ საფუძვლებზე მითითებით:

17.1 1996 წლის 15 მარტს პარტნიორთა კრება რომ არ ჩატარებულა, დასტურდებოდა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებით, მათ შორის - იმითაც, რომ 1996 წლის 15 მარტსა და 4 აპრილს სხვა პარტნიორებთან ერთად ოქმში შეყვანილია და განცხადებას ხელს აწერს მეხუთე პარტნიორი, რომელიც იმ პერიოდისთვის საქართველოში არ იმყოფებოდა.

17.2 მარეგისტრირებელმა სასამართლომ პარტნიორთა შემადგენლობაში ცვლილებები შეიტანა ნოტარიულად დამოწმებული პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილების გარეშე. ამასთან, პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება სარეგისტრაციო დოკუმენტებში არ იძებნება.

17.3 თანამდებობის პირთა ქონებრივი დეკლარაციები ადასტურებს სულ სხვა გარემოებებს და არა მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხს.

17.4 რაც შეეხება პირველი პარტნიორის განცხადებას, გარდა იმისა, რომ იგი ხელმოწერილია მოსარჩელის მიერ, რაც დადასტურებულია ექსპერტიზის დასკვნით, მასთან და.ვშირებით ყველაფერი სადავოა, კერძოდ, როდის და სად დაიწერა ის, 1996 წლის 15 მარტის პარტნიორთა კრებაზე თუ 4 აპრილს ნოტარიუსის თანდასწრებით, ვის ჩააბარა მოსარჩელემ განცხადება - პარტნიორებსა თუ სასამართლოს, თუ სასამართლოს ჩააბარა, პასუხად რატომ არ მისვლია კორესპონდენცია და ა.შ.

17.5 საქმისწარმოების განახლებამდე, მოცემულ დავაზე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილებით აღიარებულია, რომ შპს-ს 1996 წლის 8 იანვრის სასამართლო დადგენილებით რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილების შეტანას საფუძვლად არ დასდებია 1996 წლის 15 მარტის N2 პარტნიორთა კრების ოქმი. თავდაპირველი საქმისწარმოებისას, ოქმის ბათილად ცნობაზე სწორედ იმ საფუძვლით ეთქვა უარი მოსარჩელეს, რომ ოქმის ბათილობა მისთვის უშედეგო იქნებოდა.

18. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 15 დეკემბრის განჩინებით, მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

18.1 სააპელაციო სასამართლომ, უპირველესად, აღნიშნა, რომ 2010 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება 1996 წლის 15 მარტის N2 ოქმის ბათილად ცნობაზე უარის თქმის ნაწილში კანონიერ ძალაშია და, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო, ამ ნაწილში საქმისწარმოება არ განახლებულა. შესაბამისად, სხვადასხვა პროცედურულ დარღვევებზე მითითება გავლებას ვერ იქონიებდა კრების გადაწყვეტილების ნამდვილობასა და კანონიერ ძალაზე.

18.2. პალატამ მიუთითა, რომ, განცხადებაზე მოსარჩელის ხელმოწერის ნამდვილობის ექსპერტიზით დადასტურების გარდა, მისი ნების გამოვლენას ადასტურებდა 1996 წლის 15 მარტის N2 ოქმი, კრებაზე დამსწრე პირთა განმარტებები, მოსარჩელის 1996 წლის 15 მარტის განცხადებაზე ხელმოწერის ნოტარიულად დადასტურება. მხოლოდ მოწმის ჩვენებებში დაფიქსირებული უზუსტობა (ოქმის შედგენიდან 12 წლის შემდეგ) ვერ გააბათილებდა აღნიშნული მტკიცებულებებით დადასტურებულ გარემოებებს. ამასთან, ხელმოწერის ნამდვილობასთან და.ვშირებით, ექსპერტიზის დასკვნის საწინააღმდეგო მტკიცებულება აპელანტს არ წარუდგენია.

18.3. სასამართლოს მითითებით, საზოგადოების მეხუთე პარტნიორის 1996 წლის 15 მარტსა და 1996 წლის 4 აპრილს საქართველოში არყოფნა და მისი თანხმობის გარეშე საწარმოს წესდებაში ცვლილების რეგისტრაცია წარმოადგენს მისი უფლების შესაძლო დარღვევას და მხოლოდ მას შეეძლო, ედავა ამის თაობაზე. ამასთან, ძალაშია ვაკის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 4 აპრილის დადგენილება, რომლითაც დარეგისტრირდა საზოგადოების ახალი წესდება და ცვლილება სამეწარმეო რეესტრში, რომელზეც მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია. ამის საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი კი, იმ მხარეზეა, რომელსაც საწინააღმდეგოს დამტკიცება სურს. რაც შეეხება იმ გარემოებას რომ N2 ოქმი არ აღმოჩნდა სამეწარმეო საქმეში, სასამართლომ განმარტა, რომ, ვინაიდან სასამართლოში წარდგენილი იყო ოქმის დედანი, მისი სამეწარმეო საქმეში არარსებობა, იურიდიული შედეგის წარმოშობას ხელს არ უშლიდა.

18.4. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტის 1996 წლის 15 მარტის ნოტარიულად დამოწმებული განცხადება, სასამართლოსთვის წარდგენილ სხვა დოკუმენტებთან ერთად, ქმნიდა სამეწარმეო რეესტრში ცვლილების შეტანის დამოუკიდებელ საფუძველს. ამასთან, მიუხედავად იმისა, თუ ვინ იყო ამ განცხადების ადრესატი, სსკ-ის 51.1 მუხლის თანახმად, პარტნიორის მიერ ცალმხრივად გამოვლენილი ნება მიუვიდა მეორე მხარეს, რომელმაც ის მიიღო. შესაბამისად, ცალმხრივად გამოვლენილმა ნებამ შეიძინა ნამდვილი ძალა, რომელსაც დაეთანხმნენ საზოგადოების სხვა პარტნიორები შემხვედრი ნების გამოვლენით და მიიღეს გადაწყვეტილება მოსარჩელის საზოგადოებიდან გასვლის შესახებ, რაც აისახა წესდების ახალ რედაქციაში და სასამართლო დადგენილების საფუძველზე სამეწარმეო რეესტრში შეცვლილ მონაცემებში. ის ფაქტი, რომ 1996 წლის 15 მარტის პარტნიორთა კრების N2 ოქმი არ იყო დამოწმებული სანოტარო წესით, არ უკარგავდა მას იურიდიულ ძალას და სხვა დოკუმენტებთან ერთობლივად მოსარჩელის პარტნიორობიდან გასვლას ადასტურებდა.

18.5. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა და დასკვნები სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან და.ვშირებით. მოთხოვნის ხანდაზმულობის დამადასტურებელ პირდაპირ მტკიცებულებად პალატამ მიიჩნია მოსარჩელის 1996 წლის 4 აპრილის განცხადება საზოგადოების დამფუძნებლების შემადგენლობიდან გასვლისა და წილზე უარის თქმის შესახებ და ვაკის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 4 აპრილის დადგენილება, რომლითაც დამტკიცდა ახალი წესდება და ცვლილება შევიდა სამეწარმეო რეესტრის მონაცემებში.

18.6. პალატამ აღნიშნა, რომ, მართალია, დაინტერესებული პირი არ არის ვალდებული, სამეწარმეო რეესტრი სისტემატურად აკონტროლოს, მხოლოდ იმის გამო, რომ აღნიშნული მონაცემი საჯაროა, თუმცა მხარემ დამაჯერებლად უნდა ახსნას, თუ რამ განაპირობა ხანგრძლივი დროის განმავლობაში რეესტრის ჩანაწერების მიმართ ინტერესის არარსებობა, მით უფრო ისეთ უფლებასთან და.ვშირებით, რაც სარგებლის მომტანია. წილის საფუძველზე პარტნიორს აქვს შესაძლებლობა, მონაწილეობდეს საწარმოს მართვაში, რაც გულისხმობს პარტნიორთა კრებაში მონაწილეობასა და შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღებას. პარტნიორის ინტერესი, მიიღოს დივიდენდი, თავისთავად განაპირობებს მინიმუმ იმგვარ ინფორმაციაზე ხელმისაწვდომობის სურვილს, თუ როგორ ვითარდება საზოგადოების საქმიანობა და საკუთარი კაპიტალის საზოგადოების სასარგებლოდ განკარგვის გზით მოპოვებული წილი საზოგადოებაში, რამდენადაა სარგებლის მომტანი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ არადამაჯერებლად და არასარწმუნოდ მიიჩნია აპელანტის განმარტება, რომ, მართალია, წლების განმავლობაში არ მიუღია მონაწილეობა საზოგადოების საქმიანობაში, თუმცა თავს მაინც საზოგადოების პარტნიორად მიიჩნევდა.

18.7. სასამართლომ აპელანტის ქონებრივ დეკლარაციასთან და.ვშირებულ პრეტენზიაზე განმარტა, რომ არსებითი მნიშვნელობა არ ჰქონდა, ვისთვის იყო განკუთვნილი კონკრეტული დოკუმენტი. მნიშვნელოვანი იყო ის, რომ დეკლარაციებით დასტურდებოდა პირის ინფორმირებულობა საზოგადოებიდან მისი გასვლის შესახებ და ამ მონაცემებს იგი პირადად აფიქსირებდა.

18.8 ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ გასული იყო არა მხოლოდ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15.1 მუხლით გათვალისწინებული სპეციალური ვადა, არამედ სსკ-ის 128.3 მუხლით განსაზღვრული საერთო ხანდაზმულობის ვადაც. ამასთან, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ წილის საკუთრების უფლებაზე არ უნდა გავრცელებულიყო ხანდაზმულობის ვადა, შემდეგ გარემოებათა გამო: მიუხედავად იმისა, რომ სსკ-ის 128.2 მუხლი არ უთითებს საკუთრების უფლების უვადოდ დაცვაზე, სასამართლო პრაქტიკა ამ უფლების ვინდიკაციური და ნეგატორული სარჩელებით დაცვაზე ხანდაზმულობას, საკუთრების უფლების აბსოლუტური ბუნებიდან გამომდინარე, არ ავრცელებს, თუმცა პრაქტიკა უკავშირდება მხოლოდ უძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების დაცვას, ამასთან, ისეთ დროს, როდესაც პირი უძრავ ნივთზე მესაკუთრედ კანონიერად არის რეგისტრირებული; მისი საკუთრების უფლება სადავო არ არის; მას, როგორც მესაკუთრეს, ნივთზე მფლობელობისა და სარგებლობის უფლება არ აქვს. სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, მოდავე პირზე საკუთრების უფლება რეგისტრირებული არ იყო და სადავო იყო თავად ეს უფლება, რის გამოც ზემოაღნიშნული სასამართლო პრაქტიკა წინამდებარე დავაზე ვერ გავრცელდებოდა.

19. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ სა.საციო საჩივარი წარადგინა, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით შემდეგ პრეტენზიებზე მითითებით:

19.1. კასატორის მტკიცებით, ფაქტი, რომ სადავო N2 კრების ოქმი ნოტარიულად არ არის დამოწმებული, მისი ბათილობის უპირობო საფუძველია „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 19.1 მუხლისა და 46.3 მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე. სააპელაციო სასამართლომ კი, ხსენებული მუხლებიდან პირველი არ გამოიყენა, ხოლო მეორე - არასწორად განმარტა, როდესაც მიუთითა, რომ 46.3 მუხლი არ აწესრიგებდა პარტნიორის საზოგადოებიდან გასვლას, რის გამოც სადავო კრების ოქმის ნოტარიულად დაუმოწმებლობა მას იურიდიულ ძალას არ უკარგავდა.

19.2. ხანდაზმულობის სამართლებრივი შეფასებისათვის აუცილებელია, გაიმიჯნოს, რომ განსახილველ საქმეში დავის საგანს წარმოადგენს საზოგადოების პარტნიორად რეესტრში აღრიცხვა, ანუ საზოგადოებაში 20% წილის დაბრუნება, ხოლო მოთხოვნის საფუძველია არა საზოგადოებიდან გასვლა, არამედ პარტნიორობიდან გარიცხვის თაობაზე საზოგადოების გადაწყვეტილების არა.ნონიერების დადგენა. დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკით კი, პარტნიორის გარიცხვა საზოგადოებიდან მოითხოვს კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას, ხოლო, თუ სასამართლოს გვერდის ავლით პარტნიორთა გადაწყვეტილება დარეგისტრირდება სამეწარმეო რეესტრში, ასეთი რეგისტრაცია ბათილია. შესაბამისად, მოსარჩელე არ ელოდა საზოგადოებიდან გარიცხვას გარიცხვისათვის დადგენილი წესის უგულებელყოფით.

19.3. უსაფუძვლოა სასამართლოს მსჯელობა, რომ, ვინაიდან სადავო პერიოდში მოსარჩელეს დივიდენდი არ მიუღია, იგი თავს საზოგადოების პარტნიორად ვერ მიიჩნევდა და ჰქონდა საკმარისი საფუძველი რეესტრის მონაცემების გადამოწმებისა. უდავო ფაქტია, რომ ამ პერიოდისათვის საწარმოში პარტნიორთა სახელზე დივიდენდი არ გაცემულა. ამასთან, გასათვალისწინებელია ისიც, რომ 1996 წლიდან 2008 წლამდე რეესტრის მონაცემების გადამოწმება არ იყო მარტივი და ხელმისაწვდომი, არ არსებობდა სამეწარმეო რეესტრის ერთიანი ელექტრონული ბაზა.

19.4 სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა ხანდაზმულობის წარმოშობის დრო და მიუთითა, რომ 10-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა აითვლება სადავო ურთიერთობის წარმოშობის მომენტიდან და არა - პირის მიერ საკუთარი უფლების დარღვევის შესახებ ინფორმაციის მიღებიდან ან ისეთი გარემოების არსებობიდან, რაც გვაფიქრებინებს, რომ პირს უნდა მიეღო ინფორმაცია უფლების დარღვევაზე.

19.5. კასატორის მტკიცებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილების არა მარტო სარეზოლუციო ნაწილია კანონიერ ძალაში შესული, არამედ სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტი, რომ N2 კრების ოქმი არის კანონსაწინააღმდეგო და ის არ მოიპოვება საზოგადოების სამეწარმეო საქმეში. ამასთან, საზოგადოების მეხუთე პარტნიორი იმ პერიოდში საქართველოში არ იმყოფებოდა, რის გამოც იგი კრების ოქმს, სასამართლოსადმი მიმართულ განცხადებასა და წესდების ახალ რედაქციას ვერ მოაწერდა ხელს, რაც გამორიცხავდა მითითებული დოკუმენტების ნამდვილობას. სააპელაციო პალატის მსჯელობა, რომ ეს ფაქტი მხოლოდ საზოგადოების მეხუთე პარტნიორის უფლების შესაძლო დარღვევაზე მიუთითებდა, არასწორია, რამდენადაც საწარმოს პარტნიორს შეუძლია, გაასაჩივროს კანონის დარღვევით მიღებული ნებისმიერი გადაწყვეტილება თუ წესდებაში ცვლილება, მით უფრო, თუ ასეთი გადაწყვეტილებით იგი კარგავს წილზე საკუთრების უფლებას.

19.6. რაც შეეხება ფინანსურ და ქონებრივ დეკლარაციებს, კანონი და თავად დეკლარაციის ფორმა მიუთითებს, რომ მისმა შემვსებმა პირმა უნდა მიუთითოს იმ ქონებასა და შემოსავალზე, რაც მას აქვს კონკრეტული ფინანსური წლის განმავლობაში. მითითებული დეკლარაციით სწორედ ის არის დადგენილი, რომ, როგორც 1999 წელს, ისე 2000 წელსაც დეკლარაციის შემვსებმა მოსარჩელემ სახელმწიფოს მიაწოდა ინფორმაცია, რომ მას აქვს ქონება, რაც გამოიხატება საზოგადოების კაპიტალში 20% წილის საკუთრებით. სხვა ყველაფერი არაპირდაპირი ვარაუდებია და ვერაფერს ამტკიცებს.

19.7. კასატორის მტკიცებით, ყალბია 1996 წლის 15 მარტის სასამართლოს სახელზე დაწერილ განცხადებაზე მისი ხელმოწერა. მოწმედ დაკითხულმა ექსპერტებმა დაადასტურეს, რომ ხელმოწერა ვარიაციულია და ვერ გამორიცხეს, რომ ის სხვა პირმა შეასრულა. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის შუამდგომლობა, უკვე ჩატარებული კვლევა განმეორებით ჩატარებულიყო კომისიური ექსპერტიზის წესით და დამატებით გამოკვლეულიყო დოკუმენტებზე ასახული არაერთი განსხვავება.

19.8. კასატორი მიიჩნევს, რომ სარჩელის ხელახლა განხილვის ეტაპზე არაფერი გამოკვლეულა და დადასტურებულა ისეთი, რაც მოთხოვნის უსაფუძვლობას გამოავლენდა ან მის ხანდაზმულობას დაასაბუთებდა.

20. საქართველოს უზენასი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 მაისის განჩინებით, სა.საციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

21. სა.საციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია, კერძოდ, პალატა მიიჩნევს, რომ არსებობს სსსკ-ის 412-ე მუხლის წინაპირობები, შესაბამისად, სა.საციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და, ხელახალი განხილვის მიზნით, საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

22. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, სა.საციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს სა.საციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, სა.საციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, გასათვალისწინებელია ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სა.საციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაუშვა სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

23. მოცემულ შემთხვევაში, ისეა სარჩელი უარყოფილი, რომ გასაჩივრებული განჩინებით არ განსაზღვრულა მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა/ნორმები და, შესაბამისად, არც დასაბუთებას არ შეიცავს ნორმით გათვალისწინებული შედეგის განმაპირობებელი წინაპირობების არარსებობის თაობაზე. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ უკრიტიკოდ, სარჩელის დასაბუთებულობის შემოწმების უგულებელყოფით, გაიზიარა მოპასუხის შედავება პარტნიორის საზოგადოებიდან არა გარიცხვის, არამედ გასვლის თაობაზე. მტკიცებულებებიც შეაფასა მხოლოდ პარტნიორის საზოგადოებიდან გასვლის ჭრილში მაშინ, როდესაც ამ მტკიცებულებებით სადავო გარემოებები არ მტკიცდებოდა.

24. სააპელაციო პალატის დასკვნები ურთიერთგამომრიცხველი და არათანმიმდევრულია, ის, ერთი მხრივ, ასკვნის, რომ საზოგადოებიდან გასული პარტნიორის ნების გამოვლენის საფუძველზე დანარჩენმა პარტნიორებმა მიიღეს გადაწყვეტილება მისი საზოგადოებიდან გაყვანის თაობაზე, ხოლო, მეორე მხრივ, დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ 1996 წლის 15 მარტის N2 პარტნიორთა კრების ოქმი, რომლითაც მოსარჩელე გაირიცხა საზოგადოებიდან, დაედო საფუძვლად რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილების შეტანას.

25. სა.საციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ერთი და იმავე პარტნიორის ერთდროულად საზოგადოებიდან გასვლაცა და გარიცხვაც დაუშვებელია, რამდენადაც განსხვავებულია მათი წინაპირობები და პროცედურა. პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, განმარტოს, რომ საზოგადოებიდან გასვლა პარტნიორის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი უფლებაა, რომელიც გულისხმობს პარტნიორის ნებაყოფლობით გასვლას საზოგადოებიდან, ხოლო პარტნიორის გარიცხვა არის მისი ნების საწინააღმდეგო უკიდურესი ღონისძიება, რაც დასაშვებია მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევაში შესაბამისი სამართლებრივი წინაპირობების განხორციელებისას.

26. სარჩელი ეფუძნებოდა იმ გარემოებას, რომ მოპასუხეებმა მოსარჩელე თავისი ნების საწინააღმდეგოდ გაიყვანეს საზოგადოების პარტნიორთა შემადგენლობიდან, რის თაობაზეც მისთვის უცნობი იყო. მოსარჩელემ მოგვიანებით გაარკვია, რომ იგი გაურიცხავთ საზოგადოების პარტნიორობიდან 1996 წლის 15 მარტის კრების N2 ოქმით, რომელიც გაყალბებულია, მოსარჩელე კრებას არ ესწრებოდა, მისთვის ოქმი არავის გაუცვნია და არც თავისი ხელმოწერით არ დაუდასტურებია მისი შინაარსი.

27. სა.საციო პალატა მიიჩნევს, რომ იმ სამართლებრივ შედეგს, რომლის მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, საზოგადოების კაპიტალის 20% წილის მესაკუთრედ ცნობა, ითვალისწინებს როგორც დელიქტური სამართლის, ისე - უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმები. იმის გათვალისწინებით, რომ კონდიქციიდან გამომდინარე მოთხოვნები სუბსიდიური ხასიათისაა, ისინი ბოლოს მოწმდება, კერძოდ, თუ სხვა სამართლებრივი საფუძვლით სარჩელი წარუმატებელი იქნება, დამატებით მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა შემოწმდეს მისი საფუძვლიანობა კონდიქციური სამართლის ნორმების შესაბამისად. მოცემულ შემთხვევაში, პალატა მიიჩნევს, რომ, პირველ რიგში, სარჩელის საფუძვლიანობა დელიქტური ნორმების საფუძველზე უნდა შემოწმდეს, კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, მოთხოვნის საფუძვლიანობა სააპელაციო სასამართლოს სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 998-ე (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებზე დაყრდნობით უნდა ეკვლია და ამ ნორმებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებები დაედგინა.

28. სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული დელიქტური ვალდებულების წინაპირობებია: მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის, ზიანის მიმყენებლის ბრალი. პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (გენერალური დელიქტი) „გენერალური დელიქტის“ ერთ-ერთი მთავარი პირობა მოვალის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებაა. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მტკიცებით, მოპასუხეებმა მისი საკუთრების უფლება მართლსაწინააღმდეგოდ ხელყვეს გაყალბებული კრების ოქმის საფუძველზე. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ, პირველ რიგში, სწორედ ის უნდა გამოარკვიოს, კანონით ან წესდებით დადგენილი წესით მოწვეული იყო თუ არა მოსარჩელე სადავო კრებაზე, ჩატარდა თუ არა ეს კრება საერთოდ, ხოლო თუ ჩატარდა, მიიღეს თუ არა პარტნიორებმა მოსარჩელის საზოგადოებიდან გარიცხვის გადაწყვეტილება. ამ გარემოებათა დამტკიცების ტვირთი, სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად, მოპასუხეს ეკისრება.

29. კასატორის პრეტენზია უკავშირდება სწორედ მისი პარტნიორობიდან გარიცხვის პროცედურული წინაპირობების დაუცველობას. საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის შედეგია, წილზე საკუთრების უფლების ჩამორთმევა. შესაბამისად, გარიცხვისათვის დადგენილი პროცედურისა და ფორმალური მოთხოვნების დაცვა ქმედების სამართლებრივი შეფასებისათვის არსებითი მნიშვნელობისაა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატას, გარიცხვის მართლზომიერების შესამოწმებლად, პირველ რიგში, უნდა დაედგინა, დაიცვა თუ არა მოპასუხემ ის ეტაპები, რომელიც პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვისათვის იმ დროს მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით, სამოქალაქო კოდექსითა და სასამართლო პრაქტიკით იყო დადგენილი, კერძოდ: 1. საერთო კრების მიერ გარიცხვის თაობაზე გადაწყვეტილების მიღება; 2. საზოგადოების მიერ სარჩელის შეტანა სასამართლოში, პარტნიორის გარიცხვის მოთხოვნით; 3. გარიცხვის მატერიალური საფუძვლის არსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს მიერ სარჩელის დაკმაყოფილება; 4. სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე უფლებამოსილ ორგანოში საზოგადოების სარეგისტრაციო მონაცემებში ცვლილებების რეგისტრაცია.

30. კასატორი კრების მიერ საზოგადოებიდან მისი გარიცხვის თაობაზე გადაწყვეტილების მიღებას სადავოდ ხდის და ამტკიცებს, რომ იგი არ იყო მოწვეული და, შესაბამისად, არც დასწრებია კრებას. დადგენილია, რომ N2 კრების ოქმს მოსარჩელე ხელს არ აწერს. მითითებული ფაქტობრივი გარემოება სასამართლომ უნდა შეაფასოს იმის გათვალისწინებითაც, რომ იმავე დღეს შედგენილ N1 კრების ოქმს მოსარჩელე ხელს აწერს. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ სათანადოდ უნდა გამოიკვლიოს და შეაფასოს, თუ რამ განაპირობა ერთ დღეს ორი კრების ჩატარება და ორივე კრებაზე საწარმოს დირექტორობიდან მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილების მიღება. ამასთან, მტკიცებულებათა სათანადოდ გამოკვლევის გზით, თუ სააპელაციო სასამართლო დაადგენს, რომ მოსარჩელე მოწვეული იყო კრებაზე, რომელზედაც მისი გარიცხვის გადაწყვეტილება მიიღეს, სასამართლომ უნდა იმსჯელოს, საკმარისი იყო თუ არა კრების გადაწყვეტილება პარტნიორის საზოგადოებიდან გასარიცხად, იმ პირობებში, როდესაც პარტნიორის გარიცხვის თაობაზე საწარმოს სარჩელი არ აღუძრავს სასამართლოში.

31. სა.საციო პალატა მიიჩნევს, რომ სწორედ პარტნიორის გარიცხვის მოთხოვნით საზოგადოების მიერ აღძრული სარჩელის საფუძველზე უნდა დაედგინა სასამართლოს გარიცხვის უფლების წარმოშობის წინაპირობები და სსკ-ის 399-ე მუხლის საფუძველზე, რომელიც ითვალისწინებს, მნიშვნელოვანი საფუძვლის არსებობისას, ხანგრძლივი სახელშეკრულებოსამართლებრივი ურთიერთობის მოშლის შესაძლებლობას, ეკვლია საზოგადოების მიერ ამ უფლების გამოყენების მართლზომიერება. სასამართლოს უნდა დაედგინა პარტნიორის მიერ საზოგადოების წინაშე ნაკისრი ვალდებულების დარღვევა - საზოგადოების მიზნის შელახვა, რის შედეგადაც შეუძლებელი ხდება პარტნიორული ურთიერთობის შენარჩუნება; საზოგადოებისთვის ზიანის მიყენება; პირველ და მეორე წინაპირობას შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა. გარიცხვის შესახებ სასარჩელო წარმოებისას, სასამართლო ამოწმებს, რამდენად კეთილსინდისიერად გამოიყენეს პარტნიორებმა გარიცხვის უფლება, ხომ არ იყო მათი გადაწყვეტილება მოტივირებული პარტნიორთა ცალკეული ჯგუფის პირადი ინტერესებით, პირადი სარგებლის ან ქონებრივი უპირატესობის მოსაპოვებლად (გარიცხვის მატერიალურსამართლებრივი წინაპირობების თაობაზე დაწვრილებით იხილეთ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებები: №ას-556-939-06, 13.03.2007 წელი; №ას-812-1099-09, 09.11.2009 წელი; №ას-577-545-2011, 23.06.2011 წელი). ამასთან, სა.საციო სასამართლოს მოსაზრებით, თუ სააპელაციო პალატა გარიცხვის პროცედურულ წინაპირობებს შესრულებულად მიიჩნევდა, მას კრების N2 ოქმში მითითებული გარიცხვის მატერიალურსამართლებრივი წინაპირობების სათანადოობა და საკმარისობა მითითებული წესით უნდა შეემოწმებინა.

32. გარდა იმისა, რომ გარიცხვა იწვევს გარიცხული პარტნიორის საკუთრების უფლების და.რგვას წილზე, რის გამოც საკუთრების უფლების ამგვარი შეზღუდვის კონსტიტუციურობა მოითხოვს, რომ პარტნიორი საზოგადოებიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე გაირიცხოს, სასამართლო პრაქტიკითაც (იხ. სუსგ № 3კ/303-01, 09.03.2001 წელი; №ას-614-951-07, 12.10.2007 ; №ას-220-212-2012, 03.12. 2012 წელი; №ას-771-732-2013, 31.01.2014 წელი) დადგენილია, რომ პარტნიორის გარიცხვა საზოგადოებიდან მხოლოდ სასარჩელო წარმოების გზითაა შესაძლებელი (გარდა შესატანის შეუტანლობისას, რა დროსაც პარტნიორის გარიცხვას სასამართლო გადაწყვეტილება არ სჭირდებოდა).

33. კიდევ ერთი პროცედურული წინაპირობა, რომელზეც კასატორი აპელირებს კრების ოქმის სანოტარო დამოწმებას უკავშირდება. პალატა იზიარებს კასატორის პრეტენზიას და მიუთითებს, რომ სადავო კრების N2 ოქმი რომც მივიჩნიოთ კრების მიერ პარტნიორის არა გარიცხვის, არამედ გასვლის გადაწყვეტილებად (როგორც ეს, შესაძლოა, სააპელაციო სასამართლომ გაიგო), იგი ფორმადაუცველია. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი (28/10/1994) რედაქციის 46.3 მუხლის დანაწესი (პარტნიორის მიერ წილის დათმობა მოითხოვს სანოტარო წესით დამოწმებულ ხელშეკრულებას. სანოტარო დამოწმებაა ასევე საჭირო შეთანხმებისათვის, რომლითაც წარმოიშობა პარტნიორის ვალდებულება წილის გასხვისების შესახებ) მოითხოვდა ამგვარი გარიგების სანოტარო წესით დამოწმებას. ნორმის როგორც ლოგიკური, ისე დოქტრინალური განმარტებიდან გამომდინარე, მისი მიზანი იყო პარტნიორთა შემადგენლობისა თუ წილობრივი ცვლილების გამომწვევი ფაქტის სანოტარო წესით დამოწმება. ამდენად, პარტნიორის საზოგადოებასთან ურთიერთობის დასრულებას (არ აქვს მნიშვნელობა გასვლით, თავისი წილის გასხვისებით, გაცვლითა თუ დათმობით) უკავშირდებოდა წესდებაში ცვლილება და რეესტრში რეგისტრაცია, რაც განაპირობებდა კანონის მოთხოვნას სანოტარო წესით დამოწმების თაობაზე. ამასთან, თუ მოპასუხეთა შედავებას გავიზიარებთ, გამოდის, რომ ფაქტობრივად, მოსარჩელემ თავისი წილი სხვა პარტნიორთა სასარგებლოდ დათმო (ვინაიდან გასვლა კომპენსაციის გარეშე არ ხდება იხ. პ. 37), რასაც ნორმის სიტყვასიტყვითი განმარტებიდან გამომდინარეც სჭირდებოდა სანოტარო დამოწმება.

34. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რა მოპასუხეთა შედავება, მიიჩნია, რომ მოსარჩელე საზოგადოებიდან თავისი ნებით გავიდა. სა.საციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ ხელახლა უნდა იმსჯელოს მოპასუხე მხარის მიერ წარდგენილ კვალიფიციურ შესაგებელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების (მაგალითად, რომ მოსარჩელემ თავად დაწერა განცხადება საზოგადოებიდან უკომპენსაციოდ გასვლის თაობაზე) დამტკიცების შემთხვევაშიც კი, მიიჩნევა თუ არა, პარტნიორი საზოგადოებიდან გასულად, ანუ ამ ფაქტობრივი გარემოებებით შესრულებულია თუ არა პარტნიორის საზოგადოებიდან გასვლის ყველა წინაპირობა, რომელსაც ითვალისწინებს სსკ-ის 51.1 მუხლი (ნების გამოვლენა, რომელიც მოითხოვს მეორე მხარის მიერ მის მიღებას, ნამდვილად ჩაითვლება იმ მომენტიდან, როცა იგი მეორე მხარეს მიუვა), 399-ე მუხლის პირველი ნაწილი (ხელშეკრულების ნებისმიერ მხარეს შეუძლია,პატივსადები საფუძვლიდან გამომდინარე, უარი თქვას გრძელვადიან ვალდებულებით ურთიერთობაზე ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის დაუცველად. პატივსადებია საფუძველი, როცა ხელშეკრულების მომშლელ მხარეს კონკრეტული ვითარების, მათ შორის, დაუძლეველი ძალისა და ორმხრივი ინტერესების გათვალისწინებით, არ შეიძლება მოეთხოვოს სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელება შეთანხმებული ვადის ან ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის გასვლამდე) „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის) 46-ე მუხლის პირველი და მესამე პუნქტები (პარტნიორს შეუძლია წილის გასხვისება და მემკვიდრეობით გადაცემა. პარტნიორის მიერ წილის დათმობა ან დაგირავება მოითხოვს სანოტარო წესით დამოწმებულ ხელშეკრულებას და რეგისტრაციას სამეწარმეო რეესტრში. სანოტარო დამოწმება და სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრაცია საჭიროა ასევე შეთანხმებისათვის, რომლითაც წარმოიშობა პარტნიორის ვალდებულება წილის გასხვისების ან დაგირავების შესახებ).

35. პარტნიორმა გასვლის ნება საზოგადოების მიმართ უნდა გამოხატოს, ხოლო საზოგადოებამ გასვლის ნება უნდა მიიღოს. გასვლის თაობაზე განცხადებას საზოგადოების საერთო კრება იხილავს, რადგან ამ დროს გადასაწყვეტია როგორც კომპენსაციის, ისე - წილის დანარჩენ პარტნიორებზე გადანაწილების საკითხი. საზოგადოებამ, შესაძლოა, უარიც უთხრას პარტნიორს გასვლაზე, რასაც საზოგადოების კაპიტალის დაცვა ამართლებს. ეს კი იმას გულისხმობს, რომ პარტნიორის საზოგადოებიდან გასვლა შესაძლებელია იმ პირობებში, თუ საზოგადოებას აქვს თავისუფალი სახსრები კომპენსაციის გადასახდელად (შდრ: იხ. სუსგ 3კ/409-03, 07.05.2003 წელი).

36. ამდენად, სააპელაციო სასამართლო, გასვლის წინაპირობების შემოწმებისას, თუ დაადგენს, რომ მოსარჩელემ საზოგადოებიდან გასვლის ნება გამოხატა, უნდა გამოიკვლიოს, სსკ-ის 51-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, მიიღო თუ არა კრებამ გადაწყვეტილება პარტნიორის გასვლის თაობაზე. აღნიშნული სააპელაციო პალატამ საზოგადოების N2 კრების ოქმის შინაარსის მიხედვით უნდა გამოარკვიოს, კერძოდ, იკითხება თუ არა მასში პარტნიორის სურვილის შესაბამისად გადაწყვეტილების მიღება, ვინაიდან არსებითი ისაა, პარტნიორის საზოგადოებასთან ურთიერთობის დასრულების წინაპირობა მოსარჩელის განცხადება იყო თუ არა. სა.საციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, მიუთითოს N2 კრების ოქმის შინაარსზე, სადაც აღნიშნულია, რომ კრებამ გადაწყვიტა, პარტნიორს „გამოეცხადოს უნდობლობა, გამოყვანილ იქნას დამფუძნებელთა შემადგენლობიდან“. უნდობლობის საფუძველი გახდა პარტნიორის მოვალეობების დარღვევა, ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობა, ეთიკის წესების დარღვევა. შესაბამისად, კრებამ მიიჩნია, რომ კასატორს არ ჰქონდა საზოგადოების პარტნიორად დარჩენის „მორალური უფლება“.

37. ნების ნამდვილობის დადგენის მიზნებისათვის ქვედა ინსტანციის სასამართლომ ისიც უნდა გაითვალისწინოს, რომ პარტნიორის საზოგადოებიდან გასვლა გულისხმობს საზოგადოების მიერ საკუთარი წილის შეძენას. თუ საზოგადოება გამსვლელ პარტნიორს კომპენსაციას არ უხდის, წილის სანაცვლოდ, თუნდაც ამ უკანასკნელის სურვილით, ეს ნიშნავს იმას, რომ პარტნიორი უსასყიდლოდ თმობს წილს დანარჩენ პარტნიორთა სასარგებლოდ, რაც მათთვის წილის ჩუქებას ნიშნავს (ვინაიდან პარტნიორის გასვლის შედეგად საწესდებო კაპიტალში ღიად დარჩენილი წილი ნაწილდება დანარჩენ პარტნიორებს შორის, თუ ისინი სხვაგვარ წესზე არ შეთანხმდებიან). იმ კონფლიქტური სიტუაციის გათვალისწინებით, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეებს შორის იყო (რაც საქმის მასალებიდან ნათლად ჩანს და არც მხარეები უარყოფენ), მოვლენის ამგვარი განვითარების გონივრული შესაძლებლობა მოპასუხე მხარეს უნდა დაესაბუთებინა. მათ კი ვერ წარმოადგინეს დამაჯერებელი არგუმენტი ამ არატიპური და რაციონალურად გაუგებარი მოვლენის ასახსნელად.

38. მოპასუხეთა მხარეს იყო არა მარტო მოვლენათა ამგვარი განვითარების შესაძლებლობის დასაბუთება, არამედ მათ იმის დამტკიცებაც ევალებოდათ, რომ გამსვლელმა პარტნიორმა უარი და წილის სხვა პარტნიორთათვის დათმობის თანხმობა განაცხადა. ამ გარემოებების დასამტკიცებლად მათ იმგვარი მტკიცებულება უნდა წარმოედგინათ, სადაც კონკრეტულად იქნებოდა მითითებული, ერთ რომელიმე პარტნიორს უთმობდა მოსარჩელე თავის კუთვნილ წილს, თუ ყველას ერთად, რომელს რამდენ პროცენტს ჩუქნიდა თავისი წილიდან ან რა წესით უნდა გადანაწილებულიყო მათ შორის წილები და ა.შ. ამდენად, ამ გარიგების ნამდვილობის დამტკიცების ტვირთი პარტნიორების მხარესაა.

39. გარდა ამისა, წილის კომპენსაციაზე უარის თქმის კუთხით სააპელაციო სასამართლოს მიერ შესაფასებელია ისიც, რომ, თუ პარტნიორმა კომპენსაციაზე უარი განაცხადა, მიიღო თუ არა ეს ნება საერთო კრებამ, იმის გათვალისწინებით, რომ N2 კრების ოქმში აღნიშნულია დირექტორის მოადგილისათვის წინადადების წარდგენის დავალება „საზოგადოების ყოფილი დირექტორისა და დამფუძნებლის საზოგადოების ქონებიდან გასატანი წილის შესახებ ყოფილი დირექტორის მატერიალური პასუხისმგებლობის გათვალისწინებით“. თუ პარტნიორმა ჯერ უკომპენსაციოდ გასვლის ნება გამოხატა და ამის საფუძველზე შედგა N2 კრების ოქმი, როგორც ამას სააპელაციო სასამართლო უთითებს, მაშინ რას უნდა უკავშირდებოდეს კრების ოქმში ასახული მსჯელობა მოსარჩელისათვის კომპენსაციის მიცემის თაობაზე?

40. კასატორი სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასაც აკრიტიკებს. სა.საციო პალატა განმარტავს, რომ ხანდაზმულობა წარმოშობილი და გაუქარწყლებელი (შეუწყვეტელი) მოთხოვნის განხორციელების დამაბრკოლებელი გარემოებაა, ამიტომ სასამართლოს ჯერ უნდა შეემოწმებინა მოთხოვნის წარმოშობის სამართლებრივი წანამძღვრები და ამის შემდეგ ემსჯელა ხანდაზმულობაზე. აღნიშნული განპირობებულია იმითაც, რომ, თითოეული მოთხოვნა, სამართლებრივი საფუძვლის გათვალისწინებით, მისთვის განსაზღვრულ ხანდაზმულობის ვადას ექვემდებარება.

41. სააპელაციო სასამართლომ მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესამოწმებლად „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 15.1 მუხლით (ამ კანონის მიხედვით პრეტენზიების ხანდაზმულობის ზოგადი ვადა არის ხუთი წელი, რომელიც აითვლება მათი წარმოშობიდან, თუ კანონი სხვა რამეს არ განსაზღვრავს) იხელმძღვანელა, რომელიც აწესებს ხანდაზმულობის სპეციალურ ვადას, რის გამოც მითითებული კანონიდან წარმოშობილი პრეტენზიის (მოთხოვნის) განხორციელების ვადა 5 წელია, თუმცა ნორმა აზუსტებს, რომ ის გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ კანონმდებლობით ამ თუ იმ მოთხოვნის განხორციელების სპეციალური ვადა ან მისი ათვლის განსხვავებული წესი არ არის განსაზღვრული. ამდენად, ხანდაზმულობის მარეგულირებელი სხვა ნორმა, შესაძლოა, უფრო სპეციალური იყოს მოთხოვნის საფუძვლიდან გამომდინარე, ვიდრე „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მითითებული ნორმა.

42. პალატა განმარტავს, რომ დელიქტური სამართლის ნორმების გამოყენებისას, მოთხოვნის განხორციელების დამაბრკოლებელი გარემოება სსკ-ის 1008-ე (დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ) მუხლით დადგენილი წესით უნდა შემოწმდეს, კერძოდ, პარტნიორის საზოგადოებიდან უკანონო გარიცხვა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონიდან გამომდინარე უფლების დარღვევაა, მაგრამ იმ შედეგს, რომლის მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, საზოგადოების 20% წილის მესაკუთრედ ცნობას, ითვალისწინებს სსკ-ის 992-ე მუხლი. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, ხანდაზმულობისათვის უპირატესად გამოსაყენებელი ნორმა სსკ-ის 1008-ე მუხლი იქნება, მისი, ამ შემთხვევაში, სპეციალურობიდან გამომდინარე „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილ ხანდაზმულობის ვადასთან შედარებით. საკითხის ამგვარი გადაწყვეტა მიზანშეწონილია ნორმათა ერთობლიობის დაცვითი ფუნქციისა და მიზნებიდან გამომდინარეც.

43. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ სა.საციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკა, რომლის მიხედვითაც პარტნიორის გარიცხვის მოთხოვნით საწარმოს მიერ აღძრულ სარჩელზე გამოიყენება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლით დადგენილი სპეციალური ვადა, განსხვავდება მოცემული შემთხვევისაგან, რაც განპირობებულია იმით, რომ, როგორც აღინიშნა, ამ შემთხვევაში უფლება, რომელიც დაირღვა, სამეწარმეო სამართლიდან გამომდინარეობს, თუმცა დარღვეული უფლების აღდგენის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი დელიქტური სამართლის ნორმებია.

44. სსკ-ის 1008-ე მუხლი მოთხოვნის წარმოშობის მომენტის განსაზღვრის ზოგადი წესისაგან განსხვავებულ წინაპირობას განამტკიცებს. სსკ-ის 130-ე მუხლი (ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ) ხანდაზმულობის ვადის ათვლის დასაწყისის სუბიექტური ფაქტორის განსაზღვრისას პოზიტიურ ცოდნასთან ერთად ბრალეულ არცოდნასაც ითვალისწინებს - დრო, როდესაც უფლებამოსილი პირისათვის უფლების დარღვევის შესახებ ცნობილი გახდა ან გარემოებათა გათვალისწინებით უფლების დარღვევის ფაქტი უნდა შეეტყო. სსკ-ის 1008-ე მუხლი კი, მხოლოდ პოზიტიურ ცოდნაზე უთითებს. ამასთან, უნდა აღინიშნოს, რომ მოთხოვნის წარმოშობის მომენტის განსაზღვრისათვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს იმას, დადგინდება პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვის თუ თავისი ნებით გასვლის წინაპირობები.

45. იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ მოთხოვნა წარმოშობილია და არ შეწყვეტილა, მან უნდა იმსჯელოს რამდენად განხორციელებადია ის. ხანდაზმულობის საკითხის გადაწყვეტისას, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს, რომ უფლების დარღვევის დაგვიანებით შეტყობის შესახებ მტკიცების ტვირთი უფლებადარღვეულ პირს ეკისრება. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მტკიცებით, მან 2008 წელს შეიტყო მისი საზოგადოებიდან გარიცხვის თაობაზე, რასაც, მისი მოსაზრებით, ადასტურებს ის გარემოება, რომ, დივიდენდის გაცემაზე უარის თქმის შემდეგ, საზოგადოების დირექტორის მიმართ პარტნიორთა კრების მოწვევის წერილობით მოთხოვნაზე 25.02.2008 წელს მიიღო პასუხი, რომ იგი აღარ იყო საზოგადოების პარტნიორი. სწორედ ამის შემდეგ სამეწარმეო რეესტრის მეშვეობით გაარკვია, რომ 1996 წელს იგი გაურიცხავთ საზოგადოების პარტნიორობიდან. მოპასუხის შედავებაზე კი, რომ ამდენი წელი მოსარჩელე საწარმოს მართვაში არ მონაწილეობდა და მას არც დივიდენდი არ მიუღია, მოსარჩელე უთითებს სადავო პერიოდში (1996-2007 წლებში) საწარმოში დივიდენდის საერთოდ გაუნაწილებლობის შესახებ, შესაბამისად, ის არცერთ პარტნიორს არ მიუღია. ვინაიდან დადგენილია და მხარეთა შორის სადავო არ არის, რომ 1996-2007 წლებში საწარმოში დივიდენდი მართლაც არ განაწილებულა, პალატა სარწმუნოდ მიიჩნევს მოსარჩელის განმარტებას, რომ იგი საწარმოს 2008 წლამდეც მიმართავდა დივიდენდის გაცემის მოთხოვნით, თუმცა, რეალური ფაქტობრივი გარემოებიდან გამომდინარე, უარყოფით პასუხს იღებდა.

46. ზემოაღნიშნული ფაქტების გათვალისწინებით, იმ გარემოების დამტკიცების ტვირთი, რომ მოსარჩელემ უფლების დარღვევის თაობაზე 2008 წლამდე შეიტყო, მოპასუხეს ეკისრება. ამ თვალსაზრისით, სასამართლომ კრიტიკულად უნდა შეაფასოს მოსარჩელის მიერ შევსებული ქონებრივი ვითარების ამსახველი დეკლარაციები, რომლებითაც, მოპასუხის მოსაზრებით, დასტურდება ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ იმთავითვე იცოდა უფლების დარღვევის თაობაზე. ამ მტკიცებულებათა შეფასებისას, ყურადღება უნდა მიექცეს მათ შინაარსს, კერძოდ, 1999 წელს შევსებული დეკლარაცია არ მიუთითებს იმაზე, რომ მოსარჩელემ 1996 წელს იცოდა საზოგადოებიდან გარიცხვის შესახებ, 2000 წლის დეკლარაციაში კი, მოსარჩელემ 1995 წლიდან საზოგადოების პარტნიორად ყოფნა აღნიშნა, აქედან გამომდინარე, 2000 წელსაც იგი თავს საზოგადოების პარტნიორად მიიჩნევდა. უფლების დარღვევის შეტყობის მომენტის არასწორად განსაზღვრის თაობაზე კასატორის კიდევ ერთი არგუმენტი ისაა, რომ უმართებულოა უკანონო ქმედების ჩადენის მოლოდინი (მოპასუხის მიერ კანონის დარღვევის მოლოდინი) ტვირთად დააწვეს მოსარჩელეს, მაშინ, როდესაც კანონიდან გამომდინარე ელოდება საზოგადოების სარჩელს პარტნიორობიდან გარიცხვის შესახებ. ამ არგუმენტის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს, პარტნიორის ამოშლა რეესტრიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე, შეესაბამებოდა თუ არა პარტნიორის გონივრულ მოლოდინს ობიექტური ნდობიდან გამომდინარე. სა.საციო პალატა მიიჩნევს, რომ ხანდაზმულობის საკითხის კვლევისას, სააპელაციო სასამართლომ თანაბარი მოპყრობის პრინციპის დაცვით უნდა განიხილოს და შეაფასოს როგორც მოპასუხის, ისე მოსარჩელის მოსაზრებები და არგუმენტები და მხოლოდ ამის შემდეგ გამოიტანოს სამართლებრივად დასაბუთებული დასკვნა მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე.

47. სა.საციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ, მართალია, უპირატესად გამოსაყენებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად დელიქტური სამართლის ნორმებია მიჩნეული (იხ. პ. 27), მაგრამ, თუ სააპელაციო პალატა დაადგენს, რომ დელიქტიდან გამომდინარე მოთხოვნა აღარ არსებობს მისი ხანდაზმულობის გამო და განუხორციელებადია, სასამართლომ როგორც მოთხოვნის წარმოშობა, ასევე - მისი განხორციელებადობა კონდიქციური სამართლის ნორმებზე დაყრდნობით უნდა შეამოწმოს, ვინაიდან, როგორც აღინიშნა, სამართლებრივი შედეგი - წილზე საკუთრების უფლების აღდგენა შესაძლებელია უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებითაც. უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის მიმართ კი, გამოიყენება სსკ-ის 128-ე მუხლის მესამე ნაწილით დადგენილი ხანდაზმულობის საერთო ვადა - 10 წელი (ეს ვადა დადგენილია ყველა იმ ურთიერთობისათვის, რომელიც არ ითვალისწინებს ხანდაზმულობის სპეციალურ ვადას. შდრ. სუსგ №ას-472-448-2013, 05.12.2013 წელი).

48. სასამართლოს აღნიშნული ვალდებულება განპირობებულია იმითაც, რომ მოთხოვნის საფუძვლის შერჩევისას გასათვალისწინებელია იმ მხარის სამართლებრივი ინტერესი, რომლის უფლების დაცვასაც ემსახურება სამართლებრივი საფუძვლის შერჩევა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო ვალდებულია, სადავო შემთხვევის მარეგულირებელი მოთხოვნის ყველა საფუძველი გამოსაყენებელ ნორმათა უპირატესობის გათვალისწინებითა და მათი ერთგვარი რიგითობის მიხედვით შეამოწმოს (იხ. პ. 27).

49. ამდენად, თუ დელიქტური სამართლიდან გამომდინარე მოთხოვნა წარუმატებელი იქნება, სააპელაციო პალატამ უნდა დაადგინოს, ვლინდება თუ არა სსკ-ის 982-ე (პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი. ბათილი განკარგვის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს შეუძლია ხელმყოფისაგან მოითხოვოს დაუყოვნებლივი ანაზღაურება) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებით განსაზღვრული წინაპირობათა ერთობლიობა, რომლის სამართლებრივი შედეგი წილზე საკუთრების უფლების აღდგენაა.

50. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სა.საციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობები და, შესაბამისად, არასრულყოფილად დაადგინა ამ ურთიერთობიდან გამომდინარე მოთხოვნის ფაქტობრივი წანამძღვრები, ამასთან, არასწორად გაანაწილა მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთი და არ გამოიკვლია საქმის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რამაც საბოლოო ჯამში არასწორი გადაწყვეტილების მიღება განაპირობა. ამრიგად, სააპელაციო სასამართლომ, საქმის ხელახალი განხილვისას, მხარეთა შორის სწორად უნდა გაანაწილოს მტკიცების ტვირთი (სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი), სრულყოფილად გამოიკვლიოს და ობიექტურად შეაფასოს როგორც სარჩელსა და შესაგებელში მითითებული ფაქტობრივი საფუძვლები, ისე - მათი დამადასტურებელი მტკიცებულებები და ისე მიიღოს გადაწყვეტილება.

51. სსსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, სა.საციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. მოცემული ნორმების ანალიზისა და წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, სა.საციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, შეამოწმოს გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება, ვიდრე საქმეზე არ დადგინდება დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

სა.საციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დ.ძ–ძის სა.საციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 15 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სა.საციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ.თოდუა

მოსამართლეები: პ.ქათამაძე

ე.გასიტაშვილი