საქმე №ას-921-2018 02 ნოემბერი, 2018 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ქ. ლ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე - ზ. ქ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 26 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – გარიგების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ზ. ქ-მა (შემდეგში: მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგ მხარე) სარჩელი აღძრა ე. ხ-ის, ნოტარიუს ხ. შ-ის (შემდეგში - ნოტარიუსი), კ. ჯ-ის, ც. ბ-ის, ნ. ბ-ისა და ქ. ლ-ის (შემდეგში: მოპასუხე ან აპელანტი ან კასატორი) წინააღმდეგ და მოითხოვა 2011 წლის 30 სექტემბერს ნოტარიუსის მიერ მოსარჩელის სამკვიდრო ქონებაზე ე. ხ-ის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა; ასევე, 2010 წლის 06 ოქტომბერს ე. ხ-სა და კ. ჯ-ს, 2011 წლის 8 ნოემბერს კ. ჯ-სა და ც. ბ-ეს შორის დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა; 2012 წლის 28 მარტს ც. ბ-ესა და ნ. ბ-ეს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულებისა და 2013 წლის 3 ივლისს ნ. ბ-ესა და ქ. ლ–ვილს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

2. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: მოსარჩელეს უარი ეთქვა ნოტარიუსის მიმართ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე; ბათილად იქნა ცნობილი 2011 წლის 30 სექტემბერს ე. ხ–ის მიმართ გაცმული სამკვიდრო მოწმობა #--; ბათილად იქნა ცნობილი 2010 წლის 06 ოქტომბერს ე. ხ-სა და კ. ჯ-ს შორის დადებული უძრავის ნივთის ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულება; ბათილად იქნა ცნობილი 2011 წლის 08 ნოემბერს კ. ჯ-სა და ც. ბ-ეს შორის დადებული უძრავის ნივთის ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულება; ბათილად იქნა ცნობილი 2012 წლის 28 მარტს ც. ბ-ესა და ნ. ბ-ეს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება; ბათილად იქნა ცნობილი 2012 წლის 03 ივლისს ნ. ბ-ესა და მოპასუხეს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულება.

3. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოპასუხის მიერ.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 26 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

5. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

6. გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ გარდაბნის რაიონის სოფელ სართიჭალაში რეგისტრირებული იყო ნ. ქ-ის (ხ-ის) კომლი. კომლის უფროსად ირიცხებოდა ნ. ქ-ი (ხ-ი). კომლის უფროსის გარდაცვალების შემდეგ კომლში დარჩა ბოლო წევრი ი. (ო.) ქ-ი, რომელიც გარდაიცვალა 2007 წლის 5 მარტს და რომელსაც პირველი რიგის მემკვიდრე არ დარჩენია. მოსარჩელე ზ. ქ-ი წარმოადგენს ი. ქ-ის ძმისშვილს. ე. ხ-ი და ნ. ქ-ი (ხ-ი) არიან დები და შესაბამისად, ი. ქ-ი არის ე. ხ-ის დისშვილი.

7. 2011 წლის 26 ივლისს გარდაბნის რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული იქნა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ე. ხ-ის სარჩელისა გამო, მოპასუხე საქართველოს ეკონიმიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ, სამკვიდროს ვადის აღდგენის შესახებ, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა.

8. 2011 წლის 30 სექტემბერს ნოტარიუს ხ. შ-ის მიერ ი. ქ-ის სამკვიდრო ქონებაზე გაცემული იქნა სამკვიდრო მოწმობა. სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე საჯარო რეესტრში 2011 წლის 6 ოქტომბერს სადავო უძრავი ქონება ე. ხ-ზე აღირიცხა.

9. 2011 წლის 6 ოქტომბერს ც. მ-ს, როგორც ე. ხ-ის წარმომადგენელსა (ამავე დროს ც. მ-ი წარმოადგენს ე. ხ-ის შვილს) და კ. ჯ-ს შორის გაფორმდა უძრავი ნივთის მდებარე, გარდაბნის რაიონი, სოფელი სართიჭალა 4000,00 კვ.მ არასასოფლო სამეურნეო მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდი #8-.12.07.7-- შენობა ნაგებობები #1, #2, #3, #4, #5 ნასყიდობის ხელშეკრულება.

10. 2011 წლის 8 ნოემბერს კ. ჯ-სა და ც. ბ-ეს შორის გაფორმდა უძრავი ნივთის, მდებარე, გარდაბნის რაიონი, სოფელი სართიჭალა 4000,00 კვ.მ არასასოფლო სამეურნეო მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდი 8-.12.07.7-- შენობა ნაგებობები #1, #2, #3, #4, #5, ნასყიდობის ხელშეკრულება.

11. მოსარჩელე ზ. ქ-ის განცხადების საფუძველზე გარდაბნის რაიონული სასამართლოს მიერ 2011 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი ამავე სასამართლოს 2011 წლის 26 ივლისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და განახლდა საქმის წარმოება.

12. 2012 წლის 28 მარტს ც. ბ-ესა და ნ. ბ-ეს შორის გაფორმდა უძრავი ნივთის (საკადასტრო კოდი 8-.12.07.7--) ჩუქების ხელშეკრულება.

13. გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 25 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ე. ხ-ის სარჩელი ზ. ქ-ის მიმართ სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების შესახებ. დაუსწრებელი გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

14. 2012 წლის 3 ივლისს ნ. ბ-ესა და ქ. ლ-ს შორის შედგა უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი N8-.12.07.7--) ნასყიდობის ხელშეკრულება გადახდის განვადებით.

15. გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 1 დეკემბრის გაწყვეტილებით დადგენილ იქნა, რომ ი. ქ-ის გარდაცვალების შემდეგ მის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრობდა ზ. ქ-ი. ამდენად, ი. ქ-ის სამკვიდრო მიიღო ზ. ქ-მა ფაქტობრივი ფლობით, როგორც მეორე რიგის კანონისმიერმა მემკვიდრემ.

16. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ წარმოდგენილი სარჩელით მოთხოვნილი იყო ყველა იმ გარიგებების ბათილად ცნობა, რაც სადავო უძრავი ქონების გასხვისებას უკავშირდებოდა. ამასთან, მოპასუხეებს - ე. ხ-ს, ხ. შ-ს, კ. ჯ-ს, ც. ბ-ეს და ნ. ბ-ეს რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილება (იხ., ამ განჩინების პ-2) არ გაუსაჩივრებიათ. შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება აღნიშნული მოპასუხეების მიმართ შესული იყო კანონიერ ძალაში. სააპელაციო საჩივრით კი, მოპასუხე სადავოდ ხდიდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივ დასაბუთებას 2013 წლის 3 ივლისს ნ. ბ-ესა და მოპასუხეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება შეამოწმა აღნიშნულ ნაწილში და ყურადღება გაამახვილა შემდეგზე:

17. საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე მიჩნეული იქნა, რომ მოპასუხე არ წარმოადგენდა უძრავი ნივთის კეთილსინდისიერ შემძენს.

18. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. ამასთან, ივარაუდება, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ნებისმიერი ხელშეკრულება მხარეთა გონივრული განსჯისა და ურთიერთშორის პოზიციების შეჯერების შედეგია, სადაც თითოეულ მხარეს შეგნებული და გააზრებული აქვს თავისი ქმედება, რეალური შესაძლებლობები და გათვალისწინებული აქვს ის რისკები, რაც შეიძლება ხელშეკრულების შესრულებასა თუ მის შეუსრულებლობას მოჰყვეს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ-ის) 185-ე მუხლის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. სსკ-ის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ამავე მუხლის მეორე ნაწილით, იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა.

19. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო უფლებებს, რომლის არსებობა მხოლოდ საჯარო რეესტრიდან ვლინდება, განსაკუთრებული თავისებურება ახასიათებთ. აღნიშნული უფლებების, გასხვისების, დატვირთვის ან სხვაგვარი განკარგვის შემთხვევაში, დიდი მნიშვნელობა ენიჭება მესამე პირთა უფლებებს, რომლებისთვისაც აღნიშნული უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია წარმოადგენს მყარ გარანტიას სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობისათვის. საჯარო რეესტრის მონაცემების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია კი, სამოქალაქო ბრუნვაში დამკვიდრებული ნდობის და კეთილსინდისიერების პრინციპის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გამოვლინებაა. ზოგიერთ შემთხვევაში, ნივთის არამართლზომიერი, სამართლებრივ საფუძველს მოკლებული განკარგვის გამო, ერთმანეთთან წინააღმდეგობაში მოდის ნივთის შემძენისა და მისი ნამდვილი მესაკუთრის ინტერესი. სსკ-ის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილი აღნიშნულ კონფლიქტს შემძენის სასარგებლოდ წყვეტს. კეთილსინდისიერების ზოგადსამართლებრივი პრინციპიდან გამომდინარე, საკუთრების და სხვა სანივთო უფლებების დაცვა უნდა განხორციელდეს იმდაგვარად, რომ თანაბრად იყოს დაცული სამოქალაქო ბრუნვის ყველა მონაწილის ინტერესი. სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის და საიმედოობის გარანტიების არარსებობის შემთხვევაში, კეთილსინდისიერი შემძენი, რომელმაც ხელშეკრულების დადებისას გამოიჩინა გონივრულობა და სიფრთხილე, ქონების არამართლზომიერი დაკარგვის რისკის მატარებელი გახდება.

20. საჯარო რეესტრის მონაცემები მხოლოდ მაშინ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს უსწოროდ, თუ ამ ჩანაწერების საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა. ანუ პირველ შემთხვევაში საკმარისია, რომ უფლების შემძენმა იცოდეს, რომ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი ამ უფლების შეძენის გარიგების დადებამდე, ხოლო მეორე შემთხვევაში საკმარისია, რომ უფლების შეძენის შესახებ გარიგების დადებამდე მისთვის ცნობილი გახდა ისეთი გარემოებების შესახებ (საჩივრის გარდა), რის გამოც ეს ჩანაწერები უზუსტოა. მხოლოდ ამ გარემოებათა არსებობის შემთხვევაში უფლების შემძენი არ არის კეთილსინდისიერი. წინააღმდეგ შემთხვევაში, განსახილველი ნორმის მიხედვით, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, შესაბამისად, რეესტრის მონაცემები მესამე პირისათვის ყოველთვის ითვლება სწორად და არ არის აუცილებელი დამატებით ამ სისწორის დადასტურება. ერთადერთი, რაც რეესტრის უტყუარობის პრეზუმფციას არღვევს, სწორედ შემძენის არაკეთილსინდისიერებაა. ზემოთ დასახელებული ნორმები შეიცავს არაკეთილსინდისიერების იურიდიულ განმსაზღვრელ ელემენტს – შემძენმა იცის, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. ამდენად, შემძენის ინტერესების დამცავი ნორმის გამოყენებისას უნდა შემოწმდეს არა მარტო საჯარო რეესტრის მონაცემები, ასევე უტყუარად უნდა დადგინდეს, რომ შემძენმა ნივთის შეძენამდე არ იცოდა და არც შეიძლება სცოდნოდა საჯარო რეესტრის უზუსტობის თაობაზე.

21. სააპელაციო პალატამ აპელანტის, როგორც შემძენის, კეთილსინდისიერების შეფასების მიზნებისათვის, ყურადღება მიაქცია საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

22. პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმე ეკ. მ-ის მიერ მიცემული ჩვენების თანახმად მან (ე.მ-მა) მოპასუხეს უთხრა, რომ სახლი იყო სადავო. მოწინააღმდეგე მხარის ადვოკატმა გ. ჭ-ძემ „საბუთები“ გადასცა მოპასუხეს და გააფრთხილა, რომ ბინაზე მიმდინარეობდა დავა. მოპასუხეს „ბე“ მიცემული ჰქონდა და გამომძიებელი ეუბნებოდა, რომ დარჩენილი თანხა აღარ მიეცა. იგი (ე.მ-ი) უშუალოდ ესწრებოდა მოპასუხის და გ. ჭ-ძის საუბარს.

23. სააპელაციო სასამართლოში მოპასუხემ დაადასტურა მის მიერ საგამოძიებო ორგანოში 2013 წლის 24 სექტემბერს მოწმის სახით დაკითხვისას მიცემული ჩვენება (2013 წლის 24 სექტემბრის ჩვენება ერთვის საქმეს) და განმარტა, რომ როდესაც იგი მეზობლებს მამა-შვილს ჟორას და ნუნუს გაეცნო, მათ უთხრეს, რომ სახლის ყოფილ მემკვიდრეებს შორის დავა მიმდინარეობდა. აღნიშნულის შემდგომ იგი დაუკავშირდა გამყიდველს - ნ. ბ-ეს და ჰკითხა, თუ რა დავა მიმდინარეობდა სახლთან დაკავშირებით, რომლის ყიდვასაც აპირებდა. ნ. ბ-ემ უპასუხა, რომ მართლაც არსებობდა დავა სახლის ყოფილ მემკვიდრეებს შორის, თუმცა, განუმარტა, რომ მან აღნიშნული სახლი კანონიერად იყიდა 60 000 ლარად და არის კეთილსინდისიერი შემძენი. მას (მოპასუხეს) ასევე, დაუკავშირდა მოწინააღმდეგე მხარის ადვოკატი გ. ჭ-ძე, რომელმაც უთხრა, რომ თავის შეეკავებინა სახლის ყიდვისაგან, რადგან სადავო იყო. აღნიშნული ინფორმაციის მიღების შემდგომ იგი (ქ. ლ-ი) ვაზიანის პოლიციაში წავიდა, სადაც პოლიციის უფროსმა განუცხადა, რომ საცხოვრებელ სახლთან დაკავშირებით ადრე იყო დავა ორ მემკვიდრეს შორის და მოხდა გამოსახლება. მან (ქ. ლ-მა) კონსულტაცია გაიარა თავის ადვოკატთან და გამომძიებელთან, რომლებმაც უთხრეს, რომ გამყიდველს კეთილსინდისიერად ჰქონდა შეძენილი ქონება და პრობლემები არ შეექმნებოდა. მან ასევე, შეამოწმა საჯარო რეესტრის ჩანაწერი და სახლზე რაიმე უფლებრივი დატვირთვა არ ყოფილა, რის შემდგომაც სახლის მეპატრონეს თანხა სრულად გადაუხადა (იხ: სააპელაციო სასამართლოს სხდომის ოქმი).

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ თავად მოპასუხის ახსნა-განმარტების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხე სამკვიდროთი დაინტერესებული პირის ზ. ქ-ის ადვოკატის გ. ჭ-ძის მიერ ინფორმირებული იყო, რომ ბინა სადავო ნივთს წარმოადგენდა და რომ დაწყებული იყო სისხლისსამართლებრივი დევნა. დავის შესახებ მოპასუხე გაფრთხილებული იქნა, ასევე, მეზობლების - ე. მ-ძისა და ნ. ტ-ის მიერ, რომლებიც სასამართლო სხდომაზე დაკითხული იქნენ მოწმეებად და რომლებმაც დაადასტურეს მოპასუხის ინფორმირება ქონების სადავოობასთან დაკავშირებით.

25. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სახლის სადავოობის შესახებ მოპასუხის ინფორმირებულობა დასტურდება, ასევე, პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმის სახით დაკითხული ნ. რ-ის ჩვენებით.

26. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლიობა (ინფორმირებულობა ბინის სადავოობისა და სისხლისსამართლებრივი დევნის არსებობის შესახებ) გამორიცხავდა შემძენის - მოპასუხის დაცვას კეთილსინდისიერების საფუძვლით.

27. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 26 თებერვლის განჩინება საკასაციო საჩივრით გასაჩივრდა აპელანტის მიერ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა მოპასუხესა და ნ. ბ-ეს შორის დადებული გარიგების ბათილად ცნობის ნაწილში.

28. კასატორი არ დაეთანხმა გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ გარემოებებს, რომელთა მიხედვითაც, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ აპელანტი (მოპასუხე) გაფრთხილებული იყო გარიგების საგნის სადავოობისა და გარიგებაში მონაწილე პირთა მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის არსებობის თაობაზე. კასატორი აღნიშნავს, რომ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები პირველი ინსტანციის სასამართლომ სისხლის სამართლის საქმის მასალების ამოღების შედეგად დაადგინა, ისე, რომ გასაჩივრებულ განჩინებაში დასახელებული მოწმეები არ დაკითხულან სასარჩელო წარმოების პროცესში.

29. კასატორის მოსაზრებით, გასაჩივრებული განჩინებით მისი არგუმენტები და მოსარჩელის მოწვეული მოწმეების ჩვენებები საერთოდ არ არის გათვალისწინებული. გარდა ამისა, სამართლებრივად არაა შეფასებული ფაქტობრივი გარემოებები, რომელთა მიხედვით კასატორი ინფორმირებული იყო სადავო საგანზე მემკვიდრეებს შორის დავის დასრულების შესახებ. ასევე, ის ფაქტი, რომ პოლიციის უფროსს, გამომძიებელს და პროკურორს ნ. ბ-ე კეთილსინდისიერ შემძენად მიაჩნდათ და უბნის ინსპექტორის მეშვეობით ყველა დაინტერესებულ პირს (მათ შორის, მოწმეებად დასახელებული და დაკითხული პირები, რომლებიც მოწინააღმდეგე მხარის ახლობლები არიან) წერილობით აფრთხილებდნენ ნ. ბ-ისთვის არ შეეშალათ ხელი მისი საცხოვრებელი სახლის გასხვისებაში, წინააღმდეგ შემთხვევაში, 500 ლარით დაჯარიმდებოდნენ.

30. კასატორმა აღნიშნა, რომ სასამართლომ სამართლებრივი შეფასების გარეშე დატოვა აგრეთვე ის ფაქტი, რომ მოწინააღმდეგე მხარე გამოსახლებული იყო სადავო საცხოვრებელი სახლიდან, ხოლო კასატორმა ადვოკატებთან და გამომძიებელთან კონსულტაციების მიღების შედეგად შეიტყო, რომ იგი კეთილსინდისიერ შემძენად მიიჩნეოდა და ამ საკითხის გამო, პრობლემები არ შეექმნებოდა.

31. კასატორის მოსაზრებით, გარიგების საგნის უნაკლობა დადასტურდა ნოტარიუსის მიერ გარიგების დამოწმებისას. აგრეთვე, მხედველობაში იყო მისაღები ის გარემოება, რომ სისხლისსამართლებრივი დევნის პროცესში, ც. ბ-ის მიერ ნ. ბ-ისათვის სადავო სახლის ჩუქებასთან დაკავშირებით სამართალდამცავებს არ ჰქონიათ პრეტენზიები. აღნიშნულ სახლზე საჯარო რეესტრის მონაცემებითაც არ დაფიქსირებულა მისი სადავოობის, უფლებრივი დატვირთვის ან რაიმე შეზღუდვის თაობაზე, რის გამოც, კასატორმა თანხის მეორე ნაწილიც გადაიხადა.

32. კასატორმა განმარტა, რომ მის მიერ გამოჩენილი ზემოაღნიშნული სიფრთხილე განპირობებული იყო იმით, რომ სადავო სახლის შესაძენად მათ თავიდან გადახდილი ჰქონდა 4 000 აშშ დოლარი, ახლოვდებოდა მეორე ნაწილის გადახდის დრო და ნ. ბ-ე აფრთხილებდა, რომ დროულად გადაუხდელობის შემთხვევაში, დაკარგავდა სახლის შეძენის უფლებასა და უკვე გადახდილ თანხას. შესაბამისად, საეჭვო ვითარების არსებობის შემთხვევაში, კასატორს ერჩია უკვე გადახდილი თანხის დაკარგვა და არ აიღებდა ბანკიდან სესხს, რომელსაც დღემდე ვერ იხდის.

33. კასატორმა აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები მხოლოდ იმაზეა დამყარებული, რომ კასატორმა იცოდა სახლის სადავოდ ყოფნის შესახებ, რაც კანონის არასწორ განმარტებაზე მიუთითებს (სსკ-ის 185-ე მუხლი) და საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობაზე სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად. კერძოდ, სწორად უნდა განხორციელებულიყო სიტყვა „ცოდნის“ და „უზუსტობის“ ინტერპრეტაცია.

34. საკასაციო საჩივრის ავტორის განმარტებით, მან საპაექრო სიტყვაში მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოსა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოების მთელ რიგ გადაწყვეტილებებსა და განჩინებებზე, სადაც ამომწურავადაა განმარტებული საჯარო რეესტრის ჩანაწერის მნიშვნელობა და სამოქალაქო ბრუნვის დაცვისადმი კანონის და სასამართლო პრაქტიკის დამოკიდებულება, სავარაუდო უზუსტობის შემოწმების ფარგლები.

35. კასატორმა მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სსსკ-ის 390-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი, რომელიც არ გულისხმობს პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებისა და დასკვნების ბრმად გაზიარებას, თუ ისინი არ გამომდინარეობენ საქმეზე გამოკვლეული ყველა მტკიცებულების ერთობლიობის ობიექტური და მიუკერძოებელი შეფასებიდან, მატერიალური კანონიდან და უზენაესი სასამართლოს მიერ შემუშავებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკიდან. (სუსგ N2ბ/1232-12, Nას-189-182-2013, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებები საქმეზე N2ბ/795-09 და N2ბ/4210-11). სასამართლო პრაქტიკით კეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით უარყოფილია ზოგადსამართლებრივი თანაბარი მოპყრობის პრინციპი, უფლებრივი პრიმატი ენიჭება კეთილსინდისიერ შემძენს. კეთილსინდისიერება სუბიექტური კატეგორიაა და გადამწყვეტია სუბიექტური აღქმა - შემძენმა იცოდა თუ არა, რომ რეესტრში მესაკუთრედ მითითებული პირი არ წარმოადგენდა უფლებამოსილ პირს. ამასთან, „უზუსტობასთან“ დაკავშირებით სამართლებრივ ჭრილში მეტ-ნაკლებად ანგარიშგასაწევი მოდავება მხოლოდ მაშინ შეიძლება დასაბუთებულად და ნამდვილ უფლებაზე დამყარებულად ჩაითვალოს, თუ ასეთად თავისი გადაწყვეტილებით აღიარებს სასამართლო. ცხადია, ასეთი აღიარება წინ უნდა უძღვოდეს საკუთრების ობიექტის შეძენას და თანაც შემძენისთვის ეს ცნობილი უნდა იყოს.

36. კასატორი მიუთითებს დასახელებული პრაქტიკის მსჯელობაში უძრავი ქონების ჭრილში მსჯელობისას მოძრავ ნივთებთან მიმართებაში არსებული დებულებების გამოყენების დაუშვებლობა, რაც განსახილველ დავაზე არ გამხდარა მსჯელობის საგანი.

37. საკასაციო საჩივრის ავტორი სუსგ-ს 2012 წლის 13 დეკემბრის განჩინებაში საქმეზე N2ბ/1232-12 განმარტებაზე მითითებით თვლის, რომ „ცოდნა“ უნდა გულისხმობდეს ინფორმირებულობას იმის თაობაზე, რომ რეესტრში პირი არაა კანონისმიერი მესაკუთრე, ხოლო ასეთს წარმოადგენს სხვა კონკრეტული პირი.

38. კასატორი ასევე მიუთითებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს დასახელებულ გადაწყვეტილებებში სასამართლოს მსჯელობაზე და განმარტავს, რომ ცალსახად მხოლოდ „სადავოობა“, „საეჭვოობა“ ვერ გახდება სადავო გარიგების ბათილობის საფუძველი, მითუმეტეს, იმ პირობებში, რომ თავად მოწინააღმდეგე მხარის მიერ დასახელებული მოწმეები ამყარებენ კასატორის პოზიციას. მათვე განმარტეს, რომ გარიგების საგნის სადავოდ ყოფნის შესახებ ინფორმაციის მიღების დღესვე კასატორი ეწვია ვაზიანის პოლიციის უფროსს და მისგანაც მიიღო განმარტება, რომ ნ. ბ-ე ამ საგნის კეთილსინდისიერი შემძენი და კანონიერი მესაკუთრე იყო.

39. კასატორის განმარტებით, რომც დავუშვათ საქმესთან კავშირში მყოფი პირების მსჯავრდების კანონიერება, ც. ბ-ის მიერ სახლის შეძენის შემდეგ ბრალდების ჯაჭვი წყდება, რადგან მისი კეთილსინდისიერი შემძენად აღიარება ეჭვს არ იწვევს. შესაბამისად, კასატორი არ იყო ვალდებული დაინტერესებულიყო წინა ტრანზაქციებით, რომლებიც მრავალჯერ განხორციელდა.

40. კასატორმა დამატებით აღნიშნა, რომ განაჩენით აღიარებულია დანაშაულებრივი ქმედების კვალიფიკაცია, რასაც შედეგად მოჰყვა მსჯავრდება. სამოქალაქო საქმეთა განმხილველი მოსამართლე არ იყო ვალდებული სადავო შეფასებები გაეზიარებინა და თავის გადაწყვეტილებაში გადაეტანა. რაც შეეხება იმ ფაქტს, რომ ც. და ნ. ბ-ეს არ შეუტანიათ სააპელაციო საჩივარი, ეს გამოწვეულია უსახსრობით და არა იმით, რომ ეთანხმებიან სასამართლოს გადაწყვეტილებას.

41. კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია პროცესუალური კანონიც, იმ თვალსაზრისით, რომ არ დაასაბუთა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების მხოლოდ ერთი მხარის არგუმენტებზე დაფუძნების კანონიერება და მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის გადანაწილების საფუძვლიანობა. ასევე, კასატორი სადავოდ ხდის იმ ფაქტს, რომ გადაწყვეტილებაში საერთოდ არ იყო მითითებული მისი მიღების სამართლებრივი საფუძვლები და ეს ხარვეზი სსსკ-ის 260-ე მუხლის საფუძველზე გამოსწორდა, თუმცა კანონით გათვალისწინებულ არც „უსწორობას“ და არც „აშკარა არითმეტიკულ შეცდომას“ არ ჰქონია ადგილი.

სამოტივაციო ნაწილი:

42. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2018 წლის 12 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩვარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტების საპროცესო სამართლებრივი საფუძვლით.

43. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს შემდეგი მოტივაციით:

44. მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელით მოთხოვნილია ყველა იმ გარიგებების ბათილად ცნობა, რაც სადავო უძრავი ქონების გასხვისებას უკავშირდებოდა (იხ., ამ განჩინების პ-1). რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. შესაბამისად, ბათილად იქნა ცნობილი: 2011 წლის 30 სექტემბერს ე. ხ-ის მიმართ გაცმული სამკვიდრო მოწმობა; 2010 წლის 06 ოქტომბერს ე. ხ-სა და კ. ჯ-ს შორის დადებული უძრავის ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება; 2011 წლის 08 ნოემბერს კ. ჯ-სა და ც. ბ-ეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; 2012 წლის 28 მარტს ც. ბ-ესა და ნ. ბ-ეს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება; 2012 წლის 03 ივლისს ნ. ბ-ესა და მოპასუხეს შორის დადებული ხელშეკრულება. აღნიშნული გადაწყვეტილება უცვლელადაა დატოვებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 26 თებერვლის განჩინებით. კასატორი მოითხოვს ამ განჩინების იმ ნაწილში გაუქმებას და სარჩელის უარყოფას, რომლითაც მოპასუხესა და ნ. ბ-ეს შორის დადებული გარიგება ბათილად იქნა ცნობილი.

45. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმების ნაწილში (ამ განჩინების პ- 44) კასატორმა წარმოადგინა ნაწილობრივ დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია.

46. პირველ რიგში, საკასაციო პალატა ხაზს უსვამს საკასაციო სასამართლოს მიზანს, რომელიც ინდივიდუალური ინტერესის დაცვის სამსახურში დგას და თავის მხრივ, მიმართულია მხარეთა უფლებებისა და ინტერესების დაცვისაკენ და საჯარო ინტერესების დაცვას, რომელიც მიმართულია კანონების ერთგვაროვან გაგებასა და ერთიანი მართლმსაჯულების ჩამოყალიბებისაკენ (იხ., ლილუაშვილი თ., სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბ. 2005, 494). მითითებული მიზნები მიიღწევა როგორც ზოგადად პროცესუალური ურთიერთობების სისტემისათვის დამახასიათებელი სამართლებრივი მექანიზმების ამოქმედებით, ასევე - იმ სპეციალური პროცესუალური საშუალებების გამოყენებით, რომლებიც საბოლოოდ მიმართულია საკასაციო სასამართლოს წინაშე დასმული ამოცანების გადაწყვეტისაკენ. აღნიშნული სამართლებრივი საშუალებების გამოყენების კანონზომიერება ფაქტობრივად განსაზღვრავს საკასაციო სასამართლოს პროცესუალურ-სამართლებრივ საქმიანობას. სწორედ დასახელებული მიზნიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში, აღძრული აღიარებითი სარჩელის (სარჩელის კლასიფიკაცია პროცესუალური ნიშნით), რომლითაც მოთხოვნილია 2011 წლის 30 სექტემბერს ნოტარიუსის მიერ მოსარჩელის სამკვიდრო ქონებაზე ე. ხ--ის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა; ასევე, 2010 წლის 06 ოქტომბერს ე. ხ-სა და კ. ჯ-ს, 2011 წლის 8 ნოემბერს კ. ჯ-სა და ც. ბ-ეს შორის დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა; 2012 წლის 28 მარტს ც. ბ-ესა და ნ. ბ-ეს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულებისა და 2013 წლის 3 ივლისს ნ. ბ-ესა და ქ. ლ-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა (იხ., ამ განჩინების პ-1), იურიდიულ ინტერესად კი, მოსარჩელემ მიუთითა სადავო ქონების საწყის მდგომარეობაში დაბრუნება, საჯარო რეესტრში მოსარჩელის სახელზე რეგისტრაციის და ამ გზით დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება (იხ., სარჩელის იურიდიული ინტერესი - ტ.1. ს.ფ. 4). საგულისხმოა, რომ სარჩელის მოთხოვნები (იხ., ამ განჩინების პ-1) იურიდიულ ინტერესს არ უზრუნველყოფს და მოსარჩელის დარღვეული უფლების აღდგენის წინაპირობა ვერ გახდება, ვინაიდან, სარჩელით არ არის მოთხოვნილი რაიმეს მიკუთვნება ან შესრულება, ხოლო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, საკუთარი ინიციატივით მიაკუთვნოს მხარეს ის, რაც მას არ მოუთხოვია (სსსკ-ის 248-ე მუხლი) (შდრ: სუსგ №ას-486-454-2017, 31 იანვარი, 2018 წელი. პ- 18.2; აგრეთვე იხ., საქმე №ას- 782-782-2018, 12 სექტემბერი, 2018 წელი, პ- 36-37).

47. მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელი აღძრულია გარიგებების ბათილად ცნობის მოთხოვნით [სსსკ-ის 180-ე მუხლი, სსკ-ის 54-ე მუხლი]. ამასთან, მოთხოვნის იურიდიული ინტერესის არსებობა მოსარჩელემ დაასაბუთა იმით, რომ მას გააჩნდა უძრავი ნივთის საჯარო რეესტრში მის სახელზე რეგისტრაციის და ამ გზით დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ლეგიტიმური ინტერესი.

48. აღიარებითი სარჩელის სამართლებრივი ბუნების შესახებ საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ: აღიარებითი სარჩელის დასაშვებობის, ისევე, როგორც მისი დასაბუთებულობის საკითხის შემოწმება სამართლის საკითხია და აქედან გამომდინარე, სასამართლომ პროცესის მონაწილე მხარის პრეტენზიის არარსებობის პირობებშიც, საკუთარი ინიციატივით უნდა შეამოწმოს სარჩელის დასაშვებობა საქმისწარმოების ნებისმიერ ეტაპზე. კანონის დანაწესიდან გამომდინარე, აღიარებითი მოთხოვნა დასაშვებია, თუ იკვეთება მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს, მაგალითად, მამად ცნობა, მამობის დადგენა, ქორწინების ბათილად ცნობა, ლიტერატურული ნაწარმოების ავტორად აღიარება და ა.შ. ამ სახის სარჩელების მიზანია არა სუბიექტური უფლების მიკუთვნება, არამედ - უფლების სადავოობის აღმოფხვრა. ამ დროს სულაც არ არის აუცილებელი, რომ პირის უფლება დარღვეული იყოს, მაგრამ ვარაუდი იმისა, რომ მომავალში შეიძლება დაირღვეს, წარმოადგენს პირის იურიდიულ ინტერესს. ამიტომაც, ამ ტიპის სარჩელებს „უფლების დამდგენ“ სარჩელებსაც უწოდებენ. მიკუთვნებითი სარჩელებისგან განსხვავებით, აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიურია და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე # ას-664-635-2016, 02.03.2017წ; შეადარეთ ასევე, სუსგ-ებს: # 1089-1009-2017, 05.12.2017წ; # ას-437-409-17 29.09.17, #-ას 916—857-17 12.09.17, #ას-302-285-17, 16.06.17, #ას-244-232-17 19.05,17 #ას-937-887-2015, 10.11.2015წ.; # ას- 17-14-2015, 01.07.2015წ.; # ას-1069-1008-2015, 16.12.2015წ.; #ას-869-819-2015, 11.12.2015წ.; # ას- 773-730-2015, 08.09.205წ.; # ას-181-174-2016, 06.05.2016წ.; #ას-1025-967-2015, 23.12.2015წ.; # ას- 323-308, 2016, 03.06.2016წ.; #ას-407-390-2016, 10.6.2016წ; #ას-375-359-2016, 17.06.2016წ; საქმე №ას-595-554-2017, 15 დეკემბერი, 2017 წელი).

49. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სარჩელის სახეებად დაყოფას (მიკუთვნებითი, გარდაქმნითი და აღიარებითი) პრაქტიკული მნიშვნელობა გააჩნია და უზრუნველყოფს პირის კანონით დაცული უფლებისა და ინტერესების სასამართლო წესით დაცვას. როგორც წესი, მოსარჩელის ინტერესი განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას უკავშირდება (მაგ. ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, ქონების დაბრუნება, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, ზიანის ანაზღაურება და ა.შ), რომელიც მხოლოდ მიკუთვნებითი სარჩელით მიიღწევა და ასეთ შემთხვევაში, აღიარებითი სარჩელის აღძვრა დაუშვებელია, რადგანაც, საპროცესო ეკონომიის პრინციპიდან გამომდინარე, დარღვეული უფლების აღდგენასა და სამართლებრივი მდგომარეობის გაუმჯობესებას პირმა ერთი და არა რამდენიმე სარჩელის აღძვრის გზით უნდა მიაღწიოს, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილებას მოსარჩელისათვის მისთვის სასარგებლო შედეგი უნდა მოჰქონდეს და მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრის საჭიროება აღარ უნდა არსებობდეს.

50. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნა მხოლოდ გარიგებათა ბათილად ცნობის შესახებ, საბოლოოდ არ აყენებს მოსარჩელისათვის სასარგებლო იურიდიულ შედეგს და მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკმაყოფილებული გადაწყვეტილების აღსრულების ეტაპზე, მხოლოდ გარიგებათა ბათილად ცნობით არ მიიღწევა მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღრიცხვა სადავო ფართზე.

51. სააპელაციო ინსტანციაში საქმის განხილვა წარმოებს იმ წესების დაცვით, რაც დადგენილია პირველი ინსტანციით საქმეთა განხილვისათვის სსსკ-ის 372-ე მუხლით, ანუ საქმე არსებითად იხილება. აქედან გამომდინარე, სსსკ-ის 380-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოყვანილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილ იქნეს ახალი მტკიცებულებები.

52. მოცემულ შემთხვევაში, უწინარესად, უნდა აღინიშნოს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა საქმის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება, თუმცა, მოსარჩელის მოთხოვნიდან გამომდინარე არ შეამოწმა სარჩელის გამართულობა (დასაბუთებულობა), რა დროსაც სასამართლოს უნდა შეემოწმებინა, თუ რა სურდა მოსარჩელეს. მართლმსაჯულების ეფექტიანობა მის საპროცესო ეკონომიაშიც გამოიხატება და სწორედ ამ პრინციპიდან გამომდინარე, სასამართლოს მოსარჩელისათვის შეკითხვების მეშვეობით უნდა მიეცა სასარჩელო მოთხოვნის დაკონკრეტების (დაზუსტების) შესაძლებლობა (სსსკ-ის 83-ე მუხლის მეოთხე ნაწილი), რადგანაც ამ შემთხვევაში გარიგების ბათილობა, სავარაუდოდ იმის წინაპირობას წარმოადგენს, რისი მიღწევაც სურს მოსარჩელეს, ამასთან, უნდა აღინიშნოს, რომ სარჩელის დაზუსტება, მოთხოვნის გამართულად ჩამოყალიბება არ წარმოადგენს იმ შემთხვევას, რომელიც დადგენილია სსსკ-ის 381-ე მუხლით და დაუშვებლად მიიჩნევს სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე დავის საგნის შეცვლას ან გადიდებას.

53. სწორედ აღნიშნული საპროცესო დანაწესის ფარგლებში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, რამდენად არის შესაძლებელი მიკუთვნებითი მოთხოვნის დაყენება ანუ არა არსებული ფაქტობრივი გარემოებების ან ახალი მტკიცებულებების წარდგენის/მითითების გზით, არამედ - უკვე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით, რათა მოსარჩელემ მიაღწიოს მისთვის სასურველ იურიდიულ შედეგს, რომელიც აღსრულებადი იქნება. სამართალწარმოების მიზანი პირის დარღვეული უფლების დაცვა და აღდგენაა, რაც მოიცავს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების პროცესს. გადაწყვეტილება აღსრულებადი უნდა იყოს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მხარისთვის ხელსაყრელი გადაწყვეტილებითაც კი ვერ დაკმაყოფილდება მისი სამართლებრივი ინტერესი.

54. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ როგორი სწრაფიც არ უნდა იყოს მართლმსაჯულება, როგორი სამართლიანი და კანონიერიც არ უნდა იყოს სასამართლო გადაწყვეტილება, მართლმსაჯულების მიზნები და ამოცანები განუხორციელებელი რჩება, თუ არ მოხდება გადაწყვეტილების აღსრულება. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო თავის არაერთ გადაწყვეტილებაში ხაზს უსვამს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების მნიშვნელობას და განმარტავს, რომ “სასამართლოსათვის სარჩელის წარდგენის უფლება არ არის თეორიული უფლება და არ უზრუნველყოფს მხოლოდ უფლების აღიარებას საბოლოო გადაწყვეტილების მეშვეობით, არამედ ასევე შეიცავს ლეგიტიმურ მოლოდინს იმასთან დაკავშირებით, რომ გადაწყვეტილება აღსრულდება” (იხ. „აპოსტოლი საქართველოს წინააღმდეგ“, განაცხადი №40765/02; Burdov v. Russia, no. 59498/00, §34, ECHR 2002-III; Hornsby v. Greece , judgment of 19 March 1997, Reports of Judgments and Decisions 1997-II, p. 510, §40 Hornsby; Mutishev and Others v. Bulgaria, 18967/03, §129, 3 December 2009; Antonetto v. Italy, no. 15918/89, §28, 20 July 2000).“

55. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

56. საქმის ხელახალი განხილვის დროს სააპელაციო სასამართლომ თვითონ უნდა გამოიკვლიოს, თუ რა სახის მიკუთვნებითი მოთხოვნა შეიძლება გააჩნდეს მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ და მას შემდეგ, რაც მოსარჩელე სარჩელის გარემოებებსა და მოთხოვნას დააზუსტებს, უნდა დაადგინოს რომელი სამართლის ნორმიდან ან ნორმებიდან შეიძლება გამომდინარეობდეს ამგვარი მოთხოვნა (სახელშეკრულებო, თუ კანონისმიერი) და შესრულებულია თუ არა იმ სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი, რომლის მიღწევაც მოსარჩელეს სურს.

57. სსსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. მოცემული ნორმების ანალიზისა და წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, შეამოწმოს გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება, ვიდრე საქმეზე არ დადგინდება დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება.

58. სსსკ-ის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას, სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 26 თებერვლის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად;

3. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

პ. ქათამაძე