საქმე №ას-596-596-2018 4 ოქტომბერი, 2018 წელი,
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
პაატა ქათამაძე,
ეკატერინე გასიტაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვა
სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – თ.ნ. (მოსარჩელე)
წარმომადგენელი - გ.თ–ძე
მოწინააღმდეგე მხარეები – შპს "ბ.", ი.ნ., ნ.ს–ძე, თ.ს–ძე (მოპასუხეები)
წარმომადგენელი - ტ.ჩ.
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 7 მარტის განჩინება
საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ხელფასის მიღების უფლების არარსებობის აღიარება და ავტომანქანის ექსპლოატაციის უფლების არარსებობის აღიარება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - სარჩელის განუხილველად დატოვება დაუშვებლობის გამო
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. შპს „ბ–ის“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც პირველი მოპასუხე, პირველი მოწინააღმდეგე მხარე, საწარმო, საზოგადოება ან კომპანია) პარტნიორები არიან: თ. (20%) (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც პირველი მოსარჩელე, პირველი აპელანტი ან კასატორი), ნ. (17%) (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეორე მოსარჩელე ან მეორე აპელანტი; პირველი და მეორე მოსარჩელე ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელეები ან აპელანტები) და ი. (20%) (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორ მეორე მოპასუხე, მეორე მოწინააღმდეგე მხარე ან დირექტორი) ნ–ები, ასევე, ნ.ს–ძე (23%) (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მესამე მოპასუხე ან მესამე მოწინააღმდეგე მხარე) და თ.ს–ძე (20%) (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეოთხე მოპასუხე ან მეოთხე მოწინააღმდეგე მხარე). მოსარჩელეები ჯამში საწარმოს 37% წილის, ხოლო მოპასუხეები (ნ.ს–ძე, თ.ს–ძე, ი.ნ–ი) 63% წილის მესაკუთრეები არიან (იხ. ტ.1, ს.ფ. 27-28).
2. მეორე მოპასუხე (დირექტორი) კომპანიის ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირია (იხ. ტ.1, ს.ფ.27-28).
3. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს ცნობის მიხედვით, კომპანიის სახელზე ირიცხება ავტომანქანა „ტოიოტა ლენდკრუიზერი“, LC 200, სახელმწიფო ნომრით .... (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც ავტომანქანა) (იხ. ტ.1, ს.ფ.109).
4. 2016 წლის 20 აპრილს მოსარჩელეებმა სარჩელი აღძრეს მოპასუხეთა წინააღმდეგ, 2014 წლის 22 სექტემბრიდან კომპანიის დირექტორის ხელფასის მიღების უფლებისა და საწარმოს დირექტორის მიერ 2014 წლის აგვისტოში შეძენილი ავტომანქანის შემდგომში ექსპლოატაციის უფლების არარსებობის აღიარების მოთხოვნით. მოსარჩელეები ამტკიცებდნენ, რომ საწარმოს პარტნიორთა 2014 წლის 20 სექტემბრის კრების გადაწყვეტილებისა და იმავე წლის 22 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე, გასხვისდა საზოგადოების საწესდებო კაპიტალში შეტანილი ქონება. საწარმოს შემოსავლის წყაროს სწორედ აღნიშნული უძრავი ქონების გაქირავებით მიღებული თანხები წარმოადგენდა, შესაბამისად, ვინაიდან საზოგადოებას აღარ გააჩნდა რაიმე შემოსავალი, დირექტორის ხელფასის არსებობა, ასევე, ამ უკანასკნელის მიერ 2014 წლის აგვისტოში კომპანიის სახსრებით შეძენილი ავტომანქანის შემდგომში ექსპლოატაცია, სამართლებრივ საფუძველს იყო მოკლებული.
5. მოპასუხეებმა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და ავტომანქანის შემდგომში ექსპლოატაციის უფლების არარსებობის აღიარების მოთხოვნასთან დაკავშირებით განმარტეს, რომ კომპანიას არ შეუჩერებია ეკონომიკური აქტივობა. მეორე მოპასუხე, როგორც საწარმოს დირექტორი, სადავო ავტომანქანით გადაადგილდებოდა მხოლოდ საზოგადოების ინტერესებიდან გამომდინარე. გარდა ამისა, ვინაიდან კომპანიამ თბილისის ზღვის მშენებლობასთან დაკავშირებით საკმაოდ მასშტაბური პროექტი განახორციელა, მომავალ საქმიან პარტნიორებთან მნიშვნელოვანი იყო საწარმოს რეპუტაცია და იმიჯი. ამ თვალსაზრისით, კომპანიისათვის მომგებიანი არ იქნებოდა საქმიან შეხვედრაზე მისი დირექტორის ავტომანქანის გარეშე გამოცხადება. ამასთან, საწარმოს ჰქონდა სხვა გადასაწყვეტი საკითხები, რომელიც მოითხოვდა სხვადასხვა ტერიტორიაზე დირექტორის ინტენსიურ გადაადგილებას.
6. ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; 2014 წლის 22 სექტემბრიდან აღიარებულ იქნა კომპანიის დირექტორის მიერ ხელფასის სახით 15 000 ლარის მიღების უფლების არარსებობა; მოსარჩელეთა მოთხოვნა დირექტორისათვის საწარმოს სახელზე რიცხული ავტომანქანის ექსპლოატაციის უფლების არარსებობის აღიარების თაობაზე, უარყოფილ იქნა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი, მე-2, მე-3, მე-9 და მე-15 მუხლები, ასევე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 115-ე და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 180-ე მუხლი გამოიყენა.
7. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა. მოსარჩელეებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხეებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში უარყოფა მოითხოვეს.
8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 7 მარტის განჩინებით, სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
8.1. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სადავო სატრანსპორტო საშუალების ძირითად დანიშნულებას საწარმოს დირექტორისა და მისი პარტნიორების გადაადგილება წარმოადგენდა. მოსარჩელეებმა ვერ დაადასტურეს ის გარემოება, რომ ადგილი ჰქონდა „კორპორატიული ფორმალობების“ დაუცველობას, ანუ პარტნიორისა და საწარმოს ქონების აღრევას. პალატამ განმარტა, რომ საწარმოს დირექტორის მოვალეობებს შორის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი - ერთგულების მოვალეობაა. იგი უკრძალავს დირექტორს თანამდებობის გამოყენებას პირადი სარგებლის მიღების მიზნით. ერთგულების მოვალეობის დარღვევად ჩაითვლება, თუკი დირექტორი კორპორაციის ქონებას ან ინფორმაციას კორპორაციის მიზნების საწინააღმდეგოდ გამოიყენებს, მაგალითად, ქონების გამოყენება პირადი სარგებლის მიზნით. გარდა ამისა, არსებობს გამონაკლისებიც, კერძოდ, ამგვარი სარგებლობა ნებადართულია, თუკი აღნიშნული შედის კორპორაციის ინტერესებში, ამ სარგებლობისგან კორპორაციას არ მიუღია ზარალი, ანდა სარგებლობის სანაცვლოდ, მან მიიღო ადეკვატური სარგებელი;
8.2. სააპელაციო პალატის დასკვნებით, საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა რაიმე მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა დირექტორის მიერ საწარმოს კუთვნილი ავტომობილის კომპანიის ინტერესების საწინააღმდეგოდ ექსპლოატაციას. პალატის მოსაზრებით, უდავო იყო, რომ მოპასუხე კომპანია ჩაბმული იყო სხვადასხვა სასამართლო დავაში, რაც მოითხოვდა დირექტორის შესაბამის ჩართულობას, გარდა ამისა, საწარმოს შეძენილი ჰქონდა უძრავი ქონება, რომელთა ექსპლოატაციის მიზნითაც მომზადებული იყო შესაბამისი პროექტები, თუმცა დავის განხილვის დროისათვის მათი რეალიზაცია ჯერ კიდევ არ იყო დაწყებული. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეთა აპელირება, რომ საწარმოს უძრავი ქონების გაყიდვის შემდეგ, არც სადავო ავტომობილის გამოყენების საფუძველი არსებობდა, უსაფუძვლო იყო და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.
9. აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა პირველმა მოსარჩელემ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების მოთხოვნით, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით :
9.1. სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, კერძოდ, სწორედ მოპასუხეს უნდა დაემტკიცებინა, რომ სადავო ძვირადღირებულ ავტომანქანას დირექტორი საქმიანი შეხვედრების დროს იყენებდა და ასეთი შეხვედრები საზოგადოებისათვის სასიკეთო იყო;
9.2. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არ გაითვალისწინეს, რომ საწარმო ფაქტობრივად არ ფუნქციონირებს, მას არ აქვს ოფისი, არ ჰყავს თანამშრომლები, შესაბამისად, ცხადია რომ დირექტორი სადავო ავტომანქანას მხოლოდ პირადი სარგებლობისათვის იყენებს, რითაც მოძრავი ქონების ღირებულება ყოველდღიური ცვეთის გათვალისწინებით, მცირდება, გარდა ამისა, მისი საექსპლოატაციო საფასურის ანაზღაურება (საწვავი, ტექნიკური მომსახურება) საზოგადოების ხარჯზე ხდება.
10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ასევე მოპასუხეებმა, თუმცა, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 28 მაისის განჩინებით, მათი საკასაციო საჩივარი, ხარვეზის შეუვსებლობის გამო, დარჩა განუხილველად.
11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 3 ივლისის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა განსახილველად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე განხილულია დაუშვებელი სარჩელი. შესაბამისად, როგორც გასაჩივრებული განჩინება, ისე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხეთა წინააღმდეგ აღძრული მოთხოვნის - ავტომანქანის ექსპლოატაციის უფლების არარსებობის აღიარების ნაწილში უნდა გაუქმდეს და სარჩელი ამ ნაწილში განუხილველად უნდა დარჩეს, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით :
12. მიუხედავად იმისა, რომ განსახილველ შემთხვევაში ვლინდებოდა საპროცესო სამართლის ნორმების არსებითი დარღვევა, სააპელაციო სასამართლომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ისე დატოვა ძალაში, რომ არ იმსჯელა, რამდენად დასაშვები იყო სარჩელი, რომლითაც კომპანიის კუთვნილი ავტომანქანის შემდგომში ექსპლოატაციის უფლების არარსებობის აღიარება იყო მოთხოვნილი. აღიარებითი სარჩელის დასაშვებობის, ისევე, როგორც მისი დასაბუთებულობის, საკითხის შემოწმება სამართლის საკითხია და, აქედან გამომდინარე, სასამართლომ პროცესის მონაწილე მხარის პრეტენზიის არარსებობის პირობებშიც, საკუთარი ინიციატივით უნდა შეამოწმოს სარჩელის დასაშვებობა საქმისწარმოების ნებისმიერ ეტაპზე. კანონის დანაწესიდან გამომდინარე, აღიარებითი მოთხოვნა დასაშვებია, თუ იკვეთება მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს, მაგალითად, მამად ცნობა, მამობის დადგენა, ქორწინების ბათილად ცნობა, ლიტერატურული ნაწარმოების ავტორად აღიარება და ა.შ. ამ სახის სარჩელების მიზანია არა სუბიექტური უფლების მიკუთვნება, არამედ უფლების სადავოობის აღმოფხვრა. ამ დროს სულაც არ არის აუცილებელი, რომ პირის უფლება დარღვეული იყოს, მაგრამ ვარაუდი იმისა, რომ მომავალში შეიძლება დაირღვეს, წარმოადგენს პირის იურიდიულ ინტერესს. ამიტომაც, ამ ტიპის სარჩელებს „უფლების დამდგენ“ სარჩელებსაც უწოდებენ. მიკუთვნებითი სარჩელებისგან განსხვავებით, აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიური ხასიათის მატარებელია და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე # ას-664-635-2016, 02.03.2017წ; შეადარეთ ასევე, სუსგ-ებს: # ას-437-409-17 29.09.17, #-ას 916—857-17 12.09.17, #ას-302-285-17, 16.06.17, #ას-244-232-17 19.05,17 #ას-937-887-2015, 10.11.2015წ.; # ას- 17-14-2015, 01.07.2015წ.; # ას-1069-1008-2015, 16.12.2015წ.; # ას-869-819-2015, 11.12.2015წ.; # ას- 773-730-2015, 08.09.205წ.; # ას-181-174-2016, 06.05.2016წ.; # ას-1025-967-2015, 23.12.2015წ.; # ას- 323-308, 2016, 03.06.2016წ.; #ას-407-390-2016, 10.6.2016წ; # ას-375-359-2016, 17.06.2016წ.).
13. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სარჩელის სახეებად დაყოფას (მიკუთვნებითი, გარდაქმნითი და აღიარებითი) პრაქტიკული მნიშვნელობა გააჩნია და უზრუნველყოფს პირის კანონით დაცული უფლებისა და ინტერესების სასამართლო წესით დაცვას. როგორც წესი, მოსარჩელის ინტერესი განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას უკავშირდება (მაგ. ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, ქონების დაბრუნება, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, ზიანის ანაზღაურება და ა.შ), რომელიც მხოლოდ მიკუთვნებითი სარჩელით მიიღწევა და ასეთ შემთხვევაში, აღიარებითი სარჩელის აღძვრა დაუშვებელია, რადგანაც, პროცესის ეკონომიის პრინციპიდან გამომდინარე, დარღვეული უფლების აღდგენასა და სამართლებრივი მდგომარეობის გაუმჯობესებას პირმა ერთი და არა რამდენიმე სარჩელის აღძვრის გზით უნდა მიაღწიოს, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილებას მოსარჩელისათვის მისთვის სასარგებლო შედეგი უნდა მოჰქონდეს და მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრის საჭიროება აღარ უნდა არსებობდეს. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ აღძრული აღიარებითი სარჩელი არ იყო დასაშვები, რადგანაც ის არ პასუხობდა სსსკ-ის 178-ე მუხლის მოთხოვნებს. ამ ნორმის პირველი ნაწილის „ლ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სარჩელში უნდა ყოფილიყო აღნიშნული სსსკ-ის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული იურიდიული ინტერესი („სსსკ-ის 180-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარეობს აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესის განმსაზღვრელი შემდეგი კრიტერიუმები: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა... (შდრ.სუსგ # ას-838-802-2014, 19.03.2015წ.).
14. პალატა მიიჩნევს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, დირექტორის მიერ საწარმოს კუთვნილი ავტომანქანის შემდგომში ექსპლოატაციის უფლების არარსებობის აღიარება მოსარჩელე მხარეების დარღვეული უფლების აღდგენის წინაპირობა ვერ გახდება, ვინაიდან, მათ მიერ სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში არ არის მოთხოვნილი რაიმეს მიკუთვნება ან შესრულება, ხოლო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, საკუთარი ინიციატივით მიაკუთვნოს მხარეს ის, რაც მას არ მოუთხოვია (სსსკ-ის 248-ე მუხლი). პალატა განმარტავს, რომ სარჩელის შინაარსიდან გამომდინარე, აღნიშნული სახის მოთხოვნა არის მიკუთვნებითი მოთხოვნისათვის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების საფუძველი და არა ცალკე დამოუკიდებელი სარჩელი. როგორც უკვე აღინიშნა, განსახილველ შემთხვევაში, სარჩელის დასაშვებობის პროცესუალური წინაპირობები არ არსებობდა, თუმცა სასარჩელო მოთხოვნა დასაშვები რომც ყოფილიყო, არც სადავო ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურსამართლებრივი წინაპირობები იკვეთებოდა, ვინაიდან, ამ სახის მოთხოვნას არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, არ არსებობს ნორმა, რომელიც ასეთ სამართლებრივ შედეგს ითვალისწინებს.
15. აქვე, საკასაციო პალატა კასატორის ყურადღებას გაამახვილებს „ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის“ ევროპულ კონვენციაზე, რომლის მე-6 მუხლით რეგულირებულია სამართლიანი სასამართლოს პრინციპი. კონვენციის აღნიშნული დათქმა, ევროსასამართლოს პრეცედენტული პრაქტიკის თანახმად, ექვემდებარება ფართო განმარტებას და თავის თავში არა მხოლოდ საქმის მიუკერძოებელ განხილვას, არამედ სამართლიან გადაწყვეტასაც მოიცავს, რაც თავისთავად მიანიშნებს იმაზე, რომ მართლმსაჯულების განხორციელება არ უნდა ატარებდეს ფორმალურ ხასიათს, არამედ, სამართალწარმოების მიზანი დარღვეული უფლების ეფექტიან და რეალურ დაცვაზეა ორიენტირებული, რაც ეროვნული სასამართლოს მიერ საკითხის ამომწურავ გადაწყვეტაზე მიანიშნებს და არა ფორმალური ხასიათის სამართალწარმოებაზე, რომელსაც დავის აღმოფხვრა შედეგად არ მოჰყვება (შდრ. სუსგ №ას-302-285-2017, 16.06.2017).
16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დეტალურად აღარ იმსჯელებს განსახილველი საკასაციო საჩივრის იმ პრეტენზიებზე, რომელთაც საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ გააჩნიათ.
17. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სარჩელი განუხილველად უნდა დარჩენილიყო საქმისწარმოების პირველივე ეტაპზე. შესაბამისად, მოპასუხეთა წინააღმდეგ აღძრული მოთხოვნის - ავტომანქანის ექსპლოატაციის უფლების არარსებობის აღიარების ნაწილში არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების (რომლითაც უცვლელად იქნა დატოვებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება) გაუქმების სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნტით გათვალისწინებული აბსოლუტური საფუძველი, რამდენადაც მიღებული განჩინება იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.
18. ამასთან, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან, საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ხელმძღვანელობს სსსკ-ის 399-ე, 372-ე მუხლებითა და 187-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, რომლის თანახმადაც, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის შესახებ მოსამართლის განჩინება ჩაჰბარდება მოსარჩელეს, რომელსაც იმავდროულად უბრუნდება მის მიერ შეტანილი დოკუმენტები. თუ სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი გამოვლინდება ამ სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ, მაშინ იმის მიხედვით, თუ როგორია ეს საფუძველი, სასამართლო შეწყვეტს საქმისწარმოებას ან სარჩელს განუხილველად დატოვებს (ამ კოდექსის 272-ე და 275-ე მუხლები). მთავარი სხდომის დანიშვნამდე სარჩელის განუხილველად დატოვების შემთხვევაში მოსარჩელეს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი, ხოლო საქმის მთავარ სხდომაზე განხილვისას სარჩელის განუხილველად დატოვების შემთხვევაში, სახელმწიფო ბაჟი მოსარჩელეს არ დაუბრუნდება. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოხმობილი ნორმა მითითებითი ხასიათისაა და მასში ამავე კოდექსის 275-ე მუხლის წინაპირობების შემოწმებაზეა საუბარი, თუმცა, ეს უკანასკნელი ნორმაც არ შეიცავს სარჩელის განუხილველად დატოვების ამომწურავ ჩამონათვალს, რის გამოც, დასაშვებია საპროცესო ანალოგიის პრინციპის გამოყენება (სსსკ-ის მე-7 მუხლი) იმ შემთხვევისათვის, როდესაც იკვეთება სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის კანონით გათვალისწინებული სხვა შემთხვევა (შდრ. სუსგ-ები №ას-302-285-2017, 16 ივნისი, 2017 წელი; №ას-551-522-2015, 14 აგვისტო, 2015 წელი).
19. ამრიგად, სსსკ-ის 187-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სარჩელის განუხილველად დატოვების გამო, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის 70% - 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 257.1, 264.3, 187.2, მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. თ.ნ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 7 მარტის განჩინება გასაჩივრებულ ნაწილში და ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილება;
3. თ.ნ–ის სარჩელი დარჩეს განუხილველად შპს „ბ–ის“, ი.ნ–ის, ნ.ს–ძისა და თ.ს–ძის წინააღმდეგ აღძრული მოთხოვნის ავტომანქანის ექსპლოატაციის უფლების არარსებობის აღიარების ნაწილში;
4. თ.ნ–ს (პ/ნ ......) დაუბრუნდეს გ.თ–ძის (პ/ნ .....) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 (სამასი) ლარის (საგადახდო დავალება N12, გადახდის თარიღი 15.05.2018 წ.) 70% – 210 (ორასათი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;
5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
მოსამართლეები: მზია თოდუა
პაატა ქათამაძე
ეკატერინე გასიტაშვილი
