საქმე № ას-253-253-2018 30 აპრილი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „T.G.P.“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – შ.ქ–ნი, კ.ქ–ნი (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 5 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – გათავისუფლების შესახებ ბრძანებების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. შ.ქ–ნი (შემდგომში - „პირველი მოსარჩელე“ ან „პირველი დასაქმებული“) და კ.ქ–ნი (შემდგომში - „მეორე მოსარჩელე“ ან „მეორე დასაქმებული“) 2012 წლიდან, ზეპირი ფორმით გაფორმებული უვადო შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, შრომითსამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ შპს „T.G.P.2“-თან (შემდგომში - „მოპასუხე“, „დამსაქმებელი“, „კომპანია“, „აპელანტი“ ან „კასატორი“). პირველ მოსარჩელეს ეკავა გენერალური მენეჯერის თანამდებობა და მისი შრომის ანაზღაურება შეადგენდა თვეში 4000 ლარს (ხელზე მისაღები ოდენობა), ხოლო მეორე მოსარჩელეს კომპანიის ბიზნეს განვითარების მენეჯერის თანამდებობა და მისი შრომის ანაზღაურება შეადგენდა თვეში 3000 ლარს (ხელზე მისაღები ოდენობა) ( ტ. I, ს.ფ. 13-14, 17-60).

2. 2015 წლის 05 მარტს, გათავისუფლების შესახებ №02/03-009 და №02/03-010 ბრძანებებით, დამსაქმებელმა მოსარჩელეებთან შეწყვიტა შრომითი ხელშეკრულებები. აღნიშნულ ბრძანებებში შრომითი ხელშეკრულებების შეწყვეტის საფუძვლად მითითებულია - სოფელ .......... აზერბაიჯანული მოსახლეობის მიმართ უღირსი საქციელის ჩადენა და მათთვის შეურაცხყოფის მიყენება, ასევე, მათი სარწმუნოების უდიერად მოხსენიება. ბრძანებებში ასევე მითითებულია, რომ დამსაქმებელს კოლექტიური განცხადებით მიმართა სოფლის აზერბაიჯანული წარმოშობის მუსლიმმა მოსახლეობამ, დაახლოებით 250 ადამიანმა, რომლებმაც კატეგორიულად მოითხოვეს მოსარჩელეების თანამდებობიდან გათავისუფლება, შემდგომი გართულებების თავიდან ასაცილებლად, რომელსაც შესაძლებელია სავალალო შედეგები მოჰყოლოდა კომპანიის უსაფრთხოებისათვის (ტ. I, ს.ფ. 13-14).

3. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს შრომითი ხელშეკრულებების შეწყვეტის საფუძვლების წერილობითი დასაბუთება. დასაბუთებების თანახმად, საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ზ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, დასაქმებულების მიერ ბოლო პერიოდის განმავლობაში დაკისრებული მოვალეობების სისტემატური უხეში დარღვევის გამო (დაკისრებული ფუნქციების არასათანადო შესრულება, სამსახურში სისტემატური გამოუცხადებლობა და ა.შ.), კომპანიის დირექტორის მიერ მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება დაკავებული თანამდებობიდან მათი გათავისუფლების შესახებ (ტ. I, ს.ფ. 15-16).

4. მოსარჩელეებმა 2015 წლის 29 აპრილს სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვეს პირველი მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ დამსაქმებლის 2015 წლის 05 მარტის №02/03-009 ბრძანების ბათილად ცნობა და გენერალური მენეჯერის თანამდებობაზე მისი აღდგენა; მეორე მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ დამსაქმებლის 2015 წლის 05 მარტის №02/03-010 ბრძანების ბათილად ცნობა და ბიზნეს განვითარების მენეჯერის თანამდებობაზე მისი აღდგენა; ასევე, მოპასუხისათვის იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების დაკისრება - პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ ყოველთვიურად 4000 ლარის, ხოლო მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ ყოველთვიურად 3000 ლარის ოდენობით, 2015 წლის მარტიდან საქმის საბოლოოდ გადაწყვეტამდე. მოსარჩელეების განმარტებით, არ არსებობდა მათი სამსახურიდან გათავისუფლების რეალური საფუძვლები. დასაქმებულების მხრიდან ადგილი არ ჰქონია მათზე დაკისრებული ვალდებულებების დარღვევას, მით უფრო, უხეშ დარღვევას.

5. მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო და განმარტა შემდეგი:

5.1. დასაქმებულებთან შრომითი ხელშეკრულებების შეწყვეტას საფუძვლად დაედო მათ მიერ შრომითი ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებების უხეში დარღვევა, რაც გამოიხატა: დაკისრებული ფუნქციების არასათანადოდ შესრულებაში, სამსახურში სისტემატურ გამოუცხადებლობაში და დამსაქმებლის კუთვნილ „რ–ოზე“, სადაც დასაქმებულები ძირითადად ასრულებდნენ სამსახურებრივ მოვალეობებს, მომუშავე სხვა დასაქმებულების მიმართ შეურაცხმყოფელ მოპყრობაში;

5.2. 2015 წლის თებერვალში პირველი მოსარჩელის მიერ „რ–ოზე“ დასაქმებული ჰ.ე–ის მიმართ არასათანადო და შეურაცხმყოფელ მოპყრობას მოჰყვა ინციდენტი, რის შედეგადაც სოფელ .......... მოსახლეობამ წერილობით მიმართა როგორც დამსაქმებელს, ასევე, დაცვის პოლიციის დეპარტამენტის კახეთის რეგიონალური დაცვის პოლიციის სამმართველოს და სოფლის მოსახლეობასთან შემდგომი გართულებების თავიდან აცილების მიზნით, „რ–ოს“ ტერიტორიაზე პირველი მოსარჩელის დაშვების აკრძალვა მოითხოვა.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა (პირველი პუნქტი); ბათილად იქნა ცნობილი 05.03.2015წ. №02/03-009 ბრძანება პირველი მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ (1.1. ქვეპუნქტი); ბათილად იქნა ცნობილი 05.03.2015წ. №02/03-010 ბრძანება მეორე მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ (1.2. ქვეპუნქტი); პირველი მოსარჩელე აღდგენილ იქნა კომპანიის გენერალური მენეჯერის თანამდებობაზე (1.3. ქვეპუნქტი); მეორე მოსარჩელე აღდგენილ იქნა კომპანიის ბიზნეს განვითარების მენეჯერის თანამდებობაზე (1.4. ქვეპუნქტი); მოპასუხეს დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 2015 წლის 05 მარტიდან დავის საბოლოოდ დასრულებამდე, პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ ყოველთვიური ხელფასის - 4000 ლარის, ხოლო მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ ყოველთვიური ხელფასის - 3000 ლარის გათვალისწინებით (1.5. ქვეპუნქტი).

7. მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი. მან მოითხოვა ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 05 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

9. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე გადაწყვეტილების 1-3 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები.

10. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანებებში ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლად მითითებული იყო მხოლოდ მოსარჩელეების მიერ სოფელ .......... აზერბაიჯანული მოსახლეობის მიმართ უღირსი საქციელის ჩადენა, შეურაცხყოფის მიყენება სოფლის მოსახლეობისათვის და მათი სარწმუნოების უდიერად მოხსენიება. აღნიშნულთან დაკავშირებით აპელანტმა წარადგინა კომპანიის დირექტორის მიმართ სოფელ .......... მოსახლეობის სახელით შედგენილი განცხადება და კახეთის რეგიონალური დაცვის პოლიციის სამმართველოს უფროსის წერილი (ტ. I, ს.ფ. 84; 85-94), რომლებშიც აღწერილი იყო მხოლოდ პირველი მოსარჩელის ქმედება და მითითებაც არ ყოფილა მეორე მოსარჩელეზე. შესაბამისად, მეორე მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა იმ ქმედების გამო, რაც მას არ ჩაუდენია.

11. სააპელაციო პალატის მითითებით, სოფელ .......... მოსახლეობის სახელით განცხადება შედგენილი იყო ქართულ ენაზე ეთნიკურად არაქართველი, აზერბაიჯანელი პირების მიერ, ხოლო მათი ხელმოწერები არ იყო შესრულებული ქართულ ენაზე, რაც ბადებდა საფუძვლიან ეჭვს, რომ განცხადების ავტორები სათანადოდ არ ფლობდნენ ქართულ ენას. შესაბამისად, დაუდგენელი იყო გაეცნენ და დაეთანხმნენ თუ არა ისინი განცხადების შინაარსს. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მხოლოდ ამ განცხადების მიხედვით არ შეიძლებოდა პირველი მოსარჩელის მიერ იმ ქმედების განხორციელების ფაქტის დადგენა, რაც გახდა მასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველი. რაც შეეხება კახეთის რეგიონალური დაცვის პოლიციის სამმართველოს უფროსის წერილს, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ წერილის ავტორი არც ადასტურებდა და არც უარყოფდა პირველი მოსარჩელის მიერ ზემოაღნიშნული ქმედების ჩადენის ფაქტს. იგი მხოლოდ განმარტავდა, რომ მისი აზრით, წერილის შინაარსიდან გამომდინარე, კომპანიის ტერიტორიაზე პირველი მოსარჩელის გამოჩენა იქნებოდა საფრთხის შემცველი.

12. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტმა ვერ დაძლია მისი წილი მტკიცების ტვირთი და ვერ დაადასტურა იმ გარემოების არსებობა, რაც გახდა პირველ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველი.

13. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ვინაიდან არც შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანებებში და არც ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლების წერილობით დასაბუთებაში საწარმოში მომუშავე სხვა დასაქმებულების მიმართ შეურაცხმყოფელი მოპყრობა, როგორც შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველი, მითითებული არ ყოფილა, სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი ემსჯელა აღნიშნულ გარემოებებზე.

14. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლების წერილობითი დასაბუთების თანახმად, მოსარჩელეებთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველს, ასევე, წარმოადგენდა სამსახურში სისტემატური გამოუცხადებლობა. ამ ფაქტის დასადასტურებლად აპელანტმა წარადგინა უსაფრთხოების მენეჯერის 20.06.2015წ. წერილი, რომლის თანახმად, „რ–ოს“ ტერიტორიაზე შემავალი და გამავალი ავტომანქანების რეგისტრაციის ჟურნალის მონაცემების მიხედვით, 2014 წლის დეკემბრიდან 2015 წლის თებერვლის ჩათვლით დაფიქსირებული იყო კომპანიის საკუთრებაში არსებული იმ ავტომანქანის 3 შესვლა-გასვლა, რომლითაც სარგებლობდნენ მოსარჩელეები (იხ. ტ. I, ს.ფ. 126). სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნულთან დაკავშირებით პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის არ ყოფილა დადებული წერილობითი შრომითი ხელშეკრულებები, ასევე საქმეში არ მოიპოვებოდა შრომის შინაგანაწესი ან სხვა დოკუმენტი, საიდანაც დადგინდებოდა მოსარჩელეების კონკრეტული უფლება-მოვალეობების ფარგლები და რომელიც სასამართლოს მისცემდა შესაძლებლობას შეეფასებინა მათ მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის/არაჯეროვანი შესრულების ფაქტი. გარდა ამისა, თავად აპელანტი განმარტავდა, რომ მოსარჩელეებს ეკისრებოდათ საწარმოს წარმომადგენლობითი ფუნქცია, რაც გულისხმობდა, მათ შორის, მესამე პირებთან მოლაპარაკებების წარმოებას. შესაბამისად „რ–ოს“ ტერიტორიაზე მათი მუდმივი ყოფნა არ იყო სავალდებულო.

15. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან დადგენილი იყო, რომ დასაქმებულების მხრიდან ადგილი არ ჰქონია დისციპლინურ გადაცდომას, დამსაქმებლის მიერ გამოყენებული ზომა - სამსახურიდან გათავისუფლება სცილდებოდა კანონის ფარგლებს. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საფუძველზე, მართებულად ცნო ბათილად შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანებები.

16. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი პუნქტით, 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტით, 44-ე მუხლით, ასევე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 411-ე მუხლით და ვინაიდან არ დგინდებოდა პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის შეუძლებლობა, მართებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელეების პირვანდელ სამუშაო ადგილებზე აღდგენისა და მოპასუხისათვის იძულებითი განაცდურის დაკისრების თაობაზე.

17. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ. მან მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

18. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

18.1. სააპელაციო სასამართლოს მოცემულ შემთხვევაში უნდა დაედგინა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დარღვევა. საქმეში წარდგენილი არაერთი მტკიცებულებით დასტურდება მოსარჩელეების მიერ შრომითი ვალდებულებების დარღვევის ფაქტი;

18.2. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მეორე მოსარჩელის მიმართ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა განხორციელდა იმ ქმედებისთვის, რაც მას არ განუხორციელებია. სამსახურებრივი უფლებამოსილების დარღვევა დადასტურებულია როგორც პირველი, ისე მეორე მოსარჩელის მიერ;

18.3. დაუსაბუთებელია სასამართლოს მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ ვინაიდან .......... მოსახლეობის განცხადება შედგენილია ქართულ ენაზე, ეთნიკურად არაქართველი მოსახლეობა ვერ გაეცნობოდა მის შინაარსს. ხელმომწერი პირების უდიდესმა ნაწილმა ხელი მოაწერა ქართულ ენაზე, შესაბამისად, სასამართლოს საპირისპირო უნდა ევარაუდა;

18.4. დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ მხოლოდ .......... მაცხოვრებელთა წერილის საფუძველზე ვერ დადგინდებოდა წერილში ასახული გარემოებების ნამდვილობა. გაუგებარია რატომ არ არის, ან არ უნდა იყოს საკმარისი დამსაქმებელი კომპანიისათვის 250 პირის განცხადება იმაში დასარწმუნებლად, რომ გარკვეულ მოვლენას ადგილი ჰქონდა;

18.5. დაუსაბუთებელია, ასევე, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ კახეთის რეგიონული დაცვის პოლიციის სამმართველოს უფროსის 2015 წლის 05 მარტის წერილი არც ადასტურებს და არც უარყოფს .......... მოსახლეობის მიერ შედგენილ წერილში აღწერილ მოვლენებს. მართალია, პოლიციის თანამშრომლები არ შესწრებიან ინციდენტს, თუმცა ისინი დაეყრდნენ სოფლის მოსახლეობის განმარტებებს და არ დაუშვეს პირველი მოსარჩელე „რ–ოს“ ტერიტორიაზე. შესაბამისად, აშკარაა, რომ ამგვარი ზომების მიღების გზით პოლიცია დაეთანხმა ინციდენტის არსებობას;

18.6. დასაქმებულების სამსახურში გამოუცხადებლობა დადასტურებულია კომპანიის დაცვის უფროსის 2015 წლის 20 ივნისის წერილით; ამასთან, 2015 წლის 28 თებერვლის წერილით, რომელიც კომპანიის თანამშრომელთა მიერ არის ხელმოწერილი, აშკარად დასტურდება, რომ მოსარჩელეები სიტყვიერ შეურაცხყოფას აყენებდნენ კომპანიაში დასაქმებულ პირებს. წერილობით განმარტებაში მითითებულია, რომ მოსარჩელეები ხშირად სვამდნენ კომპანიის ტერიტორიაზე, რის შედეგადაც შეურაცხყოფას აყენებდნენ თანამშრომლებს. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ მხოლოდ გათავისუფლების ბრძანებაში მითითებული გარემოებებით საქმეზე დასადგენი ფაქტების შეზღუდვა ეწინააღმდეგება კანონმდებლობის მოთხოვნებს;

18.7. სააპელაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქმეში შინაგანაწესის ან სხვა რაიმე დოკუმენტის არარსებობის გამო, შეუძლებელია დადგინდეს დასაქმებულთა უფლება-მოვალეობების ფარგლები, რაც დაუსაბუთებელია, რადგან თავად მოსარჩელეებმა აღიარეს, რომ მათ სამუშაო ადგილს წარმოადგენდა „რ–ოს“ ტერიტორია. „რ–ოზე“ ყოფნის აუცილებლობა გამომდინარეობს უშუალოდ მოსარჩელეების თანამდებობიდანაც. ისინი წარმოადგენდნენ მენეჯერებს, შესაბამისად, მათ მოვალეობაში შედიოდა დასაქმებულების კონტროლი. ამიტომ, უსაფუძვლოა სასამართლოს მითითება, რომ კომპანიის „რ–ოს“ ტერიტორია, სადაც მიმდინარეობს კომპანიის ბიზნეს საქმიანობა, ვერ იქნება ნავარაუდები სამუშაოს შესრულების ადგილად;

18.8. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელეებს ეკისრებოდათ საწარმოს წარმომადგენლობითი ფუნქცია, რის გამოც „რ–ოს“ ტერიტორიაზე მათი მუდმივი ყოფნა არ იყო სავალდებულო. მსგავსი განმარტება კომპანიის მიერ არ გაკეთებულა საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე, შესაბამისად, გაუგებარია რის საფუძველზე დაადგინა სასამართლომ ეს გარემოება. აღნიშნულ მსჯელობას სასამართლო ავითარებს მტკიცებულებებზე დაყრდნობის გარეშე, რის გამოც არ უნდა იქნეს გაზიარებული;

18.9. სასამართლომ ყურადღების გარეშე დატოვა მოპასუხის წარმომადგენლების არაერთი განმარტება იმასთან დაკავშირებით, რომ სამსახურში მოსარჩელეთა აღდგენა ფაქტობრივად შეუძლებელია მათ მიერ ჩადენილი ქმედებების გამო. კომპანიაში როგორც საზოგადოების დირექტორს, ასევე, სხვა დასაქმებულებს, აქვთ უკიდურესად დაძაბული ურთიერთობა მოსარჩელეებთან. მათ, ასევე, უკიდურესად დაძაბული ურთიერთობა აქვთ იმ სოფლის მოსახლეობასთან, სადაც „რ–ო“ მდებარეობს;

18.10. 2015 წლის 28 თებერვალს კომპანიაში დასაქმებულმა ხუთმა პირმა განცხადებით მიმართა კომპანიის დირექტორს მათ მიმართ შეურაცხმყოფელი მოპყრობის ფაქტზე. იმავე პერიოდში მოხდა ინციდენტი, კერძოდ, მოსარჩელეებმა კომპანიაში დასაქმებულ პირს, რომელიც არის ეთნიკურად აზერბაიჯანელი მუსლიმი, მიაყენეს მძიმე შეურაცხყოფა. აღნიშნულ ინციდენტთან არის დაკავშირებული მოსარჩელეების მისვლა სოფელ ....... (სადაც მდებარეობს მოპასუხის „რ–ო“ და სადაც მოსარჩელეები იყვნენ დასაქმებულები), რა დროსაც მათ სოფლის მოსახლეობას მიაყენეს სიტყვიერი შეურაცხყოფა. ამ ფაქტს მოჰყვა უდიდესი მღელვარება სოფელში. .......... 250-მა მაცხოვრებელმა შეადგინა განცხადება კომპანიის დირექტორის სახელზე, რათა აღარ მომხდარიყო აღნიშნული პირების მისვლა მათ სოფელში. გასათვალისწინებელია, რომ სოფლის მოსახლეობის უდიდეს ნაწილს წარმოადგენენ ეთნიკურად აზერბაიჯანელი მუსლიმები, რომელთა ნაწილი დასაქმებულია კომპანიის „რ–ოზე“. შესაბამისად, აშკარაა, რომ მოსარჩელეების აღდგენა სამსახურში გამოიწვევს უდიდეს და უმწვავეს კონფლიქტს, რაც შესაძლოა დასრულდეს სასტიკი ფიზიკური და სიტყვიერი დაპირისპირებით. ამდენად, იმ შემთხვევაში, თუკი ძალაში დარჩება სასამართლოს გადაწყვეტილება სადავო ბრძანებების ბათილად ცნობის თაობაზე, დაუშვებელია მოსარჩელეების სამსახურში აღდგენა. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდის ალტერნატივა, რაც ამ შემთხვევაში წარმოადგენს ყველაზე გონივრულ გამოსავალს ორივე მხარის ინტერესებიდან გამომდინარე;

18.11. სასამართლომ არ გამოიკვლია ის გარემოება, რომ მოსარჩელეები კომპანიიდან გათავისუფლების შემდგომ მუშაობდნენ სხვა კომპანიაში, რის გამოც დაუსაბუთებელია სასარჩელო მოთხოვნა განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე.

19. კასატორმა მოითხოვა სსიპ შემოსავლების სამსახურიდან მტკიცებულებების გამოთხოვაზე უარის თქმის თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 28 ნოემბრის ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინების გაუქმება.

20. კასატორმა, ასევე, იშუამდგომლა საგადასახადო ორგანოდან ინფორმაციის გამოთხოვის თაობაზე, მოსარჩელეების სახელით გადახდილი საშემოსავლო გადასახადის შესახებ, 2015 წლის მარტის შემდგომ პერიოდზე, შემდეგი დასაბუთებით: სააპელაციო სასამართლოში დავის განხილვისას მოპასუხისათვის ცნობილი გახდა, რომ მოსარჩელეები დასაქმებულები იყვნენ სხვა კომპანიებში და იღებდნენ ხელფასს. 2017 წლის 10 ოქტომბერს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ დააკმაყოფილა მოპასუხის შუამდგომლობა შემოსავლების სამსახურიდან ინფორმაციის გამოთხოვის თაობაზე. შემოსავლების სამსახურიდან სასამართლომ პასუხი მიიღო 2017 წლის 08 ნოემბერს. შემოსავლების სამსახურმა წარადგინა ინფორმაცია მოსარჩელეების მიერ გადახდილი (და არა მათი სახელით გადახდილი) საშემოსავლო გადასახადის შესახებ, მიუხედავად იმისა, რომ მოპასუხემ მოითხოვა ინფორმაციის გამოთხოვა მოსარჩელეების სახელით გადახდილი საშემოსავლო გადასახადის შესახებ. შესაბამისად, მოპასუხემ 2017 წლის 28 ნოემბერს გამართულ სასამართლო სხდომაზე მოითხოვა აღნიშნული მონაცემების სწორი ფორმით გამოთხოვა, თუმცა სასამართლომ მოპასუხის შუამდგომლობა არ დააკმაყოფილა. შემოსავლების სამსახურიდან დასაქმებულების სახელით განხორციელებული საშემოსავლო გადასახადების გადახდის შესახებ ინფორმაციის გამოთხოვის შედეგად დადგინდება, არსებობდა თუ არა განაცდურის ანაზღაურების საფუძვლები.

21. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

22. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

23. საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე დასაქმებულებთან შრომითი ხელშეკრულებების შეწყვეტის შესახებ ბრძანებების ბათილად ცნობის, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე მათი აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების მართლზომიერება.

24. კასატორის ძირითადი პრეტენზია მდგომარეობს იმაში, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, რის შედეგადაც არასწორად დაადგინა დასაქმებულთა მხრიდან შრომითი ვალდებულებების უხეში დარღვევის არარსებობა.

25. საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა.

26. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებების თანახმად, უმნიშვნელოვანესი პრინციპი, რომელიც უნდა იყოს გათვალისწინებული აღნიშნული საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერების შეფასებისას, არის პროპორციულობისა და გონივრული საფუძვლის პრინციპი. პროპორციულობის, იგივე თანაზომიერების პრინციპი ნიშნავს, რომ კანონის მიზნის მისაღწევად გამოყენებული ღონისძიება უნდა იყოს დასაშვები, აუცილებელი და პროპორციული. ერთ-ერთ საქმეში საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ პროპორციულობის პრინციპის გამოყენებისას განმარტა, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა დამსაქმებლის მიერ დასაშვები უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გაუმართლებელია ამ უკანასკნელის უფლების დაცვის სხვა საფუძვლების გამოყენება. მაშასადამე, შეუფერებელი ყოფაქცევა მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება გახდეს დათხოვნის საფუძველი, როცა იგი მიაღწევს მნიშვნელოვან დონეს (იხ. სუსგ საქმე №ას-106-101-2014, 02 ოქტომბერი, 2014 წელი; №ას-1183-1125-2014, 13 თებერვალი, 2015 წელი; „საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები“, ავტორთა კოლექტივი, შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია, 2017, გვ. 234-235).

27. საქართველოს სასამართლოების მიერ შრომით დავებთან დაკავშირებულ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტებულია, რომ სამსახურიდან პირის გათავისუფლების შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების მართლზომიერების შეფასებისას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება შრომის სამართალში მოქმედ Ultima Ratio-ს პრინციპის დაცვას, რომელიც გულისხმობს, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება გამოყენებული უნდა იყო მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დასაქმებულის მიმართ, მის მიერ ჩადენილი გადაცდომის (დარღვევის) ხასიათიდან და სიმძიმიდან გამომდინარე, უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდებას აზრი აქვს დაკარგული. შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ დარღვევის ჩადენისას დამსაქმებლის მიერ გამოყენებული უნდა იქნას ისეთი ზომები, რომლებიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1183-1125-2014, 13 თებერვალი, 2015 წელი; №ას-1276-1216-2014, 18 მარტი, 2015 წელი; №ას-127-123-2016, 13 ივნისი, 2016 წელი).

28. სწორედ აღნიშნული მიზნის განხორციელებას ემსახურება საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლში 2013 წლის 12 ივნისს განხორციელებული ცვლილებები, რომელთა შესაბამისად, ხსენებული მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტით დამსაქმებელს მიენიჭა დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების უფლება არა შრომითი ხელშეკრულების ყოველგვარი დარღვევის, არამედ ვალდებულებათა მხოლოდ „უხეში დარღვევის“ შემთხვევაში.

29. ამრიგად, მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, დადგინდეს დასაქმებულის მიერ მასზე დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ. სუსგ საქმე №ას-1391-1312-2012, 10 იანვარი, 2014 წელი; №ას-483-457-2015, 07 ოქტომბერი, 2015 წელი; №ას-127-123-2016, 13 ივნისი, 2016 წელი).

30. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დასაქმებულის მიერ შრომითი ხელშეკრულებით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა არის თუ არა „უხეში“ ყოველ ცალკეულ შემთხვევაში ინდივიდუალური შეფასების საგანია და უნდა შეფასდეს საქმის ყველა კონკრეტული გარემოების გათვალისწინებით. ერთი და იგივე ქმედება, რომელიც ერთ შემთხვევაში არაარსებით დარღვევას წარმოადგენს, სხვა შემთხვევაში შესაძლებელია უთანაბრდებოდეს უხეშ დარღვევას.

31. საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (იხ. სუსგ საქმე №ას-1056-996-2015, 15 დეკემბერი, 2015 წელი; №ას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი; №ას-539-539-2018, 21 დეკემბერი, 2018 წელი).

32. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მოსარჩელეებმა დაარღვიეს შრომითი ხელშეკრულებით დაკისრებული ვალდებულებები და ისინი მართლზომიერად გათავისუფლდენენ სამსახურიდან, ეკისრებოდა მოპასუხეს/დამსაქმებელს.

33. წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ მოსარჩელეები 2012 წლიდან უვადო შრომითსამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ მოპასუხესთან. პირველ მოსარჩელეს ეკავა გენერალური მენეჯერის, ხოლო მეორე მოსარჩელეს კომპანიის ბიზნეს განვითარების მენეჯერის თანამდებობა; დადგენილია, ასევე, რომ 2015 წლის 05 მარტს მოსარჩელეები გათავისუფლდნენ დაკავებული თანამდებობებიდან. გათავისუფლების ბრძანებებში შრომითი ხელშეკრულებების შეწყვეტის საფუძვლად მითითებულია - სოფელ .......... აზერბაიჯანული მოსახლეობის მიმართ უღირსი საქციელის ჩადენა, შეურაცხყოფის მიყენება სოფლის მოსახლეობისათვის, ასევე, მათი სარწმუნოების უდიერად მოხსენიება; ხოლო, შრომითი ხელშეკრულებების შეწყვეტის საფუძვლების წერილობითი დასაბუთებების თანახმად, მოსარჩელეებთან შრომითი ხელშეკრულებების შეწყვეტას საფუძვლად დაედო დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევა („დაკისრებული ფუნქციების არასათანადო შესრულება, სამსახურში სისტემატური გამოუცხადებლობა და ა.შ.“).

34. კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასათანადოდ შეაფასა სოფელ .......... მოსახლეობის კოლექტიური განცხადება და კახეთის რეგიონალური დაცვის პოლიციის სამმართველოს უფროსის წერილი (სააპელაციო სასამართლოს შეფასება იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-11 პუნქტში), რომლითაც დგინდებოდა მოსარჩელეების მიერ სოფელ .......... მოსახლეობისა და მათი სარწმუნოებისათვის შეურაცხყოფის მიყენების ფაქტი, რაც საფუძვლად დაედო მათთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას.

35. საკასაციო სასამართლო ნაწილობრივ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას სოფლის მოსახლეობის განცხადების, როგორც მტკიცებულების, არასათანადო შეფასებასთან დაკავშირებით. კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ეთნიკურად აზერბაიჯანელი პირების მხრიდან ქართული ენის სათანადოდ არცოდნის შესახებ სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან გამოთქმული ეჭვი საკმარისი არ არის იმ დასკვნის გასაკეთებლად, რომ ისინი შესაძლოა არ იცნობდნენ წარდგენილი განცხადების შინაარსს. შესაბამისად, არასწორია აღნიშნული საფუძვლით სოფლის მოსახლეობის განცხადების, როგორც მტკიცებულების არასათანადოდ მიჩნევა. რაც შეეხება, განცხადების შინაარსს, მასზე საკასაციო სასამართლო დამატებით იმსჯელებს ქვემოთ.

36. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას კახეთის რეგიონალური დაცვის პოლიციის სამმართველოს უფროსის წერილის, როგორც მტკიცებულების, არასათანადო შეფასებათან დაკავშირებით. აღნიშნული წერილი ეყრდნობა სოფელ .......... მოსახლეობის განცხადებას, ხოლო თავად პოლიციის თანამშრომლები არ შესწრებიან სოფელ ....... მომხდარ ინციდენტს. შესაბამისად, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ აღნიშნული მტკიცებულება არც ადასტურებს და არც უარყოფს სოფლის მოსახლეობის განცხადებაში მითითებულ გარემოებებს.

37. ორივე ზემოაღნიშნული მტკიცებულების შინაარსის ერთობლივი ანალიზის შედეგად საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ისინი არასაკმარისია პირველი მოსარჩელის მხრიდან სოფელ .......... მოსახლეობისა და მათი სარწმუნოებისათვის შეურაცხყოფის მიყენების ფაქტის დასადასტურებლად, ამასთან საერთოდ არ უთითებს ინციდენტში მეორე მოსარჩელის მონაწილეობაზე. თუმცა, ორივე მტკიცებულება საკმარისია პირველი მოსარჩელის ქცევით სოფლის მოსახლეობის უკმაყოფილების გარემოების დასადგენად. შესაბამისად, არ არსებობს მეორე მოსარჩელის გათავისუფლების ბრძანებაში მითითებული საფუძველი, ხოლო პირველი მოსარჩელის მიმართ დასტურდება მხოლოდ სოფელ ....... მისი ქცევით სოფლის მოსახლეობის უკმაყოფილების ფაქტი.

38. კასატორის შემდგომი პრეტენზია ეხება სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან მოპასუხე კომპანიის დაცვის უფროსის 2015 წლის 20 ივნისის წერილის, როგორც მტკიცებულების, სათანადოდ შეუფასებლობას. კასატორის მითითებით, აღნიშნული მტკიცებულებით დასტურდება სამსახურში დასაქმებულების სისტემატური გამოუცხადებლობის ფაქტი.

39. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ კომპანიის დაცვის უფროსის წერილი წარმოადგენს საკმარის მტკიცებულებას დასაქმებულების სამსახურში სისტემატური გამოუცხადებლობის ფაქტის დასადგენად, რადგან აღნიშნული მტკიცებულება არ ადასტურებს, რომ მოსარჩელეები მხოლოდ სამსახურებრივი ავტომანქანით გადაადგილდებოდნენ. ამასთან, კასატორს არ მიუთითებია, რომ მოსარჩელეების მიმართ გამოყენებულ იქნა შესაბამისი დისციპლინური ზომები, მაგალითად, გაფრთხილება დასაქმების ადგილზე მათი სისტემატური გამოუცხადებლობის გამო. შესაბამისად, ვერ დგინდება მოსარჩელეების მხრიდან სამსახურში სისტემატური გამოუცხადებლობის ფაქტი.

40. კასატორის ბოლო პრეტენზია ეხება სააპელაციო სასამართლოს მიერ იმ მტკიცებულებების გამოუკვლევლობას, რომლითაც დგინდებოდა მოსარჩელეების მხრიდან სხვა დასაქმებულებისათვის შეურაცხყოფის მიყენების ფაქტი.

41. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიას და განმარტავს, რომ იმ გარემოების შეფასება, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას, შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე გამოცემულ ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად. ამ ამოცანის შესრულებას სასამართლო ვერ შეძლებს, თუ დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძველი მითითებული არ იქნება (იხ. მაგ. სუსგ №ას-1391-1312-2012, 10 იანვარი, 2014 წელი; №ას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი). აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, განსახილველ შემთხვევაში გათავისუფლების შესახებ ბრძანებებში და გათავისუფლების წერილობით დასაბუთებებში მოსარჩელეებთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლად მითითებული არ ყოფილა მათ მიერ სხვა დასაქმებულების მიმართ შეურაცხყოფის მიყენების ფაქტი, შესაბამისად, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ იგი არ იყო უფლებამოსილი გათავისუფლების ბრძანებების მართლზომიერების შეფასებისას ემსჯელა იმ გარემოებებზე, რომლებიც გათავისუფლების ბრძანებებში და დამსაქმებლის განმარტებებში მითითებული არ არის.

42. ამრიგად, დგინდება მხოლოდ პირველი მოსარჩელის ქმედებით სოფლის მოსახლეობის უკმაყოფილების ფაქტი სოფელ ....... მომხდარი ინციდენტის გამო. აღნიშნული ინციდენტი კი არ შეიძლება იყოს საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი, რადგან იგი არ მომხდარა მოსარჩელეთა მიერ შრომითი მოვალეობების შესრულების დროს ან/და დასაქმების ადგილზე. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველი დაკავშირებული უნდა იყოს დასაქმებულის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობების შესრულების წესებთან და პირობებთან. შესაბამისად, არასამუშაო დროს ჩადენილი ქმედება, რომელიც არ არის დაკავშირებული შრომითი ვალდებულების შესრულებასთან, არ შეიძლება გახდეს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-627-627-2018, 03 ივლისი, 2018 წელი).

43. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და იმ გარემოებების დადასტურება, რომლებიც საფუძვლად დაედო მოსარჩელეებთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას.

44. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად ცნო ბათილად მოსარჩელეთა გათავისუფლების ბრძანებები.

45. გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობა, სამართლებრივი თვალსაზრისით, იწვევს ბრძანების გამოცემამდე არსებული შრომითი ურთიერთობების აღდგენას [საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტი; სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით], რაც, უპირველეს ყოვლისა, დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენაში გამოიხატება. თუმცა, წინამდებარე საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით (სოფელ .......... ინციდენტი), საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ადგილი აქვს ისეთ საგამონაკლისო შემთხვევას, როცა პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე დასაქმებულთა აღდგენა მიზანშეწონილი არ არის.

46. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ აღდგენის მიზანშეწონილობის შესაფასებლად მოცემულ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია ეთნიკური უმცირესობით დასახლებულ რეგიონში კომპანიის საქმიანობის ფაქტი, ასევე დასაქმებულთა მენეჯერული ფუნქციები, რაც კომპანიის მართვაში მონაწილეობასთან ერთად, მესამე პირების წინაშე მათ წარმომადგენლობით ფუნქციებსაც გულისხმობს. ინციდენტის შედეგად წარმოშობილ ვითარებაში კი აღნიშნულს შესაძლებელია უარყოფითი გავლენა ჰქონდეს კომპანიის საქმიანობაზე და მასში დასაქმებულ პირთა (მათ შორის, თავად მოსარჩელეთა) უსაფრთხოებაზე.

47. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტის შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეების/დასაქმებულების დარღვეული უფლების აღდგენა დამსაქმებლისათვის კომპენსაციის დაკისრების გზით უნდა განხორციელდეს.

48. უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისად, კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრა ხდება შემდეგი კრიტერიუმებით: კომპანიის ლიკვიდურობა; პირის შანსები შრომის ბაზარზე; პირის სოციალური მდგომარეობა; დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა; პირი სხვაგან დასაქმდა თუ არა დავის პერიოდში; სამუშაო სტაჟი; დამსაქმებლის საწარმოუნარიანობა და პირის მუშაობის ხანგრძლივობა დამსაქმებელთან (იხ. სუსგ საქმე №ას-1339-1259-2017, 30 ივლისი, 2018 წელი).

49. შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად უნდა ფარავდეს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი, საშუალოდ, შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, მხედველობაშია მისაღები უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა და ა. შ. ნიშანდობლივია, რომ სასამართლო გადაწყვეტილება უნდა შეიცავდეს კომპენსაციის დადგენის მიზანშეწონილობისა და ოდენობის დასაბუთებას (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 272).

50. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა, რომ ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანი არ წარმოადგენს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლით გათვალისწინებული კომპენსაციის თანასწორ სიკეთეს, ვინაიდან კომპენსაცია შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერი შეწყვეტის შემთხვევაში სპეციალური ნორმით გათვალისწინებული, დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის განმსაზღველი ერთ-ერთი ზომაა, რომელიც უნდა უზრუნველყოფდეს დასაქმებულისათვის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნას, რაც მას სავსებით განასხვავებს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისაგან (იხ. სუსგ საქმე №ას-969-934-2016, 05 იანვარი, 2017 წელი).

51. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ითვალისწინებს იმ გარემოებას, რომ მხარეებს ხანგრძლივი შრომითი ურთიერთობა აკავშირებდათ და შრომითი ხელშეკრულება დადებული იყო განუსაზღვრელი ვადით, ასევე, საქართველოში შრომის ბაზარზე არსებულ მწვავე გამოწვევებს და რადგანაც მიზანშეწონილი არ არის დასაქმებულების იმავე სამსახურში აღდგენა, მიიჩნევს, რომ კომპენსაციის გონივრული ოდენობა თითოეული დასაქმებულისათვის სამი წლის (36 თვე) განმავლობაში მისაღები ხელფასის ოდენობით უნდა განისაზღვროს.

52. დადგენილია, რომ გათავისუფლებამდე პირველი მოსარჩელის შრომის ანაზღაურება შეადგენდა თვეში - 4000 ლარს, ხოლო მეორე მოსარჩელის შრომის ანაზღაურება თვეში - 3000 ლარს. ამდენად, კომპენსაცია სწორედ ამ ოდენობებიდან უნდა დაანგარიშდეს. შესაბამისად, მოპასუხეს პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს კომპენსაციის გადახდა ჯამში - 144 000 ლარის (4000*36=144000) ოდენობით, ხოლო მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ ჯამში - 108 000 ლარის (3000*36=108000) ოდენობით.

53. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ არ არსებობს ამგვარი საფუძვლები და არ არის საჭირო მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. შესაბამისად, საკასაციო პალატა უფლებამოსილიას თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.

54. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. იმავე კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული.

55. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის პირველი პუნქტი, 1.3, 1.4, 1.5 ქვეპუნქტები და მე-2 პუნქტი მოპასუხისათვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ უნდა იქნას ახალი გადაწყვეტილება; სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; მოპასუხეს პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს კომპენსაციის გადახდა 144 000 ლარის ოდენობით (საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების გარეშე), ხოლო მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ 108 000 ლარის ოდენობით (საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების გარეშე). დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული განჩინება უნდა დარჩეს უცვლელად.

56. კასატორი ითხოვს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 28 ნოემბრის ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინების გაუქმებას, რომლითაც მას უარი ეთქვა სსიპ შემოსავლების სამსახურიდან მტკიცებულებების გამოთხოვაზე.

57. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოყვანილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილ იქნეს ახალი მტკიცებულებები. სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა.

58. მოცემულ შემთხვევაში, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 10 ოქტომბრის ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინებით დაკმაყოფილდა აპელანტის/მოპასუხის წარმომადგენლის შუამდგომლობა და სსიპ შემოსავლების სამსახურიდან გამოთხოვილ იქნა მოსარჩელეების საშემოსავლო გადასახადების გადახდებზე არსებული ინფორმაცია 2015 წლის 05 მარტიდან 2017 წლის 31 მაისამდე პერიოდში.

59. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად უთხრა უარი მოპასუხეს სსიპ შემოსავლების სამსახურიდან ინფორმაციის განმეორებით გამოთხოვაზე, ვინაიდან მიღებული ინფორმაცია შეიცავდა საკმარის მონაცემებს სადავო პერიოდში მოსარჩელეთა მიერ გადახდილ საშემოსავლო გადასახადთან დაკავშირებით. შესაბამისად, თბილისის საააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 28 ნოემბრის ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინება სწორია და არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძვლები.

60. რაც შეეხება კასატორის შუამდგომლობას საკასაციო სასამართლოს მიერ მტკიცებულებების გამოთხოვის თაობაზე, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველ ნაწილზე [საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები] და განმარტავს, რომ აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება. იმავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. დასახელებული სამართლებრივი ნორმებიდან გამომდინარე, კასატორის შუამდგომლობა საგადასახადო ორგანოდან ინფორმაციის გამოთხოვის თაობაზე უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

61. კასატორს, ასევე, უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2019 წლის 23 მაისის წერილი; მოპასუხის 2018 წლის 12 აპრილის განცხადება; საფოსტო ბილი №003024934), მთლიანობაში „4“ ფურცლად (ტ. 2. ს.ფ. 500-503).

62. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესი კოდექსის 199¹-ე მუხლის თანახმად, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, სარჩელის განუხილველად დატოვების ან საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით (განჩინებით) აუქმებს ამ სარჩელთან დაკავშირებით გამოყენებულ უზრუნველყოფის ღონისძიებას, რაც საჩივრდება ამ გადაწყვეტილების (განჩინების) გასაჩივრებისათვის კანონით დადგენილი წესით.

63. წინამდებარე გადაწყვეტილებით მოპასუხეს პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის გადახდა 144 000 ლარის ოდენობით, ხოლო მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ 108 000 ლარის ოდენობით. შესაბამისად, არ არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 აპრილის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმების საფუძველი (რომლითაც მოპასუხეს აეკრძალა მის საკუთრებაში არსებული შემდეგი უძრავი ნივთების - საკადასტრო კოდი: ...., საგარეჯოს რაიონი, სოფელი ...; ......., საგარეჯოს რაიონი, სოფელი ......; ......., საგარეჯოს რაიონი, სოფელი ......; ........, საგარეჯოს რაიონი, სოფელი .....; ....., საგარეჯოს რაიონი, სოფელი .....; ....., საგარეჯოს რაიონი, სოფელი ....; ......, საგარეჯოს რაიონი, სოფელი ........, გასხვისება და უფლებრივად დატვირთვა) და იგი უნდა დარჩეს ძალაში.

64. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

65. მოცემულ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა მოსარჩელეების სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანებების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა და განაცდურის დაკისრება. სარჩელი ბრძანებების ბათილად ცნობის ნაწილში დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, ვინაიდან მოსარჩელეების მიერ აღნიშნულ ნაწილში გადახდილი იყო სახელმწიფო ბაჟი 100-100 ლარის ოდენობით (იხ. ტ. I, ს.ფ. 68-69), მოპასუხეს მოსარჩელეების სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს მათ მიერ სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება თითოეულის მიმართ 100-100 ლარის ოდენობით.

66. კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილია 8000 ლარი (იხ. ტ. II, ს.ფ. 431, 447-448). საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თუმცა შედეგობრივად გამოვიდა კასატორის საწინააღმდეგო გადაწყვეტილება, რის გამოც კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 8000 ლარი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

67. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები და სახელმწიფო ბაჟი, რომელთა გადახდისაგან განთავისუფლებული იყო მოსარჩელე, გადახდება მოპასუხეს ბიუჯეტის შემოსავლის სასარგებლოდ, მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელიც დაკმაყოფილებულია.

68. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხეს მოსარჩელეების სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის გადახდა ჯამში 252 000 ლარის ოდენობით. შესაბამისად, ვინაიდან მოსარჩელეები ნაწილობრივ გათავისუფლებულები იყვნენ სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, მოპასუხეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს სარჩელზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად 6000 ლარის გადახდა (თითოეული მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობის შესაბამისად 3000-3000 ოდენობით).

69. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 41-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ არაქონებრივ დავასთან ერთად განიხილება მისგან წარმოშობილი ქონებრივ-სამართლებრივი დავა, დავის საგნის ფასი განისაზღვრება უფრო მაღალი ღირებულების მოთხოვნის მიხედვით. შესაბამისად, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეების მიერ სარჩელზე გადახდილი იყო სახელმწიფო ბაჟი 200 ლარის ოდენობით (გათავისუფლების ბრძანებების ბათილად ცნობის მოთხოვნის ნაწილში), აღნიშნული ოდენობა უნდა გამოაკლდეს მოპასუხის მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობას - 6000 ლარს და საბოლოო ჯამში, მოპასუხეს საახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 5800 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე და 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა

1. კასატორის შპს „T.G.P..“-ის შუამდგომლობა საგადასახადო ორგანოდან ინფორმაციის გამოთხოვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო;

2. შპს „T.G.P..“-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 5 დეკემბრის განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის პირველი პუნქტი, 1.3, 1.4, 1.5 ქვეპუნქტები და მე-2 პუნქტი შპს „T.G.P..“-ისთვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

4. შ.ქ–ნისა და კ.ქ–ნის სარჩელები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

5. შპს „T.G.P..“-ს (ს/კ ........) შ.ქ–ნის (პ/ნ ........) სასარგებლოდ დაეკისროს კომპენსაციის გადახდა 144 000 ლარის ოდენობით (საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების გარეშე);

6. შპს „T.G.P..“-ს (ს/კ ........) კ.ქ–ნის (პ/ნ .......) სასარგებლოდ დაეკისროს კომპენსაციის გადახდა 108 000 ლარის ოდენობით (საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების გარეშე);

7. შპს „T.G.P..“-ს (ს/კ .....) შ.ქ–ნისა (პ/ნ .......) და კ.ქ–ნის (პ/ნ .......) სასარგებლოდ დაეკისროს მათ მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება თითოეულის მიმართ 100-100 ლარის ოდენობით;

8. შპს „T.G.P..“-ს (ს/კ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150) დაეკისროს - 5800 ( ხუთი ათას რვაასი) ლარის გადახდა;

9. დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული განჩინება დარჩეს უცვლელად;

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 აპრილის განჩინებით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება დარჩეს ძალაში;

11. შპს „T.G.P..“-ს დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2019 წლის 23 მაისის წერილი; შპს „T.G.P..“-ის 2018 წლის 12 აპრილის განცხადება; საფოსტო ბილი №003024934), მთლიანობაში „4“ ფურცლად (ტ. 2. ს.ფ. 500-503);

12. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე