საქმე №ას-818-766-2017 29 სექტემბერი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე,

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ა–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 27 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება, უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ქ. თბილისში, ..... მდებარე უძრავ ქონებაზე (დაზუსტებული ფართობი: 348.00 კვ.მ შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: N1 და N2 საერთო ფართი 398.86 კვ.მ, N3; ს/კ ......), რეგისტრირებულია სამი პირის თანასაკუთრების უფლება. კერძოდ, დ.ბ–ის საკუთრებაშია შენობა №1-ის მე-2 სართულზე 103.48 კვ.მ ფართი; თ.ა–ძის (შემდეგში: მესაკუთრე ან მოსარჩელე) საკუთრებაშია №1 და №2 შენობიდან პირველ სართულზე 60.55 კვ.მ ფართი და მე-2 სართულზე 109.49 კვ.მ ფართი, ჯამში, 170.04 კვ.მ ფართი, ხოლო ლ.კ–ძის საკუთრებაშია №1 და №2 შენობის პირველ სართულზე 125.34 კვ.მ ფართი (იხ. ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, ტ. 1, ს/ფ 14-15).

2. სსსრ თბილისის მუშათა და წითელ არმიელთა დეპუტატებთან კომუნალური მეურნეობის საბინაო ჯგუფის მიერ, 1938 წლის 17 იანვარს, ა.რ–ზე გაიცა ორდერი, რომლის თანახმად, ამ უკანასკნელის 3 - სულიან ოჯახს, სსსრ ცაკ-ის 27.07.1933 წლის დადგენილების საფუძველზე გადაეცა ქ. თბილისში, ..... ქუჩაზე (ამჟამად ......) მდებარე 14 კვ.მ ოთახი (იხ. ორდერი, ტ. 1, ს/ფ 165-166).

3. ა.რ–ვი ბ.ქ–ძის (შემდეგში: მოსარგებლე ან პირველი მოპასუხე) ბაბუაა.

4. ბ.რ–მა 1978 წელს შეიცვალა გვარი და გახდა ქ–ძე (იხ. ცნობა, ტ. 1, ს/ფ 62).

5. ქ. თბილისში, ...... მდებარე უძრავი ქონების - 20.86 კვ.მ საცხოვრებელი სახლის საბაზრო ღირებულება 13 830 აშშ დოლარია (იხ. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 29/09/2014 წლის №5004521214 დასკვნა, ტ. 1, ს/ფ 22-34).

6. სარჩელის საფუძვლები

6.1 მოსარჩელემ 2014 წლის 20 ოქტომბერს სარჩელი აღძრა პირველი მოპასუხის წინააღმდეგ და, მოსარჩელის მიერ მოსარგებლის სასარგებლოდ 13 830 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის სანაცვლოდ, პირველი მოპასუხის მფლობელობიდან ქ. თბილისში, ..... მდებარე 2-სართულიანი სახლის მე-2 სართულზე არსებული 20.86 კვ.მ ფართის (ერთი ოთახი - 15.20 კვ.მ, სამზარეულო - 3.06 კვ.მ, აბაზანა- საპირფარეშო - 2.60 კვ.მ) გამოთხოვა და მესაკუთრის მიერ პირველი მოპასუხისათვის გადახდილი 13 830 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსათვის (შემდეგში: მეორე მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი ან სამინისტრო), მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაკისრება მოითხოვა.

6.2 მოსარჩელემ ამ განჩინების 1-5 პუნქტებში აღწერილ ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითებით აღნიშნა, რომ 1993 წლის 16 დეკემბრის ჩუქების ხელშეკრულებით უძრავი ქონება საკუთრებაში გადაეცა მოსარჩელეს. მას, როგორც მესაკუთრეს უფლება აქვს, პირველ მოპასუხეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა.

6.3 მოსარჩელის მტკიცებით, მოსარგებლეს, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით, მფლობელობა შეუწყდება სახელმწიფოს მიერ საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების ანაზღაურების მომენტიდან.

7. მოპასუხის შესაგებელი

7.1 პირველმა მოპასუხემ არ ცნო სარჩელი იმ დასაბუთებით, რომ მის მიერ წარდგენილია სათანადო მტკიცებულება, რომლითაც დასტურდება, რომ ბინის ფლობისა და სარგებლობის უფლება მის ოჯახს მოპოვებული აქვს ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე (იხ. შესაგებელი, ტ. 1, ს.ფ.129).

7.2 პირველი მოპასუხის განმარტებით, იგი ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე შეასახლეს მესაკუთრის საცხოვრებელ სადგომში, ოღონდ მესაკუთრე იყო არა მოსარჩელე ან მისი მამკვიდრებლები, არამედ-დ. კ. იყო, რომელსაც მემკვიდრე არ დარჩენია. მოპასუხის მტკიცებით, მოსარჩელემ საკუთრების უფლება მოიპოვა ფაქტობრივი გარემოებებისა და სამართლებრივი ნორმების უგულებელყოფით, კერძოდ, დაირეგისტრირა უფრო მეტი და დიდი რაოდენობის ფართი, ვიდრე მას ეკუთვნოდა. პირველი მოპასუხის მტკიცებით, არავის აქვს უფლება რაიმე თანხის სანაცვლოდ მოსთხოვოს საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტა, რადგან მოსარჩელის კუთვნილი ფართი არანაირ კვეთაში არ მოდის პირველი მოპასუხის საცხოვრებელ სადგომთან.

7.3 მეორე მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო იმ დასაბუთებით, რომ საქმეში არ არის წარდგენილი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებს, რომ პირველი მოპასუხე საცხოვრებელ სადგომს მართლზომიერად ფლობს. მეორე მოპასუხის მტკიცებით, საქმეში წარდგენილია სადავო ფართში შესახლების ორდერის ასლი, რაც მტკიცებულებად არ უნდა ჩაითვალოს. (იხ. შესაგებელი, ტ. 1, ს.ფ. 117).

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

8.1 თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 22 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელის მიერ მოსარგებლის სასარგებლოდ 13 830 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდის სანაცვლოდ, პირველი მოპასუხის მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა ქ. თბილისში, ..... მდებარე 2-სართულიანი სახლის მე-2 სართულზე არსებული 20.86 კვ.მ ფართი, რომელიც მოიცავს ერთ ოთახს - 15.20 კვ.მ სამზარეულოს - 3.06 კვ.მ, აბაზანა-საპირფარეშოს - 2.60 კვ.მ; მესაკუთრის მიერ მოსარგებლისათვის გადახდილი თანხის 13 830 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის ანაზღაურება, მოსარჩელის სასარგებლოდ, სამინისტროს (მეორე მოპასუხეს) დაეკისრა.

8.2 საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში: სპეციალური კანონი) პირველი, მე-2, მე-8 მუხლებით და დადგენილად მიიჩნია, რომ მესაკუთრე უფლებამოსილია თავად აუნაზღაუროს მოსარგებლეს საცხოვრებელი სადგომის ღირებულება. ასეთ შემთხვევაში მასზე გადავა მოსარგებლისათვის გადახდილი თანხის სახელმწიფოსაგან ანაზღაურების მიღების მოთხოვნის უფლება.

8.3 სასამართლოს შეფასებით, იმისათვის, რომ სახელმწიფომ საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს აუნაზღაუროს დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება, სავალდებულოა ერთდროულად არსებობდეს რამდენიმე გარემოება: სუბიექტი საცხოვრებელ სადგომში უნდა ცხოვრობდეს ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე, მესაკუთრე უნდა ითხოვდეს მოსარგებლის მიერ სადგომით სარგებლობის შეწყვეტას, საკითხი უნდა რეგულირდებოდეს კანონით.

9. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები

9.1. სამინისტრომ (მეორე მოპასუხემ) სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა შემდეგ პრეტენზიებზე დაყრდნობით:

9.1.1 საქალაქო სასამართლომ არ გაითვალისწინა მეორე მოპასუხის არგუმენტაცია, რომლითაც სამინისტრო ეჭვქვეშ აყენებდა მოსარჩელის მიერ საცხოვრებელი სადგომების მართლზომიერი მფლობელობის ფაქტს;

9.1.2 აპელანტის განმარტებით, მოსარჩელის მიერ სასარჩელო განცხადებით წარმოდგენილ მტკიცებულებებში თავდაპირველად არ იქნა წარდგენილი საცხოვრებელი სადგომით პირველი მოპასუხის მართლზომიერად სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტი - ორდერი. სპეციალური კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, სახელმწიფოს მიერ კომპენსაციის ანაზღაურებისათვის განმსაზღვრელ და ამავდროულად უმნიშვნელოვანეს გარემოებას წარმოადგენს ის, რომ სასამართლოს მიერ ჯეროვნად უნდა იქნეს გამოკვლეული ყველა მტკიცებულება, რომლითაც დგინდება პირის მართლზომიერი მფლობელობის ფაქტი სადავო საცხოვრებელ სადგომზე;

9.1.3 აპელანტმა მიუთითა საბინაო კოდექსის 52-ე მუხლზე /სახალხო დეპუტატთა ადგილობრივი საბჭოების საბინაო ფონდის სახლებში საცხოვრებელ სადგომებს მოქალაქეებს აძლევს სახალხო დეპუტატთა რაიონული, საქალაქო, ქალაქის რაიონული, სადაბაო, სასოფლო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტი საბჭოების დეპუტატთაგან, საზოგადოებრივი ორგანიზაციების, შრომითი კოლექტივების წარმომადგენელთაგან აღმასრულებელ კომიტეტთან შექმნილი საბინაო საკითხთა საზოგადოებრივი კომისიის მონაწილეობით/, 57-ე მუხლზე /სახელმწიფო ან საბინაო ფონდის სახლებში საცხოვრებელი სადგომის მიცემის გადაწყვეტილების საფუძველზე სახალხო დეპუტატთა რაიონული, საქალაქო, ქალაქის რაიონული, სადაბაო, სასოფლო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტი მოქალაქეს აძლევს ორდერს, რომელიც მოცემულ საცხოვრებელ სადგომში შესახლების ერთადერთი საფუძველია/, სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის მე-11 ნაწილზე /საცხოვრებელ სადგომად განისაზღვრება ის ფართი, რომელზედაც თავდაპირველად არსებობდა გარიგება მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის ან გათვალისწინებული იყო ადმინისტრაციული აქტით/ და განმარტა, რომ ორდერით მოქალაქის შესახლება ხდებოდა მხოლოდ სახელმწიფო ან საბინაო ფონდის საკუთრებაში არსებულ სახლებში და არა ფიზიკური პირის საკუთრებაში არსებულ სახლებში. აღნიშნულ მსჯელობას კიდევ ერთხელ განამტკიცებს 1938 წლის „ახალი საბინაო კანონის“ 23-ე პუნქტი /ადგილობრივი საბჭოების სახლების თავისუფალი საცხოვრებელი სადგომები ეძლევათ სასარგებლოდ მოქალაქეთ მხოლოდ ადგილობრივი საბჭოს კომუნალური მეურნეობის განყოფილების საბინაო სამმართველოს განკარგულებების (ორდერების) მიხედვით/, ამავე კანონში მოცემულია დებულება ქ. თბილისის რაიონულ საბჭოებთან არსებულ საბინაო სამმართველოს შესახებ, რომლის მესამე პუნქტი განსაზღვრავს, რომ „ქალაქის რაიონულ საბჭოებთან არსებულ საბინაო სამმართველოებს ევალებათ რაიონული საბჭოს კუთვნილი სანიბაო ფონდის უშუალო მართვა, ადგილობრივი რაიონული საბჭოების სახლების თავისუფალი საცხოვრებელი სადგომების განაწილება და ორდერების გაცემა ჩასასახლებლად“. მათ, ასევე, ჰქონდათ ვალდებულება, ცალკეულ მოქალაქეთათვის გადაეცათ თავიანთი კუთვნილი ბინები (ორდერებით არაუმეტეს 60 კვ. მეტრის საცხოვრებელი ფართობისა).

10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

10.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 27 აპრილის განჩინებით მეორე მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

10.2 სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები, მათი სამართლებრივი შეფასება და მიუთითა მათზე (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში: სსსკ, 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).

10.3. სააპელაციო სასამართლომ სპეციალური კანონის პირველ, მეორე, მერვე მუხლებზე დაყრდნობით დადგენილად მიიჩნია, რომ ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე პირველი მოპასუხის საცხოვრებელ სადგომში ცხოვრების ფაქტი, ამასთან, მესაკუთრე ითხოვდა მოსარგებლის მიერ სადგომით სარგებლობის შეწყვეტას, იმ პირობით, რომ თანახმა იყო თვითონ უზრუნველეყო საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების მოსარგებლისათვის ანაზღაურება, ხოლო, სანაცვლოდ მოითხოვდა სახელმწიფოს დაჰკისრებოდა იმ თანხის ანაზღაურება, რაც მისი მხრიდან იქნებოდა გადახდილი მოსარგებლისათვის, ამ უკანასკნელის მიერ ადმინისტრაციული აქტით დაკავებული ფართის საკომპენსაციოდ, საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ სპეციალური კანონიდან გამომდინარე, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების საფუძველი არსებობდა.

10.4. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სამინისტროს განმარტება, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა პირველი მოპასუხის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მართლზომიერად ფლობის ფაქტი. შესაბამისად, მოსარგებლე მოსარჩელის კუთვნილ ბინაში შესახლებული არ ყოფილა ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე. სასამართლომ განმარტა, რომ ადმინისტრაციული აქტი არის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემული სამართლებრივი აქტი. საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის 57-ე მუხლის თანახმად, სახელმწიფო, ან საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლებში სადგომის მიცემის გადაწყვეტილების საფუძველზე, სახალხო დეპუტატთა რაიონული, საქალაქო, ქალაქის რაიონული, სადაბაო, სასოფლო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტი მოქალაქეს აძლევს ორდერს, რომელიც მიცემულ საცხოვრებელ სადგომში შესახლების ერთადერთი საფუძველია. ეს კი ნიშნავს, რომ ორდერი გაიცემოდა საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის გადაწყვეტილების, ე.ი. ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე.

10.5. სპეციალური კანონის, როგორც ადრე, ისე დღეს მოქმედი რედაქცია აწესრიგებს კონკრეტულ ურთიერთობას, რომელიც, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) ამოქმედებამდე (1997 წლის 25 ნოემბერი) წარმოიშვა და სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. აღნიშნული კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლის იმ უფლების დადასტურება, რომელიც შეეხება საცხოვრებლ სადგომზე მფლობელობის მართლზომიერებას, ეკისრება ფაქტის მიმთითებელ მხარეს, კერძოდ, მხარეს, რომელიც უთითებს მფლობელობის მართლზომიერებაზე, სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილების შესაბამისად, მასვე ეკისრება სსრკ-ის საბინაო კოდექსის 57-ე მუხლით გათვალისწინებული შესაბამისი მტკიცებულების, ადმინისტრაციული აქტის წარდგენა.

10.6. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარგებლე პირის მიერ წარდგენილია 1938 წლის 17 იანვარს, სსსრ თბილისის მუშათა და წითელ არმიელთა დეპუტატებთან კომუნალური მეურნეობის საბინაო ჯგუფის მიერ, ა.რ–ზე გაცემული ორდერი (რომელიც წარდგენილი იქნა მართლზომიერებასთან მიმართებაში ფაქტის მიმთითებელი მხარის მიერ), რომლითაც დგინდება, რომ მისი გაცემის საფუძველი გახდა სსსრ ცაკ-ის 27.07.1933 წლის დადგენილება და 28.07.1933 წლის თბილისის საბჭოს პრეზიდიუმის დადგენილება.

10.7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ორდერში მითითებული პირი, შესაბამისად, პირველი მოპასუხე წარმოადგენდა სადავო საცხოვრებელი სადგომის მართლზომიერ მფლობელს, რომელსაც მფლობელობის უფლება მოპოვებული ჰქონდა ადმინისტრაციული აქტით. აღნიშნული კი, სასამართლოს შეფასებით, მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით, მოსარგებლის სასარგებლოდ თანხის გადახდა სამინისტროს, ადმინისტრაციული აქტით გადაცემული ფართის შესაბამისად დაეკისრა (იხ. სუსგ Nას-552-521-2011, Nას-148-141-2013).

10.8. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სამინისტროს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ა.რ–ის სახელზე გაცემული ორდერი, გაცემულია ფიზიკური პირის საკუთრებაში არსებულ სახლზე, რის გამოც, არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს დადგენილად, რომ ა.რ. თავისი ოჯახით ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე შეასახლეს სადავო ფართში; საქმის მასალებით დგინდება, რომ ა.რ–ის სახელზე ორდერი 17.01.1938 წელს გაიცა, როდესაც სახლთმფლობელობა ირიცხებოდა სსსრ თბილისის მუშათა და წითელ არმიელთა დეპუტატებთან კომუნალური მეურნეობის საბინაო ჯგუფის საკუთრებაში, და იმ მომენტისათვის, სადგომი ფიზიკურ პირთა საკუთრებად არ განიხილებოდა (იხ. სუსგ Nას-942-885-2012).

11. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

11.1 სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მეორე მოპასუხემ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

11.2 საკასაციო საჩივრის პრეტენზიები წინამდებარე განჩინების 9.2-9.4 პუნქტებში მითითებული გარემოებების იდენტურია.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

12.1 საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 29 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მეორე მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

15. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული.

18. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ დავაზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ცხადყოფდნენ, რომ პირველ მოპასუხეს (მოსარგებლეს), წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული უძრავი ქონებიდან დაკავებული აქვს კონკრეტული ფართობი (იხ. 6.1 ქვეპუნქტი). პირველი მოპასუხის მფლობელობა განპირობებულია სპეციალური კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით დადგენილი ადმინისტრაციული აქტით - ორდერით (იხ. მე-2 პუნქტი), შესაბამისად, მოსარგებლე უფლებამოსილია, სახელმწიფოსაგან მიიღოს კომპენსაცია.

19. სპეციალური კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით განმარტებულია: „მოსარგებლე – პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით“, ხოლო ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-8 და მე-9 პუნქტების თანახმად: „იმ მესაკუთრეს, რომლის საცხოვრებელ სადგომშიც ადმინისტრაციული აქტით შესახლებულ იქნა მოსარგებლე, შეუძლია მოსარგებლეს მოსთხოვოს ნივთზე მფლობელობის შეწყვეტა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მოსარგებლეს სახელმწიფო აუნაზღაურებს დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულებას. მოსარგებლე ამ მუხლის მე-8 პუნქტით დადგენილ კომპენსაციას სახელმწიფოსგან მიიღებს მესაკუთრის ან მოსარგებლის მოთხოვნით სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე“.

20. სამინისტროს ძირითადი საკასაციო პრეტენზიები იმაში მდგომარეობს, რომ მოსარჩელეს პირველი მოპასუხის მიერ მიღებული ორდერი თავდაპირველად არ ჰქონდა წარდგენილი; პირველი მოპასუხე მოსარჩელის საკუთრებაში არ შეუსახლებიათ, რადგან სახელმწიფო მოქალაქეებს ფიზიკური პირების სახლებში არ ასახლებდა; ამასთან, მოსარგებლის მიერ ფართის მართლზომიერად ფლობის ფაქტი არ დასტურდება.

21. საკასაციო სასამართლო კასატორის პრეტენზიებს არ იზიარებს და აღნიშნავს, რომ მესაკუთრე სარჩელში მიუთითებდა, რომ პირველი მოპასუხე სპეციალური კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლეა (იხ. ტ. 1, ს/ფ 2), პირველი მოპასუხე არა თუ ეწინააღმდეგება აღნიშნულ განმარტებას, არამედ მტკიცებულებით ამყარებს მას (იხ. შესაგებელზე დართული ორდერი და საარქივო ცნობა, ტ. 1, ს/ფ 52-53), აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ პირველი მოპასუხე სპეციალური კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლეა, რომელიც ორდერის საფუძველზე ფლობდა და ფლობს აწ უკვე მოსარჩელის კუთვნილ ფართს.

22. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ფაქტობრივ-სამართლებრივ მსჯელობა, რომელიც წინამდებარე განჩინების 10.3-10.8 ქვეპუნქტებშია ასახული და დამატებით აღნიშნავს, რომ ა.რ–ის (პირველი მოპასუხის ბაბუა) სახელზე ორდერი 17.01.1938 წელს გაიცა, როდესაც სახლთმფლობელობა ირიცხებოდა სსსრ თბილისის მუშათა და წითელ არმიელთა დეპუტატებთან კომუნალური მეურნეობის საბინაო ჯგუფის საკუთრებაში და ამ მომენტისათვის, სადგომი ფიზიკურ პირთა საკუთრებად არ განიხილებოდა.

23. საკასაციო სასამართლო, მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ მესაკუთრის სასარჩელო მოთხოვნა დასაბუთებულია, სპეციალური კანონის პირველ, მეორე, მერვე მუხლებს ეფუძნება და მართებულად დაკმაყოფილდა.

24. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ-ები: ას-533-507-2013, 30.10.2013 წ; ას-1158-1069-2015, 29.01.16 წ.; ას-757-725-2016, 25.11.16 წ.).

25. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს. შესაბამისად, უარყოფილია საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობა და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება.

26. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ზ. ძლიერიშვილი