საქმე №ას-1275-2018 13 დეკემბერი, 2018 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ. და ი. კ-ი (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ. ყ-ა, თ. ჭ-ა (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელში – მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 16 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა (ძირითად სარჩელში), სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, სააღსრულებო წარმოების შედეგების ბათილად ცნობა (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ლ. ყ-ამ (შემდგომ – მესაკუთრე მოსარჩელე) და თ. ჭ-ამ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მ. (შემდგომ – პირველი მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი) და ი. კ-ის (შემდგომ – მეორე მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი) მიმართ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მესაკუთრე მოსარჩელის განმარტებით, საკუთრების უფლებით ერიცხება სადავო უძრავი ქონება. საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ აღრიცხვის, კერძოდ, 2017 წლის 14 ივნისის შემდეგ მან არაერთხელ მიმართა აღნიშნულ ფართში უკანონოდ მცხოვრებ მოპასუხეებს, შეეწყვიტათ მის საკუთრებაში არსებული სახლის უკანონოდ სარგებლობა და ის თავისუფალ მდგომარეობაში ჩაებარებინა მესაკუთრისათვის, თუმცა უშედეგოდ.

მოპასუხეებისა და შეგებებული სარჩელის ავტორების პოზიცია:

3. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და შეგებებული სარჩელით მიმართეს სასამართლოს მოსარჩელეების წინააღმდეგ, რა დროსაც მოითხოვეს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების, ასევე, სააღსრულებო წარმოების შედეგების ბათილად ცნობა შემდეგი მოტივებით:

4. პირველმა მოპასუხემ გააფორმა მინდობილობა სესხის უზრუნველსაყოფად კუთვნილი უძრავი ქონების გამოყენების უფლებით მეორე მოპასუხისათვის გადასაცემად. გაფორმდა თვალთმაქცური ხელშეკრულება სესხისა და იპოთეკის თაობაზე, რომელიც იმთავითვე ბათილი იყო. პირველ მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის, ნაცვლად იმისა, რომ მხარეებად ყოფილიყვნენ მეორე მოპასუხე და სხვა ფიზიკური პირი. სახელშეკრულებო თანხა, 5000 აშშ დოლარის ნაცვლად, გაფორმდა 10050 აშშ დოლარზე.

5. პირველმა მოპასუხემ ხელშეკრულების მის სახელზე არსებობის შესახებ ინფორმაცია შეიტყო სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე დაახლოებით ორი კვირით ადრე. მოსარჩელის განმარტებით, მას არცერთი მოპასუხისათვის თანხა არ გადაუცია და არც მათგან რაიმე არ მიუღია, ინფორმაციის დონეზე მისთვის ცნობილი გახდა, რომ მეორე მოპასუხესა და სხვა ფიზიკურ პირს ერთმანეთის მიმართ ფინანსური ვალდებულება ჰქონდათ. 2017 წლის 28 აპრილს პირველმა მოპასუხემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ასევე, იშუამდგომლა უძრავ ქონების მიმართ სააღსრულებო წარმოების შეჩერების თაობაზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 17 ოქტომბრის განჩინებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე, რაც ძალაში დარჩა ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მესაკუთრე მოსარჩელის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სადავო უძრავი ნივთი გამოთხოვილ იქნა პირველი მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან, სასარჩელო მოთხოვნა სასამართლოს გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, ასევე უარი ეთქვა შეგებებულ სარჩელს, რაც მოპასუხეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

7. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 16 ივლისის განჩინებით მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ სადავო უძრავი ნივთი წარმოადგენდა პირველი მოპასუხის საკუთრებას, რომელმაც მეორე მოპასუხეს გაუფორმა მინდობილობა 2015 წლის 22 ივნისს და მიანიჭა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების იპოთეკით დატვირთვისა და გასხვისების უფლება.

9. 2015 წლის 22 ივნისს აღნიშნული მინდობილობის საფუძველზე სანოტარო წესით გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, მოსარჩელემ გასცა სესხი – 10050 აშშ დოლარი. სარგებელი სესხისათვის შეადგენდა ყოველთვიურად 3%-ს სესხის ძირითად თანხაზე. სულ სესხისა და სამი თვის სარგებლის ოდენობა იყო 10954 აშშ დოლარი. იპოთეკარმა მესაკუთრისაგან წინასწარ მიიღო ერთი თვის სარგებელი. ძირი თანხა უნდა დაბრუნებულიყო 2015 წლის 22 სექტემბერს. სესხის გადაუხდელობის გამო, ნოტარიუსის მიერ გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, რის საფუძველზეც განხორციელდა სადავო ქონების აუქციონზე რეალიზაცია.

10. 2017 წლის 14 ივნისის საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ უძრავი ქონება ეკუთვნის მესაკუთრე მოსარჩელეს.

11. ზემოაღნიშნულ უძრავ ქონებას, ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, ფლობს და სარგებლობს პირველი მოპასუხე და, მოსარჩელის არაერთი მოთხოვნის მიუხედავად, ნებაყოფლობით არ ათავისუფლებს.

12. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორებმა ვერ მიუთითეს ისეთ გარემოებებზე, რომელთა არსებობის შემთხვევაშიც მიზანშეწონილი იქნებოდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და სადავო უძრავ ქონებაზე კვლავ პირველი მესაკუთრის საკუთრების უფლების აღდგენა.

13. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტების პოზიცია სადავო გარიგების ბათილობის საფუძვლად მის მოტყუებით დადებაზე მითითების შესახებ.

14. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგ – სსკ) 50-ე მუხლის, 81-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 83-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხე მხარე მოტყუებად (შესაბამისად გარიგების ბათილობის საფუძვლად) მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ, მხარეთა შეთანხმებით, გარიგება რეალურად უნდა დადებულიყო 5000 აშშ დოლარზე და დაიდო 10 050 აშშ დოლარზე, ამასთან, თანხის გამსესხებელი იყო არა სხვა ფიზიკური პირი, არამედ მოსარჩელე.

15. საქმეში წარმოდგენილი სადავო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება დაიდო მეორე მოპასუხის, როგორც პირველი მოპასუხის ნდობით აღჭურვილ პირსა (მსესხებელად წოდებული) და მოსარჩელეს შორის. გამსესხებელი იყო მოსარჩელე, ხოლო გაცემული სესხის ოდენობა შეადგენდა 10050 აშშ დოლარს.

16. აღნიშნულ ხელშეკრულებას ხელს აწერს, როგორც მოსარჩელე, ასევე მეორე მოპასუხე (წავიკითხე და ვეთანხმები მეორე მოპასუხე – ს.ფ 34).

17. ამგვარი მოცემულობისა და რეალობის პირობებში სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხეთა მოსაზრება გარიგების მოტყუებით დადების თაობაზე.

18. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ს.ფ 177-ზე წარმოდგენილ 2015 წლის 22 ივნისს გაფორმებულ მინდობილობაზე, რომლითაც დგინდება, რომ პირველმა მოპასუხემ მინდობილობით უფლება მიანიჭა მეორე მოპასუხეს, გაეყიდა, იპოთეკით დაეტვირთა და თავისი შეხედულებისამებრ განეკარგა მისი კუთვნილი უძრავი ქონება. ასევე, მეორე მოპასუხეს შეეძლო, მიეღო სესხი, ცვლილება შეეტანა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში და სხვა.

19. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 623-ე, 103-ე, 709-ე მუხლების, 286-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 301-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ კონკრეტულ შემთხვევაში დაადგინა, რომ სანოტარო წესით დამოწმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების თანახმად, მინდობილობის საფუძველზე მეორე მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება სესხის სახით 10050 აშშ დოლარის მეორე მოპასუხისათვის გადაცემის შესახებ. სესხზე გათვალისწინებული იყო სარგებელი 3%-ის ოდენობით. ხელშეკრულების ვადა კი შეადგენდა 3 თვეს. ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობის გამო, ნოტარიუსის მიერ განხორციელდა სააღსრულებო ფურცლის გაცემა და ქონების აუქციონზე რეალიზება.

20. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძვლები მოპასუხეებმა ვერც მიუთითეს და ვერც სათანადო მტკიცებულებებით დაადასტურეს.

21. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგომ – სსსკ) მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

22. რაც შეეხება მესაკუთრე მოსარჩელის სარჩელის დაკმაყოფილებას და პირველი მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან სადავო უძრავი ნივთის გამოთხოვას, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ ამ ნაწილშიც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სწორია და უნდა დარჩეს უცვლელად.

23. ს.ფ. 14-ზე განთავსებულია საჯარო რეესტრის ამონაწერი, რომლითაც დგინდება, რომ სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეა მოსარჩელე. ხოლო პირველმა მოპასუხემ ვერ მიუთითა იმგვარ გარემოებებზე, რაც აპელანტის (მოპასუხის) მიერ ნივთის ფლობის უფლებას დაადასტურებდა. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ მესაკუთრე მოსარჩელემ შეძლო მისი მოთხოვნის საფუძვლიანობის დადასტურება სსსკ მე-4, 102-ე, 103-ე ად 105-ე მუხლების თანახმად, ხოლო მოპასუხემ საწინააღმდეგო გარემოებების მტკიცების ტვირთვის რეალიზება ვერ მოახდინა.

24. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის 1952 წლის 20 მარტის დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის თანახმად, ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. მხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის შეიძლება, ჩამოერთვას ვინმეს თავისი საკუთრება კანონითა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრონციპებით გათვალისწინებულ პირობებში.

25. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. დაუშვებელია საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სსკ-ის 170-ე, 172-ე მუხლების შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნა უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ქონების გამოთხოვის თაობაზე ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის საჭირო ყველა კომპონენტს აკმაყოფილებს (მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე, მოპასუხე უნდა ფლობდეს სადავო ნივთს და მფლობელებს არ უნდა ჰქონდეთ ამ ნივთის ფლობის უფლება) და, შესაბამისად, საფუძვლიანია, ხოლო ამავე კოდექსის 164-ე, 168-ე მუხლების საფუძველზე პირველი მოპასუხე ვალდებულია, შეწყვიტოს მესაკუთრის კუთვნილი უძრავი ქონების მფლობელობა, გამოათავისუფლოს ბინა და ჩააბაროს ის მოსარჩელეს თავისუფალ მდგომარეობაში.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

27. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, 2017 წლის 14 ივნისის საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაუქმება მესაკუთრე მოსარჩელის სახელზე და პირველი მოპასუხის სახელზე არსებული წინა ჩანაწერის აღდგენა შემდეგი საფუძვლებით:

28. კასატორებმა მიიჩნიეს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სსსკ-ის 249-ე მუხლის მოთხოვნა და არ დაასაბუთა, თუ რა ფაქტობრივ საფუძველს დააფუძნა გასაჩივრებული განჩინება, კერძოდ, არ მიუთითა რა სახის მტკიცებულებით გაამყარა მოსაზრება, რომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება შესრულდა, ვინაიდან მეორე მოპასუხეს პირველი მოპასუხისათვის თანხის გადაცემის დამდასტურებელი არანაირი (წერილობითი, ზეპირი, ნივთიერი) მტკიცებულება არ არსებობს, რაც სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის და სასამართლო გააწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

29. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და დაედასტურებინა სესხის ხელშეკრულების შესრულების ნამდვილობა. ასევე, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, ვინაიდან მესაკუთრე მოსარჩელე არის არაკეთილსინდისიერი შემძენი.

30. კასატორების განმარტებით, ობიექტური მხრივ, თაღლითობის თავისებურება მისი ჩადენის ხერხში მდგომარეობს. მოტყუება არის ჭეშმარიტების განზრახ დამახინჯება ან გარკვეული გარემოებების განზრახ დაფარვა ქონების მესაკუთრის შეცდომაში შეყვანის მიზნით. მოტყუება შეიძლება გამოიხატოს როგორც აქტიურ ქმედებაში, ისე პასიურში. მოტყუების ფორმაა ნდობის ბოროტად გამოყენება. ასეთ შემთხვევაში მხარეეთა შორის (დამნაშავესა და დაზარალებულს შორის) არსებობს პირადი ან სპეციალური უფლებამოსილების ნდობა, რაც განსახილველ დავაში გამოიხატა სამოქალაქო-სამართლებრივ ურთიერთობაში, კერძოდ, სანოტრო ბიუროებში ჯერ მინდობილობის, ხოლო შემდგომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმებას. არც საქალაქო და არ სააპელაციო სასამართლოებმა არ გამოიკვლიეს მოპასუხეთა მოტყუებით გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების სუბიექტური და ობიექტური თვისებები, რაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია. იმისათვის, რათა დადგინდეს მისაკუთრების მართლსაწინააღმდეგო მიზანი, საკმარისია მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების განზრახვა, რა დროსაც მესაკუთრე მოსარჩელე თავისი შეხედულებისამებრ, მხოლოდ ანგარების მოტივით გამოიყენებს სხვის საკუთრებას, მას მიეცა საშუალება, განკარგოს ნივთის (პირველი მოპასუხის ბინის) ბედი.

31. კასატორების მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არ განახორციელა სესხის ხელშეკრულების ნამდვილობის მახასიათებლის კვლევა, მხარის მიერ თანხის გადაცემის და მეორე მხარის მიერ თანხის დაუფლების ფაქტი. სესხის თანხის გადაცემის ფაქტის დადგენა, რეგულირდება სსკ-ის 623-ე მუხლის შესაბამისად, სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს, დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხის და რაოდენობის ნივთი, თუმცა, უპირველეს ყოვლისა, უნდა დადგინდეს მოსარჩელის მიერ თანხის გადაცემის და, შესაბამისად, მეორე მოპასუხის მიერ მისი დაუფლების ფაქტი.

32. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 11 ოქტომბრის განჩინებით მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

33. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

34. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ სადავო უძრავი ნივთი წარმოადგენდა პირველი მოპასუხის საკუთრებას, რომელმაც მეორე მოპასუხეს გაუფორმა მინდობილობა 2015 წლის 22 ივნისს და მიანიჭა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების იპოთეკით დატვირთვისა და გასხვისების უფლება.

35. 2015 წლის 22 ივნისს აღნიშნული მინდობილობის საფუძველზე სანოტარო წესით გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, მოსარჩელემ გასცა სესხი – 10050 აშშ დოლარი. სარგებელი სესხისათვის შეადგენდა ყოველთვიურად 3%-ს სესხის ძირითად თანხაზე. სულ სესხისა და სამი თვის სარგებლის ოდენობა იყო 10954 აშშ დოლარი. იპოთეკარმა მესაკუთრისაგან წინასწარ მიიღო ერთი თვის სარგებელი. ძირი თანხა უნდა დაბრუნებულიყო 2015 წლის 22 სექტემბერს. სესხის გადაუხდელობის გამო, ნოტარიუსის მიერ გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, რის საფუძველზეც განხორციელდა სადავო ქონების აუქციონზე რეალიზაცია.

36. 2017 წლის 14 ივნისის საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ უძრავი ქონება ეკუთვნის მესაკუთრე მოსარჩელეს.

37. ზემოაღნიშნულ უძრავ ქონებას, ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, ფლობს და სარგებლობს პირველი მოპასუხე და, მოსარჩელის არაერთი მოთხოვნის მიუხედავად, ნებაყოფლობით არ ათავისუფლებს.

38. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მხარემ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული განჩინებით დაუსაბუთებლად ეთქვა უარი სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე გარიგების მოტყუებით დადების მოტივით.

39. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

40. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

41. საკასაციო საჩივარში მითითებული პრეტენზიებიდან საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მხოლოდ იმ პრეტენზიებზე, რომლებიც მოცემული დავის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანია. ამასთან, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30).

42. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მხარემ სრულად გაასაჩივრა სააპელაციო პალატის განჩინება, მათ შორის იმ ნაწილშიც, რომელშიც ძირითად სარჩელის დავის საგანს წარმოადგენდა მესაკუთრის პრეტენზია არამართლზომიერი მფლობელის უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის შესახებ.

43. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება ფართოდაა განმარტებული და იგი მოიცავს მთელ რიგ ქონებრივ/ფულად უფლებებს, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში RYSOVSKYY v. UKRAINE განმარტა, რომ როდესაც სასწორზე დევს საზოგადოებრივი ინტერესი, განსაკუთრებით, როდესაც საქმე ეხება ადამიანის ფუნდამენტალურ უფლებებს, როგორიცაა მაგალითად საკუთრების უფლება, საჯარო ხელისუფლება უნდა მოქმედებდეს კეთილსინდისიერების ფარგლებში, სათანადოდ და, რაც მთავრია, შესაბამისად. (RYSOVSKYY v. UKRAINE, 2012)

44. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში – მარქსი ბელგიის წინაღმდეგ განმარტა: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება“. (მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება განაცხ. №6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).

45. სხვა საქმეზე ევროპული სასამართლო იმეორებს, რომ „საკუთრების ცნებას დამატებითი №- ოქმის პირველი მუხლის მიხედით, დამოუკიდებელი მნიშვნელობა აქვს, რომელიც არ შემოიფარგლება ფიზიკური ნივთების ფლობით და ის დამოუკიდებელია ეროვნულ კანონმდებლობაში არსებული ოფიციალური კლასიფიკაციისგან: „საკუთრების“ ცნება არ შემოიფარგლება „არსებული საკუთრებით“, არამედ ის შეიძლება მოიცავდეს აქტივებს, სარჩელების ჩათვლით, რომლებთან დაკავშირებითაც განმცხადებელს შეუძლია განაცხადოს, რომ მას გააჩნია, საკუთრების უფლებისა ან ქონებრივი ინტერესის ეფექტური გამოყენების გონივრული და „კანონიერი მოლოდინი“ (იხ. იონერილდიზი თურქეთის წინააღმდეგ, დიდი პალატა, №48939/99, § 124, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2004-XII და პრინცი ჰანს-ადამ II ლიხტენშტეინი გერმანიის წინააღმდეგ; დიდი პალატა, N42527/98, § 83, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2001-VIII).

46. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

47. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება.

48. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

49. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, უნდა გამოიკვეთოს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, რათა მოსარჩელეს უფლება ჰქონდეს, ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს. (სუს №ას-1082-1039-2016, 2017 წლის 14 თებერვლის განჩინება; №ას-1043-1004-2016, 2016 წლის 12 დეკემბრის განჩინება; № ას-901-867-2016, 2016 წლის 9 დეკემბრის განჩინება; № ას-750-718-2016, 2016 წლის 13 ოქტომბრის განჩინება; №ას- 3-3-2016, 2016 წლის 9 მარტის განჩინება, №ას-1032-952-2017 2017 წლის 17 ოქტომბრის განჩინება, №ას-1375-1295-2017 2017 წლის 22 დეკემბრის განჩინება).

50. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის საჭირო ყველა წინაპირობა.

51. საკასაციო სასამართლო დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად ვერ შეაფასებს მოპასუხეების მოსაზრებას, რომ სააპელაციო პალატამ საკმარისად ვერ დაასაბუთა თავისი უარი სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში.

52. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის არგუმენტების საწინააღმდეგოდ საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის მსჯელობას და განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

53. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.

54. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში.

55. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას სასამართლო იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობითი დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლიობაში, რისი ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა.

56. სადავო სესხის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძვლად მოპასუხე (შეგებებულ სარჩელში – მოსარჩელე) უთითებდა გარიგების მოტყუებით დადებას.

57. მოპასუხე მხარემ მოტყუების მოტივით გარიგების ბათილად ცნობის საფუძვლად მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ, მხარეთა შეთანხმებით, გარიგება რეალურად უნდა დადებულიყო 5000 აშშ დოლარზე და დაიდო 10 050 აშშ დოლარზე, ამასთან, თანხის გამსესხებელი იყო არა სხვა ფიზიკური პირი, არამედ მოსარჩელე.

58. საკასაციო სასამართლოს განმარტავს, რომ მოტყუებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობის საკითხს არეგულირებს სამოქალაქო კოდექსის 81-82-ე მუხლები, რომელთა თანახმად თუ პირი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს, იგი უფლებამოსილია მოითხოვოს ამ გარიგების ბათილობა. ეს ხდება მაშინ, როცა აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა. თუ ერთი მხარე დუმს იმ გარემოებათა გამო, რომელთა გამჟღავნების დროსაც მეორე მხარე არ გამოავლენდა თავის ნებას, მაშინ მოტყუებულს შეუძლია მოითხოვოს გარიგების ბათილობა. გამჟღავნების ვალდებულება არსებობს მხოლოდ მაშინ, როცა მხარე ამას ელოდებოდა კეთილსინდისიერად. მოტყუებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობისათვის მნიშვნელობა არა აქვს, არასწორი ცნობების შეტყობინებით მხარე მიზნად ისახავდა რაიმე სარგებლის მიღებას, თუ – მეორე მხარისათვის ზიანის მიყენებას.

59. კანონის მითითებული დანაწესის შესაბამისად, მოტყუების საფუძვლით გარიგების ბათილობისათვის აუცილებელია, რომ მოტყუებას ნების გამომვლენში ისეთი შეცდომის გამოწვევა შეეძლოს, რომელიც ნების გამოვლენის საფუძველი ხდება.

60. მოტყუების დროს პირს შექმნილი უნდა ჰქონდეს ისეთი ობიექტური ვითარება, რომელიც ხელს შეუშლის ნების გამომვლენს ნამდვილი, ანუ მისთვის სასურველი ნების გამოვლენაში და აღნიშნული გარემოება, ყველა ნორმალურ მოაზროვნე ადამიანში არანამდვილი ნების გამოვლენას უნდა იწვევდეს, ანუ ადამიანს ობიექტური განსჯის შედეგად არ უნდა ჰქონდეს თავისი ნამდვილი ნების გამოვლენის შესაძლებლობა, შესაბამისად, მოტყუების ფაქტი იმდენად თვალსაჩინო და აშკარა უნდა იყოს, რომ ნებისმიერი საშუალო განვითარებისა და აზროვნების ადამიანის მოტყუება უნდა იყოს შესაძლებელი (სუსგ 16.06.2014 წელი, საქმე №ას-182-171-2014, 20.01.2016წ. საქმე №ას-1117-1051-2015).

61. განსახილველ შემთხვევაში შეგებებული სარჩელის ავტორებმა სათანადო მტკიცებულებებით ვერ დაადასტურეს ზემოთ დასახელებული ნორმით გათვალისწინებული გარიგების ბათილად ცნობის წანამძღვრების არსებობა. მათ მიერ მითითებული გარემოებანი კი შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას არ იძლეოდა.

62. რაც შეეხება კასატორის მოთხოვნას აუქციონის შედეგების ბათილად ცნობისა და სადავო ქონების პირველი მოპასუხის სახელზე აღრიცხვის შესახებ, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 23 მარტის განჩინებით აღნიშნულ ნაწილში სამოქალაქო საქმიდან ცალკე გამოყო მოპასუხეების სააპელაციო საჩივარი და ამ ნაწილში საქმე განსახილველად განსჯადობით გადაეცა ამავე სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

63. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

64. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

65. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

66. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

67. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

68. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით მ. კ-ას მიერ 2018 წლის 8 ოქტომბერს №- საგადახდო დავალებით გადახდილი 600 ლარის 70% – 420 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. და ი. კ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორებს – მ. კ-ასა (პირადი №-...) და ი. კ-ას (პირადი №-.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით მ. კ-ას მიერ 2018 წლის 8 ოქტომბერს №- საგადახდო დავალებით გადახდილი 600 ლარის 70% – 420 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

პ. ქათამაძე