საქმე №ას-1154-2018 13 დეკემბერი, 2018 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ა. ჩ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. ტ-ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 27 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ა. ჩ-მა (შემდგომში – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. ტ-ის (შემდგომში – მოპასუხე) მიმართ დედის დაკრძალვის ხარჯის – 20000 ლარის, სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანიდან სიცოცხლის ბოლომდე ყოველთვიური სარჩოს – 200 ლარის, მიუღებელი შემოსავლის – 60000 ლარის, მკურნალობის (ოპერაცია და ოპერაციის შემდგომი მკურნალობა, მედიკამენტები) – 10000 ლარის, მომვლელისათვის ბანკიდან გამოტანილი პროცენტიანი სესხის – 4 000 ლარის, სულ მატერიალური ზიანის – 120,000 ლარის, ასევე, მორალური ზიანის – 1,500,000 ლარის, ექსპერტიზის ჩატარების ხარჯის – 1225 ლარის, სასამართლოში გამოცხადების ხარჯის – 200 ლარი, მთლიანობაში – 1,621.000 ლარის ანაზღაურების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2013 წლის 22 ოქტომბერს ახალციხის რაიონული სასამართლოს განაჩენით მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 276-ე მუხლის მე-3 და მე-5 ნაწილებით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის.

3. 2012 წლის 6 დეკემბერს მოპასუხე მართავდა კუთვნილ ავტომანქანას, რა დროსაც დაარღვია მოძრაობის წესები და შეეჯახა სხვა ავტომობილს, რის შედეგადაც გარდაიცვალა მოსარჩელის დედა, ხოლო მოსარჩელემ მიიღო სხეულის მძიმე დაზიანება, რაც დასტურდებოდა სასამართლო სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნით და სასამართლოს განაჩენით. 2014 წელს სამედიცინო ექსპერტიზამ დაადასტურა, რომ მოსარჩელე გახდა მე-3 ჯგუფის ინვალიდი.

4. მოსარჩელის განმარტებით, შეჯახებით მიადგა როგორც ფიზიკური, ასევე ქონებრივი და მორალური ზიანი, რადგან დედის დაკრძალვის ხარჯმა (დასაფლავება, ქელეხი, ორმოცი, წლისთავი, სასაფლაოს მოწყობა) შეადგინა 20 000 ლარზე მეტი.

5. ავტოსაგზაო შემთხვევამდე მოსარჩელე ამუშავებდა ნახევარ ჰექტარ მიწის ნაკვეთს და ეწეოდა მცირე ვაჭრობას, მისი ყოველწლიური შემოსავალი შეადგენდა მინიმუმ 20 000 ლარს. შესაბამისად, მან მოპასუხისაგან მიუღებელი შემოსავლის სახით მოითხოვა 60 000 ლარი.

6. მოსარჩელის ჯანმრთელობის მოშლის გამო მკურნალობისა და მედიკამენტების შეძენის ხარჯმა შეადგინა 10 000 ლარზე მეტი.

7. მოსარჩელის განმარტებით, მის მიერ ყოველთიური ხარჯების ნაწილობრივ დაფარვის მიზნით, ბანკიდან აიღო პროცენტიანი სესხი – 4 000 ლარი, რასაც ემატებოდა პროცენტი.

8. რაც შეეხება მორალური ზიანს, მოსარჩელემ მიუთითა, რომ განიცადა როგორც ფიზიკური, ასევე სულიერი (მორალური) ტკივილი. მოპასუხის დანაშაულებრივი ქმედებით დაირღვა მოსარჩელის არაქონებრივი (მორალური) უფლება, ზიანი მიადგა მის სულიერ სიკეთეს – სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას (მოსარჩელის უახლესი ადამიანის – დედის გარდაცვალების გამო). აღნიშნულმა გამოიწვია ძლიერი ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ტრავმა.

მოპასუხის პოზიცია:

9. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად ზიანის ასანაზღაურებლად მოსარჩელემ გამოძიების დროს მას მოსთხოვა 30000 ლარი, რაც მოპასუხემ მთლიანად გადაუხადა. 15000 ლარი გადასცა ხელზე, ხოლო დანარჩენ 15,000 ლარზე სანოტარო წესით გააფორმეს სესხის ხელშეკრულება.

10. მოპასუხემ ასევე განმარტა, რომ მოსარჩელე ავტოსაგზაო შემთხვევამდე იყო შრომისუუნარო. მას ჰქონდა დაზღვევა და საავადმყოფოში ოპერაციისა და მკურნალობის თანხა არ გადაუხდია. რაც შეეხება მოსარჩელის ყოველწლიურ შემოსავალს, მოპასუხემ განმარტა, რომ მოსარჩელის ოჯახი იმყოფება სიღარიბის ზღვარს მიღმა 2011 წლიდან და შეუძლებელია მისი წლიური შემოსავალი 20000-25000 ლარი იყოს. მოპასუხემ ასევე მიუთითა, რომ მოსარჩელეს ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს მარცხენა ფეხზე არანაირი ტრავმა არ მიუღია და მისი დაინვალიდების მიზეზს ავტოსაგზაო შემთხვევა არ წარმოადგენს. იგი ბავშვობიდან იყო მესამე ჯგუფის ინვალიდი. ამის მიუხედავად მოსარჩელე შრომისუნარიანია, მას არანაირი მომვლელი და ყოველთვიური სარჩო არ ესაჭიროება.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

11. ახალქალაქის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 27 თებერვლის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

13. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2012 წლის 6 დეკემბერს მოპასუხე მოძრაობდა კუთვნილი ავტომანქანით, რა დროსაც ვერ უზრუნველყო მოძრაობის უსაფრთხოების წესების დაცვა, გადავიდა სავალი ნაწილის მარცხენა მხარეს და შეეჯახა ავტომანქანას, რომელსაც მართავდა სხვა ფიზიკური პირი.

14. ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს მხარეებმა მიიღეს ჯანმრთელობის მძიმე ხარისხის დაზიანება, ხოლო მოსარჩელის საავადმყოფოში მიყვანამდე გარდაიცვალა.

15. 2013 წლის 2 ოქტომბერს ახალციხის რაიონული სასამართლოს განაჩენით დამტკიცდა პროკურორსა და ბრალდებულ მოპასუხეს შორის დადებული საპროცესო შეთანხმება, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 276-ე მუხლის მე-3 და მე-5 ნაწილებით გათვალისწინებულ დანაშაულზე.

16. ბრალდებულმა თავი სრულად ცნო დამნაშავედ და მტკიცებულებები სადავოდ არ გაუხდია.

17. სასამართლო განაჩენი შესულია კანონიერ ძალაში.

18. საქმის მასალებით ასევე დადგენილია, რომ 2012 წლის 6 დეკემბერს, ავტოსაგზაო შემთხვევის შემდეგ, მოსარჩელე გადაყვანილ იქნა მრავალპროფილურ სამედიცინო ცენტრში. სამედიცინო დოკუმენტაციის მიხედვით, კლინიკაში მიყვანისას მოსარჩელის კლინიკური დიაგნოზია: ტრავმული შოკი, ბარძაყის ძვლის სხეულის მოტეხილობა, მუცლის ღრუს დახურული ტრამვა, მწვავე მუცელი. კლინიკაში მას ჩაუტარდა შესაბამისი მკურნალობა (მათ შორის, ოპერაციის დასახელება: 1. დიაგნოსტიკური ლაპარატომია; ჰემოსტაზი; სანაცია; დრენირება; ქვედა ღრუ ვენის ტოტის ლიგირება; 2. მარჯვენა ბარძაყის ძვლის მეტალოსინთეზი). კლინიკიდან მისი გაწერის თარიღია 2012 წლის 12 დეკემბერი.

19. საქმის მასალებით ასევე ირკვევა, რომ მოსარჩელე მკურნალობდა სამედიცინო ცენტრში 2013 წლის 4 იანვრიდან - 2013 წლის 12 იანვრის ჩათვლით (დაუზუსტებელი დიაგნოზი – პნევმონია მძიმე მიმდინარეობით). მან წარმოადგინა 2016 წლის 16 ოქტომბერს კლინიკაში ელექტრონეირომიოგრაფიის კვლევის ჩატარების დამადასტურებელი მტკიცებულება.

20. სსებ შემოწმების №4---- აქტის მიხედვით, 2002 წლის 22 აგვისტოდან უვადოდ მოსარჩელეს დაუდგინდა ინვალიდობის მესამე ჯგუფი. ამავე აქტში აღნიშნულია, რომ მუშაობა შეუძლია შეზღუდულად.

21. საქმეში წარმოდგენილი სამედიცინო დაწესებულების მონაცემებით, 2015 წლის 5 მაისის მდგომარეობით, მოსარჩელეს დაუდგინდა მარცხენა მცირე წვივის პოსტტრავმული ნეიროპათია, მნიშვნელოვნად გამოხატული მარცხენა ქვედა კიდურის მონოპარეზი. აქვე მითითებულია, რომ ეკუთვნის ზომიერად გამოხატული შესაძლებლობის მესამე ჯგუფის შეზღუდვის სტატუსს.

22. სააპელაციო პალატამ შეაფასა მოსარჩელის მოთხოვნა 10 000 ლარის მკურნალობისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურების შესახებ და მიიჩნია, რომ აღნიშნული ოდენობით ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულებები მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია.

23. პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2016 წლის 25 ნოემბრის სხდომაზე (13:18:59) 10 000 ლარის ოდენობით მკურნალობის ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულების და შესაბამისი გაანგარიშების თაობაზე (თუ რისგან შედგება დასახელებული თანხა და რით დასტურდება ხარჯების გაწევა მხარის მიერ) მოსარჩელემ განმარტა, რომ ოპერაცია ჩაუტარდა და მკურნალობას გადიოდა სადაზღვევო პოლისით. მისივე განმარტებით, მედიკამენტების შეძენის თაობაზე ქვითრები არ გააჩნია, შესაბამისად, განსახილველ საქმეში მტკიცებულებების არარსებობის გამო, არ დასტურდება დასახელებული ხარჯის აპელანტის მიერ გაწევის ფაქტობრივი გარემოება (ამ არგუმენტის საწინააღმდეგოდ მოპასუხე მიუთითებდა, რომ მხარის მკურნალობის ხარჯი ანაზღაურებულ იქნა სადაზღვევო კომპანიის მიერ და მოსარჩელეს არ გადაუხდია მკურნალობის საფასური. შესაგებელში დასახელებული ამ არგუმენტის საწინააღდეგოდ, მოსარჩელეს დავის განხილვის შემდგომ ეტაპზეც არ წარუდგენია მითითებული სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი უტყუარი მტკიცებულებები. მისივე განმარტებებით, დასტურდება სარჩელში მითითებულის საწინააღმდეგო გარემოებები).

24. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 992-ე მუხლით, 408-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით, 411-ე მუხლით და მიუთითა, რომ ზემოაღნიშნული მოთხოვნის ფარგლებში მხარემ უნდა დაადასტუროს, მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მიღებული სხეულის დაზიანების არარსებობისა და შრომის უნარის შენარჩუნების პირობებში კვლავ მიიღებდა თუ არა იმ შემოსავალს, რაც ამ შემთხვევამდე გააჩნდა.

25. მიუღებელი შემოსავლის სახით მოპასუხისათვის 60 000 ლარის დაკისრების, ასევე, ყოველთვიური სარჩოს სახით 2012 წლის 6 დეკემბრიდან სიცოცხლის ბოლომდე 200 ლარის დაკისრების თაობაზე მოთხოვნა მოსარჩელემ დააფუძნა იმ გარემოებებზე, რომ იგი ამუშავებდა მიწის ნაკვეთს, ეწეოდა მცირე ვაჭრობას, რაც დასტურდება ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის გამგებლის წარმომადგენლის ადმინისტრაციულ ერთეულში 2015 წლის 20 ივლისის №73 ცნობით. დასახელებულ ცნობაზე მითითებით მოსაჩელემ აღნიშნა, რომ მისი შემოსავალი წელიწადში შეადგენდა 20 000-25000 ლარამდე.

26. მოცემული სასარჩელო მოთხოვნის სწორად გადაწყვეტისათვის სააპელაციო სასამართლომ არსებითი მნიშვნელობის გარემოებად დადგენა, რომ მოსარჩელე იყო შრომისუნარიანი, გააჩნდა შემოსავალი და ავტოსაგზაო შემთხვევით მიღებული სხეულის დაზიანების შედეგად სრულად დაკარგა შრომის უნარი, შესაბამისად, აღარ გააჩნია შემოსავალი, რასაც იღებდა მანამდე. სარჩოს ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომა პირს ართმევს შესაძლებლობას, ჰქონდეს სამუშაო და იღებდეს შესაბამის ანაზღაურებას. ამასთან, სარჩოს მიღების უფლება წარმოადგენს პირის შესაძლებლობას, აუნაზღაურდეს ზიანი, რაც მიიღო ტრავმის სახით. სარჩოს მიღებით ხდება პირისათვის შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფა ტრავმის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღაურების შესაბამისად. თავად ის გარემოება, რომ, ტრავმის მიღების გამო, მოსარჩელემ დაკარგა შრომის უნარი და შესაბამისი შემოსავლის მიღების შესაძლებლობა, წარმოშობს საფუძვლიან და კანონიერ ვარაუდს იმასთან დაკავშირებით, რომ სხეულის დაზიანების მიუღებლობის შემთხვევაში იგი განაგრძობდა მუშაობას და მიიღებდა შემოსავალს.

27. განსახილველ შემთხვევაში საქმის მასალებით არ დასტურდება ის ფაქტი, ეწეოდა თუ არა მოსარჩელე ავტოსაგზაო შემთხვევამდე რაიმე სახის საქმიანობას და გააჩნდა თუ არა მას შემოსავალი, მით უფრო იმ ოდენობით, რასაც იგი სარჩელში მიუთითებს. ზიანის ოდენობას სასამართლო ვერ განსაზღვრავს მხოლოდ სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენის საფუძველზე. აპელანტი ზიანის მიყენების ფაქტს ადასტურებს წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით და მისივე ახსნა-განმარტებით, მაგრამ მატერიალური ზიანისა და მიუღებელი შემოსავლის ოდენობის განმსაზღვრელი მტკიცებულება როგორც ზოგადად, ასევე იმ ოდენობით, რასაც მხარე სარჩელით მოითხოვს, მას საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე სასამართლოსთვის არ წარუდგენია. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ, როგორც ზიანის მიყენების ფაქტის, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს (აპელანტს), სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მხარის მხოლოდ ზეპირ განმარტება იმასთან დაკავშირებით, რომ ეწეოდა მცირე მეწარმეობას, ამუშავებდა მიწის ნაკვეთს და მისი ყოველწლიური შემოსავალი შეადგენდა მინიმუმ 20 000 ლარს, ხოლო, ავტოსაგზაო შემთხვევის შემდეგ მიღებული დაზიანების გამო, ვეღარ მუშაობს. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ სპეციალისტის ცნობაში აღნიშნულია, რომ მოსარჩელე ამუშავებდა 1.5 ჰექტარ მიწის ნაკვეთს 2012 წლის 6 დეკემბრამდე. 2012 წლის 6 დეკემბერს ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მიღებული დაზიანებების გამო, ის ვეღარ მუშაობს, ასევე მითითებულია, რომ იგი ეწეოდა ვაჭრობას და მისი შემოსავალი წელიწადში შეადგენდა დაახლოებით 20 000-25 000 ლარამდე თანხას.

28. უპირველეს ყოვლისა, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ თავად მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულების მიხედვით, იგი 2011 წლიდან რეგისტრირებულია სოციალურად დაუცველი ოჯახების ერთიან ბაზაში და წლების განმავლობაში იღებს შემწეობას (ტომი პირველი, ს.ფ. 41), შემწეობის მიღების თაობაზე ფაქტობრივი გარემოება დაადასტურა თავად მოსარჩელემაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2016 წლის 25 ნოემბრის სხდომაზე 913:18:59), რაც თავისთავად წინააღმდეგობაშია მისივე განმარტებასთან, ვაჭრობის და მოსავლის მოყვანის შედეგად ყოველწლიურად 20 000-25 000 ლარის ოდენობით შემოსავლის მიღების შესახებ. ამასთან, შესწევს თუ არა საერთოდ (შეზღუდულად) შრომის უნარი, არ შეიძლება დადგინდეს ამ საკითხისადმი კომპეტენციის არმქონე პირის – გამგებლის წარმომადგენლის მიერ გაცემული ცნობით. გარდა ამისა, დასახელებული ცნობის გამცემი პირები მოწმის სახით დაიკითხნენ პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2016 წლის 25 ნოემბრის სხდომაზე, სადაც მათ განაცხადეს, რომ ცნობას ხელი მოაწერეს მისი შინაარსის გაცნობის გარეშე (სპეციალისტი აღნიშნავს, რომ კარგად არ ფლობს ქართულ ენას, მას მოსარჩელის მამამ წარუდგინა მზა ცნობა ხელმოსაწერად და უთხრა, რომ იგი ესაჭიროებოდა სოციალური დახმარების განყოფილებაში წარსადგენად; რაც შეეხება გამგებლის წარმომადგენელს, მან განმარტა, რომ მხოლოდ ცნობაზე სპეციალისტის ხელმოწერის არსებობის გამო, მოაწერა ხელი და მასში მითითებულ საკითხებზე არ გააჩნია პასუხი).

29. ამასთან, ის გარემოება, რომ მომხდარი საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად, დაზარალებულს, როგორც თავადვე განმარტავს, სრულად წაერთვა საერთო შრომის უნარი, საქმის მასალებით არ დასტურდება. საქმის მასალებში არ არის წარმოდგენილი ამ გარემოების დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულება; მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნავდა, რომ მზად იყო გაევლო სამედიცინო-საექსპერტო შემოწმება, რომელიც დაადასტურებდა შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხს. სსებ შემოწმების №4-.. აქტის მიხედვით, მოსარჩელეს 2002 წლის 22 აგვისტოდან დადგენილი აქვს ინვალიდობის მე-3 ჯგუფი უვადოდ. მას შეზღუდული აქვს შრომისუნარიანობა, ე.ი. დასახელებული აქტის მიხედვით, მოსარჩელეს მუშაობა შეუძლია შეზღუდულად. სააპელაციო სასამართლოში მხარის მიერ წარმოდგენილი სამედიცინო ცენტრის 2017 წლის 24 თებერვლის სსე შემოწმების აქტის ამონაწერის მიხედვით, „წინააღმდეგ ნაჩვენებია მნიშვნელოვანი ფიზიკური დატვირთვა“.

30. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მხარის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება ის გარემოება, რომ მხარეს გააჩნდა შემოსავალი 20 000-25 000 ლარის ოდენობით და ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად შრომის უნარი სრულად წაერთვა. როგორც აღინიშნა, სამედიცინო-საექსპერტო შემოწმება, რომელიც დაადასტურებდა შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხს, წარმოდგენილი არ არის, რაც შეეხება სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტის №ღ-... დასკვნას, ასევე დასახელებული დასკვნის შემდგენი სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტის მიერ საქმის განხილვისას მიცემულ ზეპირ განმარტებას (ექსპერტმა ზეპირი განმარტების მიცემისას მიუთითა, რომ მოსარჩელეს, მართალია არ ჩატარებია ხერხემლის კვლევა, თუმცა მისი შეფასებით, ფეხის მარცხენა კიდურის დაზიანება და მისი ფუნქციის მოშლა დაკავშირებულია ტრავმასთან), აღნიშნულით არ დგინდება ტრამვის შედეგად შრომის უნარის სრულად დაკარგვა. ამავე მსჯელობაზე დაყრდნობით, სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა ყოველთვიური სარჩოს სახით 2012 წლის 6 დეკემბრიდან სიცოცხლის ბოლომდე 200 ლარის დაკისრების თაობაზე.

31. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მხარეთა შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპის გათვალისწინებით, სასამართლო შეზღუდულია მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებითა და მათ მიერ მითითებული მტკიცებულებებით. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ასეთ პირობებში, სასამართლო გადაწყვეტილებას იღებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით. მტკიცების ნაკლი კი სამართალწარმოებაში მხარისათვის არასასურველ შედეგს იწვევს.

32. ამდენად, სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელე ავარიამდე ეწეოდა საქმიანობას (ამუშავებდა მიწის ნაკვეთს, ასევე, ეწეოდა ვაჭრობას) და შედეგად გააჩნდა შემოსავალი 20 000-25 000 ლარამდე ოდენობით, ხოლო ავარიის შედეგად სრულად დაკარგა შრომის უნარი, რის გამოც ვერ იღებს დასახელებული ოდენობით შემოსავალს, სასამართლოს მიერ ვერ იქნება გაზიარებული იმ მტკიცების ნაკლის გამო, რომელის თაობაზეც ზემოთ აღინიშნა;

33. დაუსაბუთელია ასევე მოსარჩელის მოთხოვნა მის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის 4 000 ლარის დაკისრების თაობაზე. ამ მოთხოვნის საფუძვლად მხარემ სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნა, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მიყენებული დაზიანებების გამო, მკურნალობის მიზნით ხარჯის გასაწევად, ბანკიდან აიღო სესხი 4 000 ლარის ოდენობით. მოსარჩელე საჭიროებს ოპერაციას, თუმცა, უსახსრობის გამო, ვერ იკეთებს, აგრეთვე საჭიროებს მომვლელს, რაც დამატებით ხარჯს მოითხოვს.

34. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ, მართალია, საქმის მასალებში, კერძოდ, წარმოდგენილია ბანკსა და მოსარჩელეს შორის დადებული 2015 წლის 21 აგვისტოს საკრედიტო ხელშეკრულება, თუმცა გაურკვეველია და საქმის მასალებით არ დგინდება დასახელებული ხელშეკრულების ფარგლებში მიღებული თანხის კავშირი სასარჩელო მოთხოვნასთან. არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულებები იმის თაობაზე, რომ კრედიტის სახით ბანკიდან 4 000 ლარის აღება განპირობებული იყო ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მიყენებული დაზიანებების გამო, მკურნალობის მიზნით გასაწევი ხარჯით (საქმეს არ ერთვის და დავის განხილვისას მხარეს არ წარუდგენია მკურნალობის მიზნით დასახელებული ოდენობის ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულებები).

35. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამდენად, ამ ნორმის დანაწესი განსაზღვრავს, თუ რომელი გარემოებები უნდა დამტკიცდეს სამოქალაქო საქმის განხილვის და გადაწყვეტის მიზნით (მტკიცების საგანი) და ვინ, ე.ი. რომელმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს ეს გარემოებები (მტკიცების ტვირთი). მტკიცების საგნის განსაზღვრისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს სარჩელს და მოპასუხის შესაგებელს: მტკიცების საგანს შეადგენენ ფაქტები, რომლებზეც მოსარჩელე და მოპასუხე ამყარებენ თავიანთ სასარჩელო მოთხოვნებსა და სარჩელის წინააღმდეგ მიმართულ შესაგებელს. კიდევ უფრო მკაფიოდ ეს პოზიცია გამოკვეთილია ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილში, რომლის თანახმად, სამოქალაქო სამართალწარმოება უნდა განხორციელდეს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. ამ პრინციპის თანახმად, თითოეული მხარე სარგებლობს თანაბარი შესაძლებლობით, რომ მათ განკარგონ ფაქტიური გარემოებების დადგენის საპროცესო საშუალებები, ამასთან შეჯიბრებითობა გულისხმობს მხარეთა უფლებას, მიუთითონ ფაქტებზე თავიანთი მოთხოვნების თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და წარმოადგინონ მტკიცებულებები ამ ფაქტების დადასტურება-დამტკიცებისათვის.

36. ამდენად, სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თითოეული მხარის უფლებრივ ტვირთს წარმოადგენს იმ ფაქტების მითითება და დამტკიცება, რომლითაც მხარეებს სურთ დაასაბუთონ თავიანთი სასარჩელო მოთხოვნები ან გააქარწყლონ სასარჩელო მოთხოვნათა დასასაბუთებლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

37. სსსკ-ის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის, 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 105-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტმა (მოსარჩელემ) ვერ უზრუნველყო საპროცესო კოდექსის დასახელებული ნორმებით დადგენილი წესის დაცვით, სასარჩელო მოთხოვნათა (მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ მკურნალობასა და მედიკამენტების შეძენის ხარჯის ასანაზღაურებლად 10 000 ლარის დაკისრების; მიუღებელი შემოსავლის – 60 000 ლარის დაკისრების; ყოველთვიური სარჩოს სახით 2012 წლის 6 დეკემბრიდან სიცოცხლის ბოლომდე 200 ლარის დაკისრების; ხარჯის გასაწევად ბანკიდან აღებული სესხის – 4 000 ლარის დაკისრების) საფუძვლიანობის დადასტურება სასამართლოსათვის სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით.

38. რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას დედის დაკრძალვის ხარჯების (დასაფლავება, ქელეხი, ორმოცი, წლისთავი, სასაფლაოს მოწყობა) ასანაზღაურებლად მოპასუხისათვის 20 000 ლარის და მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად 1 500 000 ლარის დაკისრების თაობაზე, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, დადასტურებულია ის გარემოება, რომ 2012 წლის 6 დეკემბრის ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად გარდაიცვალა მოსარჩელის დედა. მოპასუხემ დაარღვია ავტომობილის უსაფრთხოების წესები, რამაც გამოიწვია ავტოსაგზაო შემთხვევა. ასევე აღინიშნა, რომ ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 2 ოქტომბრის №1/253-13 კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დამტკიცდა პროკურორსა და ბრალდებულს შორის დადებული საპროცესო შეთანხმება. ბრალდებულმა თავი სრულად ცნო დამნაშავედ და მტკიცებულებები სადავოდ არ გაუხდია. სააპელაციო პალატამ მიუთითა დაკრძალვასთან დაკავშირებული ხარჯების დაფარვის საკითხის შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2002 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებაზე (საქმე №3კ/441-01), რომლითაც დადგინდა სასამართლო პრაქტიკა, თუმცა აქვე გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ დიდი პალატის ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებით, დაკრძალვასთან დაკავშირებული თითოეული პროცედურის მაქსიმალური ღირებულება განისაზღვრა კონკრეტული თანხით (სულ–2500 ლარი), თუმცა მოცემულ შემთხვევაში გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ დიდი პალატის მიერ დასახელებული გადაწყვეტილების მიღებიდან გასულია 10 წელზე მეტი დრო. შესაბამისად, აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიზანშეწონილად ჩათვალა, დაკრძალვისათვის აუცილებელი ხარჯის განსაზღვრა 5000 ლარის ოდენობით (2000 ლარი – საფლავის მოწყობისათვის, 2000 ლარი – ქელეხისათვის, ხოლო 1000 ლარი – ორმოცისათვის. სწორედ ამ პროპორციით ჰქონდა განსაზღვრული დაკრძალვისათვის გაწეული ხარჯი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდ პალატას).

39. აპელანტის (მოსარჩელის) მოთხოვნის – მორალური ზიანის ანაზღურების თაობაზე მსჯელობისას, სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსკ-ის 413-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნას მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევაში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც. აღნიშნული ნორმა ადგენს ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევაში დაზარალებულისათვის, ქონებრივი ზარალის გარდა, არაქონებრივი ზარალის ანაზღაურების შესაძლებლობას და საფუძვლებს.

40. მორალური ზიანის შინაარსში იგულისხმება სამართლებრივად დაცული იმ არაქონებრივი ინტერესის ხელყოფა, რომელსაც მატერიალურად არაფერი შეესაბამება (სულიერი ან ფიზიკური ტკივილი, განცდა და სხვა). პირს ზიანი დაეკისრება, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები, კერძოდ, თუ ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი. ამასთან, მორალური ზიანის ანაზღაურების საკითხი დგება იმ შემთხვევაში, როცა ზიანი სამართლებრივად მნიშვნელოვანია და, ამდენად, ანგარიშგასაწევი. მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველს წარმოადგენს დაზარალებულის სულიერი და ფიზიკური ტანჯვა, რომელიც გამოწვეულია მოქმედებით (უმოქმედობით) და რომელიც ხელყოფს მოქალაქის კანონით გათვალისწინებულ არამატერიალურ სიკეთეს. მორალური ზიანი ანაზღაურდება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად, ანუ როგორც ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისას, ისე მისგან დამოუკიდებლად.

41. ამასთან, მორალური ზიანის ანაზღაურება ხდება ფულადი ანაზღაურების სახით. მორალური ზიანის ანაზღაურება უნდა ეფუძნებოდეს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში მიყენებულ ფიზიკური და მორალური ტანჯვის ხარისხს.

42. მორალური ზიანის ანაზღაურებისას მისი ოდენობა განისაზღვრება სასამართლოს შეხედულების მიხედვით. მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. მოსარჩელე უფლებამოსილია, სასარჩელო განცხადებაში მიუთითოს თანხა, რომელსაც ის ითხოვს მიყენებული სულიერი და ფიზიკური ტკივილის კომპენსაციისათვის, მაგრამ ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა და ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება სასამართლოს შეხედულებით. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მორალური ზიანის ანაზღურებას მოითხოვს 1 500 000 ლარის ოდენობით. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების უმთავრეს მიზანს არ წარმოადგენს ხელყოფილი უფლებების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებელია მისი სრული კომპენსაცია, მისი მიზანია დაზარალებულის საზოგადოების თვალში მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების შემსუბუქება. კომპენსაცია მიმართულია უარყოფითი ემოციების გასაქარწყლებლად.

43. მორალური ზიანის ანაზღაურების პრევენციული ფუნქციის განხორციელებისათვის მნიშვნელობა ენიჭება ისეთ ფაქტორს, როგორიცაა სამართალდარღვევის განმეორების საშიშროება ზიანის მიმყენებლის მიერ. ამასთან, ანაზღაურება უნდა იყოს გონივრული და სამართლიანი. ფულადი კომპენსაციის ოდენობა არ უნდა იყოს უზომოდ გაზრდილი და არ უნდა მოწყდეს რეალობას, მისი მიზანი არ უნდა იყოს მოპასუხის დასჯა. მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული ხელყოფის ხასიათი, მისი გავლენა პირის არამატერიალურ სიკეთეზე. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს პირის დარღვეული უფლებების ხასიათი, ამ დარღვევის ნეგატიური როლი პიროვნებაზე, ჯანმრთელობის დაზიანების ხარისხი და ა.შ.

44. ზემოაღნიშნული მსჯელობის და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების (მოპასუხის დანაშაულებრივი ქმედების შედეგად მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევისას მოსარჩელემ მიიღო ჯანმრთელობის მძიმე ხარისხის დაზიანება, ხოლო ამავე ავტომანქანის მგზავრი – მოსარჩელის დედა საავადმყოფოში მიყვანამდე გარდაიცვალა) გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოს ასანაზღაურებელი მორალური ზიანის გონივრულ ოდენობად მიაჩნია 10000 ლარი. ამდენად, ამ ნაწილში სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ასახული მსჯელობა.

45. აქვე სააპელაციო პალატის შეფასებით, ზემოაღნიშნული თანხის მოპასუხისათვის დაკისრების მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილდეს იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელისათვის 15 000 ლარი მოპასუხეს, სწორედ დასახელებული ავტოსაგზაო შემთხვევიდან გამომდინარე, ზიანის ასანაზღურებლად აქვს გადახდილი, რაც დასტურდება საქმის მასალებით. სააპელაციო პალატამ დასახელებული გარემოებაზე მსჯელობისას მნიშვნელოვნად მიიჩნია მოპასუხის შესაგებელი და მისი განმარტება, ასევე, შესაგებელში ასახული პოზიციის დასადასტურებლად წარდგენილი მტკიცებულებები (წერილობით მტკიცებულებები, მოწმეთა ჩვენებები) და აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ მოსარჩელის არგუმენტები, კერძოდ, მოპასუხემ განმარტა, რომ მან მოსარჩელეს, ავტოსაგზაო შემთხვევიდან გამომდინარე, ზიანის ასანაზღაურებლად, მისივე მოთხოვნით, გადასცა 30 000 ლარი ორ ეტაპად. მხარის განმარტებით, 15 000 ლარი გადასცა წერილობითი მტკიცებულების გარეშე, ავტომანქანაში. ამასთან, დარჩენილი 15 000 ლარის გადაცემის თაობაზე მხარე მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ სანოტარო აქტებზე ვალის აღიარების და მისი გაუქმების თაობაზე. აპელანტი უარყოფს მის მიერ 15 000 ლარის ავტომანქანაში გადაცემის გზით მოპასუხისაგან მიღებას.

46. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ აღნიშნულის თაობაზე სხვა მტკიცებულებები საქმის მასალებში წარმოდგენილი არ არის (დასახელებული თანხის გადაცემაზე მიუთითებენ პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხული მოწმეები, მათ შორის, მოპასუხის მამა, თუმცა მათი ჩვენებები დასახელებული გარემოების დასადასტურებლად, სხვა მტკიცებულების არარსებობის პირობებში, საკმარისი არ არის). ამასთან, სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაქცია საქმის მასალებში, კერძოდ, ტომი პირველი, ს.ფ. 128-131-ზე წარმოდგენილ ვალის აღიარების სანოტარო აქტს, რომელიც დამოწმებულია 2013 წლის 22 ოქტომბერს. აღნიშნული გარიგების მიხედვით, მოპასუხემ და ორმა ფიზიკურმა პირმა აღიარეს, რომ გააჩნდათ მოსარჩელის ვალი 15 000 ლარის ოდენობით, რაც უნდა გადაეხადათ მისთვის სრულად 2013 წლის 25 დეკემბრამდე. დასახელებული პირები, ასევე მოსარჩელე, ხელს აწერენ ვალის აღიარების ხელშეკრულებას. ამავე ტომში, ს.ფ. 126-127-ზე წარმოდგენილია 2013 წლის 16 დეკემბრის სანოტარო აქტი იმავე პირების ხელმოწერით, ვალის აღიარების გაუქმების თაობაზე. მასში აღნიშნულია, რომ მოვალეები და კრედიტორი შეთანხმდნენ ვალდებულების (15 000 ლარის კრედიტორისათვის გადაცემის) სრულად შესრულების გამო, ვალის აღიარების ხელშეკრულების გაუქმებაზე. სწორედ დასახელებულ სანოტარო აქტებზე მითითებით მოპასუხემ განმარტა, რომ მხარეთა შორის არ არსებობდა სესხის ან რაიმე სხვა სახის ურთიერთობა, ამდენად, არ შემდგარა მხარეებს შორის გარიგება ვალის აღიარების თაობაზე, არამედ მოსარჩელე მოითხოვდა ავტოსაგზაო შემთხვევიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურებას და დასახელებული თანხა მას ამ მიზნით გადაეცა. ამასთან, მოპასუხის განცხადებით, დასახელებულ სანოტარო აქტში სხვა ორი ფიზიკური პირის მითითება მოსარჩელემ მოითხოვა იმ მიზნით, რომ თუკი არ მიიღებდა თანხას, სარჩელს სხვა პირების მიმართაც წარადგენდა და მათგანაც მოითხოვდა ვალდებულების შესრულებას. სააპელაციო პალატამ მნიშვნელოვნად მიიჩნია, დასახელებულ საკითხზე მსჯელობისას ყურადღება გაემახვილებინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში 2016 წლის 25 ნოემბრის სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხული მოწმის ჩვენებაზე, რომელიც წარმოადგენდა სისხლის სამართლის საქმეზე ბრალდებული ინტერესების დამცველს.

47. დასახელებული მოწმის ჩვენების მიხედვით, ბრალდებულთან საპროცესო შეთანხმების დამტკიცებას წინ უძღვოდა მასა და დაზარალებულ პირს შორის მოლაპარაკებები ზიანის ანაზღაურების თაობაზე. მისივე განმარტებით, მხარეები ვერ თანხმდებოდნენ თანხის ოდენობაზე. საბოლოოდ, შედგა შეთანხმება და დაზარალებულს გადაეცა 30 000 ლარი (როგორ აღინიშნა, ამ თანხიდან 15 000 ლარის გადახდის თაობაზე წერილობითი მტკიცებულება წარმოდგენილი არ არის, ხოლო მოსარჩელე მის მიღებას უარყოფს). ამ თანხიდან მოწმე 15 000 ლარის გადაცემის დასადასტურებლად მიუთითებს ვალის აღიარების და მისი გაუქმების თაობაზე საქმის მასალებში წარმოდგენილ სანოტარო აქტებზე და განმარტავს, რომ სწორედ ამ აქტის შედგენის და ზიანის ანაზღაურების თაობაზე ურთიერთშეთანხმების შემდეგ მიმართა განცხადებით პროკურატურას (მოწმე განმარტავს, რომ განცხადებაში აღინიშნა ბრალდებულის მხრიდან დაზარალებულის მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე), სადაც ასევე შედგა გასაუბრების ოქმი დაზარალებულთან და მას შემდეგ, რაც გაირკვა, რომ დაზარალებულის მიმართ ზიანი ანაზღაურებული იყო, მას პრეტენზია არ გააჩნდა, დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება. დასახელებულ სანოტარო აქტებზე თავისი პოზიციის ჩამოყალიბებისას არც მოსარჩელე არ უარყოფს იმ გარემოებას, რომ მხარეებს შორის არ არსებობდა სასესხო ან რაიმე სხვა ურთიერთობა, რაც საფუძვლად დაედებოდა ვალის აღიარების ხელშეკრულების გაფორმებას. მისი განცხადებით, დასახელებულ გარიგებაში მითითებული 15 000 ლარი წარმოადგენდა არა მოპასუხის კუთვნილ, არამედ, მისი დახმარების მიზნით, სოფლის მოსახლეობის მიერ შეგროვილ თანხას.

48. სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად და არადამაჯერებლად მიიჩნია მოპასუხის აღნიშნული არგუმენტი და განმატა, რომ დაზარალებულის მიმართ დახმარების სურვილის არსებობის პირობებში თანხა მას გადაეცემოდა და არავითარ საჭიროებას არ წარმოადგენდა, მეტიც, ლოგიკურ განსჯას მოკლებული იქნებოდა ამ თანხის გადაცემა ბრალდებულისათვის შემდგომში მისი დაზარალებულისათვის გადასაცემად. სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილების თანახმად, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ დადასტურებულია მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის ზიანს ასანაზღაურებლად 15 000 ლარის გადაცემის ფაქტობრივი გარემოება, როგორც მათი განმარტებებისა და მოწმეთა ჩვენებების, ასევე, საქმის მასალებში წარმოდგენილი სანოტარო აქტების საფუძველზე. დასახელებული მტკიცებულებების საწინააღდეგოდ კი მოპასუხეს სასამართლოსთვის არგუმენტირებული პოზიცია არ წარუდგენია.

49. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატის შეფასებით, სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიები პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერებას და საფუძვლიანობას დასაბუთებულ წინააღმდეგობას ვერ უწევს, შესაბამისად, არ არსებობს აპელანტის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძვლები.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

50. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

51. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სსკ-ის 316-ე, 317-ე და 992-ე მუხლები, რის შედეგადაც სასამართლომ მიიღო არასწორი გადაწყვეტილება და არსებობს სსსკ-ის 412-ე მუხლის შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველი.

52. კასატორმა აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია უდავოდ დადგენილად სადავო ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, მოწინააღმდეგე მხარის მიერ კასატორისათვის 15 000 ლარის გადაცემის და დანარჩენი 15 000 ლარის გადაცემის თაობაზე ხელწერილის დაწერის ფაქტი, ვინაიდან, აღნიშნული არ შეესაბამება სინამდვილეს და დასახელებული 15 000 ლარი კასატორმა მიიღო თანასოფლელების მიერ შეგროვებული დახმარების სახით, ხოლო სხვა თანხა მას არ მიუღია.

53. კასატორმა განმარტა, რომ სასამართლოს მიერ დადგენილი ზემოაღნიშნული ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ იყო და სასამართლოს მსჯელობა დაეყრდნო მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებს, რომლებიც მოწინააღმდეგე მხარის ახლო ნათესავები არიან. ასევე, სააპელაციო პალატას არ უნდა გაეთვალისწინებინა რწმუნებულის განცხადებები, რომელმაც საკუთარი გაცემული ცნობის თაობაზე შეცვალა განმარტება და აღნიშნა, რომ ცნობა სხვამ შეადგინა მის მაგივრად, თავად კი, წაკითხვის გარეშე, მოაწერა ხელი.

54. კასატორის განმარტებით, მისთვის მიყენებული მორალური ზიანის ოდენობა სასამართლომ თვითონ განსაზღვრა იმ პირობებში, რომ აღნიშნული ზიანი პირის ინდივიდუალური განცდაა და მისი საერთო ჭრილში განხილვა სრულიად დაუშვებელია.

55. კასატორმა აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაარღვია სსსკ-ის 59-ე მუხლით დადგენილი საქმის განხილვისა და გადაწყვეტილების ჩაბარების ვადები.

56. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 20 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

57. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

58. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2012 წლის 6 დეკემბერს მოპასუხე მოძრაობდა კუთვნილი ავტომანქანით, რა დროსაც ვერ უზრუნველყო მოძრაობის უსაფრთხოების წესების დაცვა, გადავიდა სავალი ნაწილის მარცხენა მხარეს და შეეჯახა ავტომანქანას, რომელსაც მართავდა სხვა ფიზიკური პირი.

59. ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს მხარეებმა მიიღეს ჯანმრთელობის მძიმე ხარისხის დაზიანება, ხოლო მოსარჩელის დედა საავადმყოფოში მიყვანამდე გარდაიცვალა.

60. 2013 წლის 2 ოქტომბერს ახალციხის რაიონული სასამართლოს განაჩენით დამტკიცდა პროკურორსა და ბრალდებულ მოპასუხეს შორის დადებული საპროცესო შეთანხმება, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 276-ე მუხლის მე-3 და მე-5 ნაწილებით გათვალისწინებულ დანაშაულზე.

61. ბრალდებულმა თავი სრულად ცნო დამნაშავედ და მტკიცებულებები სადავოდ არ გაუხდია.

62. სასამართლო განაჩენი შესულია კანონიერ ძალაში.

63. საქმის მასალებით ასევე დადგენილია, რომ 2012 წლის 6 დეკემბერს, ავტოსაგზაო შემთხვევის შემდეგ, მოსარჩელე გადაყვანილ იქნა მრავალპროფილურ სამედიცინო ცენტრში. სამედიცინო დოკუმენტაციის მიხედვით, კლინიკაში მიყვანისას მოსარჩელის კლინიკური დიაგნოზია: ტრავმული შოკი, ბარძაყის ძვლის სხეულის მოტეხილობა, მუცლის ღრუს დახურული ტრამვა, მწვავე მუცელი. კლინიკაში მას ჩაუტარდა შესაბამისი მკურნალობა (მათ შორის, ოპერაციის დასახელება: 1. დიაგნოსტიკური ლაპარატომია; ჰემოსტაზი; სანაცია; დრენირება; ქვედა ღრუ ვენის ტოტის ლიგირება; 2. მარჯვენა ბარძაყის ძვლის მეტალოსინთეზი). კლინიკიდან მისი გაწერის თარიღია 2012 წლის 12 დეკემბერი.

64. საქმის მასალებით ასევე ირკვევა, რომ მოსარჩელე მკურნალობდა სამედიცინო ცენტრში 2013 წლის 4 იანვრიდან - 2013 წლის 12 იანვრის ჩათვლით (დაუზუსტებელი დიაგნოზი – პნევმონია მძიმე მიმდინარეობით). მან წარმოადგინა 2016 წლის 16 ოქტომბერს კლინიკაში ელექტრონეირომიოგრაფიის კვლევის ჩატარების დამადასტურებელი მტკიცებულება.

65. სსებ შემოწმების №4--. აქტის მიხედვით, 2002 წლის 22 აგვისტოდან უვადოდ მოსარჩელეს დაუდგინდა ინვალიდობის მესამე ჯგუფი. ამავე აქტში აღნიშნულია, რომ მუშაობა შეუძლია შეზღუდულად.

66. საქმეში წარმოდგენილი სამედიცინო დაწესებულების მონაცემებით, 2015 წლის 5 მაისის მდგომარეობით, მოსარჩელეს დაუდგინდა მარცხენა მცირე წვივის პოსტტრავმული ნეიროპათია, მნიშვნელოვნად გამოხატული მარცხენა ქვედა კიდურის მონოპარეზი. აქვე მითითებულია, რომ ეკუთვნის ზომიერად გამოხატული შესაძლებლობის მესამე ჯგუფის შეზღუდვის სტატუსს.

67. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწოდად განმარტა კანონი და უდავოდ დადგენილად მიიჩნია სადავო ფაქტობრივი გარემოებები. კასატორმა ყურადღება გაამახვილა მისთვის 15 000 ლარის გადაცემის ფაქტზე და ჩათვალა, რომ აღნიშნული თანხა მას არ მიუღია.

68. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

69. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

70. საკასაციო საჩივარში მითითებული პრეტენზიებიდან საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მხოლოდ იმ პრეტენზიებზე, რომლებიც მოცემული დავის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანია. ამასთან, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30).

71. მოცემული დავის საგანია დელიქტის საფუძველზე წარმოშობილი ვალდებულების შესრულება, კერძოდ, დანაშაულით მიყენებული მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება.

72. განსახილველ საქმეზე მოვალემ ჯერ კიდევ სისხლის სამართლის წესით საქმის განხილვის პროცესში აღიარა კრედიტორის – მოსარჩელისადმი ზიანის მიყენების ფაქტი, რის დასაფარად შეუთანხმდა 30 000 ლარის ანაზღაურების შესახებ.

73. საკასაციო საჩივრით მხარე სადავოდ ხდის მის მიერ 15 000 ლარის მიღების ფაქტს.

74. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის არგუმენტების საწინააღმდეგოდ საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

75. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.

76. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში.

77. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს არა ერთ რომელიმე მტკიცებულებაზე განყენებულად, არამედ იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობითი დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლიობაში, რისი ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტი არსებობა.

78. გასაჩივრებულ განჩინებაში სააპელაციო სასამართლომ დეტალურად იმსჯელა მითითებულ საკითხზე და შეაფასა ორივე მხარის განმარტება, კერძოდ: მოპასუხემ მიუთითა, რომ სადავო ზიანის ასანაზღაურებლად მოსარჩელეს გადასცა 30 000 ლარი ორ ეტაპად. 15 000 ლარი გადასცა წერილობითი მტკიცებულების გარეშე, ავტომანქანაში, ხოლო დარჩენილი 15 000 ლარის სანოტარო წესით დამოწმებული ვალის აღიარებისა და მისი გაუქმების თაობაზე აქტების საფუძველზე. მოსარჩელემ უარყო მის მიერ 15 000 ლარის ავტომანქანაში გადაცემის გზით მოპასუხისაგან მიღება.

79. სააპელაციო პალატამ მართებულად გაიზიარა საქმის მასალებში წარმოდგენილი როგორც წერილობითი მტკიცებულებები, ისე მოწმეთა განმარტებები იმის შესახებ, რომ მხარეთა შორის სასესხო ურთიერთობა არ წარმოშობილა. ერთი მხრივ მოსარჩელეს, როგორც კრედიტორსა და, მეორე მხრივ, მოპასუხეს ორ სხვა ფიზიკურ პირთან ერთად ვალის აღიარების შესახებ დოკუმენტი შედგა სწორედ სადავო დელიქტური ვალდებულების შესრულების მიზნით, რა დროსაც სხვა ფიზიკურ პირთა ჩართვა მოსარჩელემ მოისურვა სამომავლოდ მისაღები თანხის ამოღების უზრუნველსაყოფად.

80. სააპელაციო პალატამ შეაფასა პირველი ინსტანციის სასამართლოში 2016 წლის 25 ნოემბრის სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხული მოწმის ჩვენება, რომელიც წარმოადგენდა სისხლის სამართლის საქმეზე ბრალდებულის ინტერესების დამცველს.

81. აღნიშნულმა მოწმემ დაადასტურა, რომ ბრალდებულთან საპროცესო შეთანხმების დამტკიცებას წინ უძღვოდა დაზარალებულთან მოლაპარაკებები ზიანის ანაზღაურების თაობაზე. მხარეები საბოლოოდ შეთანხმდნენ 30 000 ლარზე. ამ თანხიდან მოწმემ 15 000 ლარის გადაცემის დასადასტურებლად მიუთითა ვალის აღიარებისა და მისი გაუქმების თაობაზე საქმის მასალებში წარმოდგენილ სანოტარო აქტებზე და განმარტა, რომ სწორედ ამ აქტების შედგენისა და ზიანის ანაზღაურების თაობაზე ურთიერთშეთანხმების შემდეგ მიმართა განცხადებით პროკურატურას, სადაც ასევე შედგა გასაუბრების ოქმი დაზარალებულთან და მას შემდეგ, რაც გაირკვა, რომ დაზარალებულის მიმართ ზიანი ანაზღაურებული იყო, მას პრეტენზია არ გააჩნდა, დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება. დასახელებულ სანოტარო აქტებზე თავისი პოზიციის ჩამოყალიბებისას არც მოსარჩელემ არ უარყო, რომ მხარეებს შორის არ არსებობდა სასესხო ან რაიმე სხვა ურთიერთობა, რაც საფუძვლად დაედებოდა ვალის აღიარების ხელშეკრულების გაფორმებას. მისი განცხადებით, დასახელებულ გარიგებაში მითითებული 15 000 ლარი წარმოადგენდა არა მოპასუხის კუთვნილ, არამედ, მისი დახმარების მიზნით, სოფლის მოსახლეობის მიერ შეგროვილ თანხას.

82. საკასაციო სასასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო პალატის დასაბუთებას იმ ნაწილში, რომ არადამაჯერებელი და არალოგიკურია, დაზარალებულის დასახმარებლად შეგროვილი თანხა ვინმეს ბრალდებულისათვის გადაეცა შემდგომში მისი დაზარალებულისათვის გადასაცემად.

83. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ სსსკ-ის 102-ე და 105-ე მუხლების საფუძველზე მართებულად გამოიკვლია საქმის მასალები და წარმოდგენილი მტკიცებულებების ერთობლიობაში შეფასების გზით სწორად დაასკვნა, რომ მოსარჩელეს სადავო დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე თანხა მოპასუხისაგან მიღებული აქვს.

84. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით დადგენილია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკა (14.07.2017წ. საქმე №ას-593-568-2016, 11.05.2018წ. საქმე №ას-111-111-2018).

85. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

86. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

87. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

88. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

89. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

პ. ქათამაძე