№ ას-1137-1093-2016 3 ნოემბერი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ. კ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ნ (მოპასუხე)

მესამე პირი - თ. ც

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 11 ოქტომბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ნ. კ-მ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. ნ-სა (შემდგომში - „მოპასუხე“) და სსიპ „საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის“ (შემდგომში - „ნოტარიუსთა პალატა“) მიმართ და მოითხოვა 1990 წლის სექტემბრის თვის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

2.1. სადავო ჩუქების ხელშეკრულება არ შეესაბამება 1990 წელს მოქმედ „სახელმწიფო ნოტარიატის შესახებ“ კანონის 23-ე-25-ე მუხლებს, საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს №455 დადგენილებით დამტკიცებული ,,საქართველოს სსრ სახელმწიფო სანოტარო კანტორების მიერ სანოტარო მოქმედების შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის მე-2 კარის მე-19 პუნქტის მოთხოვნას;

2.2. გაუგებარია, თუ როგორ დაიდო სადავო ხელშეკრულება 1990 წლის 19 სექტემბერს, ხოლო გარიგება დამოწმდა 6 სექტემბერს. გარდა ამისა, ყოველი სანოტარო მოქმედება უნდა იყოს დარეგისტრირებული სანოტარო რეესტრში, თუმცა ამ ფაქტს ნოტარიუსთა პალატა ვერ ადასტურებს;

2.3. დაუდგენელია სადავო ხელშეკრულებაზე არსებული ხელმოწერა შესრულებულია თუ არა ნოტარიუს თ. (ლ.) ც-ს (შემდგომში - „მესამე პირი“) მიერ. ასევე სადავოა მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის ფაქტიც. თუნდაც, მოსარჩელეს ნებაყოფლობით მოეწერა ხელი აღნიშნულ ხელშეკრულებაზე, ხელშეკრულება იურიდიულ ძალას ვერ შეიძენდა, რადგან იგი არ არის რეგისტრირებული ტექბიუროში ან საჯარო რეესტრში;

2.4. ჩუქების რეგისტრაციას უნდა მოჰყოლოდა დასაჩუქრებულისათვის ქონების გადაცემა, მისი ოჯახის წევრების ჩაწერა და რეგისტრაცია მისამართზე: ქ. ზუგდიდი, კ-ს №.., რაც საქმის მასალებით არ დასტურდება, განსხვავებით მოსარჩელისა და მისი ქალიშვილის - ქ. ს-საგან. ჩუქების ფაქტი უნდა გამოვლენიყო აწ გარდაცვლილი ზ. თ-ს (შემდგომში - „მოსარჩელის დისშვილი“ ან „მოპასუხის მეუღლე“) ცხოვრებისეულ ყოფით ურთიერთობებში, იგი უნდა დაუფლებოდა ნივთს და მისი მხრიდან მასზე ფაქტობრივი, მესაკუთრისეული ბატონობა უნდა დასტურდებოდეს. მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი საბინაო წიგნი არ ადასტურებს საკუთრების მოპოვებას უძრავ ქონებაზე და რეგისტრაციას ტექბიუროში.

3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ:

3.1. მოსარჩელემ და მოსარჩელის დისშვილმა 1990 წლის სექტემბერში დადეს ჩუქების ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულების საფუძველზე, სასამართლო გადაწყვეტილებით მოპასუხე ცნობილ იქნა სადავო ნივთის მესაკუთრედ;

3.2. ჩუქების ხელშეკრულება მან მიიღო სანოტარო არქივიდან. იგი დამოწმებულია ნოტარიუსის მიერ, მინიჭებული აქვს რეესტრის ნომერი და არ არსებობს მისი ბათილად ცნობის საფუძველი;

3.3. მას აქვს მის მეუღლეზე გაცემული საბინაო წიგნი, რომელსაც აქვს ტექბიუროში რეგისტრაციის შტამპი და რომელშიც ჩაწერილია თავად, ასევე - მისი მეუღლე და მათი შვილები. ხსენებულ საბინაო წიგნში ჩაწერილი იყო მოსარჩელეც, რომლისთვისაც ცნობილი იყო თუ სად ჩაეწერა;

3.4. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოში მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის განხილვისას მოსარჩელემ განაცხადა, რომ ჩუქების ხელშეკრულებაზე ნოტარიუსთან მას მისმა დამ მოტყუებით მოაწერინა ხელი;

3.5. ზუგდიდის სახალხო სასამართლოში მემკვიდრეობის მიღებასთან დაკავშირებით შეტანილ განცხადებაში მოსარჩელე მიუთითებდა: „ჩემზე მიკუთვნებული სახლ-კარი ჩუქების წესით გადავაფორმოთ ჩემი დისშვილის ზ. რ-ს ძე თ-ს“.

4. მოპასუხის წარმომადგენელმა 2015 წლის 15 ივლისის სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე მიუთითა სარჩელის ხანდაზმულობის შესახებ (იხ. 2015 წლის 15 ივლისის სასამართლოს მოსამზადებელი სხდომის ოქმის აუდიო ჩანაწერი - 16:41-16:43).

5. ნოტარიუსთა პალატამ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ: სანოტარო მოქმედების განხორციელების, მისი ბათილად ცნობის საკითხის განხილვასთან დაკავშირებით რაიმე ზომების მიღება სცილდება ნოტარიუსთა პალატის კომპეტენციას და იშუამდგომლა მისი არასათანადო მოპასუხედ ცნობის თაობაზე.

6. მესამე პირს შესაგებელი არ წარუდგენია. მან სასამართლოს სხდომაზე განმარტა, რომ ხელშეკრულება ნამდვილია. სადავო ხელშეკრულებაზე ნოტარიუსის ხელმოწერა მას ეკუთვნის, ხელშეკრულება მისი დადასტურებულია, დასმულია ბეჭედი და აღნიშნულია რეესტრის ნომერი. ამასთან, მესამე პირმა მიუთითა, რომ მისი სანოტარო კანტორა და მასში დაცული სანოტარო რეესტრის წიგნები განადგურდა ორჯერ.

7. ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

8. რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

8.1. ქ. ზუგდიდის სახალხო სასამართლოს 1990 წლის 21 აგვისტოს გადაწყვეტილებით (საქმე №2/271-90) მოსარჩელის 1990 წლის 15 ივლისს წარდგენილი სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოსარჩელეს, როგორც მეორე რიგის მემკვიდრეს, მემკვიდრეობის წესით საკუთრების უფლებით მიეკუთვნა 1990 წლის 13 მარტს გარდაცვლილი მამიდის - ტ. ს-ს ასული კ-ს სახელზე რიცხული საცხოვრებელი სახლი, მდებარე ქ. ზუგდიდი, გ-ს ქ. №...-ში და აღირიცხა მოსარჩელის სახელზე;

8.2. 2009 წლის 14 მარტს გარდაცვლილი მოპასუხის მეუღლე იყო მოსარჩელის დის - ლ. თ-ს შვილი;

8.3. ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 16 სექტემბრის გადაწყვეტილებით (საქმე №2/354-14) მოპასუხის განცხადება იურიდიული მნიშვნელობის მქონე - მემკვიდრეობის მიღების ფაქტის დადგენის თაობაზე დაკმაყოფილდა. დადგინდა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი, სახელდობრ, მოპასუხის (დაბადების თარიღი - 1969 წლის 5 სექტემბერი, დაბადების ადგილი - ზუგდიდი, პირადი №...) მიერ თავისი მეუღლის (გარდაცვალების თარიღი - 14 მარტი, 2009 წელი, გარდაცვალების ადგილი - ზუგდიდი, გარდაცვალების მოწმობა - ალ №...) მემკვიდრეობის მიღების ფაქტი, რის საფუძველზეც მოპასუხის სახელზე 2014 წლის 24 სექტემბერს ქ. ზუგდიდის ნოტარიუსის მიერ გაცემულია №... სამკვიდრო მოწმობა;

8.4. 2015 წლის 30 იანვარს, მოსარჩელემ აღნიშნული 2014 წლის 16 სექტემბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადებით მიმართა ზუგდიდის რაიონულ სასამართლოს, რომლის 2015 წლის 6 მარტის განჩინებით, განცხადება დარჩა განუხილველი დაუშვებლობის გამო. პირველი ინსტანციის სასამართლოს განჩინება კერძო საჩივრის წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და განცხადების ხელახლა განსახილველად დაბრუნება ზუგდიდის რაიონულ სასამართლოში. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 23 აპრილის განჩინებით კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული განჩინება. მოსარჩელეს განემარტა, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოო იყო და არ საჩივრდებოდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 16 სექტემბრის გადაწყვეტილება (საქმე №2/354-14) შესულია კანონიერ ძალაში;

8.5. ზუგდიდის ტექინვენტარიზაციის ბიუროს მასალები ხანძრისაგან განადგურდა 1992 წელს და მოსარჩელის დისშვილის ქონების რეგისტრაციის მასალები შესაბამის არქივში არ არის დაცული;

8.6. 1990 წლის 15 ივლისის მოსარჩელის სასარჩელო განცხადება, ასევე, სათანადო წესით დამოწმებული სახით, სასამართლოს 1990 წლის 21 აგვისტოს გადაწყვეტილება, სხვა მასალებთან ერთად დაცულია ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს მიერ 2015 წლის 26 ივნისის განჩინების საფუძველზე ნოტარიუსთა პალატიდან მიღებულ, მოსარჩელისა და მოსარჩელის დისშვილის სახელზე ქ. ზუგდიდის სახელმწიფო სანოტარო კანტორის ნოტარიუსის, მესამე პირის მიერ წარმოებულ №3-2268 სამემკვიდრეო საქმეში (სახლის გაჩუქებაზე), რომლითაც დადგენილია, რომ საქმისწარმოება დაიწყო 1990 წლის 4 სექტემბერს და დასრულდა 1990 წლის 21 სექტემბერს;

8.7. ქ. ზუგდიდის სახალხო სასამართლოს 1990 წლის 21 აგვისტოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, 1990 წლის 4 სექტემბერს, ტექნიკური აღრიცხვისა და ინვენტარიზაციის ბიუროს მიერ ქალაქ ზუგდიდში, გ-ს ქუჩა №...-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და საცხოვრებელი სახლის შესახებ მოსარჩელეზე გაიცა №2026/1 ცნობა-დახასიათება სახელმწიფო სანოტარო კანტორაში წარსადგენად, გაჩუქების გასაფორმებლად;

8.8. 1990 წლის 19 სექტემბერს, მოსარჩელესა (მისამართი: ქ. ზუგდიდი, გ-ს №...) და თავის დისშვილს (მისამართი: ქ. ზუგდიდი, გ-ს ქუჩა №...) შორის გაფორმდა ჩუქების ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელემ ქ. ზ-ს სახალხო სასამართლოს მიერ 1990 წლის 21 აგვისტოს №2/271-90 გადაწყვეტილებით ქ. ზუგდიდში, გ-ს ქუჩა №...-ში (ამჟამად კ-ს ქ. №8) მიკუთვნებული, 276 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე განლაგებული საცხოვრებელი სახლი, რომელიც შედგება 4 ოთახისაგან, რომლის საერთო სასარგებლო ფართია 131 კვ.მ., მ/შორის საცხოვრებელი 87 კვ.მ., დამხმარე - 44 კვ.მ., სამეურნეო ფართი - 21 კვ.მ., ნებაყოფლობით აჩუქა თავის დისშვილს. ხელშეკრულება იმავე დღეს დადასტურებულია სანოტარო წესით, დღეის მდგომარეობით უფლებამოსილება შეწყვეტილი ნოტარიუსის, მესამე პირის (პირადი №...) მიერ, მასზე დასმულია ზუგდიდის სახელმწიფო სანოტარო კანტორის ბეჭედი, რეგისტრირებულია სანოტარო მოქმედების სარეგისტრაციო რეესტრში რიგითი ნომრით - 3-2268. ხელშეკრულება შეიცავს ხელშეკრულების არსისათვის უმნიშვნელო ხარვეზს, კერძოდ, ხელშეკრულების თარიღი „19“ დაწერილია სიტყვიერად, ხელშეკრულების მეორე გვერდზე ნაბეჭდი სახით მითითებულია თარიღი - „1990 წლის 6 სექტემბრ“ და ნოტარიუსი „ს.“;

8.9. 1990 წლის 19 სექტემბრის ჩუქების ხელშეკრულება მისი გაფორმებიდან სამი თვის ვადაში რეგისტრირებულია ზუგდიდის სახალხო დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასკომის საბინაო-კომუნალური მეურნეობის განყოფილების ტექაღრიცხვის ბიუროში, რაც დადგენილია 1990 წლის 1 ოქტომბერს მოსარჩელის დისშვილის სახელზე შექმნილი საბინაო წიგნით, რომლის მიხედვით, აღნიშნულ მისამართზე მაცხოვრებლებლად რეგისტრირებული არიან: 1990 წლის 1 ოქტომბრიდან - მოსარჩელის დისშვილი და მისი მეუღლე - მოპასუხე; 1991 წლის 21 თებერვლიდან - მოსარჩელე, მისი შვილი - ქ. ა-ს ასული ს. და მოსარჩელის დისშვილის შვილი - ზ. თ; 1993 წლის 21 ივნისიდან - მოსარჩელის დისშვილის შვილი - ს. თ. სასამართლომ მიიჩნია, რომ საბინაო წიგნი თავისი შინაარსით ადასტურებდა ქონების მოსარჩელის დისშვილისათვის გადაცემის ფაქტს;

8.10. 2005 წლის 22 დეკემბერს №... განცხადებისა და ქ. ზუგდიდის სახალხო სასამართლოს 1990 წლის 21 აგვისტოს გადაწყვეტილების (საქმე №...) საფუძველზე 1990 წლის 19 სექტემბრის ჩუქების ხელშეკრულებით მოსარჩელის დისშვილისთვის საკუთრებაში გადაცემული უძრავი ქონება (ამჟამად მდებარე ქ. ზუგდიდი, კ-ს ქუჩა №...-ში) №43..... საკადასტრო კოდით საჯარო რეესტრში აღირიცხა მოსარჩელის საკუთრებად. აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით 2014 წლის 29 სექტემბრიდან მხარეთა შორის ზუგდიდის რაიონულ სასამართლოში მიმდინარეობდა დავა, რაც რაიონული სასამართლოს მიერ წინამდებარე დავის განხილვისას გრძელდებოდა ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში;

8.11. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ხელწერის №004927415 ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილია, რომ პირადობის დამადასტურებელი ჩანაწერი: „კ. ნ. ვ-ს ას“, განლაგებული ჩუქების ხელშეკრულებაზე 1990 წლის 19 სექტემბრის თარიღით, მეორე გვერდზე, რიგით პირველი ხელმოწერა, შესრულებულია მოსარჩელის მიერ. აღნიშნული დასკვნის შესადგენად ხელშეკრულების დედანთან ერთად ექსპერტმა გამოიყენა მოსარჩელისათვის ჩამორთმეული ხელწერის და ხელმოწერის ექსპერიმენტული ნიმუშები;

8.12. მოსარჩელემ 1990 წლის 19 სექტემბრის ჩუქების ხელშეკრულება ფაქტიურად სადავოდ გახადა 2015 წლის 30 იანვარს, რის გამოც მისი მოთხოვნა მოპასუხის, როგორც მოსარჩელის დისშვილის მემკვიდრის მიმართ ხანდაზმულია.

9. რაიონულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ, ვინაიდან მხარეთა შორის სადავო-სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოშობილი იყო 1997 წლის 26 ივნისს მიღებული სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე, თავდაპირველად, სამართლებრივი მსჯელობა უნდა განვითარებულიყო სადავო ურთიერთობის პერიოდში მოქმედი სამართლებრივი აქტების შესაბამისად.

10. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა 1964 წლის 26 დეკემბრის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილზე, ამავე კოდექსის 41-ე, 42-ე და 44-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ გარიგების დადებისას მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის მსგავსად, ძალადაკარგული სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მიზანი იყო გარიგების დასადებად პირის მიერ ნების გამოვლენა, რაც შესაძლოა გამოხატულიყო სხვადასხვა ფორმით, კანონით გათვალისწინებული მოთხოვნების შესაბამისად.

11. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ უშუალოდ უძრავი ქონების შესახებ ჩუქების ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით მარეგულირებელი ნორმები სამოქალაქო სამართლის კოდექსში იყო 47-ე, 239-ე და 269-ე მუხლები, რომლებიც ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის ხელმოწერის გარდა ითვალისწინებდნენ მხარეთაგან სანოტარო ფორმის დაცვის ვალდებულებას. რაიონულმა სასამართლომ განსაზღვრა საცხოვრებელ სახლთან დაკავშირებით დადებული გარიგების - ჩუქების ნამდვილობისათვის აუცილებელი მოთხოვნები, ესენია: ხელშეკრულებაზე ხელმოწერა, სანოტარო ფორმის დაცვა და ხელშეკრულების რეგისტრაცია კანონით დადგენილ ვადაში, და მიუთითა, რომ აღნიშნულთაგან ერთ-ერთი პირობის არარსებობა გამორიცხავდა ხელშეკრულების ნამდვილობას.

12. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ ხელშეკრულების ნამდვილობის პირველი წინაპირობის არსებობა პირდაპირ დაკავშირებული იყო მხარის ნების გამოვლენასთან, რაც გამოიხატებოდა ხელმოწერით. სადავო ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის შესახებ გარემოება მოსარჩელემ სადავოდ მიიჩნია. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმეში წარდგენილი იყო მოსარჩელე მხარის შუამდგომლობით ჩატარებული №... ექსპერტიზის დასკვნა, რომლითაც ხელშეკრულებაზე არსებული პირადობის დამადასტურებელი ჩანაწერის: „კ. ნ. ვ-ს ას“, და მოსარჩელის ექსპერიმენტული ნიმუშების გამოკვლევის შედეგად დადგენილი იყო, რომ ხელშეკრულებაზე ზემოაღნიშნული ჩანაწერი ეკუთვნოდა მოსარჩელეს.

13. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ მან №... ექსპერტის დასკვნა განიხილა სხვა მტკიცებულებებთან ურთიერთშეჯერებით, როგორიც იყო მოსარჩელისა და მოსარჩელის დისშვილის სახელზე წარმოებული სამემკვიდრეო საქმე (სახლის გაჩუქებაზე), ასევე ამავე საქმეში არსებული 1990 წლის 4 სექტემბრის №... ცნობა-დახასიათება, რომლითაც დგინდებოდა, რომ იგი ქ. ზუგდიდის სახალხო სასამართლოს 1990 წლის 21 აგვისტოს გადაწყვეტილების საფუძველზე გაცემული იყო ტექნიკური აღრიცხვისა და ინვენტარიზაციის ბიუროს მიერ, ქალაქ ზუგდიდში, გ-ს ქუჩა №...-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და საცხოვრებელი სახლის შესახებ, მოსარჩელეზე, სახელმწიფო სანოტარო კანტორაში წარსადგენად, გაჩუქების გასაფორმებლად. ამდენად, აღნიშნული დოკუმენტით სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელეს ჰქონდა სურვილი გაეფორმებინა ჩუქების ხელშეკრულება აღნიშნულ მისამართზე არსებული უძრავი ქონების თავის დისშვილისათვის გადაცემის მიზნით, რაც აღასრულა ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერით. ამასთან, სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ ჩუქების შესახებ ხელმოწერით ნების გამოვლენისას, მესამე პირების მხრიდან რაიმე კანონსაწინააღმდეგო მოქმედების ფაქტი საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა. ხელწერის ფაქტი დადგენილი იყო არა მხოლოდ ექსპერტიზის დასკვნით, არამედ მესამე პირის, აგრეთვე, მოპასუხის განმარტებით, რაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმეზე წარმოადგენდა მტკიცებულებებს. მხარეთა შეჯიბრობითობის პრინციპიდან გამომდინარე საწინააღმდეგო გარემოებების მტკიცება ეკისრებოდა მოსარჩელეს, რაც მისი მხრიდან ვერ განხორციელდა.

14. ხელშეკრულების ნამდვილობის კონსტრუქციის შემდეგი პირობის შესაფასებლად, სასამართლომ ასევე სადავო პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობიდან მოიხმო სახელმწიფო ნოტარიატის შესახებ საქართველოს სსრ 1974 წლის 27 დეკემბრის კანონის 24-ე და 25-ე მუხლები, ასევე, ყურადსაღებად მიიჩნია საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1977 წლის 23 ივნისის №455 დადგენილებით დამტკიცებული ინსტრუქცია საქართველოს სსრ სახელმწიფო სანოტარო კანტორების მიერ სანოტარო მოქმედების შესრულების წესის შესახებ, რომლითაც, სახელმწიფო ნოტარიატის შესახებ საქართველოს სსრ კანონის მე-13 მუხლის შესაბამისად, განისაზღვრა ნოტარიუსის ფუნქციები და მის მიერ საქმის წარმოების პრინციპები. ნოტარიუსის ერთ-ერთ უფლებამოსილება იყო გარიგებების (ხელშეკრულებების) დადასტურება. აღნიშნული ინსტრუქციის მე-2 კარის მე-19 პუნქტის თანახმად, ყველა სანოტარო მოქმედება, რომელსაც ასრულებდნენ სახელმწიფო ნოტარიუსები, რეგისტრირდებოდა სანოტარო მოქმედების სარეგისტრაციო რეესტრში. ყოველ სანოტარო მოქმედებას ეძლეოდა ცალკე ნომერი. ის ნომერი, რომლითაც სანოტარო მოქმედება რეგისტრირებული იყო რეესტრში, აღინიშნებოდა სახელმწიფო ნოტარიუსის მიერ გაცემულ დოკუმენტებსა და დამადასტურებელ წარწერებში.

15. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ საცხოვრებელი სახლის ნაჩუქრობის ხელშეკრულების გასაფორმებლად კანონმდებლობით დადგენილი იყო სანოტარო ფორმის დაცვა - ხელშეკრულების დადასტურება. აღნიშნული ნორმების, ასევე სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 269-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და 239-ე მუხლის პირველი და მე-4 ნაწილების ერთობლივი სამართლებრივი ანალიზი ცხადყოფდა, რომ მხარეთა მიერ სანოტარო ფორმის დაცულობა გულისხმობდა ხელშეკრულების დადასტურებას და მის რეგისტრაციას რეესტრში. რაიონულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ ვითარებაში ხელშეკრულებით ცალსახად დგინდებოდა, რომ მასზე შესრულებული იყო ხელწერა, დასმული იყო ზუგდიდის სახელმწიფო სანოტარო კანტორის ბეჭედი, ხელშეკრულება რეგისტრირებული იყო სანოტარო მოქმედების სარეგისტრაციო რეესტრში რიგითი ნომრით - ... და ხელმოწერილი იყო სახელმწიფო ნოტარიუსის, მესამე პირის მიერ, რაც ასევე დადასტურებული იყო ამ უკანასკნელის მიერ სასამართლოს სხდომაზე ხელშეკრულების დათვალიერების შემდგომ. ამასთან, სასამართლოს სხდომაზე მესამე პირმა განმარტა, რომ მისი სანოტარო კანტორა და მასში დაცული სანოტარო რეესტრის წიგნები განადგურდა ორჯერ, რაც მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ ნოტარიუსთა პალატის არქივში დაცული იყო მხოლოდ საქმეზე გამოთხოვილი №... სამემკვიდრეო საქმის მასალები და სარეგისტრაციო რეესტრის სხვა მონაცემები არ მოიპოვებოდა.

16. რაიონულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ სარჩელში მიუთითა სახელმწიფო ნოტარიატის 23-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სანოტარო წესით დასადასტურებელი დოკუმენტის ტექსტი უნდა დაიწეროს ნათლად და გარკვევით, თარიღი და ვადა, რომელიც დოკუმენტს შეეხება, ერთხელ მაინც უნდა დაიწეროს სიტყვებით, მოქალაქეთა გვარი, სახელი და მამის სახელი სრულად უნდა იქნეს ნაჩვენები. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სსრ სახელმწიფო სანოტარო კანტორების მიერ სანოტარო მოქმედების შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქციის მეორე კარის 26-ე პუნქტზე, რომლის მიხედვით, სახელმწიფო ნოტარიუსს თავისი ინიციატივით ან დაინტერესებულ პირთა თხოვნით შეუძლია გაასწოროს მხოლოდ აშკარა კალმისმიერი შეცდომები ან აშკარა არითმეტიკული შეცდომები, რომლებიც დადასტურებული ან გაცემული დოკუმენტის არსს არ ცვლის.

17. რაიონულმა სასამართლომ ხელშეკრულებაზე დაკვირვებით დადგენილად მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების თარიღი „19“ არ იყო დაწერილი სიტყვიერად, ასევე ხელშეკრულების მეორე გვერდზე ნაბეჭდი სახით მითითებული იყო თარიღი - „1990 წლის 6 სექტემბრ“ და ნოტარიუსად - „ს.“. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით, დადგენილი იყო, რომ მოსარჩელემ ხელი მოაწერა ხელშეკრულებას და ხელშეკრულების გაცნობისას მასზე მითითებული მონაცემები სადავოდ არ გაუხდია. სასამართლოს სხდომაზე მესამე პირმა დაადასტურა, რომ სამემკვიდრეო საქმე მისი ნაწარმოები იყო და რომ ხელშეკრულებაზე აღნიშნული ხელმოწერა ეკუთვნოდა არა ნოტარიუს ს-ს, არამედ - მას. ამასთან, გარიგების ნამდვილობისათვის ზემოთაღნიშნული აუცილებელი მოთხოვნების შესრულების პირობებში, მითითებული ხარვეზები ვერ შეცვლიდა ხელშეკრულების არსს, ამ მოცემულობაში არსებითი იყო მხარეთა ნების გამოვლინება, რაც დაფიქსირდა მათი ხელწერით (ხელმოწერით) ხელშეკრულებაზე. ამდენად, რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია მითითებულ საკითხზე, ვინაიდან, რაიონული სასამართლოს მითითებით, იგი ეწინააღმდეგებოდა მხარეთა ნებას ჩუქების ხელშეკრულების დადების თაობაზე. უშუალოდ ხელშეკრულების თარიღთან დაკავშირებით რაიონულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ ხელშეკრულების თარიღად 19 სექტემბრის მითითების უტყუარობას ადასტურებდა სამემკვიდრეო საქმის განხილვის პერიოდი, სახელდობრ, განხილვა დაიწყო 1990 წლის 4 სექტემბერს და დასრულდა 1990 წლის 21 სექტემბერს, ასევე 19 სექტემბრით იყო დათარიღებული საბინაო წიგნი.

18. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 268-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ჩუქების ხელშეკრულებით ერთი მხარე უსასყიდლოდ გადასცემს ქონებას მეორე მხარეს საკუთრებაში, და აღნიშნა, რომ საცხოვრებელი სახლის ჩუქების ხელშეკრულების ხელმოწერისა და სანოტარო წესით დადასტურებასთან ერთად ჩუქების ხელშეკრულებას ასევე გააჩნდა მისი ნამდვილობის კიდევ ერთი კომპონენტი ხელშეკრულების საგნის გადაცემის სახით.

19. ამ საკითხთან მიმართებით რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმეში წარდგენილი იყო საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე მტკიცებულება საბინაო წიგნის სახით. სასამართლომ განმარტა, რომ, როგორც წესი, საბინაო წიგნი იქმნებოდა საბინაო ურთიერთობების მოსაწესრიგებლად, რასაც ცხადყოფდა თავად საბინაო წიგნის რეკვიზიტები, რაც მიეთითებოდა შესაბამის განყოფილებებში. იგი მუდმივად ინახებოდა სახლში და წიგნის მესამე განყოფილებაში დეტალურად ისახებოდა იმ პირთა შესახებ ინფორმაცია, რომელთა ჩაწერა ხდებოდა სახლის კონკრეტულ მისამართზე. რაიონული სასამართლოს მითითებით, სწორედ ამიტომ, საბინაო წიგნი მიიჩნეოდა საცხოვრებელი ფართის კანონიერი სარგებლობის დამადასტურებელ მტკიცებულებად.

20. რაიონულმა სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმეში მოპასუხის მიერ წარდგენილ საბინაო წიგნზე, რომელიც შექმნილი იყო მისამართზე - ქ. ზუგდიდი, გ-ს ქუჩა №... - მდებარე საცხოვრებელ სახლში მცხოვრებ მოქალაქეთა ჩასაწერად ჩუქების ხელშეკრულების დადებიდან რამდენიმე დღეში - 1990 წლის 1 ოქტომბერს, მოსარჩელის დისშვილის სახელზე. შექმნის საფუძვლად მითითებული იყო 1990 წლის 19 სექტემბრის ჩუქების ხელშეკრულება და საბინაო წიგნი რეგისტრირებული იყო ტექაღრიცხვის ბიუროში. წიგნის მესამე განყოფილებაში 1990 წლის პირველი ოქტომბრის თვიდან ჩაწერილი იყო მოსარჩელის დისშვილი და მისი მეუღლე, მოპასუხე, ხოლო 1991 წლის 21 თებერვლიდან - მათი შვილი ზ. თ, როგორც მითითებულ მისამართზე მუდმივი მაცხოვრებელი. საცხოვრებელი სახლისადმი მათი ამგვარი კავშირი კი ნიშნავდა იმას, რომ ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომ მოსარჩელის დისშვილს ქონება გადაეცა, რითაც საბოლოდ დასრულდა ნაჩუქრობის, როგორც რეალური ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელი პროცესი.

21. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ წარდგენილი სარჩელი აღძრული იყო ნოტარიუსთა პალატის მიმართ და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტზე დაყრდნობით აღნიშნა, რომ მხარის ვალდებულება იყო არა მხოლოდ მოთხოვნის დაყენება, არამედ ამ მოთხოვნის მიმართ მოპასუხის პასუხისმგებლობის არსებობის დადასტურება.

22. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს ნოტარიუსთა პალატამ ფუნქციონირება დაიწყო 1993 წლის 3 მაისის ნოტარიატის შესახებ საქართველოს კანონის საფუძველზე (ძალადაკარგულია - საქართველოს 2009 წლის 4 დეკემბრის კანონი №2283 - სსმ I, №46, 22.12.2009 წ., მუხლი 346), რომლითაც განისაზღვრა საქართველოში ნოტარიატის მოწყობისა და ნოტარიუსის სამსახურებრივი საქმიანობის სამართლებრივი საფუძვლები, აგრეთვე სანოტარო მოქმედებათა შესრულების ძირითადი მოთხოვნები. ამავე კანონის თაობაზე, საქართველოს პარლამენტმა მიიღო დადგენილება „ნოტარიატის შესახებ“, რომლითაც ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს სსრ 1974 წლის 27 დეკემბრის კანონი „სახელმწიფო ნოტარიატის შესახებ“ და საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1977 წლის 23 ივნისის №455 დადგენილება „საქართველოს სსრ სახელმწიფო სანოტარო კანტორების მიერ სანოტარო მოქმედების შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე“. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა ნოტარიატის შესახებ კანონის მე-4 მუხლზე, ასევე ყურადღება გაამახვილა, მითითებული ნორმატიული აქტის მე-3 მუხლის პირველ და მეორე ნაწილებსა და მე-16 მუხლის მეორე ნაწილის ბოლო წინადადებაზე.

23. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ აღნიშნული კანონით ერთმანეთისაგან გაიმიჯნა ნოტარიუსისა და ნოტარიუსთა პალატის უფლებამოსილება და დადგინდა, რომ სანოტარო მოქმედებათა მიმართ ნოტარიუსთა პალატას პასუხისმგებლობა არ გააჩნია, რასაც ასევე იზიარებს 2009 წლის 4 დეკემბერს მიღებული და დღეის მდგომარეობით მოქმედი საქართველოს კანონი ნოტარიატის შესახებ.

24. რაიონულმა სასამართლომ საქმეზე არსებული მტკიცებულებებით დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს ნოტარიუსთა პალატამ მასთან წარდგენილ განცხადებებზე მოსარჩელეს გასცა პასუხი სადავო ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით ნოტარიუსთა პალატის არქივში დაცული ინფორმაციის შესაბამისად და მისი უფლებამოსილების ფარგლებში გადასცა დამოწმების ფურცლით ხელშეკრულება. გამომდინარე აქედან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე, ნოტარიუსთა პალატის მიმართ საფუძველს მოკლებული იყო.

25. ზემოაღნიშნულის გარდა, რაიონულმა სასამართლომ ჩათვალა, რომ სარჩელი ხანდაზმული იყო.

26. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ, ვინაიდან დავა ეხებოდა უძრავ ნივთს, 1507-ე მუხლიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მიმართ უნდა გავრცელებულიყო სასარჩელო ხანდაზმულობის 6 წლიანი ვადა. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მე-80 მუხლით, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა იწყებოდა სარჩელის უფლების წარმოშობის დღიდან. სარჩელის უფლება წარმოიშობოდა იმ დღეს, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევა. ამ ნორმას ავსებდა 73-ე მუხლი, რომლითაც დადგენილი იყო, რომ ვადის მიმდინარეობა იწყებოდა კალენდარული თარიღის მომდევნო დღიდან ან იმ მოვლენის მომდევნო დღიდან, რომლითაც განსაზღვრული იყო მისი დასაწყისი, ხოლო 74-ე მუხლის პირველი ნაწილით, წლებით საანგარიშებელი ვადა გადიოდა მისი უკანასკნელი წლის სათანადო თვესა და დღეს. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ მსგავსად რეგულირდებოდა აღნიშნული საკითხები საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 122-ე, 123-ე და 130-ე მუხლებით. რაიონულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ მითითებული ნორმები ცხადყოფდა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების სუბიექტურ ფაქტორთან, ანუ იმ მომენტთან კავშირს, როდესაც დაზარალებულმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. ამასთან, რაიონული სასამართლოს მითითებით, ივარაუდებოდა, რომ მან დარღვევის განხორციელებისთანავე შეიტყო აღნიშნულის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელის მხარეს იყო.

27. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნისას, როდესაც მოსარჩელეს წარმოადგენდა ბათილად საცნობი ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე, ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყო ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის მომდევნო დღიდან და სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის საფუძველზე ამოიწურა 6 წლიანი ვადის გასვლისთანავე, ანუ გარიგებით განსაზღვრული თვის იმ დღის დამთავრებისთანავე, რომელიც შეესაბამებოდა 6 წლის გასვლის შემდგომ მოვლენის დადგომის (გარიგების გაფორმების) დღეს, 1996 წლის 19 სექტემბერს. სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე სამართალურთიერთობა კი ფაქტობრივად მოსარჩელემ სადავოდ გახადა 2015 წლის 30 იანვარს, რა დროსაც მოითხოვა 2014 წლის 16 სექტემბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, რაც, რაიონული სასამართლოს მითითებით, ნიშნავდა იმას, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმული იყო.

28. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

29. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 11 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელი დარჩა ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

30. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

30.1. 1990 წლის 19 სექტემბერს მოსარჩელემ თავის დისშვილს აჩუქა ზუგდიდში, გ-ს ქ. №...-ში (ამჟამად კ-ს №...) მდებარე სახლი;

30.2. ეს ხელშეკრულება მხარეებმა დაამოწმეს სანოტარო წესით და მოსარჩელის დისშვილი დარეგისტრირდა ქონების მესაკუთრედ, თუმცა ტექინვენტარიზაციის ბიუროში მომხდარი ხანძრის გამო ეს ჩანაწერი განადგურდა;

30.3. ამის გამო, 2005 წლის 22 დეკემბერს სადავო ქონების მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა კვლავ მოსარჩელე;

30.4. 2009 წლის 14 მარტს მოსარჩელის დისშვილი გარდაიცვალა და მისი სამკვიდრო მიიღო მეუღლემ, მოპასუხემ;

30.5. მოგვიანებით, მოპასუხემ სარჩელი აღძრა მოსარჩელის წინააღმდეგ და მოითხოვა ზემოხსენებული სადავო სახლის მესაკუთრედ აღიარება და საჯარო რეესტრში ამ ნივთზე მოსარჩელის სახელზე არსებული ჩანაწერის ბათილად ცნობა;

30.6. ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სარჩელი დაკმაყოფილდა. იგი აღიარებულ იქნა სადავო ქონების მესაკუთრედ და ბათილად იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრში მოსარჩელის სასარგებლოდ არსებული ჩანაწერი;

30.7. ეს გადაწყვეტილება გაასაჩივრა მოსარჩელემ, თუმცა, საბოლოოდ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 2 დეკემბრის განჩინებით, იგი შევიდა კანონიერ ძალაში;

30.8. სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ სადავო ქონების მესაკუთრე იყო არა მოსარჩელე, არამედ - მოპასუხე. ამ გადაწყვეტილების გამოტანის ერთ-ერთი ძირითადი საფუძველი გახდა სწორედ 1990 წლის 19 სექტემბრის ჩუქების ხელშეკრულება, რომელიც სასამართლომ ნამდვილ გარიგებად მიიჩნია.

31. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა რაიონულ სასამართლოს, რომ გარიგების ბათილობას იწვევს არა ნოტარიუსის მიერ სანოტარო აქტში დაშვებული უზუსტობები, არამედ ნების გამოვლენის ნაკლი, რომლის თაობაზეც მოსარჩელეს არ მიუთითებია და მათი არსებობა არ დაუმტკიცებია. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია იმის შესახებ, რომ გარიგების სანოტარო წესით დამოწმების დროს დაშვებული უზუსტობები დაუმოწმებლობას უთანაბრდებოდა, რაც გარიგების ბათილობის საფუძველი იყო.

32. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, ასევე ამავე კოდექსის 183-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ უდავოდ იყო დადგენილი გარიგების წერილობითი ფორმით დადებისა და მასზე გარიგების ორივე მხარის, მათ შორის, მოსარჩელის მიერ ხელმოწერის ფაქტი. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ, ამგვარად, გარიგების ნამდვილობისათვის სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი ფორმა დაცული იყო და სააპელაციო სასამართლოს რომც ჩაეთვალა სადავო გარიგების დადების დროს მისი დამოწმების წესი არსებითად დარღვეულად, ეს ნების გამოვლენის ნამდვილობაზე გავლენას ვერ მოახდენდა. თუმცა, ასეც რომ არ ყოფილიყო, მოსარჩელეს სადავო გარიგების შეცილების უფლება დაკარგული ჰქონდა.

33. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი იყო, რომ სადავო ქონების მესაკუთრე არა - მოსარჩელე, არამედ მოპასუხეა. ეს გადაწყვეტილება გამოტანილი იყო უშუალოდ მოსარჩელის წინააღმდეგ. იგი საქმის განხილვაში მონაწილეობდა და ამის გამო მას ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი სამართლებრივი ურთიერთობის შედავების უფლება არ ჰქონდა.

34. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 11 ოქტომბრის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

35. კასატორმა მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

35.1. გაუგებარია თუ როგორ ასკვნის სააპელაციო სასამართლო, რომ 1990 წლის 19 სექტემბერს მოსარჩელემ მის დისშვილს აჩუქა თავისი სახლი, მხარეებმა ხელშეკრულება დაამოწმეს სანოტარო წესით, მოსარჩელის დისშვილი დარეგისტრირდა ქონების მესაკუთრედ და ტექინვენტარიზაციის ბიუროში მომხდარი ხანძრის გამო ეს ჩანაწერი განადგურდა, მაშინ, როდესაც აღნიშნული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულება არ არსებობს;

35.2. უძრავი ქონების გაჩუქების ფაქტი და ხელშეკრულების ნამდვილობა არ დასტურდება მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი საბინაო წიგნით, რომლის ნამდვილობაც თავის მხრივ საეჭვოა;

35.3. დაუსაბუთებელია თუ რატომ მიიჩნია სააპელაციო სასამართლომ ფორმადაუცველი გარიგება ნამდვილად. დაუდგენელია ქ. ზუგდიდის რომელი სახელმწიფო კანტორის რომელმა ნოტარიუსმა, რომელი თარიღით და რომელი სახელითა და გვარით დაამოწმა ჩუქების ხელშეკრულება, ასევე გატარდა თუ არა ეს სანოტარო აქტი სანოტარო რეესტრში. ნოტარიუსთა პალატამ განმარტა, რომ არქივში არ ინახება სადავო გარიგების სანოტარო რეესტრში რეგისტრაციის მასალები. ამასთან, დასაჩუქრებულს ნაჩუქარი უძრავი ქონება თავის საკუთრებად არ დაურეგისტრირებია.

36. კასატორმა შუამდგომლობით მოითხოვა საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენით განხილვა.

37. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 30 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

38. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

39. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

40. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

41. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

42. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

43. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, რომ ჩუქების ხელშეკრულების ნამდვილობის ფაქტი არ დასტურდება.

44. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილია სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერი ძალა, რომელიც უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების საბოლოო ხასიათს არა მარტო კონკრეტული პროცესისათვის, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც. კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის შესაბამისად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი. აღნიშნული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე, გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ იძენს უდავოობისა და სავალდებულოობის თვისებას და მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს, არ აქვთ უფლება სადავო გახადონ აღნიშნული გადაწყვეტილებით უკვე დადგენილი ფაქტები. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ერთ სამოქალაქო საქმეზე დადგენილ ფაქტებს სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას, სადაც იგივე მხარეები მონაწილეობენ, პრეიუდიციულ მნიშვნელობას ანიჭებს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი) (იხ. სუსგ № ას-324-309-2016, 2017 წლის 10 იანვარი).

45. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, წინასწარ დადგენილი ძალის მქონე ფაქტებად კანონმდებელი განიხილავს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს და მხარეს მათ დასადასტურებლად მტკიცებულებათა წარდგენის ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს იმ შემთხვევაში, თუ სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ, ანუ პრეიუდიციული ძალის მქონედ ფაქტობრივი გარემოების მიჩნევისათვის, სავალდებულოა, არსებობდეს სამოქალაქო საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების სუბიექტები სხვა სამოქალაქო საქმის მხარეებად უნდა გვევლინებოდნენ. თავად პრეიუდიციულ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი იურიდიულად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებითაც განსაზღვრულია მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობით გათვალისწინებული უფლებები და ვალდებულებები, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას. პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება როგორც იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები, ასევე ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს (იხ. სუსგ №ას-58-56-2016, 2016 წლის 26 თებერვალი).

46. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სარჩელი, რომლითაც იგი ითხოვდა ქ. ზუგდიდში, გ-ს ქ. №...-ში (ამჟამად კ-ს №8) მდებარე სახლის მესაკუთრედ აღიარებას და საჯარო რეესტრში ამ ნივთზე მოსარჩელის სასარგებლოდ არსებული ჩანაწერის ბათილად ცნობას, დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილებით მოპასუხე აღიარებულ იქნა სადავო ქონების მესაკუთრედ და ბათილად იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრში მოსარჩელის სასარგებლოდ არსებული ჩანაწერი. ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 2 დეკემბრის განჩინებით შევიდა კანონიერ ძალაში.

47. 2015 წლის 2 დეკემბერს ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის დროს წინამდებარე დავა მოსარჩელის სარჩელის გამო - 1990 წლის სექტემბრის თვის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოში იხილებოდა. შესაბამისად, უზენაესი სასამართლო იზიარებს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს მითითებას, რომ ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილებით დადგენილმა ფაქტობრივმა გარემოებებმა სააპელაციო სასამართლოში აღნიშნული დავის განხილვისას პრეიუდიციული მნიშვნელობა შეიძინა.

48. ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილებით დადგენილია და განსახილველი დავისათვის პრეიუდიციული მნიშვნელობის მატარებელია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

48.1. ქ. ზუგდიდის სახალხო სასამართლოს 1990 წლის 21 აგვისტოს გადაწყვეტილებით (საქმე №2/270-90) მოსარჩელეს საკუთრების უფლებით მიეკუთვნა ტ. კ-ს სამკვიდრო - საცხოვრებელი სახლი, მდებარე ქ. ზუგდიდი, გ-ს ქ. №... და საცხოვრებელი სახლი აღირიცხა მის საკუთრებაში;

48.2. 1990 წლის 19 სექტემბერს მოსარჩელესა და მის დისშვილს შორის დაიდო უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულება. მოსარჩელემ თავის დისშვილს აჩუქა ქ. ზუგდიდში, გ-ს ქ. №...-ში (ამჟამად კ-ს №...) მდებარე საცხოვრებელი სახლი. ჩუქება რეგისტრირებულია ზუგდიდის სახალხო დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასკომის საბინაო-კომუნალური მეურნეობის განყოფილების ტექაღრიცხვის ბიუროში. შესაბამისი აღნიშვნა (შტამპი) იკითხება მოსარჩელის დისშვილისთვის გადაცემულ საბინაო წიგნში, თარიღით 1990 წლის 1 ოქტომბერი;

48.3. საბინაო წიგნში საცხოვრებელ სახლში მაცხოვრებლებად რეგისტრირებულნი არიან 1990 წლის 1 ოქტომბრიდან მოსარჩელის დისშვილი და მოპასუხე, 1991 წლის 21 თებერვლიდან - მოსარჩელე, ქ. ს და ზ. თ, 1993 წლის 21 ივნისიდან - ს. თ;

48.4. ტექინვენტარიზაციის ბიუროს მასალები ხანძრისაგან განადგურდა 1992 წლის 25 დეკემბერს. შესაბამისად, მოსარჩელის დისშვილის ქონების რეგისტრაციის მასალები შესაბამის არქივში არ არის, ხოლო ჩუქების ხელშეკრულება და თანდართული მასალები დაცულია ნოტარიუსთა პალატის არქივში;

48.5. 2005 წლის 22 დეკემბრის განცხადებისა და 1990 წლის 21 აგვისტოს სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე საჯარო რეესტრში კვლავ მოსარჩელის საკუთრებად დარეგისტრირდა მოსარჩელის დისშვილის კუთვნილი ქონება;

48.6. მოსარჩელის დისშვილი გარდაიცვალა 2009 წლის 14 მარტს;

48.7. ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 16 სექტემბრის გადაწყვეტილებით (საქმე №2/354-14) დადგენილია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი, რომ მოპასუხემ მიიღო მისი მეუღლის, მოსარჩელის დისშვილის სამკვიდრო. ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე 2014 წლის 24 სექტემბერს გაცემულია სამკვიდრო მოწმობა;

48.8. მოპასუხისთვის სამკვიდრო მოწმობის მიღებამდე, ხოლო მისი მამკვიდრებლისათვის სიცოცხლის პერიოდში არ იყო ცნობილი სადავო ნივთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების რეგისტრაციასთან დაკავშირებით;

48.9. მოპასუხე, მისი მამკვიდრებელი და მოსარჩელე, როგორც კარგ ურთიერთობაში მყოფი ნათესავები, ურთიერთშეთანხმებით ფლობდნენ ქონების გარკვეულ (სხვადასხვა) ნაწილებს, თუმცა ყველასათვის ცნობილი იყო რომ მოსარჩელემ უძრავი ნივთი აჩუქა დისშვილს და მის გარდაცვალებამდე საკუთრებასთან დაკავშირებული დავა არ ყოფილა.

49. ამრიგად, საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის პრეტენზიას სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით.

50. როგორც აღინიშნა, დადგენილია, რომ სადავო საცხოვრებელი სახლის ჩუქების ხელშეკრულება 1990 წლის 19 სექტემბერს დაიდო. იმ დროისათვის მოქმედებდა საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის 1964 წლის კოდექსი, რომლის 268-ე მუხლის თანახმად, ნაჩუქრობის ხელშეკრულებით ერთი მხარე უსასყიდლოდ გადასცემს ქონებას მეორე მხარეს საკუთრებად. ხელშეკრულება დადებულად ითვლება ქონების გადაცემის მომენტიდან. 269-ე მუხლის მიხედვით, საცხოვრებელი სახლის ნაჩუქრობის ხელშეკრულება უნდა დაიდოს ამ კოდექსის 239-ე მუხლით დადგენილი ფორმით. 239-ე მუხლის თანახმად, ქალაქში ან ქალაქის ტიპის დაბაში მდებარე საცხოვრებელი სახლის (სახლის ნაწილის) ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება დადასტურებულ უნდა იქნეს სანოტარო წესით და რეგისტრირებულ უნდა იქნეს სახალხო დეპუტატების ადგილობრივი საბჭოს აღმასრულებელ კომიტეტში სამი თვის ვადაში სანოტარო წესით დადასტურების დღიდან. ამ მუხლით დადგენილი წესების დაუცველობა იწვევს ხელშეკრულების ბათილობას.

51. 1997 წელს მიღებული, ამჟამად მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1505-ე და 1506-ე მუხლებისა და 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, აღნიშნული კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ დადგინდა ამ ნორმატიული აქტების გამოყენება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ახალი კოდექსით მოაწესრიგონ, ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს.

52. ამრიგად, იმის გათვალისწინებით რომ ჩუქების ხელშეკრულება ეხება უძრავ ნივთს, დავის მიმართ გამოიყენება ამჟამად მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის ნორმები. თუმცა აღნიშნული საკითხი მსგავსად არის მოწესრიგებული ამ კოდექსის მიხედვითაც, იმ განსხვავებით, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1997 წლის 25 ნოემბრის ახალი რედაქციის ამოქმედებამდე და საჯარო რეესტრის სამსახურების ჩამოყალიბებამდე უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაცია ხორციელდებოდა ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროებში, რაც უზრუნველყოფდა უძრავ ნივთებზე ამჟამად არსებულის მსგავსი სპეციალური რეჟიმის გავრცელებას.

53. სამოქალაქო კოდექსის 525-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, უძრავ ნივთზე ჩუქების ხელშეკრულება დადებულად ითვლება ხელშეკრულებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან. ამავე კოდექსის 183-ე მუხლის თანახმად, უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. ამავე კოდექსის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, ბათილია კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული აუცილებელი ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება.

54. მოცემულ შემთხვევაში პრეიუდიციულად არის დადგენილი, რომ ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმება და მისი რეგისტრაცია განხორციელდა კანონით დადგენილი წესით, კანონით დადგენილ ვადებში. კერძოდ, დადგენილია, რომ 1990 წლის 19 სექტემბერს მოსარჩელესა და მის დისშვილს შორის გაფორმდა უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულება და დასაჩუქრებულმა 1990 წლის 1 ოქტომბერს, კანონით დადგენილ სამთვიან ვადაში, ტექინვენტარიზაციის ბიუროში დაირეგისტრირა ქონება. შესაბამისად, არ იკვეთება ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლები არც ძველი და არც ახალი კანონმდებლობის მიხედვით.

55. ამასთან, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ პირველი ინტანციის სასამართლომ ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე იმსჯელა 1990 წლის სექტემბრის თვის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით, გამოიკვლია ფაქტობრივი გარემოებები და 2015 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მიიჩნია, რომ არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

56. რაც შეეხება ჩუქების ხელშეკრულების ფორმას, უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, გარიგების ძირითადი ფორმებია ზეპირი და წერილობითი ფორმა, ხოლო წერილობითი გარიგება, თავის მხრივ, შეიძლება იყოს მარტივი ან რთული (სანოტარო) სახის. სამოქალაქო კოდექსის 323-ე მუხლი უძრავი ქონების გადაცემისათვის ადგენს მხოლოდ წერილობით ფორმას. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის არცერთი ნორმა არ განიხილავს უძრავი ნივთის საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას, როგორც გარიგების ფორმას (იხ. სუსგ №ას-1529-1443-2012, 2013 წლის 9 დეკემბერი).

57. ანალოგიურად უნდა განიმარტოს საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წელი) 239-ე მუხლი.

58. რაც შეეხება სამოქალაქო კოდექსის 525-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დათქმას, რომლის მიხედვითაც უძრავ ნივთზე ჩუქების ხელშეკრულება დადებულად ითვლება ხელშეკრულებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან, აღნიშნულთან დაკავშირებით უზენაესმა სასამართლომ ზემოთ დასახელებულ განჩინებაში (იხ. სუსგ №ას-1529-1443-2012, 2013 წლის 9 დეკემბერი) განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ამ დანაწესით აღიარებს გადაცემით ჩუქებით ხელშეკრულებას, ანუ ჩუქების ხელშეკრულების დადებულად მიჩნევისათვის საკმარისად არ თვლის მხოლოდ მხარეთა შეთანხმებას და აუცილებლად მიიჩნევს საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას.

59. საკასაციო სასამართლო დამატებით მიუთითებს, რომ ზემოაღნიშნულ განმარტებაში იგულისხმება ჩუქების ხელშეკრულების დადებულად მიჩნევა მესამე პირთათვის. რაც შეეხება თავად ჩუქების ხელშეკრულების მხარეებს, მათ მიმართ წერილობითი ფორმით დადებული ჩუქების ხელშეკრულება ხელმოწერისთანავე წარმოშობს ურთიერთ უფლებებსა და მოვალეობებს. როგორც უკვე აღინიშნა, საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაცია არ წარმოადგენს გარიგების ფორმას და შესაბამისად, იგი გავლენას არ ახდენს მხარეებს შორის სანივთო სამართლებრივი გარიგებიდან (მოცემულ შემთხვევაში, ჩუქების ხელშეკრულებიდან) გამომდინარე უფლებებისა და მოვალეობების წარმოშობაზე. სანივთო სამართლებრივი გარიგებიდან წარმოშობილი უფლება ექვემდებარება საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას. პირი ვერ ჩაითვლება ქონების მესაკუთრედ, თუ აღნიშნული უფლება რეგისტრირებული არ არის საჯარო რეესტრში. სანივთო სამართლებრივი უფლების მოპოვების ასახვა საჯარო რეესტრში საკანონმდებლო დანაწესია და, პირველ რიგში, მესამე პირთა უფლებების დაცვასა და სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობას ემსახურება. თუმცა აღნიშნული არ ნიშნავს იმას, რომ წერილობითი ფორმის დაცვით დადებული სანივთო სამართლებრივი გარიგება რეგისტრაციის გარეშე (რეგისტრაციამდე) არ წარმოშობს უფლება-მოვალეობებს უშუალოდ გარიგების მონაწილეებისათვის (იხ. სუსგ №ას-534-507-2014, 2015 წლის 29 ივნისი).

60. მოცემულ შემთხვევაში, ჩუქების ხელშეკრულების დადებით ქონების განმკარგავმა მხარემ (მჩუქებელმა) გამოხატა ნება დასაჩუქრებულისათვის ქონების საკუთრებაში გადაცემის შესახებ, ხოლო ქონების მიმღებს (დასაჩუქრებულს) წარმოეშვა ამ ქონებაზე საკუთრების მოპოვების უფლება, რომლის რეალიზაციაც დამოკიდებული იყო მხოლოდ და მხოლოდ დასაჩუქრებულის მოქმედებაზე - კანონით დადგენილ ვადაში (3 თვეში) მოეხდინა შესაბამის სარეგისტრაციო ორგანოში საკუთრების უფლების რეგისტრაცია. პრეიუდიციულად დადგენილია, რომ აღნიშნული მოქმედება დასაჩუქრებულმა (მოსარჩელის დისშვილმა) განახორციელა.

61. ამასთან, საკასაციო სასამართლო, ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მოცემულ შემთხვევაში აღძრულია აღიარებითი სარჩელი, კერძოდ, მოსარჩელე მოითხოვს 1990 წლის 19 სექტემბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობას.

62. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის თანახმად, სარჩელი შეიძლება აღიძრას უფლებისა თუ სამართლებრივი ურთიერთობების არსებობა-არარსებობის დადგენის, დოკუმენტების ნამდვილობის აღიარების ან დოკუმენტების სიყალბის დადგენის შესახებ, თუ მოსარჩელეს აქვს იმის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს.

63. მიკუთვნებითი (აღსრულებითი) სარჩელებისაგან განსხვავებით, რომლებიც მიმართულია დარღვეული უფლების დაცვისაკენ, აღიარებითი სარჩელების დროს მოსარჩელის უფლება ჯერ კიდევ არაა დარღვეული, მაგრამ არსებობს მისი მომავალში დარღვევის საშიშროება, რადგან ვიღაც ედავება მას ამ უფლებაში. აქედან გამომდინარე, იურიდიული ინტერესის არსებობისათვის, რომელიც წარმოადგენს აღიარებითი სარჩელის მიღებისა და განხილვის წინაპირობას (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ლ“ ქვეპუნქტი, ამავე კოდექსის 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტი) – საჭიროა შემდეგი კრიტერიუმების არსებობა: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილებით მხარე გარკვეულ იურიდიულ შედეგს უნდა იღებდეს, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა. ამასთან, აუცილებლად გასათვალისწინებელია, რომ აღიარებითი სარჩელი დაუშვებელია, თუ უკვე შესაძლებელია სარჩელის აღძვრა ვალდებულების შესრულების თაობაზე, ე.ი. თუ შესაძლებელია, აღიძრას მიკუთვნებითი (აღსრულებითი) სარჩელი. აღიარებითი სარჩელის დასაშვებობის ეს უკანასკნელი კრიტერიუმი განპირობებულია საპროცესო ეკონომიისა და სწრაფი მართლმსაჯულების ინტერესებით, რათა თავიდან იქნეს აცილებული ერთი დავის ფარგლებში რამდენიმე სარჩელის აღძვრა (იხ. სუსგ №ას-148-138-2015, 2015 წლის 27 ნოემბერი).

64. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა შემდეგი: აღიარებითი სარჩელი დასაშვებია, თუ იკვეთება მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს. მაგალითად, მამად ცნობა, მამობის დადგენა, ქორწინების ბათილად ცნობა, ლიტერატურული ნაწარმოების ავტორად აღიარება და ა.შ. ამ სახის სარჩელების მიზანია არა სუბიექტური უფლების მიკუთვნება, არამედ უფლების სადავოობის აღმოფხვრა. ამ დროს სულაც არ არის აუცილებელი, რომ პირის უფლება დარღვეული იყოს, მაგრამ, ვარაუდი იმისა, რომ მომავალში შეიძლება დაირღვეს, წარმოადგენს პირის იურიდიულ ინტერესს. ამიტომაც, ამ ტიპის სარჩელებს „უფლების დამდგენ“ სარჩელებსაც უწოდებენ. მიკუთვნებითი სარჩელებისგან განსხვავებით, აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიური ხასიათის მატარებელია და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა (იხ. სუსგ №ას-937-887-2015, 2015 წლის 10 ნოემბერი).

65. განსახილველ შემთხვევაში, ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ აღარ იკვეთება ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის იურიდიული ინტერესი, რამდენადაც, მას შემდეგ, რაც აღნიშნული გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მოპასუხის მოთხოვნა და იგი ცნობილ იქნა სადავო ქონების მესაკუთრედ, ამასთან, ბათილად იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრში მოსარჩელის სასარგებლოდ არსებული ჩანაწერი, 1990 წლის 19 სექტემბრის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობით არ არის შესაძლებელი იმ შედეგის მიღწევა, რასაც მოსარჩელე თავდაპირველად ისახავდა მიზნად - მოპასუხისათვის მოესპო მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრირებული უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე შეცილების უფლება. შესაბამისად, აღნიშნული გარემოებაც გამორიცხავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობას.

66. ამდენად, კასატორი ვერ უთითებს მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების ისეთ დარღვევაზე, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

67. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს დასაბუთებული პოზიცია არ წარმოუდგენია ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი აღნიშნული საფუძვლითაც არ არის დასაშვები.

68. გამომდინარე აქედან, არ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს.

69. რაც შეეხება კასატორის შუამდგომლობას საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ აღნიშნული შუამდგომლობის დაკმაყოფილება შეუძლებელია საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის გამო.

70. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ზ. ჯ-ს მიერ 2016 წლის 27 დეკემბერს №1 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 500 (ხუთასი) ლარის 70% – 350 (სამას ორმოცდაათი) ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ნ. კ-ს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორ ნ. კ-ს (პ/ნ: ...) დაუბრუნდეს ზ. ჯ-ს მიერ 2016 წლის 27 დეკემბერს №1 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 500 (ხუთასი) ლარის 70% – 350 (სამას ორმოცდაათი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი