№ას-842-808-2016 31 მარტი, 2017 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე,

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) – თ.ჩ–ძე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხეები) – ც.ო., ნ.ო–ძე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 29 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2001 წლის 28 ივლისის მინდობილობით ც.ო–მა (შემდეგში - პირველი მოპასუხე, მარწმუნებელი, მჩუქებელი ან მოწინააღმდეგე მხარე) თავისი კუთვნილი უძრავი ქონების (ქ.თბილისში,....... მდებარე ბინა №66-ის, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი #........), (შემდეგში სადავო უძრავი ქონება), განკარგვის უფლება მიანიჭა ზ.პ–ს (შემდეგში- რწმუნებული). მინდობილობა გაიცა ხუთი წლით, 2006 წლის 28 ივლისამდე (იხ. ტ.1. ს.ფ. 13-14).

2. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, სადავო უძრავი ქონება პირველი მოპასუხის სახელზე საკუთრების უფლებით აღირიცხა 2014 წლის 12 სექტემბერს. უფლების დამდგენი დოკუმენტია ნასყიდობის ხელშეკრულება, დამოწმების თარიღი 1999 წლის 10 თებერვალი (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 45).

3. 2015 წლის 25 მაისს, პირველმა მოპასუხემ თავის მეუღლე ნ.ო–ძეს (შემდეგში - მეორე მოპასუხე, დასაჩუქრებული ან მოწინააღმდეგე მხარე) ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცა სადავო უძრავი ქონება და ეს უკანასკნელი აღირიცხა მესაკუთრედ (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 524-ე მუხლი), (იხ. ტ.2. ს.ფ. 10-11; 47-48).

4. 2015 წლის 2 მარტს თ.ჩ–ძემ (შემდეგში - მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში მოპასუხეთა მიმართ სადავო უძრავ ქონებაზე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად აღიარების, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ქონების მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით. მოსარჩელის განმარტებით, 2001 წლის 28 ივლისის მინდობილობის საფუძველზე, ამავე წლის 31 ივლისს პირველი მოპასუხის წარმომადგენლისაგან 1200 აშშ დოლარად შეიძინა სადავო უძრავი ქონება, თუმცა წერილობითი ფორმით ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება ვერ მოხერხდა, ვინაიდან, პირველმა მოპასუხემ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება 2014 წელს დაირეგისტრირა, ხოლო შემდეგ მოჩვენებითად გააფორმა მეუღლის, მეორე მოპასუხის სახელზე. მოსარჩელის განმარტებით, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ფაქტი დაადასტურა პირველი მოპასუხის წარმომადგენელმა 2014 წლის 29 დეკემბრის სანოტარო წესით დამოწმებული ხელწერილით. მოსარჩელემ აღნიშნა ასევე, რომ იგი რეგისტრირებულია მითითებულ მისამართზე, ცხოვრობს სადავო უძრავ ქონებაში და იხდის კომუნალურ გადასახადებს.

5. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს. მათი განმარტებით, პირველ მოპასუხეს სადავო ქონება მოსარჩელისათვის არ მიუყიდია, კერძოდ, მათ შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დადებულა.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი უარყოფილ იქნა, სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის 68-ე, 327-ე, 477-ე, 183-ე მუხლები და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ-ის) 180-ე მუხლი.

7. საქალაქო სასამართლომ მტკიცების ტვირთის განაწილებაზე გაამახვილა ყურადღება და აღნიშნა, რომ რწმუნებულის მიერ შედგენილი ხელწერილის შინაარსი არ შეესაბამებოდა უძრავ ქონებაზე ნასყიდობის ხელშეკრულების შინაარსს, მოსარჩელის მიერ მითითებული ბინაში ცხოვრების, რეგისტრაციისა და კომუნალური გადასახადების გადახდის ფაქტი კი, არ წარმოადგენდა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ფაქტის დასადასტურებლად სათანადო მტკიცებულებას (სსკ-ის 327-ე, 68-ე, 183-ე მუხლები). სასამართლომ მიიჩნია, რომ წარდგენილი მტკიცებულებით არ დგინდებოდა რწმუნებულსა და მოსარჩელეს შორის სადავო უძრავ ქონებაზე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ფაქტი.

8. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით: სასამართლომ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებები - 2001 წლის 28 ივლისის მინდობილობა და 2014 წლის 29 დეკემბრის სანოტარო წესით დადასტურებულ ხელწერილი, ასევე, ის უდავო გარემოებები, რომ მოსარჩელე რეგისტრირებულია და ცხოვრობს სადავო ბინაში და იხდის კომუნალურ გადასახადებს - სამართლებრივად არასწორად შეაფასა და საქმეზე უკანონო გადაწყვეტილება მიიღო.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 29 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

9.1. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ დავა გამომდინარეობდა 2001 წელს დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის სამართლებრივი ურთიერთობიდან. სადავო პერიოდისათვის მოქმედი სამართლებრივი ნორმებით კი, რომლებიც ადგენდნენ უძრავი ნივთის შეძენისა და გასხვისების წესებს, გათვალისწინებული იყო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების გადაცემისათვის სავალდებულო წერილობითი ფორმის დაცვის აუცილებლობა. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის იმ დროს მოქმედი ნორმები სპეციალურად, იმპერატიულად მიუთითებდა ასეთი ხელშეკრულების სანოტარო წესით დადასტურების აუცილებლობაზე. პალატამ აღნიშნა, რომ საქმეზე წარმოდგენილი 2014 წლის 29 დეკემბრით დათარიღებული სანოტარო წესით დამოწმებული ხელწერილი არ წარმოადგენდა სადავო ფაქტობრივი გარემოების დამადასტურებელ სათანადო მტკიცებულებას (სსკ-ის 68-ე, 328-ე, მუხლები). 2001 წლის 28 ივლისს გაცემული მინდობილობის მოქმედების ვადა 2006 წლის 28 ივლისამდე იყო განსაზღვრული, შესაბამისად, 2014 წლის 29 დეკემბერს, როდესაც რწმუნებულმა, პირველ მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ფაქტი სანოტარო წესით დაადასტურა, იგი პირველი მოპასუხის უფლებამოსილ პირს აღარ წარმოადგენდა. ამ ვითარებაში, აღნიშნულ „აღიარებით ხელწერილს“ ნასყიდობის ურთიერთობის დადასტურების მიზნებისათვის, სამართლებრივი ღირებულება არ გააჩნდა. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევდა უძრავ ქონებაზე მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების ზეპირი ფორმით დადების ფაქტს, აღნიშნული გარიგება ვერ გახდებოდა მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარების საფუძველი, მისი ბათილი ხასიათის გამო (სსკ-ის 59-ე მუხლი).

9.2. პალატამ აღნიშნა, რომ აპელანტის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა სასამართლოსათვის ისეთი მტკიცებულებების წარმოდგენა, რაც დაადასტურებდა, სადავო უძრავ ქონებაზე მისი საკუთრების უფლების წარმოშობის კანონიერ საფუძველს, თუმცა აღნიშნული სახის მტკიცებულება მოსარჩელემ სასამართლოს ვერ წარუდგინა, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საკმარისი წინაპირობაა.

9.3. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ სასამართლომ თვითნებურად, არასწორად განსაზღვრა სასარჩელო მოთხოვნა და შემდგომ, დაუსაბუთებლად თქვა უარი მის მიერვე ფორმულირებული მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე, იურიდიული ინტერესის არარსებობის საფუძვლით. პალატამ აღნიშნა, რომ „საკუთრების უფლების შეძენის აღიარების ფაქტის დადასტურება“ (რასაც აპელანტი მის მოთხოვნად მიუთითებს), როგორც მოთხოვნა, იურიდიული თვალსაზრისით არ არის სწორად ჩამოყალიბებული. პალატის მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ, სასარჩელო მოთხოვნის (იხ: დაზუსტებული სარჩელი, ტ.2, ს.ფ. 31) ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლების გათვალისწინებით, სავსებით მართებულად განმარტა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა მიკუთვნებითი მოთხოვნა - ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მესაკუთრედ აღიარება. სასამართლომ იურიდიული ინტერესის არარსებობის საფუძვლით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი თქვა არა „ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მესაკუთრედ აღიარების“ მოთხოვნის ნაწილში, არამედ - იმ ნაწილში, რომლითაც მოსარჩელე უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობას ითხოვდა, რაც პალატამ სრულად გაიზიარა და განმარტა, რომ იმ ვითარებაში, როდესაც მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა სადავო უძრავ ქონებაზე კანონით გათვალისწინებული ფორმით, ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი, 2015 წლის 25 მაისის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა ვერ უზრუნველყოფდა იმ იურიდიულ შედეგებს, რისი მიღწევაც სურდა მოსარჩელეს ამგვარი აღიარებით, რადგან ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სადავო უძრავ ქონებაზე აღდგებოდა კანონიერი მესაკუთრის - პირველი მოპასუხის და არა მოსარჩელის საკუთრების უფლება.

10. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აპელანტმა შემდეგი დასაბუთებით:

10.1. კასატორმა სააპელაციო საჩივრის იდენტურ პრეტენზიებზე მიუთითა და ააღნიშნა, რომ სასამართლომ თვითნებურად, დაუსაბუთებლად შეცვალა სასარჩელო მოთხოვნის ფორმულირება. კერძოდ, სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების შეძენის აღიარება, ხოლო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა იყო „ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მესაკუთრედ აღიარება“. სამწუხაროდ, 2001 წელს ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დადებულა, მაგრამ პირველი მოპასუხის მიერ გაფორმებული მინდობილობით, რწმუნებულმა გაასხვისა სადავო უძრავი ქონება, 2001 წლის 31 ივლისს, თანხის გადახდის შემდგომ გადასცა ნივთი და დღემდე ცხოვრობს უძრავ ქონებაში, აღნიშნული დაადასტურა რწმუნებულმაც 2014 წლის 29 დეკემბრის სანოტარო წესით დამოწმებული ხელწერილით.

10.2. კასატორის მტკიცებით, მის მოთხოვნას წარმოადგენდა არა ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მესაკუთრედ აღიარება, არამედ, საკუთრების უფლების შეძენის აღიარების ფაქტის დადასტურება, რადგან შემდგომ პირველი მოპასუხისათვის მოეთხოვა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება და ნივთის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში, უარის შემთხვევაში კი, საკუთარ უფლებებს დაიცავდა სასამართლოში.

11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2016 წლის 7 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიიღო წარმოებაში, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

14. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

15. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოითხოვს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობას პირველ მოპასუხესთან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. იმისათვის, რომ მოსარჩელე სადავო ქონების მესაკუთრედ მივიჩნიოთ, მან ამ ქონების შეძენის ფაქტი უნდა დაამტკიცოს, ანუ კანონით დადგენილი წესით გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება უნდა წარმოადგინოს. ეს დასკვნა გამომდინარეობს სსკ-ის 477-ე (ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა, გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი მოვალეა, გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება), 327-ე (ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ), 323-ე (ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას ან შეიძინოს იგი, მოითხოვს წერილობით ფორმას) და 183-ე მუხლების (უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში) შინაარსიდან. იმის გათვალისწინებით, რომ სადავო ქონება მოსარჩელემ, მისივე განმარტებით, 2001 წლის 31 ივლისს შეიძინა, სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს ზემოხსენებული ნორმების იმ დროს მოქმედი რედაქციით, როდესაც გარიგება დაიდო. ამ ნორმებით კი, უძრავი ქონების შესაძენად აუცილებელი იყო სანოტარო წესით დამოწმებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება. ასეთი ხელშეკრულება მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია, უფრო მეტიც, იგი თავად აღნიშნავს, რომ პირველ მოპასუხესთან წერილობითი ხელშეკრულების გაფორმება ვერ მოხერხდა, ვინაიდან ეს უკანასკნელი სადავო ქონების მესაკუთრედ 2014 წლის 12 სექტემბერს აღირიცხა. კასატორის პრეტენზია ისაა, რომ სასამართლომ არასწორად შეაფასა 2014 წლის 29 დეკემბრის ე.წ. „ხელწერილი“, რომლითაც მისი მოსაზრებით, დასტურდება ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ფაქტი. საკასაციო პალატა კასატორის ამ პრეტენზიას არ იზიარებს, ვინაიდან, ცხადია, რომ მითითებული ხელწერილი არ წარმოადგენს სამართლებრივ საფუძველს იმ დასკვნის გამოსატანად, რომ პირველ მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო.

16. კასატორის პრეტენზია ისიცაა, რომ სასამართლომ თვითნებურად განსაზღვრა სასარჩელო მოთხოვნა, კასატორის ამ პრეტენზიას საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს და განმარტავს შემდეგს: სარჩელის სახეებად დაყოფა (მიკუთვნებითი, გარდაქმნითი და აღიარებითი) პრაქტიკული მნიშვნელობისაა და უზრუნველყოფს პირის კანონით დაცული უფლებისა და ინტერესების სასამართლო წესით დაცვას. როგორც წესი, მოსარჩელის ინტერესი განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას უკავშირდება (მაგ. ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, ქონების დაბრუნება, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, ზიანის ანაზღაურება და ა.შ), რომელიც მხოლოდ მიკუთვნებითი სარჩელით მიიღწევა და ასეთ შემთხვევაში, აღიარებითი სარჩელის აღძვრა დაუშვებელია, რადგანაც, პროცესის ეკონომიის პრინციპიდან გამომდინარე, დარღვეული უფლების აღდგენასა და სამართლებრივი მდგომარეობის გაუმჯობესებას პირმა ერთი და არა რამდენიმე სარჩელის აღძვრის გზით უნდა მიაღწიოს, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილებას მოსარჩელისათვის მისთვის სასარგებლო შედეგი უნდა მოჰქონდეს და მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრის საჭიროება აღარ უნდა არსებობდეს. „სსსკ-ის 180-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარეობს აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესის განმსაზღვრელი შემდეგი კრიტერიუმები: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა მიიღებოდეს მხარისათვის (განსახილველ შემთხვევაში სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღგენა), აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა... (შდრ.სუსგ # ას-838-802-2014, 19.03.2015წ., #ას-932-872-2017, 17.10.2017წ.). ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასაბუთებას, რომ საკუთრების უფლების შეძენის აღიარების ფაქტის დადასტურება, როგორც მოთხოვნა, იურიდიული თვალსაზრისით არ იყო სწორად ჩამოყალიბებული და, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მესაკუთრედ აღიარება (მიკუთვნებითი მოთხოვნა). დავის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, უდავოა, რომ მოსარჩელეს სურს ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვება, ამ მიზნის მიღწევა კი, მხოლოდ აღიარებითი სარჩელის პირობებში შეუძლებელია, ამ მოთხოვნის რეალიზაციის საშუალებას მიკუთვნებითი სარჩელი, მესაკუთრედ ცნობა, წარმოადგენს.

17. საკასაციო პალატა, საკითხის სრულყოფის მიზნით, მოიშველიებს „ადამიანის უფლებათა და თვისუფლებათა დაცვის“ ევროპულ კონვენციას, რომლის მე-6 მუხლით რეგულირებულია სამართლიანი სასამართლოს პრინციპი. კონვენციის აღნიშნული დათქმა, ევროსასამართლოს პრეცედენტული პრაქტიკის თანახმად, ექვემდებარება ფართო განმარტებას და თავის თავში არა მხოლოდ საქმის მიუკერძოებელ განხილვას, არამედ სამართლიან გადაწყვეტასაც მოიცავს, რაც თავისთავად მიანიშნებს იმაზე, რომ მართლმსაჯულების განხორციელება არ უნდა ატარებდეს ფორმალურ ხასიათს, არამედ, სამართალწარმოების მიზანი დარღვეული უფლების ეფექტიან და რეალურ დაცვაზეა ორიენტირებული, რაც ეროვნული სასამართლოს მიერ საკითხის ამომწურავ გადაწყვეტაზე მიანიშნებს და არა ფორმალური ხასიათის სამართალწარმოებაზე, რომელსაც დავის აღმოფხვრა შედეგად არ მოჰყვება. (საქმეზე: Apostol v. Georgia; §37; ასევე, Hornsby v.Greece, §40 ევროსასამართლომ განმარტა, რომ საერთო სასამართლოებმა ყურადღება უნდა გაამახვილონ აღძრული სარჩელისადმი მოსარჩელის იურიდიულ ინტერესზე, ასევე იმ საკითხზე, თუკი აღიარებითი სარჩელის ნაცვლად შესაძლებელია მიკუთვნებითი მოთხოვნის წაყენება მოპასუხისადმი, რაც იმავდროულად გადაწყვეტილების აღსრულებაუნარიანობის საკითხსაც უკავშირდება, რადგან გადაწყვეტილების აღსრულება მხარისათვის გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს განუყოფელი ნაწილია, ნებისმიერი სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილების აღსრულება „სასამართლო პროცესის“ განუყოფელ ნაწილად უნდა განიხილებოდეს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე. (იხ. ასევე: IZA Ltd and Makrakhidze v. Georgia, §42; Burdov v. Russia, §34; Hornsby v. Greece, §40).

18. დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მიმართ იურიდიული ინტერესის არსებობის თაობაზე. უპირველესად, უნდა აღინიშნოს, რომ ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მოცემულ შემთხვევაში, არის არა აღიარებითი სარჩელი, არამედ მოსარჩელის მიკუთვნებითი მოთხოვნის დაკმაყოფილების ერთ-ერთი წინაპირობა. ამიტომ ამ ე.წ. „მოთხოვნის“ დასაშვებობა სასამართლომ სსსკ-ის 180-ე მუხლთან მიმართებით კი არ უნდა შეამოწმოს, არამედ უნდა გამოარკვიოს, არსებობს თუ არა ამ ხელშეკრულების ბათილად ცნობის კანონით გათვალისწინებული საფუძველი. მოსარჩელის განმარტებით, რაკი სადავო უძრავი ქონება მან შეიძინა, პირველ მოპასუხეს აღარ ჰქონდა უფლება, ეს ქონება გაეჩუქებინა. საკასაციო პალატა კასატორის ამ პრეტენზიას ვერ გაიზიარებს, ვინაიდან დადგენილია, რომ პირველ მოპასუხეს სადავო ქონება არ გაუსხვისებია და საკუთრების უფლება მოსარჩელისათვის არ გადაუცია, შესაბამისად, მას ამ ქონების გაჩუქების უფლებაც ჰქონდა. ამდენად, ზემოხსენებული ჩუქების ხელშეკრულება კანონიერია და მისი ბათილად ცნობის საფუძველი არ არსებობს.

19. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან.

20. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი. ამდენად, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მის საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

22. კასატორი სსსკ-ის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის თანახმად, გათავისუფლებულია საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 391-ე მუხლებით, 401-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ.ჩ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ თ.ჩ–ძეს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (650.00 ლარის, საგადახდო დავალება #11385485, გადახდის თარიღი 10.10.2016) 70% – 455.00 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ზ. ძლიერიშვილი