საქმე №ას-1686-2018 12 თებერვალი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ. ს-ე (მოსარჩელე, აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ. დ-ი, ი-ა ს. პ-ი, ბმა ,,ქ.“ (მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 13 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ამხანაგობის კრების ოქმის ბათილად ცნობა, სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. 2010 წლის 03 ივნისის თბილისის არქტექტურის სამსახურის მიერ დაკმაყოფილდა თ. ს-ის განცხადება, ლეგალიზებულად ჩაითვალა ქ. თბილისში, დასახლება ს-ა, კორპუსი N1 ,,დ" მიმდებარედ უნებართვოდ აშენებული საკადასტრო გეგმით N2/2 შენობა ნაგებობა, რაც უძრავი ქონების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის საფუძველი გახდა.

2. უძრავი ქონებაზე ლეგალიზაციას საფუძვლად დაედო ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა ,,ქ -ს" (შემდეგში - ამხანაგობა) 2010 წლის 03 მაისის კრების ოქმი (შემდეგში - სადავო კრების ოქმი), რომელშიც მითითებულია, რომ გადაწყვეტილება მიღებულია ამხანაგობის წევრთა 100%-იანი თანხმობით.

3. დადგენილია, რომ ლეგალიზაციის შემდგომ უძრავი ქონება დაიყო ორ ნაწილად და თ. ს-ის სახელზე აღირიცხა უძრავი ქონება მდებარე: ა) ქ. თბილისი, ს-ა, კორპუსი 1 ,,დ", სართული 1, შენობა N2, ფართი 27.10 კვ.მ (შემდეგში - პირველი უძრავი ქონება); ბ) ქ. თბილისი, ს-ა, კორპუსი 1 „დ" , სართული 2, შენობა 2, ფართი 28.70 კვ.მ (შემდეგში - მეორე უძრავი ქონება).

4. 2015 წლის 26 ოქტომბერს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, პირველი და მეორე უძრავი ქონება, ასევე, ამავე მისამართზე მდებარე საცხოვრებელი ბინის მესაკუთრედ აღირიცხა მ. დ-ი (შემდეგში - პირველი მოპასუხე).

5. პირველმა მოპასუხემ პირველი და მეორე უძრავი ქონება 2015 წლის 27 ოქტომბერს გაასხვისა ი-ა ს. პ-ზე (შემდეგში - მეორე მოპასუხე).

6. ნ. ს-ის (შემდეგში - მოსარჩელე) საკუთრებაში ირიცხება უძრავი ნივთი მდებარე: ქ. თბილისი, ს-ა, კორპუსი N1 ,,დ", ბინა N16, ფართით 60.30 კვ.მ (ს/კ 01.....). უფლების დამდგენი დოკუმენტია 1994 წლის 07 ივლისს დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება.

7. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა პირველი და მეორე მოპასუხე, ასევე, ამხანაგობის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა: ა) ამხანაგობის 2010 წლის 03 მაისის კრების ოქმის ბათილად ცნობა; ბ) 2015 წლის 26 ოქტომბრის სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა პირველი და მეორე უძრავი ქონების ნაწილში და გ) 2015 წლის 27 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა პირველი და მეორე უძრავი ქონების ნაწილში.

8. სარჩელი იმ ფაქტობრივ გარემოებებს დაეფუძნა, რომ სადავო კრების ოქმის საფუძველზე ამხანაგობის წევრთა 100%-ის თანხმობით პირველი და მეორე უძრავი ქონების ლეგალიზაცია და საკუთრებაში აღრიცხვა განხორციელდა მოსარჩელის მეუღლის ძმის - თ. ს-ის მიერ. თუმცა, უძრავი ქონების მშენებლობა განხორციელდა თ. ს-ის სახსრებით და ავტოფარეხით თანაბრად სარგებლობდნენ. კრება მოწვეული არ ყოფილა. 2015 წლის 26 ოქტომბერს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, თ. ს-ის სამკვიდრო მასაში შემავალი მთლიანი ქონება მიღებული აქვს პირველი რიგის მემკვიდრეს პირველ მოპასუხეს. ამ უკანასკნელმა სასამართლოში დავის მიმდენარეობის დროს კი უცხოეთის მოქალაქესთან მეორე მოპასუხესთან 2015 წლის 27 ოქტომბერს მოჩვენებით დადო ნასყიდობის ხელშეკრულება და მთლიანად გაასხვისა სამკვიდრო მასაში შემავალი ქონება.

9. ამხანაგობის თავჯდომარემ სარჩელი ცნო და მიუთითა, რომ სადავო კრების შედგენის დროს იგი არ წარმოადგენდა ამხანაგობის თავჯდომარეს, თუმცა, მისთვის ცნობილია, რომ ავტოფარეხის მშენებლობას ახორციელებდა მოსარჩელის მეუღლე და მისი ძმა თ. ს-ე ეხმარებოდა მშენებლობის განხორციელებაში.

10. პირველმა და მეორე მოპასუხეებმა სარჩელი უარყვეს ამხანაგობის კრების კანონით დადგენილი წესით ჩატარებასა და მეორე მოპასუხის, როგორც შემძენის კეთილსინდისიერებაზე დაყრდნობით. იმავდროულად, სადავოდ გახადეს სარჩელის იურიდიული ინტერესი [საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ-ის) 180-ე მუხლი].

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი, სადავო კრების ოქმის ბათილად ცნობის, სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით, არ დაკმაყოფილდა.

12. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ.

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 13 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი უარყოფილია და უცვლელადაა დატოვებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი სადავო კრების ოქმის ბათილად ცნობის, სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით, უარყოფილია.

14. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი და ამ განჩინების პპ: 1-6 ში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

15. იმავდროულად, სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა იურიდიული ინტერესის არსებობის საკითხზე გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელეს აღძრული ჰქონდა აღიარებითი სარჩელი [სსსკ-ის 180-ე მუხლი].

16. ამ თვალსაზრისით, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია მოწმის სახით, საქმეზე დაკითხულ პირთა ჩვენებებზე, რომლის მიხედვით დადგენილი იქნა, რომ სადავო უძრავი ქონების, ავტოფარეხის მშენებლობას ახორციელებდა თ. ს-ე, რაშიც მონაწილეობას იღებდა მისი ძმა თ. ს-ე. ისინი ავტოფარეხით სარგებლობდნენ თანაბრად.

17. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება მასზედ, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებითი ხასიათი საქმის მასალებით არ დადასტურდა და იგი არც ამგვარი გარიგებისათვის დამახასიათებელ ფაქტობრივ წანამძღვრებს აკმაყოფილებდა.

18. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, გარიგების მოჩვენებითობის მტკიცების ტვირთის სირთულეზე, რასაც განაპირობებს გარიგების დამდები პირების ნების ნაკლის დამადასტურებელი პირდაპირი მტკიცებულებების წარმოდგენის სირთულე, რის გამოც, სასამართლო შეიძლება დაეყრდნოს არაპირდაპირ მტკიცებულებებს, უნდა შეაფასოს როგორც არსებული, ასევე წინმსწრები ვითარება, რომელშიც სადავო ხელშეკრულების დადება განხორციელდა; გარიგების დამდები პირების დამოკიდებულება და ა.შ.

19. მოცემულ შემთხვევაში, პალატამ მიიჩნია, რომ უძრავ ქონებაზე საფასურის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულების არარსებობა, არ წარმოადგენს მისი ბათილად ცნობის საფუძველს, აღიშნულ გარემოება შესაძლებელია გათვალისწინებული იქნეს იმ შემთხვევაში, თუ გარიგების მოჩვენებითობის დასადასტურებლად იარსებებდა ყველა ის წინაპირობა, რაც ამ ნორმის დისპოზიციიდან გამომდინარეობს.

20. ამდენად, სააპელაციო პალატის შეფასებით, აპელანტმა ვერ უზრუნველყო მისი მტკიცების ტვირთის რეალიზაცია და მის მიერ მითითებული გარემოება სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებითი გარიგების საფუძვლით ბათილად ცნობის თაობაზე, ვერ დაადასტურა სათანადო და შესაბამისი მტკიცებულებებით, გარდა ზეპირსიტყვიერი ახსნა-განმარტებისა, რაც სასამართლომ არ გაიზიარა, მით უფრო, იმ პირობებში, რომ მეორე მოპასუხე წარმოადგენს უძრავი ქონების კეთილსინდისიერ შემძენს და მისი უფლებები დაცულია სსკ-ის 185-ე მუხლით.

21. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ აღიარებითი მოთხოვნის მიმართ ინტერესი დასაბუთებულია მხოლოდ მაშინ, თუ მხოლოდ აღიარებითი მოთხოვნით იქნება მოსარჩელის სასურველი სამართლებრივი ინტერესი მიღწეული. თუ აღიარებითი მოთხოვნის ინტერესი მიკუთვნებითი ხასიათისაა, მაშინ აღიარებითი სარჩელის წარმოებაში მიღებით სასამართლო პროვოცირებას გაუკეთებს ერთ სასარჩელო მოთხოვნაზე ორმაგი სასარჩელო წარმოების წარმართვის აუცილებლობას, რაც სწრაფი და ეფექტური მართლმსაჯულების წარმართვისა და სასამართლოს ეკონომიურობის ძირითად პრინციპს ეწინააღმდეგება. თუმცა, მიკუთვნებითი მოთხოვნის არსებობის პირობებში აღიარებითი სარჩელის დაუშვებლობის განმაპირობებელი ძირითადი არგუმენტი სწორედ ის არის, რომ სასარჩელო მოთხოვნა საბოლოო შედეგისაკენ უნდა იყოს მიმართული და არა სამომავლო სასარჩელო წარმოებისათვის საფუძვლის შექმნისაკენ, რაც, სამომავლოდ შეიძლება გაიმართოს ან არა, ანუ მხარემ სამომავლოდ მიკუთვნების მოთხოვნა შეიძლება შეინარჩუნოს ან არა, რამაც შედეგობრივად შეიძლება იმ ფაქტის წინაშე დაგვაყენოს, რომ დაკმაყოფილებულ იქნეს ისეთი აღიარებითი მოთხოვნა, რომლის განხორციელების (მიკუთვნების) ინტერესი მხარეს აღარ ჰქონდეს.

22. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ვინაიდან არ არსებობდა უძრავ ქონებაზე დადებული ნაყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი (იხ., სასარჩელო მოთხოვნა „გ“ - იხ., ამ განჩინების პ-7), მოსარჩელის მოთხოვნა აღიარებითი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, არ გააუმჯობესებდა მის სამართლებრივ მდგომარეობას. რის გამოც, სარჩელი („ა“, „ბ“ და „გ“ მოთხოვნები) უარყოფილი იქნა.

23. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე, საკასაციო საჩივარი წარადგინა აპელანტმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

24. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასრულყოფილად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რის გამოც მივიდა არასწორ სამართლებრივ დასკვნამდე, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ სადავო ქონების გასხვისება განხორციელდა იმ პერიოდში, როდესაც მხარეთა შორის მიმდინარეობდა სასამართლო დავა. ამასთანავე, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია ის ჰქონდა თუ არა მყიდველს - მეორე მოპასუხეს გადახდილი ნასყიდობის თანხა. უფრო მეტიც, ნასყიდობის საფასურის გადაუხდელობა არ იქნა მიჩნეული საქმისათვის მნიშვნელოვან გარემოებად. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არ შეისწავლა და არ შეაფასა ის გარემოება, რომ მოსარჩელეს ადმინისტრაციული სამართალწარმეობის წესით გასაჩივრებული აქვს სადავო ქონების ლეგალიზაციის აქტი, რომლის ლეგალიზაციის საფუძველს წარმოადგენდა ზუსტად სადავო კრების ოქმი და ადმინისტარციული საქმეთა განმხილველი სასამართლო მოკლებულია პროცესუალურ შესაძლებლობას განიხილოს კერძო სამართლებრივი აქტები, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ხშირად წარმოადგენენ ადმინისტრაციული აქტების გამოცემის საფუძველს.

25. კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული სასამართლო გადაწყვეტილების დასაბუთებას, რომლის მიხედვით სასამართლომ უდავო გარემოებად ჩათვალა, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება ნამდვილ გარიგებას წარმოადგენდა. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოებები, რომლებიც მიანიშნებდნენ გარიგების მოჩვენებით ხასიათზე, კერძოდ, მოწმეთა ჩვენებით დადასტურებული იქნა, რომ თ. ს-ეს არ სურდა მის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების გახსვისება, რაც ეწინააღმდეგება მოპასუხეთა შესაგებელში მითითებულ გარემოებას იმის თაობაზე, რომ აწ გარდაცვლილ თ. ს-ეს წლების განმავლობაში სურდა უძრავი ნივთის გასხვისება. კასატორის განცხადებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო არა მხოლოდ დავის განმავლობაში, არამედ სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე უძრავი ქონების გაფორმდა და ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო დაჩქარებული სამართალაწარმოების წესით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

26. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 12 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

27. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

28. განსახილველ შემთხვევაში, სარჩელი ამხანაგობის სადავო კრების ოქმის ბათილად ცნობის (ა); 2015 წლის 26 ოქტომბრის სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის პირველი და მეორე უძრავი ქონების ნაწილში (ბ) და 2015 წლის 27 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის პირველი და მეორე უძრავი ქონების ნაწილში (გ) (იხ., ამ განჩინების პ-7) უარყოფილია უსაფუძვლობისა და იურიდიული ინტერესის არარსებობის საფუძვლით.

29. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებას, რომლითაც უცვლელადაა დატოვებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ზემოაღნიშნულ მოთხოვნათა უარყოფის შესახებ (იხ., ამ განჩინების პ-11), კასატორი არ ეთანხმება. წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზიით კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ჯეროვნად არ გამოიკვლია და სათანადო სამართლებრივი შეაფსება არ მისცა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების („გ“ სასარჩელო მოთხოვნა) ბათილად ცნობის განმაპირობებელ ფაქტობრივ გარემოებებს.

30. საკასაციო პალატა არ იზაირებს ზემოაღნიშნულ საკასაციო პრტენზიას დაუსაბუთებლობის გამო და აღნიშნავს, რომ გარიგების ნამდვილობა დამოკიდებულია მხარეთა ნების თავისუფალ გამოვლენაზე, რაც ვრცელდება ნასყიდობის ხელშეკრულებაზეც. ნების გამოვლენა გარიგების განსაზღვრის ფუნდამენტია. ნების გამოვლენისას დაცული უნდა იყოს მატერიალური (პირის გონებრივი შესაძლებლობა) და ფორმალური (ნების გამოხატვის სამართლებრივი ფორმა) წინაპირობები. უძრავი ქონების მესაკუთრემ უნდა გამოხატოს ნება, რომ ქონებაზე საკუთრება გადასცეს მყიდველს და საამისოდ გათვალისწინებულია წერილობითი ფორმა. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში წარდგენილი ხელშეკრულება წერილობითია და დაცულია უძრავი ქონების შესაძენად კანონით დადგენილი ფორმა, გარიგება შეიცავს ყველა აუცილებელ რეკვიზიტს, ხოლო მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ წარმოშობილი იყო სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის განმაპირობებელი გარემოებები (სასარჩელო მოთხოვნა „გ“) ეკისრებოდა კასატორს/მოსარჩელეს, რომელმაც სათანადოდ ვერ უზრუნველყო მისი მტკიცების ტვირთის რეალიზება. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას სსკ-ის 56-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებლი ფაქტობრივი გარემოებების დაუდასტურებლობასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება მოჩვენებითი გარიგების დროს გამოვლენილი ნების თავისებურებები, რაც გამოიხატება მხარეთა განზრახვაში, თავიდან აიცილონ გარიგების სამართლებრივი შედეგები, არ არის წარმოდგენილი ორივე მხარის ერთობლივად, საერთო მიზნითა და განზრახვით მოქმედების დამადასტურებელი მტკიცებულებები. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის შინაარსის მიხედვით „..ბათილი გარიგებისათვის დამახასითებელია ის, რომ მხარეებს არ სურთ იმ მიზნის მიღწევა, რაც დადებული გარიგებიდან გამომდინარეობს, აღნიშნული შედეგი არის მოჩვენებითი, და არავითარი ურთიერთობა მხარეებს შორის არ წარმოიშობა (არც ფორმალური და არც ფაქტობრივი). კონკრეტულ შემთხვევაში ამ დასკვნის შესაბამისი წინაპირობები არ არსებობენ, კერძოდ, საქმის მასალებიდან არ გამომდინარეობს, რომ, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე მისი მიმღები მოქმედებდნენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყოლოდა, ანუ, ორივე მხარეს არ სურდათ ხელშეკრულებით დასახული მიზნის მიღწევა“ (იხ.,სუსგ № ას-1162-1091-2012, 7 მარტი, 2013 წელი;

31. ნიშანდობლივია, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

32. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

33. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა [სსსკ-ის მე-3, მე-4 და 102-ე მუხლები]. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

34. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს - ეს უკვე სასამართლის შეფასების საგანია. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას (კვალიფიციური შედავების მნიშვნელობა ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიზნებისათვის). მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. იმავდროულად, ახსნა-განმარტება უნდა დასტურდებოდეს რელევანტური მტკიცებულებებით [სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილი].

35. გარიგების ბათილობის მტკიცების მხრივ, მეტად დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლება, ევალება მოსარჩელეს (შდრ: № ას-1439-1357-2012, 1 ივლისი, 2013 წელი). როგორც საქმის მასალებით და სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით დგინდება ნასყიდობის ხელშეკრულების (სასარჩელო მოთხოვნა „გ“) ნამდვილობა შედავებულია უძრავ ქონებაზე საფასურის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულების არ არსებობის საფუძვლით, რაც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს შეფასებით, არ წარმოადგენს მისი ბათილად ცნობის საფუძველს და აღნიშნული გარემოება შესაძლებელია გათვალისწინებული იქნეს იმ შემთხვევაში თუ გარიგების მოჩვენებითობის დასადასტურებლად იარსებებდა ყველა ის წინაპირობა, რაც ამ ნორმის დისპოზიციიდან გამომდინარეობს. იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება, მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია, ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას.

36. იმავროულად, კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ „ა“ და „ბ“ სასარჩელო მოთხოვნების უარყოფასაც, რასთან დაკავშირებითაც საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით პირველ რიგში, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესი მისი დასაშვებობის თვალსაზრისით (შდრ: სუსგ №ას-1084-1004-2018, 26 ოქტომბერი, 2018 წელი; სუსგ №ას-595-554-2017, 15 დეკემბერი, 2017 წელი; საქმე №ას-609-609-2018, 12 სექტემბერი, 2018 წელი და ა.შ), თუმცა, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველი დავაში იკვეთებოდა აღიარებითი სარჩელის იურიდული ინტერესის არსებობა, ვიდრე სასამართლო არ მივიდა დასაბუთებულ დასკვნამდე, რომ სახეზე იყო „გ“ სასარჩელო მოთხოვნის უარყოფის საფუძველი (იხ., ამ გაჩინების პ-7).ვინაიდან სარჩელის „გ“ მოთხოვნა უარყოფილია, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება დანარჩენი სასარჩელო მოთხოვნების „ა“ და „ბ“ -ს (იხ., ამ გაჩინების პ-7) მიმართ მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის არარსებობობის თაობაზე მართებულია, ხოლო საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელი.

37. ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

38. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, რადგან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა, რომელთა ნაწილის ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

39. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

40. სსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ. ს-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ნ. ს-ეს უკან დაუბრუნდეს ვ. ც-ის მიერ 2018 წლის 30 ოქტომბერს საგადასახადო დავალება N0 გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან (1206 ლარი) 844.2 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ. ალავიძე