საქმე №ას-1904-2018 15 თებერვალი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

პირველი კასატორი – სსიპ იუსტიციის სახლი (მოპასუხე,აპელანტი)

მეორე კასატორი - ქ. ჩ-ე (მოსარჩელე, აპელანტი)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 11 ოქტომბრის განჩინება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. 2014 წლის 15 აპრილს, ქ. ჩ-ე (შემდეგში: დასაქმებული ან მოსარჩელე ან მეორე კასატორი) N38/კ ბრძანების საფუძველზე დაინიშნა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - შიდა აუდიტის სამსახურის უფროსის მოადგილის თანამდებობაზე მოვალეობის შემსრულებლად. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება 1710 ლარის ოდენობით განისაზღვრა.

2. 2014 წლის 02 ივლისს, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი სსიპ იუსტიციის სახლის (შემდეგში - დამსაქმებელი) საკონკურსო კომისიის 2014 წლის 116 ოქმის საფუძველზე, 295/კ ბრძანებით, დასაქმებული შიდა აუდიტის სამსახურის უფროსის მოადგილის (ჯგუფის უფროსის) თანამდებობაზე დაინიშნა. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება 1 710 ლარის ოდენობით განისაზღვრა.

3. 2015 წლის 03 ივლისს N137/ს ბრძანების საფუძველზე დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება 2300 ლარის ოდენობით განისაზღვრა.

4. 2015 წლის 01 ოქტომბრიდან დასაქმებული N1562/კ ბრძანების საფუძველზე, შიდა აუდიტის დეპარტამენტის უფროსის მოადგილის (ჯგუფის უფროსის) თანამდებობაზე იქნა გადაყვანილი.

5. 2016 წლის 14 მარტს, N441/კ ბრძანების საფუძველზე, (დეპარტამენტის გაუქმების გამო) დასაქმებული კვლავ შიდა აუდიტის სამსახურის უფროსის მოადგილის თანამდებობაზე (ჯგუფის უფროსად) იქნა გადაყვანილი მისი თანამდებობრივი სარგო 2300 (ორიათასსამასი) ლარის ოდენობით განისაზღვრა.

6. 2016 წლის 13 მაისს დასაქმებული N614/კ ბრძანების საფუძველზე, 2016 წლის 17 მაისიდან დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლდა.

7. დასაქმებულმა სარჩელი აღძრა დამსაქმებლის მიმართ 2016 წლის 13 მაისის, N614/კ ბრძანების ბათილად ცნობის, მოსარჩელის ტოლფას - სსიპ იუსტიციის სახლის შიდა აუდიტის სამსახურის უფროსის თანამდებობაზე აღდგენის, სამსახურში აღდგენამდე იძულებითი განაცდურის თვეში, 2300 ლარის ოდენობით ანაზღაურების და იძულებითი განაცდურის (თითოეული თვის განაცდურის 2300 ლარის) როგორც დაყოვნებული თანხის 0.03%-ის (ნაცვლად 0.07%-ის) ანაზღაურების მოთხოვნით.

8. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 6 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. სსიპ იუსტიციის სახლის აღმასრულებელი დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელის მიერ 2016 წლის 13 მაისს გამოცემული ბრძანება #614/კ ბათილად იქნა ცნობილი და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით 12573 ლარის (საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი გადასახადების ჩათვლით - დარიცხული) გადახდის ვალდებულება დაეკისრა.

10. აღნიშნული გადაწყვეტილება ორივე მოდავე მხარემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 11 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა.

12. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ამ განჩინების პპ: 1-6 ში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები. იმავდროულად, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2016 წლის წლის 30 დეკემბრის ცვლილებებით, აუდიტის სამსახურში მოადგილის ვაკანსია აღარ არსებობს (ტომი I, ს.ფ. 190-191). მოსარჩელის დათხოვნა საქართველოს იუსტიციის მინისტრთან არ შეთანხმებულა, როგორც ამას დათხოვნის მომენტისათვის მოქმედი დებულების მე-8 მუხლის მე-3 პუნქტი ითვალისწინებდა (ტომი I, ს.ფ. 99). დათხოვნის შემდეგ მოსარჩელემ 2 თვის შრომის ანაზღაურების სახით კომპენსაცია მიიღო.

13. სადავო ბრძანების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლებას საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში - სშკ-ის) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ო“ ქვეპუნქტი დაედო საფუძვლად, რომლის თანახმად, დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა ამ მუხლში გათვალისწინებული სხვა საფუძვლების გარდა შეიძლება შეწყდეს ისეთი ობიექტური გარემოებების არსებობისას, რომლებიც შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას ამართლებს.

14. განსახილველ შემთხვევაში, როგორც სადავო ბრძანების მართლზომიერ საფუძველზე. დამსაქმებელი მიუთითებდა დასაქმებულის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობების არაჯეროვან შესრულებაზე, მისი პროფესიონალური უნარ-ჩვევების უქონლობასა და თანამშრომლებთან არაეთიკურ მოპყრობაზე. გარდა ამისა, დამსაქმებელმა წარმოადგინა აუდიტის სამსახურის მიერ შედგენილი ორი დასკვნა, რომლითაც მოსარჩელის არაკვალიფიციურობას უსვამდა ხაზს.

15. მიუხედავად ზემოაღნიშნული დამსაქმებლის მიერ მოხმობილი ფაქტობრივი საფუძვლების არსებობისა, სააპელაციო სასამართლომ სადავო ბრძანების მართლზომიერება შეაფასა ამავე ბრძანების სამართლებრივი საფუძვლის [სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ო“ ქვეპუნქტი) წინაპიროებების განხორციელების კუთხით და არა დასაქმებულის კვალიფიკაციის ან პროფესიული უნარ-ჩვევების შეუსაბამობის მის მიერ დაკავებულ თანამდებობასთან/შესასრულებელ სამუშაოსთან მიმართებით [სშკ-ია 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტი].

16. დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძვლების არსებობის მტკიცების ტვირთი მოპასუხეს დაეკისრა, თუმცა, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ო“ ქვეპუნქტით გათავისუფლების მართლზომიერება დასაქმებულის მიერ შრომითი ვალდებულებების არაჯეროვანი შესრულებით, საკმარისი კვალიფიკაციის არქონითა ან/და თანამშრომლებთან არაეთიკური მოპყრობით, ვერ დადასტურდებოდა, რადგან აღნიშნული ამავე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტით მოწესრიგებულ რეგულირების სფეროში ექცევა და, რა თქმა უნდა, „სხვა ობიექტურ გარემოებად ვერ იქნება მიჩნეული“.

17. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ არადამაჯერებლად მიიჩნია მოსარჩელის კანდიდატურის არაკვალიფიციურობა, რამდენადაც ადგილი ჰქონდა მის დაწინაურებას; ასევე გაუგებარი იყო საქმის მასალებში რატომ არ მოიძებნებოდა დასაქმებულის მიმართ შენიშვნის მიცემის, საყვედურის გამოცხადების, დისციპლინური წარმოების დაწყებისა და შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღების დამადასტურებელი მტკიცებულებები.

18. სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ო“ ქვეპუნქტის საფუძველზე გათავისუფლებისას „ობიექტური გარემოების“ არსებობა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა განისაზღვროს და ასეთ დროს, სასამართლოსთვის ამოსავალ წერტილს როგორც დამსაქმებლის, ისე დასაქმებულის ქცევის კეთილსინდისიერების სტანდარტის შეფასება წარმოადგენს. ხსენებული საფუძვლის გამოყენებისას მთავარია, რომ 37 (1) „ო“ ქვეპუნქტით ხელშეკრულება მართლზომიერი საშუალებითა და ობიექტურად გამართლებული გარემოებებით შეწყდეს, რაც ასევე არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს მხარეთა შორის უფლება-მოვალეობების კეთილსინდისიერად განხორციელების პრინციპს.

19. სააპელაციო სასამართლომ აგრეთვე იმსჯელა გათავისუფლების პროცედურის დაცულობაზე და ამ თვალსაზრისით, დადგენილად მიიჩნია, რომ 2016 წლის 13 მაისს, როდესაც გათავისუფლების ბრძანება გამოიცა მოსარჩელე შვებულებაში იმყოფებოდა, ვინაიდან 13 მაისი იყო პარასკევი, მომდევნო ორი დღე უქმეები იყო, ორშაბათს კი, სამსახურში გამოცხადებულ თანამშრომელს საქმის ელექტრონული წარმოების სისტემა და სხვა სამუშაო პროგრამები გამორთული დახვდა. დასაქმებულს გათავისუფლების ბრძანდება 17 მაისს ჩაბარდა და სწორედ ამ დღიდან იგი გათავისუფლებულად ითვლებოდა. სააპელაციო სასამართლო მიიჩნია, რომ სშკ-ის 38-ე მუხლით დასაქმებულისთვის სამსახურიდან დათხოვის შესახებ ინფორმაციის სამი დღით ადრე მიწოდება გულისხმობს, ამ სამდღიანი ვადის ათვლას იმ დღიდან, როდესაც მან შეიტყო ან უნდა შეეტყო შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ. უდავო გარემოებაა, რომ ბრძანება აპელანტს 17 მაისს ჩაბარდა, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ იგი გათავისუფლების შესახებ ინფორმაციას 16 მაისს (ორშაბათს) შეიტყობდა, დამსაქმებლის მიერ ინფორმაციის მიწოდების სამდღიანი ვადა მაინც დაირღვეოდა რადგან ბრძანებაში გათავისულების დღედ 17 მაისი იყო მითითებული.

20. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დასაქმებულს სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძვლების წერილობითი დასაბუთება კანონით დადგენილ ვადაში და არც მას შემდეგ არ ჩაბარებია.

21. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ იმ ვითარებაში, როდესაც დასაქმებულის გათავისუფლება აუდიტის სამსახურის არადამაკმაყოფილებელ მუშაობას უკავშირდებოდა, ამ სამსახურის განვითარება და გამართული მუშაობა კი მთლიანი სსიპ-ის მუშაობის ხარისხზე ახდენდა გავლენას, აღნიშნული მსჯელობის საპირისპიროდ საქმის მასალებით დასტურდებოდა, რომ დებულებაში შესული ცვლილებებით აუდიტის სამსახურის უფროსის მოადგილის საშტატო ერთეული გაუქმდა, შესაბამისად ლეგიტიმურ კითხვაზე - რატომ არ მოხდა სამსახურიდან გათავისუფლებული თანამშრომლის მაგივრად უფრო კვალიფიციური კადრის მოყვანა, რომელიც სამსახურის საქმიანობის განვითარებასა და დახვეწას მოახდენდა და ამის საპირისპიროდ, რატომ გაუქმდა ხარისხის განვითარებისთვის ესოდენ მნიშვნელოვანი საშტატო ერთეული - პასუხგაუცემელი რჩებოდა.

22. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ დასაქმებულის გათავისუფლებისას დაირღვა სადავო ბრძანების ერთ-ერთ საფუძვლად საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - იუსტიციის სახლის, დებულების დამტკიცების შესახებ, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2015 წლის 25 ივლისის #85 ბრძანებით დამტკიცებული დებულების მე-8 მუხლის პირველი პუნქტი, რომლის თანახმად, სამსახურს ხელმძღვანელობს უფროსი, რომელსაც მინისტრთან შეთანხმებით, თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს აღმასრულებელი დირექტორი. ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად სამსახურის უფროსს შეიძლება ჰყავდეს მოადგილე/მოადგილეები, რომელსაც მინისტრთან შეთანხმებით, თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს აღმასრულებელი დირექტორი. მიუხედავად იმისა, რომ კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით კონკრეტული დასაქმებულის გათავისუფლებისას მინისტრის წერილობითი თანხმობის არსებობა სავალდებულო არაა, შრომითსამართლებრივ დავებში დასაქმებულის უფლებათა დაცვის მაღალი სტანდარტის გათვალისწინებით, ასეთი სახის თანხმობა წერილობითი სახით უნდა ყოფილიყო მიღებული (მაგ. სადავო ბრძანებაზე რეზოლუციის დადება).

23. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სწორედ სსიპ იუსტიციის სახლის ვალდებულებას წარმოადგენდა სასამართლოს წინაშე სარწმუნოდ დაემტკიცებინა ის გარემოება, რომ დასაქმებულის გათავისუფლება ამართლებდა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ო“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ „სხვა ობიექტური“ გარემოებების არსებობას, რაც განსახილველ შემთხვევაში არ მომხდარა. აღნიშნულის სამტკიცებლად, ვერ გამოდგება პროცესზე დაკითხული მოწმის ჩვენება, ვინაიდან დადასტურებულია, რომ იგი მოპასუხესთან შრომითსამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფება, შესაბამისად, სხვა რელევანტური მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში ასეთი პირის მიერ მიცემული ჩვენება ობიექტურობისა და სანდოობის კრიტერიუმს ვერ აკმაყოფილებს და გადაწყვეტილებას საფუძვლად ვერ დაედება. ასევე, იმის გათვალისწინებით, რომ სადავო ბრძანებაში მითითებული გათავისუფლების საფუძველი და რეალური საფუძველი, რომელიც სასამართლოში საქმისწარმოებისას იქნა დამსაქმებლის მიერ მითითებული (არასაკმარისი კვალიფიკაცია, ეთიკის ნორმების დარღვევა, არაეფექტური მუშაობა) არ ემთხვევა ერთმანეთს, და დამსაქმებელმა მტკიცების ტვირთის რეალიზაციის ფარგლებში გათავისუფლების საფუძვლის მართლზომიერების დადასტურება ვერ მოახერხა, სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადავო ბრძანება არაკანონიერია და მისი ბათილად ცნობის საფუძვლები სახეზეა.

24. რაც შეეხება კომპენსაციის სახით 12 573 ლარის მიკუთვნებას, ამ ნაწილში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ წარმოშობილი იყო სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტის წინაპირობები, რომლის თანახმად სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მოცემულ შმთხვევაში, დადგენილი იქნა, რომ მოსარჩელის მიერ დაკავებული საშტატო ერთეული აღარ არსებობდა, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს და განმარტა, რომ აუდიტის უფროსის შტატი მის მიერ დაკავებული თანამდებობის ტოლფასად ვერ მიიჩნეოდა უფრო მაღალი სტატუსის, მაღალი შრომის ანაზღაურებისა და მეტი პასუხისმგებლობის გამო. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები მასზედ, რომ ადექვატურ კომპენსაციად 2016 წლის 17 ივლისიდან 30 დეკემბრამდე (მოსარჩელე დაითხოვეს 17 მაისიდან, თუმცა მან მიიღო 2 თვის კომპენსაცია, რაც საწყის თარიღად აქცევს სწორედ 17 ივლისს) შრომის ანაზღაურებით ფორმირებულ კომპენსაციას - 12573 ლარი (დარიცხული ოდენობით) უნდა განსაზღვრულიყო.

25. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე, საკასაციო საჩივარი წარადგინა ორივე მხარემ. დამსაქმებელმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ხოლო დასაქმებულმა - გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

26. პირველი კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ არის იურიდიულად საკმარისად დასაბუთებული, ამასთანავე გადაწყვეტილებაში მოცემული მსჯელობები და არგუმენტები, რომლებზეც სასამართლო ამყარებს თავის გადაწყვეტილებას, იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ შეუძლებელია საკასაციო სასამართლოს მხრიდან განხორციელდეს მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება, რაც წარმოადგენს უპირობო საფუძველს, რათა დაკმაყოფილდეს სსიპ - იუსტიციის სახლის საკასაციო საჩივარი. პირველი კასატორის მოსაზრებით, სასამართლო ვალდებულია განახორციელოს მხარეთა მოთხოვნების, აღნიშნულ მოთხოვნებთან დაკავშირებით მხარეთა პოზიციების სამართლებრივი შეფასება და აღნიშნული მოსაზრებებისა და პოზიციების უარყოფის ან/და დადასტურების საფუძველზე მიიღოს დასაბუთებული გადაწყვეტილება. სადაო შემთხვევაში სასამართლო ვალდებული იყო შეესწავლა მოსარჩელის მოთხოვნა მისი გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით და აღნიშნული მოთხოვნასთან მიმართებაში სსიპ - იუსტიციის სახლის პოზიცია, ამის შემდეგ შეეფასებინა მხარეთა ეს პოზიციები და მხოლოდ ამის საფუძველზე მიეღო დასაბუთებული გადაწყვეტილება. პირველ კასატორს მიაჩნია, რომ ქვემდგომი ორივე ინსტანციის სასამართლოს მხრიდან არასწორად იქნა აღქმული და ამგვარად არასწორადვე იქნა ასახული გასაჩივრებულ დადგენილებებში მოპასუხის პოზიცია და შესაბამისად, ამგვარად არასწორად აღქმული და გაგებული პოზიციის კრიტიკა და გაუზიარებლობა იყო არარელევანტური. პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის გათავისუფლების თაობაზე ბრძანება გამოცემულ იქნა კანონმდებლობის მოთხოვნათა სრული დაცვით და სასამართლოს მსჯელობა მის კანონსაწინააღმდეგო ხასიათთან დაკავშირებით არასწორი და არარელევანტურია. მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობდა მისი ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი. პირველი კასატორი მიუთითებს დარღვევების შესახებ, რასაც ეფუძნება საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა. მოცემული დავა სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილია არსებითად არასწორად. კერძოდ, პირველი და ძირითადი, სასამართლოს მსჯელობა, რომელსაც კატეგორიულად არ ეთანხმება პირველი კასატორი, დაკავშირებულია იმ საკითხთან, თითქოს სადავო ბრძანების გამოცემისას დაირღვა მისი გამოცემის ფორმალური საფუძვლები, კერძოდ, სასამართლო მიუთითებს იუსტიციის სახლის მხრიდან საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2015 წლის 25 ივლისის N85 ბრძანებით დამტკიცებული სსიპ - იუსტიციის სახლის დებულების მე-8 მუხლის მე-3 პუნქტის დარღვევაზე, როგორც ბრძანების ბათილად ცნობის უპირობო საფუძველზე. სასამართლო სადავო ბრძანების ბათილობის საფუძვლად მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლს, რომლის შესაბამისადაც, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს (გადაწყვეტილების მე-19 პუნქტი, გვერდი -9). თუმცა, პირველი კასატორისთვის გაუგებარია რომელი კანონისა და აკრძალვის დარვევაზე საუბრობს სასამართლო, როდესაც, როგორც უკვე აღინიშნა, რომ კანონქვემდებარე აქტით არ არის განსაზღვრული თანხმობის გამოხატვის ფორმა. პირველი კასატორის განმარტებით, მართალია, მოცემულ შემთხვევაში, საუბარია ადმინისტრაციულ აქტზე და წესით მისი კანონიერება უნდა შეფასდეს ადმინისტრაციული კანონმდებლობის შესაბამისად, თუმცა, ვინაიდან სასამართლო პრაქტიკიდან გამომდინარე, შრომით დავებს განიხილავს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის ჭრილში, პირველი კასატორს მიაჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 99 - 101-ე მუხლები, ზუსტად აწესრიგებს იუსტიციის მინისტრის თანხმობის გამოხატვასთან დაკავშირებულ საკითხებს. პირველი კასატორის განცხადებით, თანხმობა შეიძლება გამოიხატოს ნებისმიერი ფორმით, მთავარია, რომ არსებობდეს ძირითადი გარიგების ნამდვილობისათვის აუცილებელი მესამე პირის ნების გამოვლენა. ამასთან მნიშვნელოვანია, რომ აღნიშნული თანხმობა შეიძლება გამოიხატოს როგორც წინასწარ, გარიგების დადებამდე, ისე გარიგების დადგების შემდგომაც. თუმცა, სასამართლომ არ იმსჯელა აღნიშნულ საკითხზე. არსებობდა თუ არა წინასწარი თანხმობა გათავისუფლებასთან დაკავშირებით, თუ ბრძანების გამოცემის შემდგომ მოხდა აღნიშნული თანხმობის გამოხატვა მინისტრის მიერ მოწონების ფორმით. ფაქტია, რომ პირს, ვისაც გააჩნია უფლებამოსილება გამოხატოს ასეთი თანხმობა, არ გაუპროტესტებია აღნიშნული ბრძანების არსებობა და დასაქმებული თანამშრომლის დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლება. კასატორის განცხადებით, სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას ასევე არასწორად შეაფასა საქმესთან პირდაპირი კავშირის მქონე მეორე გარემოებაც, რომელიც შეეხება სადავო ბრძანებაში მითითებულ სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველს. მოცემულ შემთხვევაში, ის, რომ მოსარჩელე მასზე დაკისრებულ ვალდებულებებს ასრულებდა არაჯეროვნად და მისი კვალიფიკაცია არ შეესაბამებოდა მის მიერ დაკავებულ თანამდებობას, ნამდვილად წარმოადგენს ობიექტურ გარემოებას და აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულებები სსიპ - იუსტიციის სახლმა წარადგინა სარჩელთან ერთად, თუმცა, აღნიშნული მტკიცებულებები რომლებიც სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა და მხედველობაში არ მიიღო. პირველი კასატორი უთითებს, რომ შესაძლოა, მოსარჩელის მიმართ სამსახურებრივი მოვალეობების შესრულებასთან დაკავშირებით ხელმძღვანელობის მხრიდან არსებული პრეტენზიები ირიბად ექცევა სშკ-ის 37-ე მუხლის "ვ" ქვეპუნქტით რეგლამენტირებულ საფუძველში, თუმცა, გარდა აღნიშნული საფუძვლისა, მის მიერ მოვალეობების შესრულების მიმართ არსებობდა ასევე სხვა შენიშვნებიც, რომელიც სრულად მოიცავდა სამსახურიდან გათავისუფლების ერთ რომელიმე საფუძველს. სწორედ ამიტომ, პირველი კასატორის მიერ მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება დასაქმებულის მითითებული საფუძვლით გათავისუფლებასთან დაკავშირებით. პირველ კასატორს მიაჩნია, რომ მთავარი ამ შემთხვევაში არის ის, არსებობდა თუ არა გათავისუფლების ობიექტური საფუძველი, ხოლო ის ფაქტი, რამდენად სწორად მოხდა ბრძანებაში გათავისუფლების საფუძვლის განსაზღვრა მეორე ხარიხოვანია. სასამართლოს ერთადერთი მიზანი უნდა ყოფილიყო იმის დადგენა, რამდენად ამართლებდა არსებული ობიექტური გარემოებები (რომელიც კასატორის მიერ დადასტურდა არაერთი მტკიცებულებით) შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას.

27. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პირველ კასატორს მიაჩნია, რომ არ არსებობს სადავო ბრძანების კანონიერებასთან დაკავშირებული შეკითხვები. იუსტიციის სახლის საჩივრის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლოს მიერ უნდა განხორციელდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 11 ოქტომბრის განჩინების (საქმეზე 2ბ/2578-18) გაუქმება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გაუქმდება სასამართლოს განჩინება, რომლითაც ძალაში დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 6 მარტის გადაწყვეტილება საქმეზე 2/19260-16, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ - იუსტიციის სახლის აღმასრულებელი დირექტორის 2016 წლის 13 მაისის N614 ბრძანება მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლებასთან დაკავშირებით და გადაწყვეტილება, რომლითაც სსიპ - იუსტიციის სახლს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის სახით 12573 ლარის გადახდა.

28. მეორე საკასაციო საჩივარი ეფუძნება გასაჩივრებული განჩინების დაუსაბუთებლობას. მეორე კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული. მეორე კასატორი მიუთითებს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: 1. სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებზე დაყრდნობით დაადგინა, რომ მოსარჩელს გათავისუფლების ბრძანება არ ჩაბარდა სათანადო წესით; 2. სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებზე დაყრდნობით დაადგინა, რომ მოსარჩელის გათავისუფლების ბრძანებაში მითითებული სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის ფაქტი მოპასუხემ ვერ დაასაბუთა და სასამართლოს კასატორის გათავისუფლების მიზეზად მიუთითა დასაქმებულის სამსახურებრივი მოვალეობის არაჯეროვან შესრულებაზე, მისი პროფესიონალური უნარ-ჩვევების უქონლობაზე, თანამშრომლებთან არაეთიკურ მოპყრობასა და არაკვალიფიციურობაზე, რაც წარმოდგენილი მასალებით არ დადასტურდა. 3. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხემ არ შეასრულა სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-5 პუნქტით დაკისრებული ვალდებულება. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ კასატორის გათავისუფლებისას დამსაქმებელმა დაარღვია საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2015 წლის 25 ივლისის #85 ბრძანებით დამტკიცებული სსიპ ,,იუსტიციის სახლის“ დებულების მე-8 მუხლის პირველი პუნქტი. კასატორის განმარტებით, მიუხედავად აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებებისა , სააპელაციო სასამართლომ უცვლელად დატოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, სადაც მოსარჩელის გათავისუფლების ბრძანების გაუქმების ერთადერთ სამართლებრივ საფუძვლად მხოლოდ მოპასუხის მხრიდან სსიპ „იუსტიციის სახლის“ დებულების დამტკიცების შესახებ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2015 წლის 25 ივლისის №85 ბრძანებით დამტკიცებული დებულების მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის დარღვევა იქნა მიჩნეული. კასატორის განცხადებით, ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით სახეზეა მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული დისკრიმინაციის, პირადი ანგარიშწორების ნიშნები და სასამართლომ აღნიშნული საქმე არა მხოლოდ მოსარჩელის გათავისუფლების კანონიერების პრიზმაში უნდა განიხილოს, არამედ უფრო გლობალურად, როგორც კარგად დაგეგმილი დისკრიმინაციის ფაქტი. კასატორის განმარტებით, სასამართლოს უნდა ემსჯელა იმის შესახებ, თუ რატომ არ ჩათვალა პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოსარჩელის გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობის ერთ-ერთ საფუძვლად დამსაქმებლის მხრიდან სშკ-ის 38-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მოთხოვნათა დარღვევა და რატომ გახდა მხოლოდ სსიპ „იუსტიციის სახლის“ დებულების დამტკიცების შესახებ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2015 წლის 25 ივლისის #85 ბრძანებით დამტკიცებული დებულების მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის დარღვევა მისი გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობის ერთადერთი საფუძველი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

29. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

30. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარები არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

31. განსახილველ შემთხვევაში, პირველი კასატორი სადავოდ ხდის გასაჩივრებულ განჩინებას იურიდიული დაუსაბუთებლობის კუთხით, რასაც საკასაციო პალატა არ იზიარებს და პირველ რიგში, აღნიშნავს, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს მისი სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზედ, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. აღნიშნული დასკვნა გამომდინარეობს შემდეგი ძირეული პრინციპიდან, კერძოდ, დამსაქმებელს გააჩნია მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ წარმოშობილი იყო გათავისუფლების ფაქტობრივი საფუძვლები (მტკიცების ტვირთის განაწილების საკითხზე იხ., სუსგ №ას-483-457-2015, 07 ოქტომბერი, 2015 წელი). მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს მისი სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს და დამსაქმებელს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას აკისრებს.

32. საგულისხმოა, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

33. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა [სსსკ-ის მე-3, მე-4 და 102-ე მუხლები]. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

34. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს - ეს უკვე სასამართლის შეფასების საგანია. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას (კვალიფიციური შედავების მნიშვნელობა ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიზნებისათვის). მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. იმავდროულად, ახსნა-განმარტება უნდა დასტურდებოდეს რელევანტური მტკიცებულებებით [სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილი].

35. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ თავის მხრივ, გათავისუფლების ფაქტობრივი საფუძვლების განხორციელების საკითხი მოწმდება გათავისუფლების შესახებ ბრძანების სამართლებრივ საფუძველთან მიმართებით.

36. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლებას სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ო“ ქვეპუნქტი დაედო საფუძვლად, რომლის თანახმად, დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა ამ მუხლში გათვალისწინებული სხვა საფუძვლების გარდა შეიძლება შეწყდეს ისეთი ობიექტური გარემოებების არსებობისას, რომლებიც შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას ამართლებს.

37. განსახილველ შემთხვევაში, დამსაქმებლის მიერ მითითებული გარემოებები იმის თაობაზე, რომ დასაქმებულის მიერ შრომითი ვალდებულებების არაჯეროვანი შესრულებით, საკმარისი კვალიფიკაციის არქონითა ან/და თანამშრომლებთან არაეთიკური მოპყრობით წარმოიშვა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ო“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული წინაპირობები, ვერ იქნება გაზიარებული საკასაციო პალატის მიერ.

38. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ დამსაქმებელმა თავისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში ვერ უზრუნველყო მითითებული ნორმის წინაპირობების არსებობის დადასტურება და სრულადაა გასაზიარებელი სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ „ობიექტური გარემოების“ არსებობა სასამართლომ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, უნდა განსაზღვროს, რადგან ყოველგვარ ვითარებაზე მორგებული განმარტება ვერ იარსებებს იმ მარტივი მიზეზის გამო, რომ ერთი და იგივე ობიექტური გარემოება სხვადასხვა მოცემულობაში განსხვავებულად შეიძლება შეფასდეს. ასეთ დროს, სასამართლოსთვის ქმედით ბერკეტს, როგორც დამსაქმებლის, ისე დასაქმებულის ქცევის კეთილსინდისიერების სტანდარტის შეფასება წარმოადგენს. ხსენებული საფუძვლის გამოყენებისას მთავარია, რომ 37 (1) „ო“ ქვეპუნქტით ხელშეკრულება მართლზომიერი საშუალებითა და ობიექტურად გამართლებული გარემოებებით შეწყდეს, რაც ასევე არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს მხარეთა შორის უფლება-მოვალეობების კეთილსინდისიერად განხორციელების პრინციპს.

39. სშკ-ის 38-ე მუხლის მერვე ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით.

40. მითითებული ნორმა ადგენს დამსაქმებლის ალტერნატიულ ვალდებულებას სამუშაოდან დათხოვნილი დასაქმებულის მიმართ, თუმცა აღნიშნული დანაწესის ამოქმედებას უკავშირებს სასამართლოს მიერ დამსაქმებლის იმ გადაწყვეტილების (კონკრეტულ შემთხვევაში – ბრძანების) ბათილად ცნობას, რომლითაც დასაქმებული უკანონოდ გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. შესაბამისად, იმისათვის, რომ დასაქმებულმა მიიღოს კომპენსაცია, უნდა დადგინდეს, რომ მასთან შრომითი ხელშეკრულება არამართლზომიერად შეწყდა.

41. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, სადავო ბრძანების ბათილად ცნობა და კომპენსაციის ანაზღაურების მოთხოვნა სშკ-ის 38.8 (სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით) და 44-ე (შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), მუხლებიდან გამომდინარეობს.

42. როდესაც უკანონოდ დათხოვნილი დასაქმებული შრომითი ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და უფლებებში აღდგენას ითხოვს, სასამართლომ თავად უნდა შეაფასოს მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზა შემდეგი პრიორიტეტული თანმიმდევრობით, კერძოდ, თუ მოსარჩელის ინტერესი პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენაა, სასამართლომ დასაქმებულისა და დამსაქმებლის ორმხრივი პატივსადები ინტერესების დაცვით უნდა შეამოწმოს მითითებული მოთხოვნის საფუძვლიანობა და დაკმაყოფილების მიზანშეწონილობა. პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის მოთხოვნა საფუძვლიანია, თუ ხელშეკრულების შეწყვეტა უკანონოა, თუმცა აღნიშნული ავტომატურად არ იწვევს დასაქმებულის პირვანდელ მდგომარეობის აღდგენას, ვინაიდან, აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილება დამოკიდებულია მისი აღსრულების შესაძლებლობასა და მხარეთა კანონიერი ინტერესების გათვალისწინებით, მისი აღსრულების შესაძლებლობასა და ეფექტიანობაზე. შესაბამისად, თუ სასამართლომ დაადგინა, რომ გათავისუფლების ბრძანება უკანონოა, თუმცა უკანონოდ დათხოვნილი დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენა შეუძლებელია ან მიზანშეუწონელია, ასეთ შემთხვევაში, სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ხომ არ არის შესაძლებელი უფლებადარღვეული დასაქმებულის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა. ამ მიზნით, მან უნდა გამოიკვლიოს რა ადამიანურ რესურსს ფლობს დამსაქმებელი, რა ტოლფასი ვაკანტური პოზიციები აქვს მას, რა ფუნქციური მსგავსებაა პირვანდელ და ტოლფას თანამდებობებს შორის. იმავდროულად, სასამართლომ კვლევის შედეგები უნდა შეუსაბამოს უკანონოდ დათხოვნილი პირის ნებას, ინტერესსა და შესაძლებლობას, დაიკავოს კონკრეტული ტოლფასი თანამდებობა (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 270-272).

43. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მითითებული ნორმის გამოყენების საკითხზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ სხვა საქმეზე განმარტა შემდეგი: „დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანების უკანონოდ (ბათილად) ცნობის შემთხვევაში, დასახელებულ ნორმაში მითითებულია დამსაქმებლის ვალდებულება, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, თუმცა კანონმდებლის მიერ დადგენილი წესი არ შეიძლება იმგვარად განიმარტოს, რომ სასამართლოს, დისკრეციული უფლებამოსილებით, შეუძლია მოხმობილი ნორმის დანაწესის საკუთარი შეხედულებისამებრ გამოყენება. სშკ-ი დამსაქმებელს ავალდებულებს „პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით“. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო თუკი აღნიშნული შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (შდრ. სუსგ Nას-951-901-2015, 29.01.2016წ.; N ას-931-881-2015., 29.01.2015წ). აღნიშნულიდან გამომდინარე, ტოლფასი თანამდებობის არარსებობის, მასზე დათხოვნილი პირის დასაქმების შეუძლებლობის ან არამიზანშეწონილობის პირობებში, სასამართლომ კომპენსაციის საკითხზე უნდა იმსჯელოს.

44. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ რაც შეეხება გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევ სამართლებრივ შედეგებს, ვინაიდან განსახილველ საქმეში ობიექტურად შეუძლებელია დასაქმებულის აღდგენა პირვანდელ თანამდებობაზე ან ტოლფას თანამდებობაზე, რადგან სსიპ იუსტიციის სახლის აღმასრულებელი დირექტორის 2016 წლის 30 დეკემბრის №862 /ს ბრძანებით დამტკიცებულ იუსტიციის სახლის 2017 წლის საშტატო ნუსხაში იუსტიციის სახლის შიდა აუდიტის სამსახურის უფროსის თანამდებობა გათვალისწინებული არ არის (იხ. ს.ფ. 315, ტ.2, აგრეთვე წინამდებარე განჩინების პ.12). ამ ნაწილში დასაქმებულის მიერ გადაწყვეტილება არ არის გასაჩივრებული. შესაბამისად, საკასაციო პალატამ ამ შემთხვევაში უნდა იმსჯელოს მხოლოდ დამსაქმებლისათვის დასაქმებულის სასარგებლოდ დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობის კანონიერებაზე.

45. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სშკ-ი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, რა დროსაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, მხედველობაშია მისაღები უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა და ა.შ. (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 272).

46. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას განსახილველ შემთხვევაში კომპენსაციის ოდენობასთან დაკავშირებით ( იხ. წინამდებარე განჩინების პ.24) და მიაჩნია, რომ პირველ კასატორს არც ამ ნაწილში წარმოუდგენია დასაბუთებული და დასაშვები საკასაციო პრეტენზია.

47. მეორე საკასაციო საჩივრით, პრაქტიკულად შედავებულია სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სამოტივაციო ნაწილის მსჯელობა, რაც საკასაციო პალატის მოსაზრებით ვერ იქნება საკასაციო საჩივრის საფუძველი გამომდინარე იქიდან, რომ გადაწყვეტილების/განჩინების კანონიერ ძალას გააჩნია კანონით განსაზღვრული სუბიექტური და ობიექტური ფარგლები, რომელიც აზუსტებს გადაწყვეტილების მოქმედების საზღვრებს. გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ვრცელდება საქმის განხილვაში მონაწილე პირთა წრეზე (სუბიექტური ფარგლები) და გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილზე (ობიექტური ფარგლები). შესაბამისად, გასაჩივრებას ექვემდებარება გადაწყვეტილება, თუ სადავოა მისი სარეზოლუციო ნაწილით და არა აღწერილობითი ან სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ფაქტი. მართალია, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლი არ შეიცავს პირდაპირ მითითებას გადაწყვეტილების მხოლოდ სარეზოლუციო ნაწილის გასაჩივრების თაობაზე, თუმცა ასეთი შეზღუდვის პირდაპირ მიუთითებლობა ნორმის განსხვავებულად განმარტების წინაპირობას არ იძლევა [დისპოზიცია: სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებები მხარეებმა და მესამე პირებმა დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით შეიძლება კანონით დადგენილ ვადაში გაასაჩივრონ საკასაციო სასამართლოში]. სამოქალაქო საპროცესო სამართლის პრინციპებისა და კოდექსის ნორმათა ურთიერთშეჯერებითა და ერთობლიობაში განმარტებით საკასაციო სასამართლო ასკვნის, რომ გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ვრცელდება მის სარეზოლუციო ნაწილზე. გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი თავისი არსით წარმოადგენს პირდაპირ და ზუსტ პასუხს სარჩელზე. დაინტერესებულ პირს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრება შეუძლია, თუ ის მის წინააღმდეგაა მიღებული ან, რაიმე ფორმით მის კანონიერ ინტერესებს შეეხება, რის თაობაზეც მხარემ სააპელაციო საჩივარში უნდა მიუთითოს (შდრ: სუსგ Nას-286-274-2015, 06 აპრილი, 2015 წელი).

48. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ დასაქმებულმა სარჩელი აღძრა დამსაქმებლის მიმართ 2016 წლის 13 მაისის, N614/კ ბრძანების ბათილად ცნობის, მოსარჩელის ტოლფას - სსიპ იუსტიციის სახლის შიდა აუდიტის სამსახურის უფროსის თანამდებობაზე აღდგენის, სამსახურში აღდგენამდე იძულებითი განაცდურის თვეში, 2300 ლარის ოდენობით ანაზღაურების და იძულებითი განაცდურის (თითოეული თვის განაცდურის 2300 ლარის) როგორც დაყოვნებული თანხის 0.03%-ის (ნაცვლად 0.07%-ის) ანაზღაურების მოთხოვნით.

49. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 6 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. სსიპ იუსტიციის სახლის აღმასრულებელი დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელის მიერ 2016 წლის 13 მაისს გამოცემული ბრძანება #614/კ ბათილად იქნა ცნობილი და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით 12573 ლარის (საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი გადასახადების ჩათვლით - დარიცხული) გადახდის ვალდებულება დაეკისრა. აღნიშნული გადაწყვეტილება ორივე მოდავე მხარემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 11 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში მეორე კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთების ნაწილს, რაც საკასაციო პალატის ზემოთმოცემული განმარტებიდან და დადგენილი სასამართლო პრაქტიკიდან გამომდინარე ვერ გახდება საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი საკასაციო საჩივრის ფარლებში. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ წინამდებარე განჩინების პ.28-ში გამოთქმულ პრეტენზიებთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატას ნამსჯელი აქვს (იხ. ტ.2, ს.ფ.113, პ.21).

50. რაც შეეხება მეორე კასატორის საკასაციო პრეტენზიას მის მიმართ განხორციელებული დისკრიმინაციისა და პირადი ანგარიშსწორების შესახებ, უზენაესმა სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენისათვის უნდა არსებობდეს დაცული სფერო - უფლება, რომელშიც ხდება ჩარევა; კომპარატორი - ანალოგიურ ან არსებითად მსგავს ურთიერთობაში მყოფი პირი და ამ ორ პირს შორის მთავარი განსხვავება წარმოადგენს ე.წ. „დაცულ სფეროს“. ამ ფაქტების საპირისპიროდ, ჩარევის გამართლება გონივრული და წონადი არგუმენტებით ეკისრება განსხვავებული მოპყრობის ინიციატორს (იხ. სუსგ #ას-247-235-2017, 2017 წლის 29 სექტემბერი; #ას-319-302-2017, 2017 წლის 28 ივლისი; #ას-344-322-2017, 2017 წლის 11 ნოემბერი).

51. სსსკ-ის 363³ მუხლის შესაბამისად, დისკრიმინაციის შესახებ სარჩელის აღძვრისას პირმა სასამართლოს უნდა წარუდგინოს ფაქტები და შესაბამისი მტკიცებულებები, რომლებიც დისკრიმინაციული ქმედების განხორციელების ვარაუდის საფუძველს იძლევა, რის შემდეგაც მოპასუხეს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი, რომ დისკრიმინაცია არ განხორციელებულა. დასახელებული საპროცესო ნორმა ადგენს შეზღუდვის ინიციატორის ვალდებულებას, სასამართლოს წარუდგინოს მტკიცებულებები და მიუთითოს ფაქტებზე, რომელთა ანალიზი გარკვეული ნიშნით პირის მიმართ არათანაბარი მოპყრობის ვარაუდის საფუძველს იძლევა. სწორედ ამ საპროცესო სტანდარტის დაცვის შემთხვევაში წარმოიშობა მოპასუხის ვალდებულება: ა) გაამართლოს განსხვავებული მოპყრობა ობიექტური და გონივრული არგუმენტებით, რომლებიც გადაწონის განსხვავებულ მოპყრობას და გამართლებული იქნება დემოკრატიული ღირებულებებით; ბ) ამტკიცოს განსხვავებული მოპყრობის არარსებობა (იხ. სუსგ #ას-247-235-2017, 2017 წლის 29 სექტემბერი).

52. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე სარჩელში ზოგადად უთითებდა მის მიმართ შესაძლო დისკრიმინაციის საფუძვლით სამსახურიდან გათავისუფლებაზე ( იხ.ტ.1.ს.ფ.5), თუმცა აღნიშნული მიმართულებით თავად სარჩელში მსჯელობა არ არის მოცემული (სარჩელით არ არის მოთხოვნილი დისკრიმინაციული მოპყრობის დადგენა) და არც სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებში განავითარა მოსარჩელემ მსჯელობა დისკრიმინაციის შესახებ სარჩელისათვის დადგენილი წესით. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებსაც, მიუხედავად ამ საკითხზე ზოგადი მსჯელობისა, არ მიუღიათ გადაწყვეტილება დისკრიმინაციული მოპყრობის არსებობა-არარსებობის საკითხზე. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას იმსჯელოს რაიმე ნიშნით მოსარჩელის დისკრიმინაციაზე.

53. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ვერც მეორე კასატორმა წარმოადგინა დასაშვები საკასაციო პრეტენზია.

54. ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

55. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, რადგან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

56. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივრები, რის გამოც, მათ უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

57. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, მეორე კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%, ხოლო პირველი კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან კანონის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ იუსტიციის სახლის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ქ. ჩ. საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

3. კასატორ ქ. ჩ-ეს (პ/ნ 5-...) უკან დაუბრუნდეს 2018 წლის 25 დეკემბერს საგადასახადო დავალება N1 გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან (300 ლარი) 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

ბ. ალავიძე