საქმე №ას-1089-2018 24 დეკემბერი, 2018 weli,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ე.ი. (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.კ–ძე, ნ.ჭ., მ.ხ–ძე, რ.ფ–ძე, თ.ე., ლ.გ. (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; სესხის და იპოთეკის შესახებ გარიგების დადებულად ცნობა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ერთი მხრივ, ნ.ი–ს (შემდეგში: გამყიდველი, ყოფილი მესაკუთრე, მოთხოვნის გამცემი, უფლების მიმღების და) და, მეორე მხრივ, ნ.კ–სა (შემდეგში: პირველი მოპასუხე) და ნ.ჭ–ს (შემდეგში: მეორე მოპასუხე) შორის, 2010 წლის 28 ოქტომბერს გაფორმდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით (იხ. ტ.1, ს.ფ. 22-24).

2. ხელშეკრულების თანახმად, ნასყიდობის საგანს წარმოადგენდა უძრავი ქონება, მდებარე ქ. ქობულეთში, ......, /ს/კ ...../.

3. ხელშეკრულებაში მითითებულ იქნა, რომ გამყიდველს გამოსყიდვა შეეძლო 3 (სამი) თვის ვადაში - 2011 წლის 28 იანვრამდე. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 16800 აშშ დოლარით, საიდანაც პირველმა მოპასუხემ გამყიდველს 8960 აშშ დოლარი, ხოლო მეორე მოპასუხემ - 7840 აშშ დოლარი გადაუხადეს.

4. წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ გამყიდველი გამოსყიდვის უფლებით არ ისარგებლებდა, მყიდველს უფლება ჰქონდა, ცალმხრივი განცხადებით საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსთვის მიემართა და ნასყიდობის საგანზე არსებული შეზღუდვის მოხსნა მოეთხოვა.

5. გამყიდველს ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში ქონება არ გამოუსყიდია, რის გამოც აღნიშნული უძრავი ქონების მესაკუთრეები საჯარო რეესტრში გახდნენ წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში დასახელებული მოპასუხეები (იხ. ტ.1, ს.ფ. 25-26).

6. ერთი მხრივ, პირველ და მეორე მოპასუხეებს და, მეორე მხრივ, მ.ხ–ძეს (შემდეგში: მესამე მოპასუხე, მყიდველი, მსესხებელი) შორის, 2011 წლის 19 თებერვალს გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება. ნასყიდობის საგანს წარმოადგენდა წინამდებარე განჩინების მე-2 პუნქტში მითითებული უძრავი ქონება (იხ. ტ.1, ს.ფ. 27-29).

7. ნასყიდობის საგანი მესამე მოპასუხის საკუთრებად აღირიცხა საჯარო რეესტრში (იხ. ტ.1, ს.ფ. 30-31).

8. ერთი მხრივ, ე.ხ–ს (შემდეგში: პირველი იპოთეკარი) და ქ.რ–ს (შემდეგში: მეორე იპოთეკარი) და, მეორე მხრივ, მესამე მოპასუხეს (მსესხებელს) შორის, 2011 წლის 24 თებერვალს, გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, პირველმა იპოთეკარმა მსესხებელს ასესხა 11 000 აშშ დოლარი, ხოლო მეორე იპოთეკარმა - 4000 აშშ დოლარი. სესხი სამი თვის ვადით გაიცა და 2011 წლის 24 მაისს უნდა დაბრუნებულიყო. სესხის უზრუნველსაყოფად, სადავო ქონება იპოთეკით დაიტვირთა (ტ.1, ს.ფ. 32-40).

9. ე.ი–მა (შემდეგში: მოთხოვნის მიმღები, უფლებამონაცვლე, აპელანტი, კასატორი), 2011 წელს სარჩელი აღძრა თავისი დის (ყოფილი მესაკუთრის), პირველი, მეორე და მესამე მოპასუხეებისა და ნოტარიუსის მიმართ და წინამდებარე განჩინების პირველ და მე-6 პუნქტში მითითებული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა მოითხოვა, ასევე - თავისი დის (ყოფილი მესაკუთრის) სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობის გაუქმება და ქონების 1/3 ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობა.

10. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის, 2011 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, წინამდებარე განჩინების მე-9 პუნქტში მითითებული უფლებამონაცვლის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

11. მესამე მოპასუხემ, 2013 წლის 10 დეკემბერს, სადავო უძრავი ქონება, გადახდის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულებით, მიჰყიდა რ.ფ–ძეს (შემდეგში: მესაკუთრე) 50 000 აშშ დოლარად, რომელმაც 35 000 აშშ დოლარი გადაიხადა ხელშეკრულებაზე ხელმოწერისთანავე, ხოლო დარჩენილი 15 000 აშშ დოლარი, უნდა გადაეხადა 2014 წლის 10 იანვრამდე. ქონება აღირიცხა მის საკუთრებად (იხ. ტ.1, ს.ფ. 50-54; 55-56).

12. წინამდებარე განჩინების მე-2 პუნქტში მითითებულ უძრავ ქონებას ფლობენ ყოფილი მესაკუთრე, მისი და (მოთხოვნის მიმღები) და ზ.ი. (შემდეგში: მესაკუთრის სარჩელით მესამე მოპასუხე, მესაკუთრის სარჩელით მოპასუხეები), რაც მესაკუთრის ნებას ეწინააღმდეგება.

13. 2016 წლის 15 იანვარს გაფორმდა მოთხოვნის უფლების დათმობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, ყოფილმა მესაკუთრემ თავის დას (მოთხოვნის უფლების მიმღებს) გადასცა 2010 წლის 28 ოქტომბრის ,,უძრავი ნივთის ნასყიდობის გამოსყიდვის უფლებით“ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე იმჟამად არსებული ყველა მოთხოვნის უფლება, ასევე, სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების, იპოთეკისა და ვალდებულების უფლებასთან დაკავშირებული ნებისმიერი უფლება/მოვალეობა (იხ. ტ.1, ს.ფ. 66).

14. სარჩელების საფუძვლები

14.1. მესაკუთრემ 2015 წლის 22 დეკემბერს სარჩელი აღძრა წინამდებარე განჩინების მე-12 პუნქტში დასახელებული მოპასუხეების წინააღმდეგ, სადავო ქონების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა და მესაკუთრისათვის თავისუფალ მდგომარეობაში გადაცემა მოითხოვა.

14.2. მესაკუთრემ თავისი სასარჩელო მოთხოვნა ამ განჩინების 11-12 პუნქტებში დასახელებულ გარემოებებს დააფუძნა.

14.3. უფლებამონაცვლემ (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-13 პუნქტი) 2016 წლის 27 იანვარს სარჩელი აღძრა პირველი, მეორე, მესამე მოპასუხეების, მესაკუთრის, თ.ე–ისა (შემდეგში: მეოთხე მოპასუხე) და ლ.გ–ის (შემდეგში: ნოტარიუსი) წინააღმდეგ, წინამდებარე განჩინების პირველ, მე-6 და მე-11 პუნქტებში მითითებული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა და სადავო ქონებაზე მისი საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მოითხოვა, ასევე - სადავო უძრავ ქონებაზე სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დარეგისტრირება, რომლის საფუძველზეც, უფლების გამცემს მესამე მოპასუხის მიმართ ექნება გადასახდელი 45 000 აშშ დოლარი (იხ. დაზუსტებული სარჩელი ტ. 2, ს.ფ. 111-130).

14.4. უფლების მიმღებმა, წინამდებარე განჩინების 1-8 და 11 პუნქტებში ასახულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითა და განმარტა, რომ მოთხოვნის გამცემს (გამყიდველს) ფინანსური პრობლემები ჰქონდა. შუამავლების დახმარებით, 2010 წლის 28 ოქტომბერს, პირველი და მეორე მოპასუხეებისგან 16800 აშშ დოლარი ისესხა, 3 თვის ვადით, თვეში 5 %–იანი სარგებლით, თუმცა, ნაცვლად სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებისა, მხარეთა შორის გამყიდველის უძრავ ქონებაზე, თვალთმაქცური გარიგება გაფორმდა - ,,უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით“. გამოსყიდვის ვადად 3 თვე განისაზღვრა 2011 წლის 28 იანვრამდე. ის ფაქტი, რომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ნაცვლად, დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით, მესაკუთრისათვის 2011 წლის 28 იანვრის შემდეგ გახდა ცნობილი, როცა მან ვალის გადახდა დააპირა და ახალი სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების თავის უძრავ ქონებაზე დარეგისტრირება.

14.5. პირველმა და მეორე მოპასუხეებმა ყოფილ მესაკუთრეს განუმარტეს, რომ ამ სახის ხელშეკრულების გაფორმება ნასესხები თანხის ამოღების გამარტივების მიზნით გაფორმდა. ისინი თანახმა იყვნენ, 3 - თვიანი გამოსყიდვის უფლების ვადის გასვლის მიუხედავად, თუ ყოფილი მესაკუთრე სესხის თანხას დაფარავდა, უძრავ ქონებას უკან დაუბრუნებდნენ.

14.6. ყოფილი მესაკუთრე, მაკლერების დახმარებით, მესამე მოპასუხესა და მ.ა–ძეს (შემდეგში: მესამე მოპასუხის მეუღლე) დაუკავშირდა, რომლებიც დათანხმდნენ მისთვის 35000 აშშ დოლარი ესესხებინათ, თვეში 7 %-იანი სარგებლის დარიცხვითა და სადავო უძრავი ქონების უზრუნველყოფით.

14.7. თავდაპირველად მხარეები შეთანხმდნენ, რომ უძრავი ქონება საკუთრებაში ყოფილ მესაკუთრეს უნდა დაერეგისტრირებინა, ხოლო მესამე მოპასუხე აღნიშნულ ქონებაზე სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებას გააფორმებდა. თუმცა, მოლაპარაკებისას, მესამე მოპასუხემ და მისმა მეუღლემ ქონების მათ საკუთრებაში დარეგისტრირება მოითხოვეს. 2011 წლის 19 თებერვალს, პირველ, მეორე და მესამე მოპასუხეებს შორის თვალთმაქცური გარიგება – უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა.

14.8. მესამე მოპასუხემ მოლაპარაკების პირობები დაარღვია და ყოფილ მესაკუთრეს მხოლოდ 20000 აშშ დოლარი ასესხა. აღნიშნული თანხიდან, მესამე მოპასუხემ პირველ და მეორე მოპასუხეებს 16800 აშშ დოლარი გადაუხადა, 3200 აშშ დოლარი კი - სამაკლერო შუამავლობის თანხად და 20000 აშშ დოლარის 1 თვის საპროცენტო სარგებლად ჩაითვალა. მესამე მოპასუხემ დარჩენილი 15000 აშშ დოლარის სესხებაზე უარი განაცხადა და ყოფილ მესაკუთრეს შესთავაზა, ფულის გამსესხებლები მოეძებნა, ხოლო სადავო ქონებას იპოთეკით დატვირთავდა.

14.9. ყოფილმა მესაკუთრემ, 2011 წლის 24 თებერვალს, პირველი და მეორე იპოთეკარებისაგან ჯამში 15000 აშშ დოლარი ისესხა. მოსარჩელე უთითებს, რომ იურიდიულად თანხა მესამე მოპასუხემ ისესხა, თუმცა, იპოთეკარებს ყოფილი მესაკუთრე უხდიდა სესხის საპროცენტო სარგებელს.

14.10 მესამე მოპასუხემ ყოფილი მესაკუთრის წინააღმდეგ მიმართა ბათუმის რაიონულ პროკურატურას, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180–ე მუხლი საფუძველზე (თაღლითობა) საქმის აღძვრის მოთხოვნით. ამ საქმის მიმდინარეობისას, მესამე მოპასუხემ პროკურატურაში დაკითხვისას აღიარა, რომ მან ყოფილ მესაკუთრეს 35000 აშშ დოლარი ასესხა, რომლის უზრუნველსაყოფადაც ნასყიდობის ხელეკრულება გაფორმდა.

14.11 მესამე მოპასუხემ, 2013 წლის 10 დეკემბერს, გადახდის განვადების უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო უძრავი ქონება მესაკუთრეს მიჰყიდა. აღნიშნული გარიგებაც თვალთმაქცურად დაიდო, რის გამოც, მოსარჩელემ მისი ბათილად ცნობა მოითხოვა.

14.12 უფლების მიმღები სადავოდ ქცეულ გარიგებებს მოჩვენებით და თვალთმაქცურ გარიგებებად მიიჩნევს, ითხოვს მათ ბათილობას და განმარტავს, რომ წარდგენილი სარჩელი აღიარებითია, რომლის იურიდიული ინტერესი კი ის არის, რომ მხოლოდ აღნიშნული ხელშეკრულებების ბათილობის შემთხვევაში იქნება შესაძლებელი მოსარჩელის საკუთრებაში დარეგისტრირდეს უძრავი ქონება, ხოლო შემდეგ მას შეეძლება, ნასესხები თანხა მესამე მოპასუხეს გადაუხადოს.

14.13 უფლების მიმღების განმარტებით, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ სადავო უძრავი ქონების ღირებულება 102 000 აშშ დოლარზე მეტია, ნასესხები თანხის ოდენობა პროცენტთან ერთად - 45000 აშშ დოლარია. შესაბამისად, ვალის ოდენობასა და უძრავი ქონების ღირებულებას შორის სხვაობაც ადასტურებს სარჩელის იურიდიულ ინტერესს.

15. მოპასუხეების შესაგებელი

15.1 მესაკუთრის სარჩელზე მოპასუხეებმა წერილობით წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ ახლანდელ მესაკუთრესა და მესამე მოპასუხეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება რეალურად იყო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულების გაფორმებისას ახლანდელი მესაკუთრისათვის ცნობილი იყო, რომ უძრავი ქონების მესაკუთრე გამყიდველი (ყოფილი მესაკუთრე) იყო. ეს ხელშეკრულება ყოფილი მესაკუთრის თანხმობით გაფორმდა, თუმცა ამ უკანასკნელს უნდოდა არა ნასყიდობის, არამედ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება გაფორმებულიყო. შესაბამისად, ეს ხელშეკრულება თვალთმაქცური გარიგებაა.

15.2 ნოტარიუსმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მის მიერ 2013 წლის 10 დეკემბერს სანოტარო წესით დამოწმებული სადავო ხელშეკრულება მესამე მოპასუხესა და მესაკუთრეს შორის გაფორმებულია მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.

15.3 მესაკუთრემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მან ქონება 50 000 აშშ დოლარად შეიძინა გადახდის განვადებით. თანხის გადახდის შემდეგ, მესამე მოპასუხემ განცხადება საჯარო რეესტრში წარადგინა და გაუქმდა ქონებაზე რეგისტრირებული გადახდის განვადებით ვალდებულებაც, ხოლო, მისთვის ქონების შეძენამდე სარჩელში მითითებული გარემოებები უცნობი იყო.

15.4 მესაკუთრემ, სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზეც მიუთითა.

15.5 პირველმა მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ განსახილველი დავისადმი მოსარჩელეს არ აქვს იურიდიული ინტერესი, ვინაიდან, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 15 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, მოსარჩელეს ამ სარჩელით მოთხოვნილი ხელშკრულებების ბათილად ცნობაზე უარი უკვე ეთქვა.

15.6 მეორე, მესამე და მეოთხე მოპასუხეებმა შესაგებელი არ წარადგინეს.

16. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

16.1 ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 6 მაისის განჩინებით ზემოაღნიშნული საქმეები ერთ წარმოებად გაერთიანდა (იხ. ტ.2, ს.ფ. 77-79).

16.2 ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილებით მესაკუთრის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა უძრავი ქონება. მოპასუხეებს დაევალათ უძრავი ქონების მესაკუთრისათვის თავისუფალ მდგომარეობაში გადაცემა.

16.3 უფლების მიმღების სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

16.4 საქალაქო სასამართლომ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვასთან დაკავშირებით იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 170-ე, 172-ე, 311-312-ე მუხლებით, საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე და 42-ე მუხლებით, ,,ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის“ 1952 წლის 20 მარტის N1 დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით და ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის მე-17 მუხლით და განმარტა, რომ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

16.5 საქალაქო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მესაკუთრის კუთვნილ ნივთს ყოველგვარი მართლზომიერი უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე ფლობდნენ წინამდებარე განჩინების მე-12 მუხლში მითითებული მოპასუხეები.

16.6 სასამართლომ სსკ-ის 311-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და 312-ე მუხლზე მითითებით ,,საჯარო რეესტრი არის ნივთსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე უფლებათა, ყადაღისა და საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის წარმოშობის, მათში ცვლილების და მათი შეწყვეტის, ასევე უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მიტოვების წარმოშობის და მასში ცვლილების შესახებ მონაცემთა ერთობლიობა (311.1 მუხლის); რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა (312-ე მუხლი)“, განმარტა, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებულია მესაკუთრის საკუთრების უფლება და სსკ-ის 312-ე მუხლიდან გამომდინარე, ეს უკანასკნელი ითხოვდა მისი სარჩელით მოპასუხეების მხრიდან ხელშეშლის აღკვეთას.

16.7 სასამართლომ განმარტა, რომ საკუთრების უფლება საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული უფლებაა. მის ხელშეუხებლობას კონსტიტუცია აღიარებს და ქმნის მისი დაცვის გარანტიებს. მესაკუთრეს უფლება აქვს, თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს საკუთრებაში არსებული ქონებით და არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა. არავის აქვს უფლება კანონიერი საფუძვლის გარეშე ფლობდეს ან სარგებლობდეს სხვისი საკუთრებით.

16.8 უფლების მიმღების სარჩელზე სასამართლომ ხანდაზმულობის ნორმებზე მითითებით ,,სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა (128.1 მუხლი); სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა - ექვს წელს (129.1 მუხლი); ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. სასამართლო განმარტავს, რომ ხანდაზმულობა არ არის აბსტრაქტული სამართლებრივი კატეგორია. კანონმდებლობა ითვალისწინებს მისი დაწყებისა და დამთავრების დროის მონაკვეთს. ხანდაზმულობა იწყება მაშინ, როცა უფლებამოსილმა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის თაობაზე (130-ე მუხლი)“, განმარტა, რომ, სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის გათვალისწინებით, კანონმდებელმა დააწესა ხანდაზმულობის ვადები. მისი მიზანია უსასრულო მოთხოვნების გარკვეულ სისტემაში მოყვანა. დაინტერესებულმა პირმა კანონით გათვალისწინებულ ვადებში უნდა მოითხოვოს დარღვეული უფლებების აღდგენა. ხანდაზმულობის ვადის დაუცველობა დაინტერესებულ პირებს უზღუდავთ სარჩელის წარდგენის გზით უფლებების აღდგენის შესაძლებლობას. ხანდაზმულობის ვადა არის დროის ის მონაკვეთი, რომლის განმავლობაშიც პირს ეძლევა სამართლებრივი შესაძლებლობა, დაიცვას საკუთარი უფლებები და ინტერესები. მხარეთა შორის ჩამოყალიბებული ურთიერთობა - სესხი ხელშეკრულებაა და მასზე ვრცელდება სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა.

16.9 სასამართლომ აღნიშნა, მოთხოვნის მიმღები შესაგებლით თავადვე აღიარებდა, რომ სადავო ხელშეკრულებების შესახებ მისთვის ცნობილი იყო. მან სასამართლოში გაასაჩივრა წინამდებარე განჩინების პირველ და მე-6 პუნქტებში მითითებული ხელშეკრულებები. მოთხოვნის მიმღებმა 2011 წლის 19 თებერვლისათვის გადაწყვეტილებით უკვე იცოდა ამ გარიგებათა შესახებ, თავისთავად მანამდეც, სულ მცირე - სარჩელის აღძვრამდე.

16.10 სასამართლომ განმარტა, რომ, სსკ-ის 56-ე, 73-ე, 76-ე, 79-ე, 84-ე მუხლები ადგენენ თვალთმაქცური, ასევე, მოტყუებით დადებული გარიგებების შეცილების 1-თვიან და 1 - წლიან ვადებს. განსახილველ შემთხვევაში, არათუ ეს ვადები, არამედ სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადებიც გასული იყო.

16.11 სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლება 2010 წელს წარმოეშვა. მან სარჩელი 2016 წლის 27 იანვარს აღძრა. შესაბამისად, მოთხოვნის უფლების წარმოშობიდან სარჩელის აღძვრამდე 3 წელზე და 6 წელზე მეტი დრო იყო გასული და სარჩელი ხანდაზმული იყო.

16.12 სასამართლომ განმარტა, რომ წინამდებარე განჩინების პირველ და მეექსვე პუნქტებში მითითებული ხელშეკრულებების ბათილობაზე, თავად უფლების მიმღების მიერ აღძრული სარჩელის გამო, ბათუმის საქალაქო სასამართლომ იმსჯელა და 2011 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილებით არ დააკმაყოფილა სარჩელი, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული. შესაბამისად, ამ ნაწილში გადაწყვეტილება უკვე არსებობდა და პროცესუალუარად საქმისწარმოება ამ ნაწილში ექვემდებარებოდა შეწყვეტას, თუმცა, ვინაიდან უფლების მიმღების მტკიცებით, იგი გარიგებების ბათილობას სხვა საფუძვლით ითხოვდა, სასამართლომ აღნიშნულ მოთხოვნაზე არსებითი განხილვის გზით იმსჯელა და დაადგინა, რომ ზემოხსენებული მოტივაცია სარჩელზე უარის თქმის საფუძველი იყო.

16.13 სასამართლოს შეფასებით, უფლების მიმღების მიერ მითითებული ბათილობის საფუძველი ორივე საქმეზე ერთი და იგივე იყო, ასევე, უფლების მიმღების სარჩელზე სხვა მოთხოვნების არსებობა და მხარეებად სხვა პირების ყოფნა არსებითად არაფერს ცვლიდა.

16.14 სასამართლომ აღნიშნა, რომ უფლების მიმღებს, წინამდებარე განჩინების პირველ და მე-6 პუნქტებში მითითებული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა რაიმე იურიდიულ ინტერესს არ წარმოუშობდა.

17. სააპელაციო საჩივრების საფუძვლები

17.1 ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა უფლების მიმღებმა (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-9 პუნქტი), გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, მისი სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

17.2 აპელანტმა სადავოდ გახადა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სასამართლოს მსჯელობა, რომ სადავო გარიგებები არ არის თვალთმაქცური და განმარტა, რომ მხარეთა შორის, ნაცვლად ნასყიდობის სამართლებრივი ურთიერთობებისა, რეალურად, სესხისა და იპოთეკის სახელშეკრულებო ურთიერთობა არსებობდა. ამ ფაქტს ადასტურებდა სისხლის სამართლის საქმეზე დაკითხული მოწმეების უმრავლესობა, ხელშეკრულების ფასი და ის, რომ, გარდა ბოლო მესაკუთრისა, უძრავი ნივთის გამოთავისუფლება არავის მოუთხოვია.

17.3 აპელანტმა სადავოდ გახადა სასამართლოს გადაწყვეტილებაც, მესაკუთრის მოთხოვნის დაკმაყოფილების - უძრავი ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის შესახებ.

18. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

18.1 ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილებით, უფლების მიმღების სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა.

18.1.1.ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილება ნაწილობრივ შეიცვალა და ახალი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული იმ ნაწილში, რომლითაც უფლების მიმღებს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა;

18.1.2 ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, შეწყდა საქმისწარმოება წინამდებარე განჩინების პირველ და მე-6 პუნქტებში მითითებული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის შესახებ;

18.1.3. მოთხოვნის მიმღების სარჩელი, მესამე მოპასუხესა და მესაკუთრეს შორის, 2013 წლის 10 დეკემბერს გაფორმებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა;

18.1.4. მესაკუთრის სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში აპელანტის (მოთხოვნის მიმღების) მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

18.2 სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ უფლების მიმღებმა განმეორებით იმავე მხარეების მიმართ, იმავე დავის საგანზე და იმავე საფუძვლით აღძრა სარჩელი და ითხოვა წინამდებარე განჩინების პირველ და მე-6 პუნქტებში მითითებული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, როგორც თვალთმაქცური გარიგებებისა, რაზედაც ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 15 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება უკვე არსებობდა. აღნიშნული გარემოება კი ამ ნაწილში საქმის წარმოების შეწყვეტის სამართლებრივი საფუძველი იყო.

18.3 სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 272-ე მუხლის ,,ბ“ პუნქტზე მითითებით ,,სასამართლო, მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით, შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ: ბ) არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით“, დაასკვნა, რომ უფლების მიმღების სარჩელი წინამდებარე განჩინების პირველ და მე-6 პუნქტებში მითითებული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის ნაწილში უნდა შეწყვეტილიყო.

18.4 სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მესამე მოპასუხესა და მესაკუთრეს შორის 2013 წლის 10 დეკემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნა, თავისი არსით, აღიარებითი სარჩელი იყო.

18.5 სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სსკ-ის მიხედვით, იურიდიული ინტერესის არსებობისათვის აუცილებელია არსებობდეს ა) მხარეთა შორის დავა უფლების თუ სამართლებრივი ურთიერთობის თაობაზე. ბ) მოპასუხე უნდა ეცილებოდეს მოსარჩელეს უფლებაში; გ) ასეთი დავა უნდა ქმნიდეს უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; დ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს; ე) ამ გადაწყვეტილებას გარკვეული სარგებელი უნდა მოჰქონდეს მოსარჩელისათვის. აღიარებითი სარჩელი დაუშვებელია, თუ შესაძლებელია აღიძრას სარჩელი თვით ვალდებულების შესრულების თაობაზე ე.ი. თუ შეიძლება აღიძრას მიკუთვნებითი ან აღსრულებითი სარჩელი. აღიარებითი სარჩელი აღიძვრება მხოლოდ მაშინ, როცა მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრა არ არის შესაძლებელი. აღიარებითი სარჩელის ეს კრიტერიუმი განპირობებულია საპროცესო ეკონომიის ინტერესებით, რათა თავიდან იქნეს აცილებული ერთი დავის ფარგლებში რამდენიმე სარჩელის აღძვრა (სუსგ №ას-148-138-2015, 27.11.2015წ.).

18.6 სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტის გათვალისწინებითაც ”საერთო სასამართლოებმა ყურადღება უნდა გაამახვილონ აღძრული სარჩელისადმი მოსარჩელის ნამდვილ იურიდიულ ინტერესზე, ასევე - იმ საკითხებზე, თუკი აღიარებითი სარჩელის ნაცვლად შესაძლებელია მიკუთვნებითი მოთხოვნის წაყენება მოპასუხისადმი, რაც იმავდროულად გადაწყვეტილების აღსრულებაუნარიანობის საკითხსაც უკავშირდება, რადგან გადაწყვეტილების აღსრულება მხარისათვის გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს განუყოფელი ნაწილია (APOSTOL V. GEORGIA; &87; ასევე Horsby V. Grecce &40). ნებისმიერი სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილების აღსრულება სასამართლოს პროცესის განუყოფელ ნაწილად უნდა განიხილებოდეს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის მოთხოვნებიდან გამომდინარე.

18.7 სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, აპელანტმა სადავო ხელშეკრულებების მიმართ იურიდიული ინტერესის არსებობა ვერ დაასაბუთა მაშინ, როცა, ამ უძრავ ქონებაზე წინმსწრები ნასყიდობის ხელშეკრულებები არ გაუქმებულა და ძალაში იყო. ამ გარიგებების ბათილად ცნობის შემთხვევაშიც სადავო უძრავ ქონებაზე უფლების მიმღების საკუთრების უფლება ვერ აღდგებოდა.

18.8 სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ აპელანტის პრეტენზია, რომლის თანახმადაც, მესამე მოპასუხეს სადავო უძრავ ქონებაზე გარიგების დადების უფლება არ ჰქონდა, რადგან მესაკუთრე არ იყო, უსაფუძვლო იყო. საჯარო რეესტრის მონაცემებით დასტურდებოდა, რომ 2013 წლის 10 დეკემბერს, მესამე მოპასუხე საჯარო რეესტრში სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ ირიცხებოდა.

18.9 სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 183-ე მუხლის, 312-ე მუხლის მეორე ნაწილზე და ,,საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში: კანონი) მე-5 მუხლზე მითითებით ,,უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში (183-ე მუხლი); რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე. ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა (312-ე მუხლი); საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ მონაცემთა მიმართ მოქმედებს უტყუარობის პრეზუმფცია, ვიდრე ისინი საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით ძალადაკარგულად, ბათილად ან არარად იქნება ცნობილი (კანონის მე-5 მუხლი) განმარტა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება ნამდვილი იყო და სადავო გარიგების ბათილად აღიარებისათვის კანონით გათვალისწინებული საფუძველი არ არსებობდა.

18.10 სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სსკ-ის 170-ე, 172-ე მუხლების შესაბამისად, მესაკუთრის სასარჩელო მოთხოვნა უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ქონების გამოთხოვის თაობაზე - ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის საჭირო ყველა კომპონენტს აკმაყოფილებდა და შესაბამისად საფუძვლიანი იყო.

19. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

19.1 აპელანტმა (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-9 პუნქტი) საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილება. კასატორმა მისი გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, თავისი სარჩელის დაკმაყოფილება მოთხოვნა.

19.2 კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომლის თანახმადაც, უფლების მიმღებმა განმეორებით მიმართა იმავე მხარეების წინააღმდეგ, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით.

19.3 კასატორის განმარტებით, იგი სადავო ხელშეკრულებების ბათილობას სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი პუნქტიდან ,,ბათილია გარიგება, რომლიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს“ გამომდინარე ითხოვდა, რასაც თავად 2011 წლის 15 დეკემბრის კანონირ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და სხვა დოკუმენტები ადასტურებს. ამ შემთხვევაში კი, დავის საგანი სსკ-ის 56-ე მუხლის მეორე ნაწილიდან ,,თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები“ გამომდინარეობს, ანუ სარჩელი სხვა საფუძვლითაა აღძრული. მოცემულ დავაში მოსარჩელეა ყოფილი მესაკუთრე, რომელმაც მოთხოვნის უფლება უფლებამონაცვლეს დაუთმო, ანუ მოთხოვნის მიმღები ამ შემთხვევაში ვერ იდავებდა, არ იქნებოდა სათანადო მოსარჩელე, თუ ყოფილი მესაკუთრე ნოტარიული წესით არ დაუთმობდა მოთხოვნის უფლებას, შესაბამისად, ამ დავაში ძირითადი მოსარჩელე მაინც ყოფილი მესაკუთრეა.

19.4 კასატორის მტკიცებით, 2011 წლის 15 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე და ამ სასარჩელო დავაზე საფუძვლები სხვადასხვაა, ისევე, როგორც მოსარჩელეები.

20. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

20.1. საქართველოს უზენაეს სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 26 ოქტომბრის განჩინებით - უფლებამონაცვლის საკასაჩიო საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სსსკ-ის საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

21. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

22. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

23. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

24. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორის საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით, კასატორს ასეთი პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

25. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება და დასაბუთებულია გასაჩივრებული განჩინება იურიდიული კვალიფიკაციის თვალსაზრისითაც.

26. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქმის წარმოების შეწყვეტას კანონმდებელი უკავშირებს სსსკ-ის 272-ე მუხლის ,,ბ“ ქვეპუნქტით (ნორმის დეფინიცია იხ. წინამდებარე განჩინების 18.3 ქვეპუნქტში) ზუსტად განსაზღვრული წინაპირობების არსებობას, კერძოდ, საქმის წარმოების შეწყვეტა დასაშვებია, თუ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დასრულდა დავა იმავე მხარეებს შორის, ანალოგიური სასარჩელო მოთხოვნისა და სარჩელის იმავე ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლების გამო. „სარჩელის საფუძვლები“ მოცემული ნორმის მიზნებისათვის გულისხმობს სასარჩელო მოთხოვნის როგორც ფაქტობრივ, ისე სამართლებრივ დასაბუთებას, თუმცა, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გადამწყვეტი მნიშვნელობა სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლებს უნდა მიენიჭოს, ვინაიდან, კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ გამოსაყენებელ სამართლის ნორმას თავად სასამართლო განსაზღვრავს, თუნდაც მხარეს იგი მითითებული არ ჰქონდეს. ამასთან, ზემოაღნიშნული წანამძღვრები წარმოდგენილ უნდა იქნეს კუმულაციურად, რაც ნიშნავს, რომ ერთ-ერთის არარსებობის შემთხვევაში სასამართლო ვერ შეწყვეტს საქმის წარმოებას. კანონმდებლის ამგვარი ნება გამომდინარეობს სსსკ-ის 266-ე მუხლის შინაარსიდანაც და განპირობებულია მითითებულ ნორმაში ასახული აკრძალვით, რომლითაც გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს, არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე.

27. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ 2011 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილებით განიხილა უფლებამონაცვლის (მოთხოვნის უფლების მიმღების) სასარჩელო მოთხოვნა პირველი, მეორე, მესამე მოპასუხეების, ყოფილი მესაკუთრის და ნოტარიუსის წინააღმდეგ წინამდებარე განჩინების პირველ და მე-6 პუნქტებში მითითებული ხელშეკრულებების, როგორც მოჩვენებითი და თვალთმაქცური გარიგებების, ბათილად ცნობისა და ყოფილი მესაკუთრის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობის გაუქმების მოთხოვნით. აღნიშნული გადაწყვეტილებით, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული, უფლებამონაცვლის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

28. ბათუმის საქალაქო სასამართლომ სსკ-ის 56-ე მუხლზე მითითებით, ,,ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება); თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები“ განმარტა, რომ ამ ნორმით იგულისხმებოდა ის შემთხვევა, როდესაც, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე, მისი მიმღები იმ განზრახვის გარეშე მოქმედებენ, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს... ამ შემთხვევაში ნასყიდობას სამართლებრივი შედეგი მოჰყვა, ქონება მყიდველის სახელზე აღირიცხა და ნასყიდობის საფასური გადახდილია, რასაც გარიგების მხარეები სადავოდ არ ხდიდნენ. სასამართლომ ასევე დაასკვნა, რომ სადავო ხელშეკრულებების თვალთმაქცურობა არ დასტურდებოდა. ყოფილმა მესაკუთრემ, რომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება გააფორმა, სათანადო მტკიცებულებებით არ იყო გამყარებული. საწინააღმდეგოს დასაბუთება კი, უფლებამონაცვლემ ვერ შეძლო. ხელშეკრულების გაფორმებისას გამოხატული მხარეთა ნამდვილი ნება გარიგების იმ შინაარსის შესატყვისი იყო, რაც სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებაში იყო ასახული.

29. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომლის თანახმადაც, წინამდებარე განჩინების პირველ და მე-6 პუნქტებში მითითებული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის მიმართ არსებობს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 15 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რაც სარჩელზე წარმოების შეწყვეტის საფუძველია.

30. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ამ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნები და სარჩელის ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება იდენტურია, კერძოდ, ორივე შემთხვევაში, განხილვის საგანია პირველ და მე-6 პუნქტებში მითითებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, რომელიც ორივე შემთხვევაში ერთი და იმავე ფაქტობრივი საფუძვლებიდან გამომდინარეობს.

31. საკასაციო სასამართლო, პირველ რიგში, განმარტავს, რომ თანამედროვე საპროცესო სამართლებრივი დოქტრინა სარჩელს განსაზღვრავს, როგორც დაინტერესებული პირის მიმართვას სასამართლოსადმი დარღვეული ან სადავო უფლების დაცვის მოთხოვნით, უფლების შესახებ დავის გადაწყვეტის გზით.

32. საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 92-ე მუხლის პირველი ნაწილზე მითითებით, ,,სადავო ან სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი სამართლებრივი ურთიერთობიდან ერთ-ერთი მხარის გასვლის შემთხვევაში (მოქალაქის გარდაცვალება, იურიდიული პირის რეორგანიზაცია, მოთხოვნის დათმობა, ვალის გადაცემა და სხვა) სასამართლო დაუშვებს ამ მხარის შეცვლას მისი უფლებამონაცვლით. უფლებამონაცვლეობა შესაძლებელია პროცესის ყოველ სტადიაზე“, განმარტავს, რომ საქმის განხილვისას, ისევე, როგორც მისი დასრულების შემდეგ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების ეტაპზეც დასაშვებია კანონით დადგენილ შემთხვევაში ერთ-ერთი მხარის შეცვლა სხვა პირით. მოდავე მხარის ნაცვლად, მისი უფლებამონაცვლის ჩაბმა დაკავშირებულია ამა თუ იმ საფუძვლით მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობიდან მის გასვლასთან, რა დროსაც მხარე კარგავს და სხვა პირს გადასცემს თავის საპროცესო სტატუსს.

33. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სადავო ქონებაზე, 2016 წლის 15 იანვრის მოთხოვნის უფლების დათმობის შესახებ ხელშეკრულებით, ყოფილმა მესაკუთრემ (მოთხოვნის უფლების გამცემმა) ,,უძრავი ნივთის ნასყიდობის გამოსყიდვის უფლებით“ 2010 წლის 28 ოქტომბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე იმჟამად არსებული ყველა მოთხოვნის უფლება, ასევე, სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების, იპოთეკისა და ვალდებულების უფლებასთან დაკავშირებული ნებისმიერი უფლება/მოვალეობა მოთხოვნის უფლების მიმღებს (უფლებამონაცვლეს) გადასცა, შესაბამისად, კასატორის არგუმენტი, რომლის თანახმად აღნიშნულ საქმეებზე მოსარჩელეები სხვადასხვაა და მოსარჩელეს მაინც ყოფილი მესაკუთრე წარმოადგენს, მოცემულ შემთხვევაში სრულიად უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია.

34. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორმა აღძრა იგივე სარჩელი, იმავე მხარეების მიმართ საქმეზე, რომელზეც არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება.

35. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით.

36. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ე.ი–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე