საქმე №ას-727-695-2016 23 იანვარი, 2019 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვა

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ვ.მ. (მოპასუხე)

წარმომადგენელი - ა.ხ.

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „ა.“ (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი - ვ.ლ–ძე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 6 ივლისის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სესხის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის უარყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. შპს ,,ა.” (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) შპს “.. ს–ის” 50% წილის მფლობელი პარტნიორია. ამავე კომპანიის პარტნიორები არიან ასევე, კორპორაცია ,,რ.ე.ო.ს.ა პ.” - 20%; კორპორაცია ,,ა.ი. ს.ა. პ.” - 30%. ვ.მ. (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე ან კასატორი) შპს “.. ს–ის”(შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც საზოგადოება, ან კომპანია) დირექტორი იყო (იხ. ტ.1, ს.ფ. 19-23).

2. შპს ,,..ს.” სახელშეკრულებო ურთიერთობაში იმყოფებოდა შპს ,,G. C”-სა და შპს ,,ი.ს-ს.კ–თან” და მათი შეკვეთით, შეთანხმებული საზღაურით ასრულებდა სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოებს.

3. 2014 წლის 1 მაისს ვ.მ–ამ, როგორც ფიზიკურმა პირმა, შპს ,,.. ს–თან”, რომელსაც თვითონ წარმოადგენდა, დადო წერილობითი შეთანხმება, რომლითაც მან იკისრა ვალდებულება, კომპანიისათვის სესხის სახით ერთი წლით, ნაწილ-ნაწილ საკუთრებაში გადაეცა 781 000 ლარი, წლიური 22%-ის სარგებლის მიღების პირობით (იხ. ტ.1, ს.ფ. 38-40). ამ შეთანხმების დადების შემდეგ, იმავე წლის მაისში ვ.მ–ამ შპს „.. ს–ის“ სალაროში მხოლოდ 9 000 ლარი შეიტანა.

4. 2014 წლის 6 მაისს შპს ,,G.C”-სა და მოპასუხეს - როგორც ფიზიკურ პირს შორის დაიდო წერილობითი შეთანხმება, რომლის მიხედვითაც, ამ უკანასკნელს შპს ,,G.C”-საგან სესხის სახით უნდა მიეღო 494 000 ლარი, სამი თვით, წლიური 20% სარგებლის გადახდის პირობით. შეთანხმება მსესხებლის ანგარიშზე თანხის ეტაპობრივად ჩარიცხვის შესაძლებლობას ითვალისწინებდა (იხ. ტ1, ს.ფ. 42-44).

5. 2014 წლის 3 ივნისს შპს „ი.ს-ს კ–სა“ და ვ.მ–ას - როგორც ფიზიკურ პირს შორის დაიდო წერილობითი შეთანხმება, რომლის მიხედვითაც, ვ.მ–ას შპს „ი.ს-ს. კ–გან“ სესხის სახით უნდა მიეღო 276 000 ლარი, სამი თვით, წლიური 20% სარგებლის დარიცხვით. შეთანხმება მსესხებლის ანგარიშზე თანხის ეტაპობრივად ჩარიცხვის შესაძლებლობას ითვალისწინებდა (იხ. ტ1, ს.ფ. 47-49).

6. 2014 წლის 24 მაისის მდგომარეობით შპს ,,ი.ს-ს. კ–ას” შპს ,,.. ს–თვის” გადასახდელი ჰქონდა შესრულებული სამუშაოების ღირებულება - 370 898.40 ლარი (იხ. ტ.1, ს.ფ. 50-51), ხოლო იმავე წლის სექტემბერ-ოქტომბერ-ნოემბრის მდგომარეობით, შპს „G.C“-ს შპს ,,.. ს–თვის“ გადასახდელი ჰქონდა შესრულებული სამუშაოების ღირებულება 512 348.65 ლარი (იხ. ტ.1, ს.ფ. 247-257).

7. მოპასუხემ შპს ,,ი. ს-ს. კ–ისა” და შპს „G.C“-სგან სესხის სახით მიღებული ფულადი თანხებით შეასრულა კომპანიის წინაშე ნაკისრი ვალდებულება. მან 2014 წლის მაისიდან ნოემბრამდე პერიოდში კომპანიას 781 000 ლარი ჩაურიცხა.

8. შპს „.. ს–ს“ (წარმოდგენილი დირექტორის - ვ.მ–ას სახით), მოპასუხესა (როგორც ფიზიკურ პირს) და შპს ,,G.C”-ს შორის 2014 წლის 1 ნოემბერს დაიდო მოთხოვნის დათმობისა და ურთიერთმოთხოვნების გაქვითვის შესახებ წერილობითი შეთანხმება, რომლის მიხედვით, შპს „.. ს–ს” შპს ,,G.C”-საგან მისაღები ჰქონდა საზღაური 525 469.4 ლარი; შპს „.. ს–ს“ ვ.მ–ას მიმართ გააჩნდა სასესხო დავალიანება 829 698.75 ლარი. ფიზიკურმა პირმა ვ.მ–ამ მოთხოვნის უფლება შპს ,,.. ს–ის” მიმართ - 525 469.4 ლარზე (ძირითადი თანხა - 494 000 ლარი, სარგებელი - 31469.4 ლარი) დაუთმო შპს ,,G.C“-ს და, ვინაიდან ამ უკანასკნელს ,,.. ს–ის” მიმართ გააჩნდა დავალიანება 525 469.4 ლარი, განხორციელდა ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა, რის შემდეგაც შპს ,,G.C”-ს შესრულებულად ჩაეთვალა შპს ,,...ს–ის” მიმართ ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება 525 469.4 ლარის ნაწილში (იხ. ტ.1, ს.ფ. 52-55).

9. შპს ,,.. ს–ს” (წარმოდგენილი დირექტორის - ვ.მ–ას სახით), მოპასუხესა (როგორც ფიზიკურ პირს) და შპს ,,ი. ს-ს. კ–ას” შორის 2014 წლის 1 ნოემბერს გაფორმდა მოთხოვნის დათმობისა და ურთიერთმოთხოვნის გაქვითვის შესახებ შეთანხმება, რომლის თანახმად, შპს „.. ს–ს“ ნარდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შპს ,,ი.ს-ს.კ–გან” მისაღები ჰქონდა 301 392.77 ლარი; შპს ,,..ს–ს“ ვ.მ–ას მიმართ გააჩნდა სასესხო დავალიანება 829 698.75 ლარი. ფიზიკურმა პირმა ვ.მ–ამ მოთხოვნის უფლება შპს „..ს–ის“ მიმართ 291 388.49 ლარზე (ძირითადი თანხა - 276000 ლარი, სარგებელი - 15388.49 ლარი) დაუთმო შპს „ი. ს-ს. კ–ს“ და ვინაიდან ამ უკანასკნელს შპს „.. ს–ის“ მიმართ გააჩნდა დავალიანება - 301 392.77 ლარი, 291 388.49 ლარის ნაწილში გაიქვითა ურთიერთმოთხოვნები და შპს ,,ი.ს-ს.კ–ის” საბოლოო ვალდებულება შპს „..ს–ის“ მიმართ განისაზღვრა 10 004.28 ლარით (იხ. ტ.1, ს.ფ. 52-55).

10. 2015 წლის 25 მარტს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა 2014 წლის 1 მაისს ამ უკანასკნელსა და შპს „.. ს–ს“ შორის დადებული წერილობითი შეთანხმების ბათილად ცნობა და ვ.მ–თვის, შპს ,,..ს–ის” სასარგებლოდ, 46 857,53 ლარის დაკისრება. მოსარჩელემ წინამდებარე განჩინების 1-9 პუნქტებში აღწერილ ფაქტებზე მითითებით, განმარტა, რომ შპს ,,G.C”-სა და შპს ,,ი.ს-ს.კ–ას” შპს ,,.. ს.” უსრულებდა სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოებს, მას მისაღები ჰქონდა შესრულებული სამუშაოების ანაზღაურება და ხსენებულ კომპანიებთან სესხის ხელშეკრულების დადების საჭიროება არ არსებობდა. ის თანხა, რაც შპს ,,..ს–ს” შესრულებული სამუშაოების ღირებულების სახით უნდა მიეღო, ვ.მ–ამ აიღო სესხის სახით 20% წლიური სარგებლით, და როგორც ფიზიკურმა პირმა 22% წლიური სარგებლის დარიცხვით ასესხა შპს ,,...ს–ს”,რომლის შემდეგაც განხორციელდა ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა. შპს ,,.. ს–ის” მიერ სესხის თანხაზე გადახდილმა პროცენტმა 46 857,53 ლარი შეადგინა, რაც წარმოადგენდა ვ.მ–ას მოქმედებით კომპანიისათვის მიყენებულ ზიანს.

11. მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მისი მოქმედება კანონიერი და სწორი იყო, მას არ დაუდია გარიგება საკუთარ თავთან, მოქმედებდა შპს ,,..ს–ის” წესდების შესაბამისად, სესხის აღება განხორციელდა პარტნიორთა დავალებითა და თანხმობით და კომპანიამ (შპს ,,.. ს–მ”) ამ მოქმედებით მიიღო სარგებელი.

12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 1 ივლისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი 2014 წლის 1 მაისს ვ.მ–ასა და შპს ,,..ს–ს” შორის დადებული წერილობითი შეთანხმება (სესხის ხელშეკრულება). ვ.მ–ას, შპს ,,..ს–ის” სასარგებლოდ, 46 857,53 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 54-ე, 59-ე, 114-ე მუხლები, ასევე, ,,მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-5 და მე-6 პუნქტები, მე-9¹ მუხლის მე-6 პუნქტი გამოიყენა.

13. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით.

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 6 ივლისის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

14.1. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ რეალურად სასესხო ურთიერთობა წარმოიშვა, ერთი მხრივ, შპს ,,..ს–ს”, ხოლო, მეორე მხრივ შპს ,,G.C”-სა შპს ,,ი.ს-ს.კ–ას” შორის. ამასთან, აღნიშნული განხორციელდა იმ პირობებში, როდესაც შპს ,,..ს–ე” როგორც შპს ,,G.C”-სთან ასევე, შპს ,,ი.ს-ს. კ–თან” იმყოფებოდა ნარდობის ხელშეკრულებებით გათვალისწინებულ ურთიერთობებში და, რაც ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო, 2014 წლის 24 მაისს, შპს ,,ი.ს-ს.კ–ას” (შემკვეთი) და შპს ,,.. ს–ის” (მენარდე) მიერ დამოწმებული ფორმა #2-ის მიხედვით, შემკვეთს (შპს,,ი.ს-ს.კ–ას”) მენარდისთვის (შპს ,,..ს–თვის”) გადასახდელი ჰქონდა შესრულებული სამუშაოების ღირებულება - 370 898.40 ლარი. ამდენად, უდავო იყო, რომ 2014 წლის 24 მაისისთვის შპს ,,ი.ს-ს.კ–ას” ნარდობის სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე, შპს ,,..ს–ის” მიმართ წარმოეშვა შესასრულებელი ფულადი ვალდებულება 370 898 ლარის ოდენობით, თუმცა, ვ.მ–ამ, ამ თანხის მოთხოვნის ნაცვლად, 2014 წლის 3 ივნისს ამავე კომპანიასთან გააფორმა სესხის ხელშეკრულება 276 000 ლარზე, წლიური 20% სარგებლის დარიცხვით, სამი თვის ვადით და ეს თანხა, საკუთარ თავთან დადებული 2014 წლის 1 მაისის წერილობითი შეთანხმების საფუძველზე, სესხის სახით გაცემულად მიუთითა („აჩვენა“) შპს ,,..ს–ზე”, წლიური 22 %-ის სარგებლის დარიცხვით;

14.2. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მოცემულ საქმეზე მოსარჩელემ შეძლო მოთხოვნის მართებულობის დამადასტურებელი მტკიცებულების წარმოდგენა. კერძოდ, მიუთითა და დაადასტურა შპს ,,..ს–ის“ მატერიალური დანაკლისის ფაქტი, რომელიც დირექტორის (მოპასუხის) ბრალეული ქმედების შედეგია. პალატამ აღნიშნა, რომ ასეთ პირობებში „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის“ პრეზუმფცია ქარწყლდება და მოპასუხეზე გადადის იმის მტკიცების ტვირთი, რომ სადავო გარიგებების დადების დროს იგი მოქმედებდა საზოგადოების ინტერესებიდან გამომდინარე;

14.3. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნებით, განსახილველ შემთხვევაში, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს ,,მეწარმეთა შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტი წარმოადგენდა. პალატამ განმარტა, რომ საზოგადოების წინაშე დირექტორების პასუხისმგებლობის საკითხის განხილვისას, საზოგადოების მიერ სარჩელის საფუძვლიანობის დასადასტურებლად წარდგენილი მტკიცებულებების გაქარწყლების ვალდებულება ეკისრებოდა დირექტორს (მოპასუხეს), რომელმაც უნდა დაადასტუროს, რომ მას არ მიუძღვის საზოგადოებისთვის მიყენებული ზიანის დადგომაში ბრალი და, რომ ის მოქმედებდა გულმოდგინე ხელმძღვანელის კეთილსინდისიერებით. პალატამ აღნიშნა, რომ ზრუნვის მოვალეობა მოითხოვს დირექტორმა მიიღოს ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც კომპანიის მოგებას გაზრდის. აღნიშნული გადაწყვეტილებები შესაძლოა იყოს მაღალი რისკის მატარებელიც და მცდარიც, თუმცა ,,ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის’’ პრეზუმფციიდან გამომდინარე, თუ ხელმძღვანელი კეთილგონიერების ფარგლებში მოქმედებს იმ რწმენით, რომ მისი გადაწყვეტილება მიღებულია საზოგადოების საუკეთესო ინტერესების დაცვის მიზნით და ამ გადაწყვეტილების მიღებისას იგი ინფორმირებული იყო იმ ზომით, რაც მას, მოცემულ ვითარებაში საკმარისად მიაჩნდა, ამ გადაწყვეტილების შედეგებისთვის კომპანიის დირექტორი დაცულია პირადი პასუხისმგებლობისგან;

14.4. პალატამ მიუთითა, რომ ის თანხები, რაც შესრულებული სამუშაოს სახით ჰქონდა მისაღები კომპანიას შპს ,,G.C”-სა და შპს ,,ი.ს-ს. კ–გან”, მოპასუხემ სარგებლიანი სესხის სახით აიღო, რითაც კომპანიას მიაყენა 46 857,53 ლარის ზიანი. ამ გარემოებათა გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ მითითებული გარემოება, რომ 2014 წლის 1 ნოემბრისთვის შპს ,,..ს–ს” აღარ გააჩნდა ფინანსური ვალდებულებები, მიღწეული იქნებოდა სესხის ხელშეკრულებების გაფორმების გარეშეც, ამასთან, ეს უკანასკნელი დამატებით მიიღებდა 46 857,53 ლარს. რაც შეეხება 2014 წლის 1 მაისს ვ.მ–ასა და შპს ,,..ს–ს” შორის დადებულ წერილობით შეთანხმებას, პალატამ ამ ნაწილში სრულად გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და აღნიშნა, რომ საქმის მასალებში არ იყო წარმოდგენილი შპს ,,..ს–ის” პარტნიორთა თანხმობა შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში დირექტორის მიერ საკუთარ თავთან გარიგების დადების შესახებ. საწარმოს წესდებიდან გამომდინარე, დირექტორს სჭირდებოდა პარტნიორთა თანხმობა 781 000 ლარის სესხის ხელშეკრულების დადებაზე, რადგანაც ეს ტრანზაქცია სცილდებოდა საზოგადოების ჩვეულებრივ საწარმო საქმიანობას. პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება ასეთი თანხმობის არსებობის შესახებ, ვინაიდან მას ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები არ წარუდგენია.

15. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით :

15.1. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად მიუთითა შპს ,,..ს–ის” წესდების დებულებაზე, რომელიც ითვალისწინებდა პარტნიორთა თანხმობას სესხის აღებასთან დაკავშირებით, ამ შემთხვევაში, სასამართლომ იგულისხმა წესდების ახალი რედაქცია, რომელიც დამტკიცდა სესხის აღების დღეს - 2014 წლის 1 მაისს. წესდების ძველი რედაქცია (რომელიც მოქმედებდა სესხის ხელშეკრულების დადების მომენტში) არ ითვალისწინებდა სესხის ასაღებად პარტნიორთა თანხმობას. წესდების 7.4 პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, დირექტორს თანხმობა სჭირდებოდა, მხოლოდ იმ სესხებისა და კრედიტების ასაღებად, რომლებიც აღემატება პარტნიორების მიერ დადგენილ ოდენობას, კომპანიის პარტნიორებს კი, ასეთი ოდენობა არ დაუდგენიათ;

15.2. სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა ,,მეწარმეთა შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-9¹ მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტით. განსახილველ შემთხვევაში, სესხი 781 000 ლარი, ხოლო კომპანიიის (შპს ,,.ს–ის”) აქტივების ღირებულება კი 1 860 818 ლარი იყო;

15.3. სესხის ხელშეკრულება დადებული იყო კომპანიის (შპს ,,..ს–ის”) პარტნიორთა დავალებითა და თანხმობით, მოპასუხე მოქმედებდა საწარმოს ინტერესებიდან გამომდინარე იმ რწმენით, რომ მისი მოქმედება ხელსაყრელი იყო კომპანიისთვის. მოპასუხეს შპს ,,.. ს–თვის” ზიანი არ მიუყენებია, უფრე მეტიც, მან სარგებელი მიიღო;

15.4. სადავო წერილობითი შეთანხმების დადების დროისათვის, შპს ,,G. C“-სა და შპს ,,ი.ს-ს.კ–ას” შპს ,,.. ს–ის” მიმართ რაიმე ფულადი ვალდებულება არ გააჩნდათ, პირიქით, შპს ,,.. ს–ს” შპს ,,G.C“-ს მიმართ გააჩნდა დავალიანება 797 070.10 ლარის ოდენობით, ხოლო შპს ,,ი.ს-ს.კ–თან” ფულადი ურთიერთობა განულებული იყო - მხარეებს ერთმანეთის მიმართ არ გააჩნდათ ფულადი მოთხოვნები.

16. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 29 დეკემბრის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე, საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო :

17. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

18. ამ შემთხვევაში, კომპანიის პარტნიორი, კანონიდან გამომდინარე, უფლებამოსილი იყო, კომპანიის სასარგებლოდ, მოპასუხის წინააღმდეგ აღეძრა დერივაციული სარჩელი^[1], რადგანაც, თუ საზოგადოებისათვის ზიანის მიყენების შედეგად შემცირდება მათი ქონება, მაშინ ამის პროპორციულად შემცირდება აგრეთვე პარტნიორების საზოგადოების აქტივებში მონაწილეობის ხვედრითი წილი. შესაბამისად, დერივაციული სარჩელის წარდგენისას პარტნიორი გამოდის საწარმოს წარმომადგენლად. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46-ე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, თუ შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებამ არ განახორციელა საკუთარი მოთხოვნა მესამე პირის მიმართ, პარტნიორს შეუძლია, საზოგადოების ნაცვლად და მის სასარგებლოდ, თავისი სახელით შეიტანოს სარჩელი აღნიშნული მოთხოვნის განსახორციელებლად (შდრ. სუსგ №ას-687-658-2016, 06.11.2018).

19. კანონის დანაწესის მიხედვით, საზოგადოების დირექტორთან ურთიერთობები რეგულირდება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით, საზოგადოების წესდებითა და მასთან დადებული სასამსახურო ხელშეკრულებით (იხ. მეწარმეთა შესახებ კანონის 9.7 მუხლი). შესაბამისად, განსახილველ დავაზე მსჯელობისას, მეწარმეთა შესახებ კანონის ნორმებთან ერთად, გამოყენებული უნდა იქნეს ასევე დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელი ნორმებიც (სსკ-ის 709-ე და მომდევნო მუხლები).

20. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიზანი იმ ზიანის ანაზღაურებაა, რომელიც მას მოპასუხის (კომპანიის დირექტორის) მოქმედებით მიადგა. რაც შეეხება 2014 წლის 1 მაისის გარიგების ბათილობას, ის დამოუკიდებელი მოთხოვნის საგანი ვერ იქნება. საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი მყარი პრაქტიკის მიხედვით, მიკუთვნებითი მოთხოვნა იმთავითვე გამორიცხავს აღიარებით მოთხოვნას, რადგანაც აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიური ხასიათის მატარებელია და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა (შდრ.საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე # ას-664-635-2016, 02.03.2017წ; შეადარეთ ასევე, სუსგ-ებს: # ას-437-409-17 29.09.17, #-ას 916-857-2017 12.09.17, #ას-302-285-17, 16.06.17, #ას-244-232-17 19.05,17 #ას-937-887-2015, 10.11.2015წ.; # ას- 17-14-2015, 01.07.2015წ.; # ას-1069-1008-2015, 16.12.2015წ.; # ას-869-819-2015, 11.12.2015წ.; # ას- 773-730-2015, 08.09.205წ.; # ას-181-174-2016, 06.05.2016წ.; # ას-1025-967-2015, 23.12.2015წ.; # ას- 323-308, 2016, 03.06.2016წ.; #ას-407-390-2016, 10.6.2016წ; # ას-375-359-2016, 17.06.2016წ.).

21. ამრიგად, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, დირექტორის მიერ კომპანიისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტიდან (ამ მუხლის პირველ პუნქტში მითითებული პირები და სამეთვალყურეო საბჭოს წევრები საზოგადოების საქმეებს უნდა გაუძღვნენ კეთილსინდისიერად; კერძოდ, ზრუნავდნენ ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, და მოქმედებდნენ იმ რწმენით, რომ მათი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის. თუ ისინი არ შეასრულებენ ამ მოვალეობას, საზოგადოების წინაშე წარმოშობილი ზიანისთვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად, მთელი თავისი ქონებით, პირდაპირ და უშუალოდ..), ასევე, სსკ-ის 709-ე (დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე), 712-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებიდან (რწმუნებული მოვალეა შეასრულოს მარწმუნებლის მითითებები. რწმუნებულს შეუძლია გადაუხვიოს მარწმუნებლის მითითებებს, თუ, გარემოებებიდან გამომდინარე, მას შეუძლია ივარაუდოს, რომ მარწმუნებელი საქმის ვითარების ცოდნის შემთხვევაში მოიწონებდა ასეთ გადახვევას. რწმუნებული მოვალეა მითითებებისაგან გადახვევამდე შეატყობინოს მარწმუნებელს და დაელოდოს მის გადაწყვეტილებას, თუკი დაყოვნებით მარწმუნებელს არ შეექმნება ზიანის მიყენების საფრთხე), 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

22. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი და ძირითადად სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ, სახელდობრ:

22.1. ვ.მ–ას, როგორც დირექტორს, წესდების საფუძველზე მინიჭებული ჰქონდა შპს-ს ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება. შესაბამისად, ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების ფარგლებში მას შეეძლო საწარმოს სახელით გადაწყვეტილებების მიღება, ხოლო წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების ფარგლებში კი, საწარმოს სახელით გამოსულიყო მესამე პირებთან ურთიერთობაში. ამასთან, მოპასუხეს არ შეეძლო მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილებების იმ საზოგადოების ინტერესების საწინააღმდეგოდ გამოყენება, რომელსაც ის წარმოადგენდა. განსახილველ შემთხვევაში, როგორც კომპანიასთან ისე მესამე პირებთან 2014 წლის 1 და 6 მაისს, ასევე 3 ივნისს, მის მიერ დადებული შეთანხმებები თავისი შინაარსით უჩვეულო იყო და იმთავითვე ცხადყოფდა, რომ მათი შესრულება კომპანიისთვის ზიანის მომტანი იქნებოდა. გარდა ამისა, 2014 წლის 1 მაისის შეთანხმება მოპასუხემ (კომპანიის წარმომადგენელმა) წარმოდგენილი პირის სახელით საკუთარ თავთან დადო და მისი ნამდვილობა დამოკიდებული იყო პარტნიორების თანხმობაზე (იხ. სსკ-ის 114-ე, 100-101-ე მუხლები). აქედან გამომდინარე, მოპასუხეს არ შეეძლო ამ გარიგებების დადება ყველა პარტნიორის მონაწილეობით ჩატარებული კრების გადაწყვეტილების გარეშე (იხ. მეწარმეთა შესახებ კანონის 9¹.7-ე მუხლი). მტკიცების ტვირთის მატარებელმა მოპასუხემ კანონით დასაშვები და უტყუარი მტკიცებულება ვერ წარუდგინა სასამართლოს იმის დასადასტურებლად, რომ ის ამ კონკრეტულ სიტუაციაში კომპანიის პარტნიორების მიერ მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე მოქმედებდა.

22.2. არადამაჯერებელია კასატორის პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები კომპანიისათვის სარგებლის მომტანი იყო. მან ვერ შეძლო იმის დასაბუთება, თუ რამ განაპირობა მის მიერ წინამდებარე განჩინების 3-5 პუნქტებში მითითებული შეთანხმებების დადება, იმ პირობებში, როდესაც შპს ,,..ს–ს”, რომელსაც ის წარმოადგენდა, ისედაც უნდა მიეღო შემკვეთებისგან შესრულებული სამუშაოების საზღაური ნარდობის ურთიერთობის ფარგლებში და რატომ უნდა გადაეხადა კომპანიას როგორც მისთვის, ისე მესამე პირებისთვის სარგებელი (პროცენტი).

23. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტის შესაბამისად, კომპანიის დირექტორს აკისრია განსაკუთრებული მოვალეობები (ფიდუციური მოვალეობები) კომპანიის წინაშე, რომლებიც, სხვასთან ერთად, მოიცავს დირექტორის მოვალეობას საზოგადოების საქმეებს გაუძღვეს კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდეს ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი და მოქმედებდეს იმ რწმენით, რომ მისი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის („ზრუნვის მოვალეობა“). საკასაციო პალატამ არაერთ საქმეში აღნიშნა, რომ ზრუნვის მოვალეობა საგადასახადო ვალდებულებების მინიმიზაციას კომპანიის დირექტორთა საქმიანობის განუყოფელ ნაწილად აქცევს. კომპანიის მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასების მნიშვნელოვანი კრიტერიუმია მათი მხრიდან კომპანიის ოპერაციების ისე დაგეგმვისა და განხორციელების უნარი, რომ მიღწეულ იქნეს მაქსიმალური საგადასახადო ოპტიმიზაცია. საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ ზრუნვის მოვალეობა მოითხოვს დირექტორისაგან მიიღოს ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც გამოიწვევს კომპანიის მოგების გაზრდას. აღნიშნული გადაწყვეტილებები შეიძლება იყოს მაღალი რისკის მატარებელიც და მცდარიც, თუმცა, „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის“ პრეზუმფციიდან გამომდინარე, თუ ხელმძღვანელი კეთილგონიერების ფარგლებში მოქმედებს იმ რწმენით, რომ მისი გადაწყვეტილება მიღებულია საზოგადოების საუკეთესო ინტერესების დაცვის მიზნით და ამ გადაწყვეტილების მიღებისას იგი ინფორმირებული იყო იმ ზომით, რაც მას, მოცემულ ვითარებაში საკმარისად მიაჩნდა, ამ გადაწყვეტილების შედეგებისათვის კომპანიის დირექტორი დაცულია პირადი პასუხისმგებლობისაგან (შდრ.სუსგ №ას-1158-1104-2014, 06 მაისი, 2015 წელი; ას-1307-1245-2014, 06 მაისი, 2015 წელი).

24. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დერივაციული სარჩელის განხილვისას მტკიცების თვალსაზრისით, მოსარჩელის ვალდებულებას წარმოადგენს ზიანის არსებობის ფაქტის დამტკიცება, მან უნდა მიუთითოს და წარადგინოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს საწარმოს მატერიალური დანაკლისის ფაქტს, რომელიც დირექტორის ბრალეული ქმედების შედეგია, ხოლო საწარმოს ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირი ვალდებულია, გააქარწყლოს ეს გარემოება იმგვარად, რომ იგი კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად ასრულებდა დაკისრებულ მოვალეობებს და თუნდაც მატერიალური დანაკლისის არსებობის შემთხვევაში, ეს მდგომარეობა არ არის დირექტორის ბრალეული ქმედების შედეგი. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ იმ პირობებში, როდესაც შპს ,,..ს–ს” ისედაც მისაღები ჰქონდა თანხები ნარდობის ხელშეკრულების ფარგლებში შემკვეთებისგან, მისი მხრიდან პროცენტიანი სესხის აღების აუცილებლობა და გადაუდებელი საჭიროება არ არსებობდა.

შესაბამისად, პალატა ასკვნის, რომ მოპასუხემ კომპანიასთან 2014 წლის 1 მაისის შეთანხმების დადებით, მაშინ, როდესაც, ამის აუცილებლობა არ არსებობდა, დაარღვია მასზე, როგორც დირექტორზე დაკისრებული ფიდუციური მოვალეობა, კონკრეტულად კი, ზრუნვის (გულმოდგინების) მოვალეობა, რამეთუ მისი ქმედების შედეგად შპს ,,..ს–მ” კონტრაქტორებისაგან 46 857.53 ლარით ნაკლები თანხა მიიღო შესრულებული სამუშაოების ანაზღაურების სახით. აღნიშნული კი, მიუთითებს მისი, როგორც კომპანიის დირექტორის მიერ ზრუნვის მოვალეობის დარღვევაზე, ვინაიდან მისი ქმედება ცხადყოფდა, რომ იგი კორპორაციის საუკეთესო ინტერესებისთვის არ მოქმედებდა, რითაც კომპანიას მიაყენა ზიანი.

25. სსსკ-ის 410-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

26. კასატორს სახელმწიფო ბაჟი გადახდილი აქვს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 257.1, 284-ე, 285-ე, 263.4, 404-ე, 408-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ვ.მ–ას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 6 ივლისის განჩინება;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი

[1] დერივაციული სარჩელი - სამართლის მეცნიერებაში ამ სახის სარჩელებს უწოდებენ საზოგადოების აქციონერის/პარტნიორის მიერ ინიცირებულ მოთხოვნას, რომელსაც იგი წარადგენს კორპორაციის სასარგებლოდ და კორპორაციის ხელმძღვანელთა წინააღმდეგ. კორპორაციული მართვის პრინციპებით სარჩელის წარდგენის შესაძლებლობის აღიარება წარმოადგენს ინვესტორთა რწმენის გაზრდის საფუძველს და აღიქმება აქციონერთა უფლებების დაცვის რეალურ მექანიზმად, რაც ზოგადად კორპორაციულ მართვაში მცირე აქციონერთა/მინორიტარ პარტნიორთა ჩართულობას უზრუნველყოფს და ეფექტური კორპორაციული მართვის მოდელის ჩამოყალიბებაზეც აისახება (იხ., მაჭავარიანი ს. დისერტაცია: კორპორაციული ჯგუფების მართვა გერმანიასა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში და მართვის პრინციპების ინტეგრაცია ქართულ კერძო სამართალში”. თბილისი, 2015, 143, 144). დერივაციული სარჩელი წარმოადგენს დირექტორთა კორპორაციული ანგარიშვალდებულების მექნიზმს, რომელიც უზრუნველყოფს, რომ დირექტორის არამართლზომიერი ქმედებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურებული იქნება კომპანიისათვის კომპანიის სახელით მოქმედი აქციონერის (პარტნიორის) მიერ სასამართლოსათვის მიმართვის გზით. ასეთი სარჩელი, ერთის მხრივ, ერთგვარი პრევენციაა დირექტორის მხრიდან გადაცდომის საწინააღმდეგოდ, როდესაც მას გააზრებული აქვს, რომ აქციონერი (პარტნიორი) უფლებამოსილია დირექტორატის გვერდის ავლით დამოუკიდებლად აღძრას სარჩელი კომპანიის სახელით და მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება. დერივაციული სარჩელის აღვრა უნდა მოხდეს ყოველი კონკრეტული საქმის გარემოებების გათვალისწინებით (case-by-case) (შდრ. სუსგ №ას-687-658-2016, 06.11.2018).