საქმე №ას-1671-2018 22 თებერვალი, 2019 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვა

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „პ.ბ–ს“ (მოპასუხე)

წარმომადგენლები - მ.ჩ., გ.პ.

მოწინააღმდეგე მხარე - მ.ჯ. (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი - ხ.გ.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებები – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილება, ამავე სასამართლოს 2017 წლის 21 დეკემბრისა და 2018 წლის 15 მარტის საოქმო განჩინებები

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილებისა და განჩინებების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 18 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მ.ბ–ძე-ჯ. (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, პირველი აპელანტი ან მოწინააღმდეგე მხარე) ცნობილ იქნა შპს „პ.ბ–სში“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე, მეორე აპელანტი, კასატორი ან კომპანია) ე.ჯ–ის სახელზე რეგისტრირებული წილის 25%-ის მესაკუთრედ. ამავე გადაწყვეტილებით, მოასარჩელე ცნობილ იქნა ....... მდებარე უძრავი ნივთის, ს/კ-ით ...... (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც პირველი უძრავი ნივთი ან პირველი უძრავი ქონება) 1/8 ნაწილისა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც პირველი სადავო ფართი) და იმავე გამზირზე, .... მდებარე უძრავი ქონების, ს/კ-ით ..... (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეორე უძრავი ნივთი ან მეორე უძრავი ქონება) ¼ ნაწილის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეორე სადავო ფართი) მესაკუთრედ.

2. აღნიშნული გადაწყვეტილების საფუძველზე, მოსარჩელის საკუთრების უფლება სადავო ფართებსა და მოპასუხე საწარმოს წილზე საჯარო რეესტრში 2013 წლის 28 მარტს დარეგისტრირდა.

3. საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, პირველი სადავო ქონების ფართობი მთლიანობაში 37 კვ.მ-ს, ხოლო მეორესი - 22 კვ.მ-ს შეადგენს. უძრავი ნივთების აზომვითი ნახაზის მიხედვით, მოსარჩელის თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთების რეალური ფართობი შეადგენს 90.81 კვ.მ-ს ნაცვლად საჯარო რეესტრის ამონაწერში მითითებული 59.05 კვ.მ-სა, კერძოდ: პირველი უძრავი ნივთის ფართობია - 74.9 კვ.მ, რეესტრში რეგისტრირებული 37 კვ.მ ნაცვლად, ხოლო მეორე უძრავი ნივთის ფართობი ნაკლებია საჯარო რეესტრის ამონაწერში მითითებულ ფართობზე და ნაცვლად 22.05 კვ.მ-სა 15.9 კვ.მ-ს შეადგენს (იხ. არასაცხოვრებელი ფართის გეგმა, ტ.1, ს.ფ.24). აღნიშნული აზომვითი ნახაზის მიხედვით, მოსარჩელის კუთვნილი 1/8 და ¼ ნაწილების ჯამი არის 13.335 კვ.მ.

4. შპს „ი–ის“ 2015 წლის 16 თებერვლის დასკვნის მიხედვით, უძრავი ნივთების 1 კვ.მ ფართის ქირის თანხა თვეში - 25 აშშ დოლარია.

5. კომპანია განთავსებულია და ფუნქციონირებს ...... (პირველი უძრავი ქონება) და .... (მეორე უძრავი ქონება) და ის მოსარჩელის კუთვნილი ფართებით სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე სარგებლობს.

6. 2014 წლის 7 აგვისტოს მოსარჩელემ წერილობითი განცხადებით მიმართა კომპანიის დირექტორს - თ.მ–ს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც დირექტორი) და საწარმოს მოგებისა და დივიდენდის განსაზღვრის მიზნით საგადასახადო ინსპექციაში წარდგენილი ყოველთვიური და ყოველწლიური (დღგ, საშემოსავლო, მოგების) დეკლარაციების ასლები მოითხოვა, თუმცა საწარმოს ხსენებული დოკუმენტაცია მოსარჩელისთვის არ გადაუცია.

7. 2015 წლის 24 ივნისს, მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა კომპანიისა და კომპანიის დირექტორის წინააღმდეგ და მოითხოვა:

7.1. 2013 წლის 12 აპრილიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე კომპანიაში არსებული საბუღალტრო დოკუმენტაციის მოსარჩელისათვის გადაცემა;

7.2. კომპანიისათვის 2013 წლის 12 აპრილიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ყოველთვიურად 333.375 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის დაკისრება, გადახდის დღისათვის არსებული კურსის შესაბამისად.

7.3. მოსარჩელემ წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში აღწერილ ფაქტებზე მითითებით განმარტა, რომ კომპანია ნაწილობრივ განთავსებულია მოსარჩელის საკუთრებაში და ის ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობს სადავო ფართებს, შესაბამისად, მოპასუხე ვალდებულია მოსარჩელეს აუნაზღაუროს ის თანხები, რაც მან ქირის გადაუხდელობით დაზოგა, კერძოდ, ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილი ყოველთვიური ქირის ოდენობა - 333.375 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე და შემდეგ პერიოდშიც, ვიდრე მოპასუხე არ შეწყვეტს თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების უსასყიდლოდ ფლობას.

8. მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფართები მოსარჩელის საკუთრებად ფორმალურად ირიცხება. რეალურად, ის აღარ არის მესაკუთრე მას შემდეგ რაც კომპანიაში არსებული წილები ჯერ კიდევ 2007 წელს გამოისყიდა საწარმოს ერთ-ერთმა პარტნიორმა - ს.ბ.ჯ–მა მოსარჩელის მეუღლის - ე.ჯ–გან. აღნიშნულის გამო, ს.ბ.ჯ–ს მოსარჩელის წინააღმდეგ აღძრული აქვს სარჩელი კომპანიაში მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული წილებისა და უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე. გარდა ამისა, საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, პირველი უძრავი ნივთის ფართი 37.00 კვ.მ-ს, ხოლო მეორესი - 22.05 კვ.მ-ს შეადგენს. მოპასუხეს წარდგენილი შესაგებლით სადავოდ არ გაუხდია მოსარჩელის თანხმობის გარეშე ამ უკანასკნელის თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების სარგებლობის ფაქტი.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს დაევალა მოსარჩელისათვის, როგორც საწარმოს 25% - იანი წილის მესაკუთრისათვის 2013 წლის 12 აპრილიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე პერიოდში არსებული საბუღალტრო დოკუმენტაციის გადაცემა; კომპანიას, მოსარჩელის სასარგებლოდ, 2013 წლის 12 აპრილიდან ყოველთვიურად, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე 253.25 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა დაეკისრა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 317-ე, 982-ე, 985-ე, 979-ე, ასევე, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.10 და 46.6 მუხლები გამოიყენა.

10. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა. მოსარჩელემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 1.3. პუნქტი (რომლითაც სასარჩელო მოთხოვნა უარყოფილ იქნა მოპასუხისათვის 80.125 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში), ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ, ყოველთვიურად, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე დამატებით 80.125 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა დაეკისრა; მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი უარყოფილ იქნა.

11.1. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას მართებულად გამოიყენა უსაფუძვლო გამდიდრების წესები და მათ საფუძველზე, მართებულად დააკმაყოფილა სარჩელი;

11.2. სააპელაციო პალატის დასკვნით, ვინაიდან სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს არა ზიანის ანაზღაურება, არამედ უსაფუძვლო გამდიდრება წარმოადგენდა, სადავო ქონებაზე ყადაღის არსებობა დავის შედეგზე გავლენას ვერ იქონიებდა;

11.3. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის პრეტენზია სსკ-ის 173-ე მუხლის მე-3 ნაწილის (რომლის მიხედვითაც, საერთო საკუთრებაში არსებული ნივთის მოვლისა და შენახვის ხარჯები თანამესაკუთრეებს ეკისრებათ თანაბრად) გამოყენებასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობდა მითითებული ნორმის გამოყენების წინაპირობები, ვინაიდან მოპასუხე არ წარმოადგენდა სადავო ნივთების თანამესაკუთრეს და შესაბამისად, ამ ნორმით გათვალისწინებულ სუბიექტს, რომელსაც შეიძლებოდა ჰქონოდა ნივთზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების მოსარჩელისგან მოთხოვნის უფლება;

11.4. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად დააკისრა მოპასუხეს მხოლოდ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული ფართების შესაბამისი ქირის ანაზღაურება. პალატის დასკვნებით, მოსარჩელემ თანასაკუთრებაში არსებული ნივთების ფართობის დასადასტურებლად, წარადგინა აზომვითი ნახაზი, რომლის საწინააღმდეგო მტკიცებულებაც მოსარჩელეს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია. შესაბამისად, დადგენილად უნდა მიჩნეულიყო, რომ ნივთების რეალური ფართობი არ შეესაბამება რეესტრში რეგისტრირებულ ფართობს და ქირის ოდენობაც სწორედ რეალურად არსებული ფართების მიხედვით უნდა გაანგარიშებულიყო, გამომდინარე იქიდან, რომ ქირის ოდენობის განსაზღვრისათვის მნიშვნელობა აქვს არა რეესტრში რეგისტრირებული ფართის ოდენობას, არამედ ნივთის რეალურ მახასიათებლებს. რადგანაც წარმოდგენილი აზომვითი ნახაზის მიხედვით, მოსარჩელის კუთვნილი 1/8 და ¼ ნაწილების ჯამი არის 13.335 კვ.მ, შპს „ი–ის“ დასკვნის მიხედვით, ყოველთვიური ქირის ოდენობა - 333.375 აშშ დოლარს შეადგენს, ამდენად, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ, სწორედ რეალურად არსებული ფართის შესაბამისი ქირის - 333.375 აშშ დოლარის გადახდა უნდა დაჰკისრებოდა.

12. აღნიშნული გადაწყვეტილება, 2017 წლის 20 დეკემბრისა და 2018 წლის 15 მარტის განჩინებებთან (რომლითაც არ დაკმაყოფილდა შუამდგომლობები, საქმეზე ახალი მტკიცებულებების სახით ექსპერტიზის დასკვნების დართვის თაობაზე) ერთად საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით. კასატორის მტკიცებით:

12.1. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ სადავო ქონებაზე ყადაღის არსებობა სამართლებრივად უმნიშვნელო იყო. „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-19 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, ყადაღის არსებობა გამორიცხავს ყადაღადადებულ ნივთზე სხვა უფლების, მათ შორის იჯარის რეგისტრაციას;

12.2. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა უსაფუძვლოდ მიიჩნიეს, რომ საიჯარო ქირა წარმოადგენდა სარგებელს, რომლითაც კომპანია უსაფუძვლოდ გამდიდრდა. მათ არ გაითვალისწინეს ის ხარჯები, რომელსაც კომპანია ეწევა წიგნის მაღაზიისა და კაფეს ფუნქციონირებისათვის;

12.3. სასამართლოებს უნდა ეხელმძღვანელათ სსკ-ის 173-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, რომლის მიხედვითაც, მოსარჩელეს ეკისრება საერთო საკუთრებაში არსებული ნივთის მოვლისა და შენახვის ხარჯები, რაც მოსარჩელეს არ გაუღია, ამასთან, ნიშანდობლივია, რომ მას არც ქირის გადახდა მოუთხოვია;

12.4. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა სსკ-ის 982-ე მუხლით და აქედან გამომდინარე, გამოიტანა მცდარი დასკვნა, რომ კომპანიამ ისარგებლა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ფართებით, არ გადაუხადა მას საიჯარო ქირა, რის გამოც, მოპასუხე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა. მოსარჩელის კუთვნილი ფართები არ არის იზოლირებული, სხვა მეწილეების: ს.ბ.ჯ–ისა და პ.ს–ის ფართებისაგან, რომელთაც კომპანია უხდის საიჯარო ქირას. შესაბამისად, უსაფუძვლოდ გამდიდრდნენ სწორედ ს.ბ.ჯ. და პ.ს. და არა მოპასუხე კომპანია;

12.5. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე ახალი მტკიცებულებების: შპს „ა.ფ.ა–ის“ შეფასების ანგარიშისა (რომლის მიხედვით, 2017 წლის 20 დეკემბრის მდგომარეობით, პირველი და მეორე უძრავი ქონების ფართის საიჯარო ღირებულება 1კვ.მ-ზე შემცირდა შეადგენს 10.62 აშშ დოლარს) და აუდიტორული დასკვნის (რომელშიც დეტალურად იყო მითითებული საიჯარო ქირის კლებადობის თანმიმდევრობა და რომლის თანახმადაც საიჯარო ღირებულება 1კვ.მ.ზე შეადგენდა 10.62 აშშ დოლარს) საქმეზე დართვის თაობაზე შუამდგომლობები უსაფუძვლოდ და ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე უარყო. სახელდობრ, საქმის სააპელაციო ინსტანციის განხილვის ეტაპზე აღნიშნული მტკიცებულებების წარდგენა განაპირობა იმ ფაქტმა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოპასუხეს საიჯარო ქირის გადახდა გადაწყვეტილების აღსრულებამდე დააკისრა სარჩელის აღძვრის დროისთვის არსებული საბაზრო ფასით. აღსანიშნავია, რომ უკანასკნელი ორი წლის განმავლობაში, ეროვნული ვალუტა მნიშვნელოვნად გაუფასურდა, რამაც განაპირობა უძრავი ნივთების საიჯარო ქირის ღირებულების შემცირება, რის გამოც, სადავო უძრავი ნივთების 1 კვ.მ. საბაზრო ღირებულება 10.62 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარამდე შემცირდა. ამრიგად, ცხადია, რომ აღნიშნული გარემოება მხარისათვის ვერ იქნებოდა ცნობილი პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის ეტაპზე, ვინაიდან ეროვნული ვალუტა გაუფასურდა მხოლოდ საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის შემდეგ.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 12 ნოემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

14. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

15. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

15.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება);

16. განსახილველ შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ შედეგობრივი თვალსაზრისით (არსებითად) სწორი გადაწყვეტილება მიიღო. მან საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, სავსებით მართებულად დააკმაყოფილა სასარჩელო მოთხოვნა სრულად.

17. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, საკუთრების უფლების ხელყოფის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა სსკ-ის 982.1 (პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებიდან გამომდინარეობს. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი და ძირითადად სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ. სახელდობრ:

17.1. როგორც საკასაციო სასამართლომ არაერთხელ განმარტა, „უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანი არის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების (რომელშიც უნდა ვიგულისხმოთ უფლების ან გარკვეული შეღავათის, უპირატესობის) ამოღება, რითაც უნდა უზრუნველყოფილ იქნეს სამართლიანობის აღდგენა ანუ იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც იარსებებდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ დაზარალებულის ხარჯზე გარკვეული შეღავათის, უფლების, უპირატესობის მიღებამდე“... უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფს რა არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი – მიიღო, თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია – ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია და, აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას„ (შდრ. სუსგ-ები # ას-1193-1122-2015, 31.05.2016; #ას-74-71-2016, 25.05.2016; 225-215-2016, 25.05.2016, #ას-184-171-2015, 20.05.2016; №ას-960-2018, 22.11.2018; № ას-472-448-2013, 05.12.2013).

17.2. სსკ-ის 982-ე მუხლით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში, ყურადსაღებია, რომ ხსენებული ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. აქედან გამომდინარე, ზემოხსენებულ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება, მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება, ანუ საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურებასთან, არამედ გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევასთან“ (შდრ. სუსგ-ები: №ას-960-2018, 22.11.2018; № ას-472-448-2013, 05.12.2013).

18. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, რომ სადავო ქონებებზე ყადაღის არსებობის პირობებში ვერ განხორციელდებოდა ამ ქონების იჯარით გაცემა და შესაბამისად, მოსარჩელისათვის ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები არ არსებობს.

18.1. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველზე, სახელდობრ, განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოპასუხისგან მოითხოვდა არა მიუღებელი შემოსავლის (ზიანის) ანაზღაურებას თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების იჯარით გაუცემლობის გამო, არამედ მისი თანხმობის გარეშე კუთვნილი ქონებით სარგებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას.

პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ რადგანაც სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველს არა დელიქტი, არამედ კონდიქციური ვალდებულება წარმოადგენს, სადავო ქონებაზე ყადაღის არსებობა არ გამორიცხავს ხელმყოფის პასუხისმგებლობას აანაზღაუროს სხვისი სამართლებრივი სიკეთით უფლებამოსილი პირის თანხმობის გარეშე სარგებლობის შედეგად დაზოგილი თანხა.

განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს პირველი და მეორე უძრავი ნივთების თანამესაკუთრეს, ასევე დადგენილია, რომ კასატორი 2013 წლის 12 აპრილიდან მოსარჩელის ნებართვის გარეშე სარგებლობდა ხსენებული ნივთებით. შესაბამისად, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ მოპასუხემ შესაბამისი საფუძვლის გარეშე მოსარჩელის კუთვნილი ნივთით სარგებლობით ხელყო ამ უკანასკნელის სამართლებრივი სიკეთე - საკუთრების უფლება და დაზოგა შესაბამისი საიჯარო ქირა, რაც ზემოაღნიშნული ნორმების საფუძველზე, უკან დაბრუნებას ექვემდებარება. აღნიშნულ ვალდებულებაზე კი, ყადაღის არსებობა გავლენას ვერ მოახდენს, ვინაიდან ხელმყოფს პასუხისმგებლობა ეკისრება უფლებამოსილი პირის ნებართვის გარეშე ნივთით სარგებლობის გამო და არა იმიტომ, რომ მოსარჩელეს წაერთვა უძრავი ნივთების გაქირავების უფლება.

19. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ მოპასუხეს სარჩელზე არ წარუდგენია კვალიფიციური შესაგებელი (სსსკ-ის 201.4 მუხლი) უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტთან და მის ოდენობასთან დაკავშირებით.

19.1. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება.

მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხის მიერ სარჩელზე წარდგენილი შესაგებელი (პასუხი) არ აკმაყოფილებდა კანონის მოთხოვნებს. სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნისა თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია, წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს (შდრ. სუსგ №ას-664-635-2016, 02.03.2017).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხის მიერ წარდგენილი შესაგებელი მოსარჩელის კუთვნილი ქონებით სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე სარგებლობის ფაქტთან დაკავშირებით, ზოგადი ხასიათისაა და არ შეიცავს სარჩელში მითითებულ ძირითადი ფაქტობრივი გარემოებების უარყოფის შესაბამის მიზეზებსა და არგუმენტებს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა წინამდებარე განჩინების 12.2 და 12.4 პუნქტებში მითითებულ კასატორის ახალ შედავებას, საქმის განხილვის მოცემულ სტადიაზე, დაუშვებლად მიიჩნევს.

20. საკასაციო პალატა კასატორის არც იმ პრეტენზიას იზიარებს, რომლის თანახმადაც, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებს დავის გადაწყვეტისთვის უნდა გამოეყენებინათ სსკ-ის 173-ე მუხლი მე-3 ნაწილი.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხსენებული სამართლებრივი ნორმა არეგულირებს ნივთის თანამესაკუთრეთა შორის სამართლებრივ ურთიერთობებს და განსაზღვრავს მათ ვალდებულებებს საერთო საკუთრებაში არსებული ნივთის მოვლა-პატრონობასთან მიმართებით.

ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი სადავო ნივთების თანამესაკუთრეს არ წარმოადგენს, მისი მხრიდან სსკ-ის 173.3 მუხლზე აპელირება სამართლებრივად დაუსაბუთებელია.

21. საკასაციო პალატა ასევე არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას მტკიცებულებათა მიღებაზე უარის თქმის შესახებ სააპელაციო სასამართლოს საოქმო განჩინებების უსწორობასთან დაკავშირებით.

სსსკ-ის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა.

განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ სააპელაციო განხილვის ეტაპზე ახალი მტკიცებულებების მიღების წინაპირობები არ არსებობდა, ვინაიდან შუამდგომლობის ავტორმა სასამართლოს ვერ მიუთითა იმგვარ საპატიო მიზეზზე, რომელიც შეიძლება, საფუძვლად დასდებოდა მეორე ინსტანციის სასამართლოში ახალი მტკიცებულების დასაშვებად ცნობას. ამდენად, არ არსებობს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული საოქმო განჩინებების გაუქმების საფუძველი.

22. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დეტალურად აღარ იმსჯელებს განსახილველი საკასაციო საჩივრის იმ პრეტენზიებზე, რომელთაც საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ გააჩნიათ.

23. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

24. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

25. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

26. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% - 1146,45 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 257.1, 264.3, 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „პ.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს „პ.ბ–ს“ (ს/კ .......) დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1637.79 (ათას ექვსასოცდაჩვიდმეტი ლარი და სამოცდაცხრამეტი თეთრი) ლარის (საგადასახადო დავალება #1, გადახდის თარიღი 05.11.2018წ; საგადასახადო დავალება #0, გადახდის თარიღი 23.10.2018წ) 70% - 1146,45 (ათას ასორმოცდაექვსი ლარი და ორმოცდახუთი თეთრი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი,... „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ბესარიონ ალავიძე