საქმე №ას-79-2019 29 მარტი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

პირველი კასატორი – ლ. ჭ-ა (მოსარჩელე, აპელანტი)

მეორე კასატორი - შპს „ჯ–ი“ (მოპასუხე, აპელანტი)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის უარყოფის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – სახელფასო დავალიანების ანაზღაურება, ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებით განაცდურის ანაზღაურება

აღწერილობითი ნაწილი:

1. ლ. ჭ-ამ (შემდეგში: დასაქმებული ან კომპანია ან მოსარჩელე ან პირველი კასატორი) სარჩელი აღძრა შპს ,,ჯ–ის“ (შემდეგში: დამსაქმებელი ან მოპასუხე ან მეორე კასატორი) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა: ა) შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ 2014 წლის 22 აპრილის #0239-14 ბრძანების (შემდეგში - სადავო ბრძანება) ბათილად ცნობა; ბ) კომპანიაში გაყიდვებისა და მარკეტინგის აღმასრულებლის თანამდებობაზე მოსარჩელის აღდგენა; გ) დამსაქმებლისათვის 2014 წლის 01 თებერვლიდან 2014 წლის 22 აპრილამდე სახელფასო დავალიანების (ხელზე ასაღების სახით) 4800 ლარის გადახდის დაკისრება; დ) დამსაქმებლისათვის ყოველთვიურად 1200 (ხელზე ასაღების სახით) ლარის გადახდის დაკისრება 2014 წლის 22 აპრილიდან სამსახურში აღდგენის შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე; ე) დამსაქმებლისათვის გამომუშავებადი ხელფასის 1800 ლარის გადახდის დაკისრება; ვ) დამსაქმებლისათვის ხელშეკრულების მოშლისათვის 2 თვიანი კომპენსაციის 2400 (ხელზე ასაღების სახით) ლარის გადახდის დაკისრება; ზ) დამსაქმებლისათვის იძულებითი განაცდურის გამო მიუღებელი ხელფასის 0.07% -ის დაკისრება ყოველ ვადაგადაცილებული დღისათვის 2014 წლის 1 თებერვლიდან სამსახურში აღდგენის შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე; თ) დამსაქმებლისათვის მიუღებელი გამომუშავებადი ხელფასის 0,07% ყოველი დაყოვნებული დღისთვის 2014 წლის აპრილიდან სასამართლო გადაწყვეტილების სრულად აღსრულებამდე [(იხ., მოსარჩელის დაზუსტებული მოთხოვნა - ტ.1. ს.ფ. 183-185; აგრეთვე რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილება პ-1); (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 59-ე, 411-ე, 412-ე მუხლები; საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში - სშკ-ის) 31-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, 32-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 44-ე და 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილი].

2. დამსაქმებელმა სარჩელი არ ცნო.

3. თავდაპირველად, რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 07 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილების მოსარჩელის მიერ სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრების შედეგად საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს (იხ.,სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილება).

4. საქმის ხელახალი განხილვის ეტაპზე მოპასუხემ თავდაპირველ სარჩელთან ერთად განსახილველად წარადგინა შეგებებული სარჩელი, რომლითაც მოითხოვა: მოსარჩელისათვის უკანონო მფლობელობაში არსებული შემდეგი ნივთების დაბრუნების დავალდებულება: 1) ასუსის ფირმის ლეპტოპის, 20 უკაბელო ოპტიკური მაუსის სენსორით. 3) ლეპტოპის დამტენის, 4) ლეპტოპის ყურსასმენების, 5) საშვის, 6) სადაზღვევო ბარათის, 7) კორპორატიული სიმ ბართის, 80 სავიზიტო ბარათის, 9) მერხის გასაღების,, 10) დამცავი ჩაფხუტის, 11) კომპანიის უნიფორმის, 12) კომპანიის ბროშურების და სერთიფიკატების, 13) სავიზიტო ბარათის მკეცავის (ფოლდერი) დაბრუნება, ხოლო მათი დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში 1000 ლარის გადახდის დაკისრება [სსსკ-ის 188-ე და 189-ე მუხლები] (დაზუსტებული მოთხოვნა - იხ., ტ.3 ს.ფ. 33-44).

5. ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მითითებების შესაბამისად საქმის ხელახლა განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე რუსთავის საქალაქო სასამართლოს მიერ 2017 წლის 28 აპრილს მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი სადავო ბრძანება. დამსაქმებელს დაეკისრა დასაქმებულის სასარგებლოდ იძულებითი განაცდურის სახით 4200 ლარი და ანგარიშსწორების დაყოვნებისათვის დაყოვნებული თანხის 0,07% 2014 წლის 22 აპრილიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე. სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. ასევე არ დაკმაყოფილდა შეგებებული სარჩელი.

6. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ორივე მხარემ გაასაჩივრა სააპელაციო საჩივრით. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილების მეოთხე პუნქტის შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; მოსარჩელეს უარი ეთქვას მოპასუხისთვის ანგარიშსწორების დაყოვნებისათვის დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის დაკისრებაზე 2014 წლის 22 აპრილიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

8. მოცემული საქმის განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უპირველეს ყოვლისა, იმსჯელა მოდავე მხარეთა (დამსაქმებელი და დასაქმებული) შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობის იდენტიფიკაციაზე და საყურადღებოდ მიიჩნია შემდეგი: ნარდობის ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს მენარდის შრომის შედეგი (რეზულტატი), იგი ორიენტირებულია კონკრეტული შედეგის მიღწევაზე, რომელშიც სამუშაოს შესრულების პროცესს ნაკლები ყურადღება ექცევა. შრომის ხელშეკრულებით კი, მუშაკი ვალდებულია შეასრულოს განსაზღვრული სამუშაო დაკავებული თანამდებობის, პროფესიის თუ კვალიფიკაციის მიხედვით, მაგრამ სამუშაოს შედეგი არ წარმოადგენს შრომის ხელშეკრულების საგანს, უკეთუ განსხვავებით ნარდობისაგან, შრომის ხელშეკრულებით სამუშაოს შედეგის (რეზულტატის) გადაცემა არ ხდება. ამასთან, დასახელებული ურთიერთობის გამიჯვნა შესაძლებელია ისეთი კრიტერიუმის საფუძვლეზე, როგორიცაა სამუშაოს ერთჯერადი ხასიათი, ერთი კონკრეტული შედეგი, რომლის დადგომისთანავე ხელშეკრულება წყდება (ნარდობის ხელშეკრულება); საყურადღებო და ხაზგასამელია ურთიერთობის მონაწილეთა დამოკიდებულება, კერძოდ, შრომითი ურთიერთობისათვის დამახასიათებელია სუბორდინაციული და იერარქიული ურთიერთობები, ხოლო ნარდობის ხელშეკრულების დროს დაქვემდებარების ფაქტორი არ წარმოიშობა და მხარეები თანასწორუფლებიან მდგომარეობაში იმყოფებიან, რასაც არა მარტო ხელშეკრულების დადების, არამედ მთელი პროცესის ხასიათიც ადასტურებს, ე.ი მენარდესა და შემკვეთს შორის არ არსებობს იერარქიისა და სუბორდინაციის რეჟიმი. მისი ანგარიშვალდებულება გამოიხატება შეკვეთილი სამუშაოს საბოლოო შედეგის (რეზულტატის) სახით მიწოდებით. რეზულტატის დადგომის დღემდე შემკვეთი, არ არის უფლებამოსილი შეამოწმოს, კონტროლი გაუწიოს მენარდის მუშაობის პროცესს, სამუშაო რეჟიმს. მენარდეს აქვს ავტონომია და მისი მოქმედების თავისუფლების ხარისხიც დასაქმებულთან შედარებით, მაღალია. ამავდროულად, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ შრომის ხელშეკრულების ერთ-ერთი აუცილებელი პირობაა სამუშაოს შესრულება პირადად დასაქმებულის მიერ, გარდა გამონაკლისი სპეციალური შეთანხმებისა (სშკ-ის მე-10 მუხლი), ხოლო ნარდობის ხელშეკრულება, თუ ხელშეკრულებიდან არ გამომდინარეობს, რომ მოვალემ პირადად უნდა შეასრულოს ვალდებულება, ითვალისწინებს მის შესრულებას მესამე პირის მიერაც (სსკ-ის 371-ე, 632-ე მუხლები).

9. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეებს შორის არსებობდა შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა, რამდენადაც მოსარჩელეს, როგორც კომპანიის გაყიდვებისა და მარკეტინგის აღმასრულებელს, თავისი მოვალეობა კლიენტურის მოძიებასთან დაკავშირებით უნდა განეხორციელებინა არა ერთჯერადად, არამედ ხელშეკრულებით შეთანხებული ერთწლიანი პერიოდის განმავლობაში, რისთვისაც მას ყოველთვიურად უნდა მიეღო ანაზაღურება. ამასთან, მის მიერ ძირითადი ანაზღაურების მიღება (განსხვავებით ხელფასის გამომუშავებადი ნაწილისაგან) არ იყო დამოკიდებული მისი ფუნქციის და მოვალეობის შესრულებიდან გამომდინარე უშუალო შედეგის დადგომაზე. კერძოდ, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს ანაზღაურების ნაწილი (ძირითადი ანაზღაურება) უნდა მიეღო მის მიერ კლიენტების მოძიების და კომპანიის მიერ ამის შედეგად გაყიდული პროდუქციის ოდენობის მიუხედავად. მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 2.8 პუნქტის მიხედვით გაყიდვების და მარკეტინგის აღმასრულებელი ვალდებულია თავისი ფუნქციები განახორციელოს კომპანიის დირექტივების შესაბამისად გაყიდვების გუნდთან სრული თანამშრომლობით. ხელშეკრულების 2.2 ქვეპუნქტის მე–2 აბზაცით და 3.2 ქვეპუნტით გათვალისწინებული იქნა პირობები, რომელთა შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გამოიკვეთა გაყიდვების და მარკეტინგის აღმასრულებელის, როგორც დასაქმებულის და არა როგორც შუამავლის როლი, რამდენადაც იგი თავის ფუნქციას ახორციელებს კომპანიის მიერ დადგენილი წესების მიხედვით. ხელშეკრულების 2.3 ქვეპუნქტის მე–2 აბზაცის თანახმად, გაყიდვების და მარკეტინგის აღამსრულებელს ეკრძალება მსგავსი მომსახურების გაწევა სხვა პირისათვის. ასევე, დადგენილი იქნა, რომ კომპანია აფიქსირებდა დასაქმებულის სამსახურში გამოცხადებას (იხ. ტ.1. ს.ფ. 234-241), ხოლო გამოუცხადებლობის შემთხვევაში, მაგ: ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო, გაცდენილი სამუშო დღეების საპატიოდ მიჩნევისათვის, ხდებოდა მოსარჩელის მიერ შესაბამისი წერილობითი განცხადებით მიმართვა კომპანიისათვის (იხ. ტ.1 ს.ფ. 207); ასევე დადასტურებულად იქნა მიჩნეული, რომ დასაქმებული სარგებლობდა კორპორატიული ტელეფონის ნომრით, ასევე კორპორატიული დაზღვევით (იხ. ს.ფ. 165; 145), დასაქმებული, როგორც კომპანიის გაყიდვების და მარკეტინგის აღმასრულებელი თავისი ფუნქციების განხორციელებისას სარგებლობდა კომპანიის მიერ გადაცემული ნივთებით („ასუსის“ ლეპტოპი, დამცავი ჩაფხუტი, უნიფორმა, სამუშაო მაგიდა, კომპანიის უნიფორმა, ბროშურები და სერთიფიკატები.

10. რაც შეეხება ანაზღაურებას იძულებით მოცდენის თანხის დაყოვნების ყოველი დღისათვის, სააპელაციო პალატამ ამ ნაწილში, არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთება და მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნა იძულებით მოცდენის თანხის დაყოვნების ყოველი დღისათვის 0,07%-ის ანაზღაურების შესახებ, ემყარებოდა სშკ-ის 31-ე მუხლის მე-3 ნაწილს. ამ ნორმის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია, ნებისმიერი ანაზღაურების თუ ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის დასაქმებულს გადაუხადოს დაყოვნებული თანხის 0.07%. აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული უფლებით სარგებლობის წინაპირობა დამსაქმებლის მხრიდან ხელფასის ან სხვაგვარი შრომის ანაზღაურების გაცემის დაყოვნებაა. პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება არ შეეხება სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტით გათვალისწინებულ კომპენსაციას, ვინაიდან ამ კომპენსაციის გადახდის ვალდებულება მოპასუხეს წარმოეშობა მხოლოდ სასამართლო გადაწყვეტილებით და არა შრომითი ხელშეკრულებით.

11. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ დასაქმებულს ანგარიშსწორების დაყოვნებული ყოველი დღისათვის პირგასამტეხლოს - 0,07%-ის მოთხოვნის უფლება აქვს მხოლოდ მიმდინარე შრომითი ურთიერთობის ფარგლებში, ანუ, როდესაც დასაქმებული და დამსაქმებელი ერთმანეთთან შრომით ურთიერთობაში იმყოფებიან. განსახილველ შემთხვევაში კი, მოსარჩელის მოთხოვნა, არ წარმოადგენს დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის მიმდინარე შრომითი ურთიერთობის ფარგლებში წარმოშობილ მოთხოვნას. სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის დაკისრებული კომპენსაციის მოსარჩელის მიერ მიუღებლობა კი, ვერ გაიგივდება მისთვის შრომის ანაზღაურების ანგარიშსწორების დაყოვნებასთან.

12. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მოთხოვნა ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის მოპასუხისათვის დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის დაკისრების თაობაზე უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული (აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან პრაქტიკაზე, მაგ. იხ. საქმე სუსგ Nას-291-291-2018, 1.06.2018 წ).

13. იმავდროულად, დადგენილი იქნა, რომ სადავო ბრძანებით მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულება შეწყვეტილ იქნა 2014 წლის 17 აპრილიდან. შეწყვეტის საფუძვლად მიეთითა ხელძღვანელთან უხეში ქცევა და შეუსაბამო ქმედებები, ასევე ხელშეკრულების 2.4 და 2.8 პუნქტების შეუსრულებლობა. კერძოდ, კვარტლის განმავლობაში დადგენილი მინიმალური გეგმის 50% შეუსრულებლობა და კომპანიის დირექტივების შესაბამისად გაყიდვების გუნდთან თანამშრომლობის შეუძლებლობა. გათავისუფლების ნორმატიულ საფუძვლად მიეთითა სშკ-ის 37-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი.

14. სააპელაციო სასამართლომ იმაზე მსჯელობისას თუ რამდენად მართლზომიერად განხორციელდა დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა, გამოიკვლია დაარღვია თუ არა უხეშად დასაქმებულმა მასზე დაკისრებული სამსახურებრივი ვალდებულება და იყო თუ არა დარღვევის ადეკვატური ზომა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა.

15. სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის ნორმატიული შინაარსის მიხედვით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთი საფუძველია დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, აღნიშნული ნორმით მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი. ხსენებული ნორმა არ შეიძლება განმარტებულ იქნეს როგორც დამსაქმებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე სამუშაოდან გაათავისუფლოს დასაქმებული [სსკ-ის 115-ე მუხლი]. აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. ნებისმიერი დარღვევა, პირის სამსახურიდან დათხოვნის საფუძველი არ უნდა გახდეს. გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტური შრომის მოტივაციას შეუქმნის. ამდენად, იმისათვის, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატურ, საჭირო და პროპორციულ ღონისძიებად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია, სახეზე იყოს ისეთი მძიმე დარღვევა, რომელიც სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენებას არამიზანშეწონილს ხდის.

16. განსახილველ საქმეში, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა მოსარჩელსთან შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის მართლზომიერება, რაც გათავისუფლების შესახებ ბრძანებას უკანონობაზე მიუთითებდა.

17. რაც შეეხება სამსახურში აღდგენას, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან, ხელშეკრულება დადებული იყო განსაზღვრული ვადით სამსახურიდან დათხოვნის თაობაზე გამოვლენილი ნების ბათილად ცნობის პირობებში, სასამართლო ხელმძღვანელობდა რა სშკ-ის 38-ე მუხლით, სამსახურში აღადგენდა უკანონოდ დათხოვნილ დასაქმებულს (იგივე ან ტოლფას თანამდებობაზე), ან მიაკუთვნებდა მას შესაბამის კომპენსაციას. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეებს შორის არსებული შრომითი ხელშეკრულება გადაწყვეტილების გამოტანის მომენტისათვის უკვე ვადაგასული იყო, რაც გამორიცხავდა სამსახურში აღდგენის მოთხოვნის საფუძვლიანობას.

18. რაც შეეხება დასაქმებულის ხელფასის ოდენობას, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ დასაქმებულის ხელფასი განსაზღვრული იყო 700 ლარით. დანარჩენი კომპონენტების მიღება დამოკიდებული იყო შესრულებული სამუშაოს საჭიროებებსა და შესრულებულ ზეგანაკვეთურ სამუშაოზე. აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა. მეტიც, სასამართლო სხდომაზე დასაქმებულმა განმარტა, რომ იგი მოძრაობდა საზოგადოებრივი ტრანსპორტით სახლიდან სამსახურის მიმართულებით და პირიქით, ხოლო სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას სატრანსპორტო საშუალებით მოძრაობის ფაქტი, რომელიც მისი მხრიდან დამატებით საწვავის მოხმარებას გამოიწვევდა, ვერ დაადასტურა. ასევე, ვერ დაადასტურა ზეგანაკვეთური მუშაობის ფაქტიც, რისთვისაც ცალკე, დამატებითი ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება წარმოეშობოდა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მიიჩნია, რომ დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს, დასაქმებულს მიეცემა შრომის ანაზღაურება სრული ოდენობით. მოცდენად უნდა ჩაითვალოს იმგვარი ვითარება, როდესაც შრომის ხელშეკრულების არამართლზომიერად მოშლის შედეგად, დასაქმებულს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობების შესრულების შესაძლებლობა ესპობა, ვინაიდან, ამავე დროს, არსებობს დასაქმებულის ნება, განახორციელოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება და მიიღოს შესაბამისი ანაზღაურება. შესაბამისად, შრომითი ხელშეკრულების არამართლზომიერად მოშლის მომენტიდან დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენამდე დრო დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული მოცდენაა.

19. სსკ-ის 44-ე მუხლის მიხედვით, შრომითი ურთიერთობისას, მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. შრომის ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლის ბათილად ცნობა, შედეგობრივი თვალსაზრისით, იწვევს ხელშეკრულების შეწყვეტამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენასა და იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც დასაქმებულს დამსაქმებლის მხრიდან არამართლზომიერი გათავისუფლებით მიადგა. შესაბამისად, სამსახურში აღდგენა და განაცდურის ანაზღაურება სსკ-ის 408-ე და 411-ე მუხლების კონტექსტში ის სამართლებრივი შედეგებია, რაც დამსაქმებლის არამართლზომიერ ქმედებას სდევს თან.

20. შეგებებულ სარჩელთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ კომპანიამ ვერ დაადასტურა მის მიერ სასარჩელო მოთხოვნით წარმოდგენილი ნივთების დასაქმებულისათვის გადაცემის ფაქტი, რადგან მის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი ამ ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. შეგებებულ სარჩელს არ ერთვოდა არცერთი მტკიცებულება, არც ძირითადი სარჩელის მტკიცებულებებში იყო წარმოდგენილი რომელიმე დოკუმენტი, რომელიც დაადასტურებდა კონკრეტულად იმ ნივთების გადაცემის ფაქტს (მაგ: მიღება-ჩაბარების აქტი). დასაქმებული მართალია ადასტურებდა მოსარჩელის კუთვნილი რამდენიმე ნივთით სარგებლობის ფაქტს, თუმცა განმარტავდა, რომ ეს ნივთები წარმოადგენდა მისი სამუშაო მაგიდის ატრიბუტიკას და მისი სამუშაო ოთახის ფარგლებს გარეთ ამ ნივთებით არ უსარგებლია, საწინააღმდეგო ფაქტობრივი გარემოებები კომპანიამ ვერ წარმოადგინა, შესაბამისად, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ აღნიშნული ნივთები მოსარჩელის მფლობელობაში არ იმყოფებოდა.

21. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

22. მეორე კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას კომპანიისათვის 4200 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში, სარჩელის უარყოფას.

23. მეორე კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ განხორციელებულ სამართლებრივ შეფასებას, რომელიც შეეხება მხარეთა შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობის შრომით ხელშეკრულებად მიჩნევას და აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ჯეროვნად არ შეაფასა მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობა. შესაბამისად, მეორე კასატორი აღნიშნავს, რომ განაცდურის კომპანიისათვის დაკისრება დაუსაბუთებელია, რადგან, მხარეთა შორის არ არსებობდა შრომითი ურთიერთობა და განაცდურის დაკისრების საფუძველი ვერ იქნებოდა სშკ-ის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილი.

24. პირველი კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას სარჩელის უარყოფის ნაწილში და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას.

25. პირველი საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ საკასაციო პრეტენზიებს:

26. პირველ კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი მხარეთა შორის, რითაც დაარღვია სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკით დადგენილი მხარეთა შორის მტკიცების ობიექტური და სამართლიანი განაწილების პრინციპი. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ არათუ იურიდიულად არ დაასაბუთა მიღებული გადაწყვეტილება და არ იმსჯელა მოსარჩელის არგუმეტზე: არ გამოიკვლია 2013 წლის 15 ოქტომბრის შრომის ხელშეკრულებით განსაზღვრული მოსარჩელის ხელფასის ოდენობის განსამზღვრელი კომპონენტები, არ გამოიკვლია ამ მხრივ საქმეში არსებული მტკიცებულებები, ასევე არ განიხილა გამომუშავებადი ხელფასის ანაზღაურებაზე მოსარჩელის მითითება, ასევე ხელშეკრულების არამართლზომიერად მოშლისათვის 2 თვიანი კომპენსაციის ანაზღაურების საკითხი.

27. პირველ კასატორს მიაჩნია, რომ სადავო ბრძანების გაუქმებას შედეგად უნდა მოჰყოლოდა მოსარჩელის აღდგენა სამსახურში, ვინაიდან, მოსარჩელის მიერ დავის დაწყების დროისათვის ხელშეკრულება ჯერ კიდევ ძალაში იყო, მეორეც, მოსარჩელე ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად ასრულებდა მასზე დაკისრებულ შრომით მოვალეობებს და მასთან ბუნებრივია როგორც საუკეთესო მუშაკთან მოხდებოდა ხელშეკრულების ვადის გაგრძელება კომპანიას უკანონოდ რომ არ შეეწყვიტა შრომითი ხელშეკრულება. ამასთან, დავის პროცესში ხელშეკრულების მოქმედების ვადა ამოიწურა, რაც მოსარჩელის ბრალეულობით არ არის გამოწვეული. აღსანიშნავია ისიც, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგაც კომპანია აგრძელდებდა და დღესაც წარმატებით აგრძელებს მოსარჩელის მიერ მიყვანილ ორგანიზაციებთან თანამშრომლობას და პროდუქციის მიყიდვა/რეალიზაციას.

28. ამდენად, პირველი კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს უნდა აღედგინა მოსარჩელე სამსახურში ან მინიმუმ კოპენსაცია უნდა დაეკისრებინა კომპანიისათვის მოსარჩელის აღდგენის სანაცვლოდ.

29. მხარეთა შორის გაფორმებული გაყიდვებისა და მარკეტინგის სერვისების შესახებ ხელშეკრულების 2.4 პუნქტის მე-4 აბზაცში მითითებულია, რომ გაყიდვების და მარკეტინგის აღმასრულებელმა უნდა მიიღოს ყოველთვიური ხელფასი, ძირითადი ხელფასის, სამგზავრო, საწვავის დანახარჯის და ფიქსირებული ზეგანაკვეთური საათების ანაზღაურების ჩათვლით და სრული საკომისიოს 20% (ანაზღაურების ცვალებადი ნაწილი). ხელფასის გამომუშავებადი ნაწილი დაითვლება ყოველთვიური გაყიდვების საფუძველზე და გადაიხდება ყოველ 6 თვეში ერთხელ ერთიანად შესრულებული სამუშაოს შეფასების მიხედვით. ამასთან, პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების ბოლო გვერდზე (ხელფასის სტრუქტურა) იგივე შინაარსის შემცველი დებულებებია მითითებული, კერძოდ ხელშეკრულების ბოლო გვერდი (ხელფასის სტრუქტურა) მითითებულია, თანამდებობა, განყოფილება, ყოველთვიური ხელფასის ჯამი 1200 ლარი (სადაც შედის ყოველთვიური ზეგანაკვეთური 180 ლარი, ყოველთვიური სატრანსპორტო საწვავის ხარჯი 320 ლარი, ძირითადი ყოველთვიური ხელფასი 700 ლარი), ასევე გამომუშავებადი ნაწილი 300 ლარი ცალკე. ხელშეკრულების ამ დებულებების შინაარსი ცხადყოფს, რომ მოსარჩელის ხელფასი შეადგენდა ჯამში 1200 ლარს, ხოლო ამ 1200 ლარის ჩაშლა ფაქტობრივად ატარებდა მხოლოდ ფორმალურ ხასიათს, ვინაიდან სატრანსპორტო ხარჯის ცალკე აღრიცხვა არ ხდებოდა კომპანიის მიერ. ვინაიდან მოსარჩელეს ჰქონდა არანორმირებული სამუშაო საათები, სამსახურის სპეციფიკიდან გამომდინარე ყოფილა შემთხვევა სამსახურში დილის 7- 8 საათზეც მისულა ნაცვლად 10 საათისა, ასევე საღამოს გვიანობამდე დარჩენით 9-10 საათამდე, ასევე შაბათ-კვირას. თუმცა, აღნიშნულის აღრიცხვას და ცალკე ზეგანაკვეთურ თანხად გადახდას, რა თქმა უნდა, კომპანია არ ახდენდა. პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლომ უარყო ამონაწერი საბანკო ანგარიშიდან და საგადახადო დავალებები, ასევე შემოსავლების სამსახურის მიერ გაცემული ცნობა თანდართული ცხრილით, რითაც დასტურდება, რომ კომპანია დასაქმებულს უხდიდა ჩვეულებრივად, მაგრამ დაგვიანებით, ყოველთვიურად ხელფასს სწორედ 1200 ლარის ხელზე ასაღები ოდენობით. თავად საბანკო ანგარიშიდან ამონაწერით დასტურება, რომ მოსარჩელის ხელფასი ვერანაირად ვერ იქნებოდა 700 ლარი და არც არასოდეს ჩარიცხვია ამ ოდენობის თანხა რეგულარულად, ვინაიდან გაცილებით მეტი თანხები ერიცხებოდა, რაც ჯამში თვეების მიხედვით სწორედ 1200 ლარს შეადგენდა და არა 700 ლარს. ამასთან, პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ კომპანიას მოსარჩელის მიმართ გააჩნია სახელფასო დავალიანება. კერძოდ, თებერვლის თვის ხელფასი 1200 ლარი საერთოდ არ აუღია, აპრილის და მარტის თვის ხელფასი ჩაერიცხვა არასრულად, მხოლოდ ნაწილი 1200 ლარის ნაცვლად 600 ლარი. ამასთან, საერთოდ არ აუღია შრომის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გამომუშავებადი ხელფასი 1800 ლარი, რომელიც უნდა აეღო 15 აპრილს. ამდენად, სახელფასო დავალიანება 2014 წლის 01 თებერვლიდან 2014 წლის 22 აპრილამდე პერიოდში შეადგენს 4 800 ლარს (მათ შორის თებერვლის, მარტის ნახევარი, აპრილის და გამომუშავებადი ხელფასი). სსკ-ის 31-ე მუხლისა და 2013 წლის 15 ოქტომბერს მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულების თანახმად, კომპანია ვალდებულია აუნაზღაუროს მოსარჩელეს კუთვნილი სახელფასო დავალიანება (რისი გადახდის ვალდებულება მას ყოველთვიურად აქვს შრომის ხელშეკრულებით, თუმცა არ გადაუხდია ).

30. პირველი კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას დაყოვნების ყოველი დღისათვის 0,07 პროცენტის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილშიც და აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულება დავის მიმდინარეობის პროცესში მოქმედი იყო, მისი ვადა ამოიწურა სასამართლოს წარმოების დროში გახანგრძლივების გამო. სწორედ მოპასუხის ბრალეულობით მოხდა მასთან შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტა და მოესპო ხელფასის დროულად მიღების საშუალება, რის გამოც, პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება ხელფასის დროულად გადაუხდელობის გამო, პირველ კასატორს წარმოშობილად მიაჩნია.

სამოტივაციო ნაწილი:

31. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 14 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

32. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, ორივე საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

33. საკასაციო პალატა უპირველად იმსჯელებს მეორე საკასაციო პრეტენზიაზე, რომელიც შეეხება მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის შეფასებას, რამდენადაც აღნიშნული პრეტენზიის საფუძვლიანობა შემდგომში განაპირობებს, წინამდებარე დავის სამართლებრივი შეფასების უსწორობასაც.

34. მეორე კასატორს მიაჩნია, რომ ვინაიდან სააპელაციო სასამართლომ ჯეროვნად არ შეაფასა მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობა, მოპასუხისათვის/კომპანიისათვის განაცდურის დაკისრება სშკ-ის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე დაუსაბუთებელია.

35. სსკ-ის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება მიეცემა სრული ოდენობით. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მითითებული ნორმის საფუძველზე მოპასუხისათვის განაცდური თანხის დაკისრების ერთ-ერთი საფუძველია მხარეთა შორის არსებული შრომითი სამართლებრივი ურთიერთობის იძულებითი მოცდენის ფაქტი. მაშასადამე, პირველ რიგში, უნდა დადგინდეს, რა სახის სამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ ერთმანეთთან მოდავე მხარეები. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილი სამართლებრივი უირთიერთობის შრომით სამართლებრივ ურთიერთობად კვალიფიკაციის საწინააღმდეგოდ მეორე კასატორმა იდენტური პრეტენზია წარადგინა სააპელაციო საჩივარშიც, რომელზედაც ამომწურავად აქვს ნამსჯელი სააპელაციო სასამართლოს.

36. საკასაციო პალატა არ იზიარებს მეორე კასატორის პრეტენზიას სამართლებრივი კვალიფიკაციის თაობაზე და აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოპასუხესთან იმყოფებოდა შრომითსამართლებრივი ურთიერთობაში და ამ ურთიერთობიდან წარმოშობილი მოთხოვნების განსახილველად რელევანტურია სშკ-ით დადგენილი ნორმატიული რეგულირება. აღსანიშნავია, რომ დასაქმებულს თავისი მოვალეობა კლიენტურის მოძიებასთან დაკავშირებით უნდა განეხორციელებინა არა ერთჯერადად, არამედ ხელშეკრულებით შეთანხებული ერთწლიანი პერიოდის განმავლობაში, რისთვისაც მას ყოველთვიურად უნდა მიეღო ანაზაღურება. ამასთან, მის მიერ ძირითადი ანაზღაურების მიღება (განსხვავებით ხელფასის გამომუშავებადი ნაწილისაგან) არ იყო დამოკიდებული მისი ფუნქციის და მოვალეობის შესრულებიდან გამომდინარე უშუალო შედეგის დადგომაზე, სახელდობრ, მოსარჩელეს ანაზღაურების ნაწილი (ძირითადი ანაზღაურება) უნდა მიეღო მის მიერ კლიენტების მოძიების და კომპანიის მიერ ამის შედეგად გაყიდული პროდუქციის ოდენობის მიუხედავად. მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 2.8 პუნქტის მიხედვით გაყიდვების და მარკეტინგის აღმასრულებელი ვალდებული იყო თავისი ფუნქციები განეხორციელებინა კომპანიის დირექტივების შესაბამისად გაყიდვების გუნდთან სრული თანამშრომლობით. მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 2.2 ქვეპუნქტის მე–2 აბზაცით და 3.2 ქვეპუნტით გათვალისწინებული იქნა პირობები, საიდანაც გამოიკვეთა გაყიდვების და მარკეტინგის აღმასრულებელის, როგორც დასაქმებულის და არა როგორც შუამავლის როლი, რამდენადაც იგი თავის ფუნქციას ახორციელებდა კომპანიის მიერ დადგენილი წესების მიხედვით. ხელშეკრულების 2.3 ქვეპუნქტის მე–2 აბზაცის თანახმად, გაყიდვების და მარკეტინგის აღამსრულებელს ეკრძალებოდა მსგავსი მომსახურების გაწევა სხვა პირისათვის. ასევე, დადგენილი იქნა, რომ კომპანია აფიქსირებდა დასაქმებულის სამსახურში გამოცხადებას (იხ. ტ.1. ს.ფ. 234-241), ხოლო გამოუცხადებლობის შემთხვევაში, მაგ: ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო, გაცდენილი სამუშო დღეების საპატიოდ მიჩნევისათვის, ხდებოდა მოსარჩელის მიერ შესაბამისი წერილობითი განცხადებით მიმართვა კომპანიისათვის (იხ. ტ.1 ს.ფ. 207); ასევე დადასტურებულად იქნა მიჩნეული, რომ დასაქმებული სარგებლობდა კორპორატიული ტელეფონის ნომრით, ასევე კორპორატიული დაზღვევით (იხ. ს.ფ. 165; 145), დასაქმებული, როგორც კომპანიის გაყიდვების და მარკეტინგის აღმასრულებელი თავისი ფუნქციების განხორციელებისას სარგებლობდა კომპანიის მიერ გადაცემული ნივთებით („ასუსის“ ლეპტოპი, დამცავი ჩაფხუტი, უნიფორმა, სამუშაო მაგიდა, კომპანიის უნიფორმა, ბროშურები და სერთიფიკატები. ასევე, მტკიცებულებათა გამოთხოვის შესახებ სასამართლოს განჩინების საფუძველზე მოპასუხემ სასამართლოში წარმოადგინა დასაქმებულის ხელფასის ოდენობის განმსაზღვრელი და მისი დაანგარიშების წესის შესახებ დებულება (იხ., რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 22 იანვრის განჩინება - ტ.2. ს.ფ. 193-196; მოპასუხის განცხადება და დანართი - ტ.2. ს.ფ. 199-201). შესაბამისად, სამართლებრივი ურთიერთობის იდენტიფიკაციის ნაწილში საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მათ სამართლებრივ შეფასებას.

37. ამასთან, მეორე კასატორს საკასციო საჩივარში არ აქვს წარმოდგენილი პრეტენზია შეგებებული სარჩელის უარყოფასთან მიმართებით.

38. რაც შეეხება პირველ საკასაციო საჩივარს, ამ ნაწილში, პირველი კასატორი სადავოდ ხდის როგორც საპროცესო დარღვევებს ისე, სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას [სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილი].

39. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ პირველ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) შემდეგ გარემოებათა გამო:

40. განსახილველ შემთხვევაში, პირველი კასატორი საპროცესოსამართლებრივ დარღვევად მიიჩნევს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის არასწორ განაწილებას, რასაც საკასაციო პალატა არ იზიარებს და აღნიშნავს, რომ წინამდებარე საქმის განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ სშკ-ის რეგულირებისა და დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის შესაბამისად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი. იხილეთ სუს-ს 2015 წლის 07 ოქტომბრის განჩინება (Nას-483-457-2015), რომელშიც, შრომითსამართლებრივ დავაში მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესთან დაკავშირებით საკასაციო პალატამ განმარტა შემდეგი: „სამართალწარმოებაში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების ორი ძირითადი წესი: ზოგადი წესი, რომელიც სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად ეკისრება თითოეულ მხარეს, და სპეციალური წესი, რომელსაც თავად გამოსაყენებელი მატერიალური ნორმა აწესებს. ნიშანდობლივია, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს და ამდენად, უნდა ვიხელმძღვანელოთ მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალური სტანდარტით, რომლის თანახმად, სწორედ დამსაქმებელია ვალდებული ადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა. ამგვარი სტანდარტის გამოყენების ნორმატიულ საფუძველს ქმნის ის, რომ დამსაქმებელს გააჩნია მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მისმა თანამშრომელმა არაჯეროვნად შეასრულა მასზე დაკისრებული მოვალეობები (სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის შემადგენლობა). განსახილველ შემთხვევაში, დამსაქმებელს მართლზომიერად დაეკისრა დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერების მტკიცების ვალდებულება. რაც შეეხება პირველი კასატორის პრეტენზიის იმ ნაწილს, რომელიც შეეხება მტკიცების ტვირთის არასწორ განაწილებას იმ მოთხოვნების განხილვისას როგორიცაა, სახელფასო დავალიანება 4800 ლარის ოდენობით, იძულებით განაცდური - ყოველთვიურად 1200 ლარის ოდენობით, გამომუშვებადი ხელფასი 1800 ლარის ოდენობით და 2 თვიანი კომპენსაცია 2400 ლარის ოდენობით (სარჩელის მოთხოვნები - იხ., ამ განჩინების პ-1), საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პირველმა კასატორმა ვერც ამ ნაწილში წარმოადგინა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. ამ ნაწილში, პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ მისი ყოველთვიური ხელფასი 1200 ლარს (ხელზე ასაღები) შეადგენდა. მოსარჩელის ხელფასი ვერანაირად ვერ იქნებოდა 700 ლარი და არც არასოდეს ჩარიცხვია ამ ოდენობის თანხა. მას გაცილებით მეტი თანხა ერიცხებოდა, რაც ჯამში თვეების მიხედვით სწორედ 1200 ლარს შეადგენდა და არა 700 ლარს (იხ., საკასაციო პრეტენზია). პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ კომპანიას მოსარჩელის მიმართ გააჩნია სახელფასო დავალიანებაც, კერძოდ, თებერვლის თვის ხელფასი 1200 ლარი საერთოდ არ აუღია, აპრილის და მარტის თვის ხელფასი ჩაერიცხვა არასრულად, მხოლოდ ნაწილი 1200 ლარის ნაცვლად 600 ლარი. ამასთან, საერთოდ არ აუღია შრომის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გამომუშავებადი ხელფასი 1800 ლარი, რომელიც უნდა აეღო 15 აპრილს. ამდენად, პირველი კასატორის მოსაზრებით, სახელფასო დავალიანება 2014 წლის 01 თებერვლიდან 2014 წლის 22 აპრილამდე პერიოდში შეადგენს 4 800 ლარს (მათ შორის თებერვლის, მარტის ნახევარი, აპრილის და გამომუშავებადი ხელფასი).

41. წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზიების განხილვის მიზნით, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომლის თანახმად, დასაქმებულის ხელფასი მოიცავდა რამდენიმე კომპონენტს, კერძოდ, ძირითადი ხელფასი განსაზღვრული იყო 700 ლარით, ძირითად ხელფასზე დამატებული იყო სატრანსპორტო ხარჯი, რომელშიც მოიაზრებოდა მხოლოდ გაყიდვებთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯი, რომელიც შეიძლება ყოველდღიური არ ყოფილიყო (მხარეთა ახსნა-განმარტებით სატრანსპორტო ხარჯში არ იგულისხმებოდა სახლიდან სამსახურამდე და უკან ტრანსპორტის ხარჯი, მისი გამოყოფა ხდებოდა სპეციალური უწყისით/ქვითრით საჭიროების მიხედვით, ხელფასს შეიძლება დამატებოდა ასევე ზეგანაკვეთური სამუშაოს მიხედვით 180 ლარი. ამის გარდა, ხელფასს შეიძლება დამატებოდა გამომუშავებადი ნაწილი 300 ლარის ოდენობით, ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ლ---- ჭ-------ას ხელფასი შეადგენდა 700 ლარს, ხოლო დანარჩენი კომპონენტების მიღება დამოკიდებული იყო შესრულებული სამუშაოს საჭიროებებსა და შესრულებულ ზეგანაკვეთურ სამუშაოზე (იხ., თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილების პპ 2.21). ასევე, საგულისხმოა რომ მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე მიღებული მტკიცებულებათა გამოთხოვის შესახებ სასამართლოს განჩინების საფუძველზე მოპასუხემ სასამართლოში წარმოადგინა დასაქმებულის ხელფასის ოდენობის განმსაზღვრელი და მისი დაანგარიშების წესის შესახებ დებულება, რომელშიც ძირითად ხელფასად მითითებულია 700 ლარი (იხ., რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 22 იანვრის განჩინება - ტ.2. ს.ფ. 193-196; მოპასუხის განცხადება და დანართი - ტ.2. ს.ფ. 199-201).

42. განსახილველ შემთხვევაში, შესაბამისი მტკიცებულებებით არ დადასტურდა თუ რა ოდენობით სატრანსპორტო ხარჯი სჭირდებოდა ყოველთვიურად მოსარჩელეს ან რამდენი მოიხმარა, შეასრულა თუ არა მან ზეგანაკავეთური სამუშაო და რა ოდენობით, ან ჰქონდა თუ არა მას დათვლილი ხელფასი გამომუშავებადი ნაწილის მიხედვით და რა ოდენობის იყო ეს გამომუშავებადი ნაწილი. უფრო მეტიც, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სასამართლო სხდომაზე დასაქმებულმა განმარტა, რომ იგი მოძრაობდა საზოგადოებრივი ტრანსპორტით სახლიდან სამსახურის მიმართულებით და პირიქით, ხოლო სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას სატრანსპორტო საშუალებით მოძრაობის ფაქტი, რომელიც მისი მხრიდან დამატებით საწვავის მოხმარებას გამოიწვევდა, ვერ დაადასტურა. ასევე, ვერ დაადასტურა ზეგანაკვეთური მუშაობის ფაქტიც, რისთვისაც ცალკე, დამატებითი ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება წარმოეშობოდა (იხ., თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილების პპ 4.2).

43. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს იძულებითი განაცდურის განსაზღვრის ნაწილში, რომლის მიზნებისათვის დასაქმებულის ხელფასის ოდენობა 700 ლარით განსაზღვრა, ხოლო დანარჩენი მოთხოვნების ნაწილში, როგორიცაა, ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება, გამომუშავებადი ხელფასი და ა.შ, მოთხოვნები უარყო შესაბამის მტკიცებულებათა წარუდგენლობის საფუძვლით.

44. პირველ კასატორის პრეტენზია აგრეთვე შეეხება შრომის ანაზღაურების დაყოვნების ყოველი დღისათვის 0,07 პროცენტის დაკისრების მართლზომიერებას, აღნიშნულს საკასაციო პალატა არ იზიარებს და მიაჩნია, პირგასამტეხლოს სახით იძულებითი განაცდური თანხის დაყოვნების ყოველი დღისთვის, ამ თანხის 0.07 პროცენტის გადახდის დაკისრებაზე მოსარჩელის/ მეორე კასატორის მოთხოვნას სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი არ გააჩნია. აღნიშნულთან დაკავშირებით დადგენილია სტაბილური სასამართლო პრაქტიკა, მათ შორის, ერთ-ერთ განჩინებაში, რომელშიც სწორედ აღნიშნულ სამართლებრივ პრობლემას შეეხებოდა მსჯელობა, უზენაესმა სასამართლომ განმარტა, რომ სშკ-ის 31-ე მუხლის თანახმად, შრომის ანაზღაურების ფორმა და ოდენობა განისაზღვრება შრომითი ხელშეკრულებით. ამ მუხლის ნორმები გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ანაზღაურება გაიცემა თვეში ერთხელ. დამსაქმებელი ვალდებულია ნებისმიერი ანაზღაურების თუ ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის გადაუხადოს დასაქმებულს დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტი. ხოლო თავისთავად პირგასამტეხლოს მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძველს მხარეთა შორის არსებული ფულადი ვალდებულება წარმოადგენს, რასაც მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში, ადგილი არ ჰქონია (იხ., სუსგ №ას-285-271-2016, 27 აპრილი, 2015 წელი). შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიიჩნია, რომ ამ ნაწილში, სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არ არსებობის გამო, ამ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე სასამართლომ სწორად უთხრა უარი მოსარჩელეს.

45. გარდა ზემოაღნიშნულისა, კასატორი სადავოდ ხდის სამსახურში აღდგენაზე უარის თქმის ნაწილში, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მართებულოსაც, რასაც საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს და მიუთითებს მსგავსი კატეგორიის დავაზე დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას (იხ., სუსგ №ას-1276-1216-2014 18 მარტი, 2015 წელი), რომელშიც სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევ სამართლებრივ შედეგად არ დადგინდა უკანონოდ გათავისუფლებული მუშაკის სამასახურში დაკავებულ თანამდებობაზე აღდგენა იდენტურ გარემოებებსა და სამართლებრივ შეაფასებაზე მითითებით. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით.

46. განსახილველ საქმეზე დადგენილია, რომ დასაქმებულთან ხელშეკრულება გაფორმდა 2013 წლის 15 ოქტომბერს. ხელშეკრულება იყო ვადიანი - მოქმედების ვადა მხარეებმა განსაზღვრეს 1 წლით (იხ., ტ. 1. ს.ფ. 25). იმავდროულად, დადგენილი იქნა, რომ სადავო ბრძანებით მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულება შეწყვეტილ იქნა 2014 წლის 17 აპრილიდან. მხარეებს შორის არსებული შრომითი ხელშეკრულება გადაწყვეტილების გამოტანის მომენტისათვის ვადაგასული იყო, რაც გამორიცხავდა სამსახურში აღდგენის მოთხოვნის საფუძვლიანობას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სამსახურიდან გათავისუფლებამდე არსებულ თანამდებობაზე აღდგენის ნაწილში, სარჩელი სწორად იქნა მიჩნეული დაუსაბუთებელად.

47. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, წინამდებარე საქმეში არსებულ სამართლებრივ საკითხებზე დადგენილია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

48. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივრები, რის გამოც, საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

49. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დაადგინა:

1. ლ. ჭ-ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს „ჯ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

3. კასატორ ლ. ჭ-ას (პ/ნ 2-.....) დაუბრუნდეს 2019 წლის 05 თებერვალს №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარის) 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

4. კასატორ შპს „ჯ–ს“ (ს/კ: 2-...) დაუბრუნდეს 2019 წლის 7 თებერვალს №133 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარის) 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური