საქმე №ას-1329-2018 22 თებერვალი, 2019 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – სსიპ საგანმანათლებლო დაწესებულების მანდატურის სამსახური (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შ.დ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შ.დ. (შემდეგში: მოსარჩელე, დასაქმებული), 2013 წლის თებერვლიდან მუშაობდა სსიპ საგანმანათლებლო დაწესებულების მანდატურის სამსახურში (შემდეგში: მოპასუხე, დამსაქმებელი, ორგანიზაცია, აპელანტი, კასატორი) მართვისა და ანალიზის სამმართველოს უფროსის მოვალეობის შემსრულებლად (იხ. გადაწყვეტილება - ტ.1, ს.ფ. 215).

2. მოსარჩელე 2014 წლის იანვარში, მოპასუხე ორგანიზაციაში, მართვისა და ანალიზის სამმართველოს უფროსის თანამდებობაზე, კონკურსის საფუძველზე, დაინიშნა. მისი ყოველთვიური შრომითი ანაზღაურება 1640 ლარს შეადგენდა (იხ. გადაწყვეტილება ტ.1, ს.ფ. 215).

3. ორგანიზაციის 2014 წლის 11 აგვისტოს N68 ბრძანებით, სტრუქტურული ერთეულების: მართვისა და ანალიზის სამმართველოს, ფსიქოლოგიური ცენტრის (სამმართველოს) რეორგანიზაციის საფუძველზე შეიქმნა დაგეგმარებისა და ანალიზის სამმართველო, ფსიქოლოგიური მომსახურების ცენტრი (სამმართველო) და პროფორიენტაციისა და კარიერის დაგეგმვის სამმართველო (იხ. ტ.1, ს.ფ. 72).

4. დამსაქმებელმა 2014 წლის 10 ივლისს წერილობით გააფრთხილა მოსარჩელე ფუნქციური, ორგანიზაციული და სტრუქტურული ცვლილებისა და შეტყობინების მიღებიდან 30 კალენდარულ დღეში შესაძლო გათავისუფლების შესახებ (იხ.ტ.1, ს.ფ. 73).

5. ორგანიზაციის 2014 წლის 21 ნოემბრის N1/კ-593 ბრძანებით, მოსარჩელესთან, შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა და იგი დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლდა საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში: სშკ) 34-ე, 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის, 38-ე მუხლის პირველი პუნქტის, ორგანიზაციის დებულების დამტკიცების შესახებ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2010 წლის 20 აგვისტოს N74/ნ ბრძანებით დამტკიცებული დებულების მე-3 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად (იხ.ტ.1, ს.ფ. 14).

6. სარჩელის საფუძვლები

6.1დასაქმებულმა 2014 წლის 23 დეკემბერს სარჩელი აღძრა დამსაქმებლის წინააღმდეგ და მოითხოვა 2014 წლის 21 ნოემბრის N1/კ-593 ბრძანების ბათილად ცნობა, ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა, 2 თვის განაცდურის - 3280 ლარის ანაზღაურება (იხ. სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტება, ტ.1, ს.ფ 141-144; 155-156).

6.2 მოსარჩელემ წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტებში ასახულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითა და დამატებით განმარტა, რომ მართვისა და ანალიზის სამმართველოს, რეორგანიზაციის შემდეგ, მხოლოდ სახელი შეეცვალა, პრაქტიკულად კი, არაფერი შეცვლილა.

6.3 მოსარჩელის განმარტებით, ამ შემთხვევაში, არც სამუშაო ძალა შემცირებულა და არც თანამდებობა გაუქმებულა. შესაბამისად, მისი გათავისუფლების საფუძველი არ არსებობდა.

7. მოპასუხის შესაგებელი

7.1 მოპასუხემ წერილობით წარდგენილი შესაგებელით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ დასაქმებულის თანამდებობიდან გათავისუფლების სამართლებრივი საფუძველი სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ა” ქვეპუნქტი იყო, რომლის თანახმადაც, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია: ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომელიც აუცილებელს ხდის სამუშო ძალის შემცირებას.

7.2 მოპასუხის განმარტებით, დასაქმებულის თანამდებობიდან გათავისუფლების საფუძველს ორგანიზაციული ცვლილება წარმოადგენდა, რომელსაც თან სდევდა სამუშაო ძალის შემცირება. დასაქმებულის სამმართველოში განხორციელდა როგორც ორგანიზაციული ცვლილება, ასევე შემცირდა სამუშაო ძალა.

7.3 მანდატურის სამსახურის საშტატო ნუსხიდან 1117 მანდატური ამოირიცხა. მანდატურები მართვისა და ანალიზის სამმართველოს შემადგენლობაში შედიოდნენ და მათ სამმართველო ხელმძღვანელობდა.

7.4 „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონში 2012 წლის 27 დეკემბერს ცვლილება შევიდა, რომლის თანახმად, ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებებში სკოლის დირექტორი მანდატურს ნიშნავს და ათავისუფლებს სამეურვეო საბჭოსთან შეთანხმებით. ეს ცვლილება 2014 წლის 1 იანვრიდან შევიდა ძალაში. საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს (შემდეგში: სამინისტრო) 2014 წლის 28 ივლისის №92/ნ ბრძანებით, მანდატურის სამსახურის სტრუქტურა, სტრუქტურულ ერთეულთა ფუნქცია-მოვალეობები და ამოცანები შეიცვალა. მართვისა და ანალიზის სამმართველოსაც შეეხო ცვლილება, იგი გაუქმდა. ახალი დებულებით ახალი სამმართველო შეიქმნა, კერძოდ, დაგეგმარებისა და ანალიზის სამმართველო - ახალი ფუნქციებით, ამოცანებით, საშტატო რიცხოვნობითა და სტრუქტურით.

7.5 საგანმანათლებლო დაწესებულებაში, მართვისა და ანალიზის სამმართველოს ძირითად ფუნქციებს მანდატურთა როტაცია და მართვა წარმოადგენდა. ახლადშექმნილ სამმართველოს კი, ეს უფლებამოსილებები არ გააჩნია. გარდა ამისა, ამ უკანასკნელის ფუნქციები მნიშვნელოვნად არის გაზრდილი და წინა სამმართველოს დანიშნულებისაგან აბსოლუტურად განსხვავებულია. შესაბამისად, სამმართველოს უფროსის ფუნქციებიც რადიკალურად შეიცვალა.

7.6 მოპასუხის განმარტებით, რეორგანიზაციის მიმდინარეობის პარალელურად, სამმართველოს ყველა თანამშრომელს, მათ შორის - მოსარჩელეს გაფრთხილების წერილი გაეგზავნა შესაძლო შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ. გაფრთხილების მიღებიდან თითქმის სამი თვის შემდეგ, მოსარჩელესთან, კანონმდებლობის სრული დაცვით, შრომითი ურთიერთობა შეწყდა.

7.7 მოპასუხის განმარტებით, დასაქმებულს, 2014 წლის 3 ივნისის 2/კ-217 ბრძანებით, დაეკისრა დისციპლინური სახდელი - სასტიკი საყვედური.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

8.1 თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 28 ივლისის გადაწყვეტილებით, დასაქმებულის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა.

8.1.1 ბათილად იქნა ცნობილი დამსაქმებლის 2014 წლის 21 ნოემბრის N1/კ-593 ბრძანება, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ.

8.1.2 დამსაქმებელს, დასაქმებულის (მოსარჩელის) სასარგებლოდ, კომპენსაციის სახით 9000 (ხელზე ასაღები) ლარის გადახდა დაეკისრა.

8.1.3 მოსარჩელის მოთხოვნა, ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

8.2 საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე და 42-ე მუხლებით; საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (სსკ) 54-ე, 317-ე, 408.1 მუხლებით; სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტით, 38-ე მუხლით; ევროპის სოციალური ქარტიის პირველი და 24-ე მუხლებით, ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის 23-ე მუხლით; სოციალური, ეკონომიკური და კულტურული უფლებების საერთაშორისო პაქტის მე-6, მე-7 მუხლებით; საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) მე-4, 102-ე მუხლებით.

8.3 საქალაქო სასამართლომ, სხვა ფაქტობრივ გარემოებებთან ერთად, დაადგინა, რომ ორგანიზაციაში სტრუქტურული ცვლილებებიდან გამომდინარე, საჭირო გახდა ახალ თანამდებობებზე კადრების შერჩევა. თანამშრომელთა შერჩევის მიზნით, 2014 წლის დეკემბერში, კონკურსი გამოცხადდა. მოსარჩელეს კონკურსში მონაწილეობა არ მიუღია. კონკურსის შედეგად შერჩეული თანამშრომლები შესაბამის თანამდებობაზე კონკურსის გამოცხადებიდან 3 თვის შემდეგ, დაახლოებით, 2015 წლის მარტის ბოლოს დაინიშნენ.

8.4 სასამართლომ უდავოდ მიიჩნია, რომ დასაქმებული კვალიფიციური კადრია, რომლის მონაწილეობითა და ხელშეწყობით სამსახურის შესაბამისი სამმართველოს რეორგანიზაცია წარმატებით განხორციელდა. მიუხედავად ამისა, დამსაქმებელმა მას რეორგანიზებული სამმართველოს უფროსის მოვალეობის შემსრულებლად დანიშვნა არ შესთავაზა, გამოცხადებული კონკურსის შედეგებამდე.

8.5 სასამართლომ აღნიშნა, რომ, მიუხედავად ორგანიზაციის მიერ გატარებული ღონისძიებებისა, დაგეგმარებისა და ანალიზის სამმართველოს ფუნქციები რადიკალურად არ შეცვლილა.

8.6 სასამართლოს განმარტებით, იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ დასაქმებულსარ შეეძლო ახალი სამმართველოს უფროსის მოვალეობის შემსრულებლად მუშაობა, საქმეში წარდგენილი არ იყო.

8.7 სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხემ ვერ დაასაბუთა, თუ რატომ არ შესთავაზა მოსარჩელეს უფროსის მოვალეობის შემსრულებლად დანიშვნა და რატომ მიიჩნია, რომ დასაქმებული რამდენიმე თვის განმავლობაში იმ ფუნქციებს ვერ შეასრულებდა, რომელსაც გარდამავალ პერიოდში, ფაქტობრივად, ისედაც ასრულებდა. შესაბამისად, აშკარა იყო, რომ მოპასუხემ დასაქმებულის მიერ იმ პერიოდში შესრულებული სამუშაო მოიწონა და მის მიმართ რაიმე პრეტენზია არ გამოუთქვამს.

8.8 სასამართლოს განმარტებით, მოპასუხემ არამართლზომიერად, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტითა და დასაქმებულის უფროსის მოვალეობის შემსრულებლად დაუსაქმებლობით, მოსარჩელეს მოუსპო შესაძლებლობა, შესაბამისი ანაზღაურება მიეღო კონკურსის შედეგად შერჩეული კანდიდატის დანიშვნამდე.

8.9 საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დამსაქმებელი, კანონით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობისას, უფლებამოსილია, დასაქმებულთან შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა შეწყვიტოს, თუმცა ეს უფლება უნდა განხორციელდეს ჯეროვნად, კანონით გათვალისწინებული წესის ზუსტი დაცვით და თანაც, უფლების ბოროტად გამოყენების გარეშე. დამსაქმებელმა უნდა გაითვალისწინოს, რომ შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის შენარჩუნება პრიორიტეტულია მის შეწყვეტასთან შედარებით.

8.10 საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ დამსაქმებელი უფლებამოსილია, შეწყვიტოს დასაქმებულთან შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა, თუ ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები ხორციელდება, რომელიც სამუშო ძალის შემცირებას აუცილებელს ხდის.

8.11 საქალაქო სასამართლომ სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ”ა” ქვეპუნქტზე მითითებით ,,შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას იწვევს რეორგანიზაცია, რომელიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას“, განმარტა, რომ ორგანიზაციაში მართლაც განხორციელდა ცვლილებები, მაგრამ ამ პროცესში დასაქმებულის შრომითი უფლებები დაირღვა.

8.12 სასამართლოს განმარტებით, შრომითი ურთიერთობის არსიდან გამომდინარე, დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნის საფუძვლების დადასტურების ვალდებულება დამსაქმებელს ეკისრება, რაც გულისხმობს იმასაც, რომ დამსაქმებელმა უნდა დაასაბუთოს, რომ სამსახურიდან გათავისუფლება არის რეორგანიზაციისა და შემცირების შესაბამისი, სამართლიანი და გონივრული გადაწყვეტილება. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ნების გამოვლენა უნდა ეფუძნებოდეს დამსაქმებლის მიერ გამოკვლეულ, სათანადოდ დადასტურებულ გარემოებებს, რაც შრომითი მოვალეობის არსებით დარღვევებზე მიუთითებს.

8.13 სასამართლოს შეფასებით, დამსაქმებლის ინიციატივით, დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ნების გამოვლენა დაუსაბუთებელია, რეორგანიზაციის გამო სამუშო ძალის შემცირებით არ არის გამოწვეული, ამიტომაც ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ მოპასუხის ცალმხრივი ნების გამოვლენა - 2014 წლის 21 ნოემბრით დათარიღებული ბრძანება - სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ”ა” ქვეპუნქტს არ შეესაბამება, რის გამოც ის ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი.

8.14 საქალაქო სასამართლომ სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილზე მითითებით ,,სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით“, განმარტა, რომ შრომის ხელშეკრულების არამართლზომიერად შეწყვეტის შემთხვევაში, დასაქმებული პირვანდელ სამუშაოზე უნდა აღდგეს, რაც გულისხმობს შრომითი სახელშეკრულებო ურთიერთობების აღდგენას ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადით, ანაზღაურებითა და შესასრულებელი სამუშაოთი.

8.15 სასამართლოს განმარტებით, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, 2014 წელს ორგანიზაციაში განხორციელებული სტრუქტურული ცვლილებების გამო, შეუძლებელია, თანამდებობა დაკავებულია. ამასთან, მოსარჩელემ გათავისუფლებამდე დაკავებული თანამდებობის ტოლფასი თანამდებობით მისი უზრუნველყოფის საფუძვლიანობა ვერ დაასაბუთა.

8.16 სასამართლომ, საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, კომპენსაციის სახით 9000 ლარი (ხელზე ასაღები) დააკისრა.

8.17 სასამართლომ კომპენსაციის განსაზღვრისას გაითვალისწინა ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, მოსარჩელე შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის დროისთვის _ 2014 წლის 21 ნოემბრამდე, ე.წ. გარდამავალ პერიოდში შრომით მოვალეობას ასრულებდა. ახალი კადრი დაინიშნა კონკურსის საფუძველზე, დაახლოებით, 2015 წლის მარტის ბოლოს. სასამართლომ განმარტა, რომ გარკვეულწილად მნიშვნელოვანი იყო ამ შუალედში, სამმართველოს უფროსის მოვალეობის შემსრულებლის თანამდებობის შეთავაზების შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ სავარაუდოდ მისაღები შრომის ანაზღაურების ოდენობის გათვალისწინება.

9. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები

9.1 თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 28 ივლისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ (დამსაქმებელმა), მოითხოვა აღნიშნული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, კერძოდ, 2014 წლის 21 ნოემბრის N1/კ-593 ბრძანების ბათილად ცნობის, კომპენსაციისა და სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

9.2 აპელანტმა სადავოდ გახადა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სასამართლოს მსჯელობა (იხ.წინამდებარე განჩინების 8.3 ქვეპუნქტი) და განმარტა, რომ დასაქმებულს აღნიშნულ გარემოებასთან დაკავშირებით, არც სარჩელში და არც სხდომების მიმდინარეობისას, საკითხი არ დაუყენებია, ამასთან, მოსარჩელეს სასარჩელო მოთხოვნა ამ ფაქტებზე არ დაუფუძნებია. ეს ფაქტობრივი გარემოებები, შეკითხვების ეტაპზე გამოიკვეთა, მთავარი სხდომის მიმდინარეობის დროს, შესაბამისად, დამსაქმებელს სათანადო დოკუმენტებითა და მტკიცებულებებით არ შეეძლო, ემტკიცებინა და/ან უარეყო მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები. ამ ფაქტობრივ გარემოებას კი, საქმის არსებითი შედეგი დაუკავშირდა, რითაც სასამართლომ მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპი დაარღვია.

9.3 აპელანტის მითითებით, სასამართლოს კონკურსის დაწყებისა და დასრულების თარიღი არ გამოუკვლევია, ისევე, როგორც არ უმსჯელია, თუ რა ურთიერთკავშირი და ურთიერთმიმართება არსებობდა ორ სხვადასხვა თანამდებობასთან.

9.4 აპელანტის განმარტებით, დაგეგმარებისა და ანალიზის სამმართველოს უფროსის ვაკანტურ თანამდებობაზე კონკურსი გამოცხადდა და საბუთების მიღების ბოლო ვადად განისაზღვრა - 2015 წლის 31 იანვარი, ხოლო ორგანიზაციის კომისიის 2015 წლის 13 თებერვლის №29 სხდომის ოქმით, 2015 წლის 20 თებერვლის №1/კ-23 ბრძანების საფუძველზე, 2015 წლის 20 თებერვლიდან გამოსაცდელი ვადით, კონკურსით შერჩეული კადრი დაინიშნა. შესაბამისად, საქალაქო სასამართლოს მიერ წინამდებარე განჩინების 8.3 ქვეპუნქტში მითითებული გარემოება უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება ვერ იქნება.

9.5 აპელანტმა სადავოდ გახადა საქალაქო სასამართლოს მიერ, წინამდებარე განჩინების 8.4-8.6 ქვეპუნქტებში მითითებული, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიც.

9.6 აპელანტის განმარტებით, იმ ვითარებაში, როდესაც სასამართლომ რეორგანიზაციის პროცესი დადასტურებულად ცნო, გაურკვეველია, რა ურთიერთმიმართება არსებობს იმ ფაქტთან, დასაქმებულს, შეეძლო თუ არა დაგეგმარებისა და ანალიზის სამმართველოს უფროსის მოვალეობის შემსრულებლის ფუნქციების შესრულება. მოსარჩელე არც სარჩელში და არც შემდგომ სასამართლო პროცესზე არ უთითებდა, შეესაბამებოდა თუ არ მისი გამოცდილება და ცოდნა დაგეგმარებისა და ანალიზის სამმართველოს უფროსის მოვალეობის შემსრულებისათვის აუცილებელ კვალიფიკაციას.

9.7 აპელანტის მითითებით, სასამართლო პროცესის მიმდინარეობისას, დასაქმებულის ძირითადი პოზიცია იმ ფაქტს ემყარებოდა, რომ სამსახურში რეორგანიზაცია არ ჩატარებულა. ამით კი, სასამართლო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილ ჩარჩოებს გასცდა და იმ გარემოებაზე იმსჯელა, რაც დავის საგანს არ წარმოადგენდა.

9.8 აპელანტის განმარტებით, ის ფაქტები, რაც სასამართლომ გამოიკვლია და შემდეგ გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაუდო, მოსარჩელეს არ წამოუყენებია.

9.9 აპელანტის განმარტებით, სასამართლოს არ უმსჯელია, თუ რომელი სამართლებრივი აქტის საფუძველზე იყო დამსაქმებელი ვალდებული, მოსარჩელისათვის წერილობით შეეთავაზებინა თანამდებობა. სასამართლოს არ გამოუკვლევია, დამსაქმებელმა გამოიჩინა თუ არა მოვალეობის შემსრულებლად დანიშვნის ინიციატივა.

9.10 სასამართლომ არ დაადგინა ის ფაქტები, რომ დამსაქმებელმა არც მოვალეობის შემსრულებლად დანიშვნა და არც კონკურსში მონაწილეობის მიღება არ ისურვა.

9.11 აპელანტის განმარტებით, მანდატურის სამსახურმა წარადგინა მტკიცებულებები, რომლითაც ირკვევა, რომ მანდატურის სამსახურში სამუშაო ძალა ნამდვილად შემცირდა, კერძოდ, მანდატურის სამსახურს გამოაკლდა ძირითადი ძალა, ბირთვი და საჯარო სკოლებს გადაეცათ სამართავად. ეს კი, საკანონმდებლო ცვლილებამ გამოიწვია.

9.12 აპელანტის მტკიცებით, მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა კომპენსაციის ნაწილს არ მოიცავდა. შესაბამისად, სასამართლომ მოსარჩელეს ის მიაკუთვნა, რაც მას არ მოუთხოვია, კერძოდ, სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტის საფუძველზე, სამჯერ მეტი კომპენსაცია მიაკუთვნა, ვიდრე მოსარჩელე იძულებითი განაცდურის სახით ითხოვდა.

10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

10.1 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 ივნისის განჩინებით დამსაქმებლის (მოპასუხის) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

10.2 სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა და გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები.

10.3 სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, პირველ რიგში, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. ამ საკითხის გარკვევა კი, შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე დამსაქმებლის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად.

10.4 სააპელაციო სასამართლომ, სშკ-ის 37-ე მუხლის პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტზე მითითებით (ნორმის დაფინიცია იხ. წინამდებარე განჩინების 8.11 ქვეპუნქტში), განმარტა, რომ, აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, შრომითი ხელშეკრულების შესაწყვეტად მითითებული წინაპირობები კუმულაციურად უნდა არსებობდეს.

10.5 სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, დამსაქმებელი დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას ორგანიზაციული ცვლილებების (შტატების ოპტიმიზაციის) აუცილებლობით ხსნიდა.

10.6 სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, რეორგანიზაცია საწარმო/დაწესებულება/ორგანიზაციის შიდა ორგანიზაციული ცვლილებაა, რომელიც პირის სამსახურიდან გათავისუფლებას მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება დაედოს საფუძვლად, თუ პირის სამსახურიდან გაშვება რეორგანიზაციის შედეგებმა განაპირობა და არა უშუალოდ რეორგანიზაციის პროცესმა. საკითხის სხვაგვარად გადაწყვეტით დამსაქმებელს ყოველთვის შეეძლებოდა კანონით აკრძალული საფუძვლით დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება და აღნიშნული პროცესის ე.წ. „შიდა ორგანიზაციული ცვლილებით“ გამართლება.

10.7 სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ საქმეზე, მოპასუხემ ვერ შეძლო დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზება და მის შესაგებელში მითითებული იმ გარემოებების დადასტურება, რომ პირი სამსახურიდან გათავისუფლდა რეორგანიზაციის შედეგად.

10.8 სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება დაგეგმარებისა და ანალიზის სამმართველოს ფუნქციებში, წინა სამსახურისაგან განსხვავებით, რაიმე ახლის, რადიკალურად განსხვავებულის დამატება.

10.9 სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ ორგანიზაციის მართვისა და ანალიზის სამმართველოს (რეორგანიზებული) უფროსის თანამდებობა, მისი საშტატო ერთეული, გათვალისწინებულია ორგანიზაციის სამსახურის დაგეგმარებისა და ანალიზის სამმართველოს საშტატო ერთეულითაც. რაც შეეხება სამმართველოს უფროსის ფუნქციებს, მნიშვნელოვნად არ შეცვლილა წინა სამმართველოსთან მიმართებით.

10.10 სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დაგეგმარებისა და ანალიზის სამმართველოს დანიშნულებაში რაიმე ისეთი ახალი, რადიკალურად განსხვავებული ფუნქცია არ შედიოდა, რომლის ხელმძღვანელობასაც დასაქმებული ვერ შეძლებდა.

10.11 სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა, მოსარჩელემ რეორგანიზაციული ცვლილების რომელი თანმდევი შედეგი ვერ დააკმაყოფილა, რაც იმთავითვე დასაქმებულის მიმართ დისკრიმინაციული მოპყრობის ეჭვს აჩენდა, რომლის გაქარწყლება დამსაქმებლის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოება იყო.

10.12 სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, რომლის თანახმადაც, ორგანიზაციამ დასაქმებულთან შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტისას, შრომის კოდექსით გათვალისწინებული დასაქმებულის უფლებები დაარღვია, რაც გამოიხატა იმაში, რომ მოპასუხემ ვერ დაასაბუთა, თუ რატომ არ შესთავაზა მოსარჩელეს უფროსის მოვალეობის შემსრულებლად დანიშვნა, რატომ მიიჩნია, რომ დასაქმებული რამდენიმე თვის განმავლობაში იმ ფუნქციების შესრულებას ვერ შეძლებდა, რომელსაც ის გარდამავალ პერიოდში ფაქტობრივად ისედაც ასრულებდა. დამსაქმებელი ვალდებული იყო, დასაქმებულისათვის სამსახურის უფროსის მოვალეობის შემსრულებლის თანამდებობა შეეთავაზებინა, გამოცდილებისა და კვალიფიკაციის გათვალისწინებით.

10.13 მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა სათანადო საფუძვლის გარეშე შეწყვიტა.

10.14 სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის არგუმენტაცია, რომლის თანახმადაც, პირველი ინსტანციის სასამართლო სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს გასცდა და მხარეს მიაკუთვნა ის, რაც არ მოუთხოვია, კერძოდ, აპელანტის განმარტებით, მოსარჩელე მხოლოდ ორი თვის იძულებით განაცდურს ითხოვდა და კომპენსაცია საერთოდ არ მოუთხოვია, სასამართლომ კი მოწინააღმდეგე მხარეს გაცილებით მეტი კომპენსაციის გადახდა დააკისრა, ვიდრე მოსარჩელე განაცდურის სახით მოითხოვდა.

10.15 აღნიშნულთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ საკასაციო სასამართლოს განმარტებაზე მიუთითა, რომლის თანახმად - "კომპენსაცია წარმოადგენს სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევ სამართლებრივ შედეგს (სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილი) იმ შემთხვევებისათვის, როდესაც არ კმაყოფილდება მოსარჩელის მოთხოვნა სამსახურში აღდგენისა ან მისი ტოლფასი თანამდებობით უზრუნველყოფის თაობაზე.... საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის ნორმატიული მიზანიც სწორედ ის არის, რომ ბრძანების ბათილობის შედეგად მოსარჩელემ მიიღოს იურიდიული შედეგი და იმ შემთხვევაში, როდესაც ამგვარი შედეგი სამუშაო (ტოლფასი თანმდებობა) ადგილზე აღდგენაში არ მდგომარეობს, მოსარჩელეს მიეკუთვნება სულ მცირე, კომპენსაცია. ხოლო რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრასა და მისი განსაზღვრის კრიტერიუმებს, აღნიშნულს კანონის ნორმატიული დანაწესი არ ადგენს და იგი ყოველი კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს განეკუთვნება, რა დროსაც, სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით, მხედველობაში იღებს იმ დროს, რა დროის განმავლობაშიც უნდა ემუშავა დასაქმებულს დამსაქმებელთან, რა იყო მისი სახელფასო ანაზღაურება და სხვა. ამასთან, კომპენსაციის ოდენობის განმსაზღვრელი მხოლოდ სახელფასო ანაზღაურების ოდენობა ვერ იქნება. ერთი რამ ცხადია, კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნელყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. სასამართლო არ არის შეზღუდული კომპენსაციის განსაზღვრაში, რადგან შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას და ამ საკითხის განსაზღვრას სასამართლოებს მიანდობს. შესაბამისად, სასამართლო ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით თავად განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას“ (იხ. სუსგ № ას-353-338-2016, 03.05.2016წ.).

10.16 სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა შეუძლებელია, 2014 წელს ორგანიზაციის სტრუქტურული ცვლილებების გამო. ამასთან, დადგენილია, რომ დღეისათვის დაგეგმარებისა და ანალიზის სამმართველოს უფროსის თანამდებობა, კონკურსის საფუძველზე, დაკავებულია. მოსარჩელე მხარემ, გათავისუფლებამდე დაკავებული ადგილის ტოლფასი თანამდებობით უზრუნველყოფის საფუძვლიანობაც ვერ დაადასტურა.

10.17 სააპელაციო სასამართლომ, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დაასკვნა, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და იმ გარემოებების გათვალისწინებით, რომ ვერ ხერხდებოდა პირვანდელ ან ტოლფას თანამდებობაზე მოსარჩელის აღდგენა, ამ უკანასკნელს უნდა მისცემოდა კომპენსაცია სასამართლოს მიერ დადგენილი ოდენობით - 9000 ლარი.

10.18 კომპენსაციის დაკისრებისას სასამართლომ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მოსარჩელე შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის დროისთვის, 2014 წლის 21 ნოემბრამდე, ე.წ. გარდამავალ პერიოდში შრომით მოვალეობას ასრულებდა. სასამართლომ, დასაქმებულისათვის სამმართველოს უფროსის მოვალეობის შემსრულებლის თანამდებობის შეთავაზების შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ სავარაუდოდ მისაღები შრომის ანაზღაურების ოდენობაც გაითვალისწინა.

11. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

11.1 დამსაქმებელმა (მოპასუხემ) საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 ივნისის განჩინება, მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, დასაქმებულის სარჩელის უარყოფა.

11.2 კასატორის განმარტებით, მოსარჩელე დავობდა, რეორგანიზაციის ფაქტზე. აღნიშნულის გარდა, მას სხვა გარემოება სადავოდ არ გაუხდია.

11.3 სასამართლომ დაადგინა რეორგანიზაციის ნამდვილობა. ამ ფაქტის დადგენით რეალურად საქმე გადაწყდა, მაგრამ სასამართლო თავისი ინიციატივით, მხარეთა მიერ განსაზღვრულ დავის ფარგლებს გასცდა და ისეთი ფაქტები გამოიკვლია, რომელიც არ უნდა გამოეკვლია და შემდეგ ეს ფაქტები გადაწყვეტილებას დაუდო საფუძვლად.

11.4 დამსაქმებლმა წარადგინა მტკიცებულებები, რომლითაც ორგანიზაციაში სამუშაო ძალის შემცირება დგინდება, კერძოდ, ორგანიზაციას ძირითადი ძალა და ბირთვი, მანდატურები გამოაკლდნენ და საჯარო სკოლებს გადაეცა სამართავად, ეს ყოველივე კი, საკანონმდებლო ცვლილებამ გამოიწვია. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მანდატურის სამსახურში რეორგანიზაცია ნამდვილად მოხდა, ამის პარალელურად, შემდგომი საკითხები, რომელზედაც სასამართლო მსჯელობს, მხარეებს შორის დავის საგანი არ ყოფილა, მით უფრო - კომპენსაციის დაკისრება. მოსარჩელე მხოლოდ იძულებით განაცდურს - 2 თვის ხელფასს ითხოვდა. სასარჩელო მოთხოვნა კომპენსაციის ნაწილს არ მოიცავდა. სასამართლომ მოწინააღმდეგე მხარეს მიაკუთვნა ის, რაც ამ უკანასკნელს არ მოუთხოვია.

11.5 კასატორის განმარტებით, სასამართლოს არ მიუთითებია იმ სამართლებრივ აქტებსა და ნორმებზე, რომელთა გათვალისწინებითაც მოსარჩელეს კომპენსაცია ეკუთვნოდა.

11.6 დასაქმებული სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ დასაბუთებაში სშკ-ის 38-ე მუხლს არ უთითებს, რეალურად, ის თავის მოთხოვნას სხვა სამართლებრივ აქტს უკავშირებს, მაგრამ ამის პარალელურად სასამართლომ, თავისი ინიციატივით, მოსარჩელეს კომპენსაცია მაინც მისცა.

11.7 კასატორის განმარტებით, მნიშვნელოვანია სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილი სწორად განიმარტოს.

11.8 კასატორის განმარტებით, სასამართლო გადაწყვეტილებაში, არც ერთ სამართლებრივ ნორმაზე არ არის მითითებული, რომელთა დარღვევის გამოც, გათავისუფლების ბრძანება ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

12.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 26 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხის (დამსაქმებლის) საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

15. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით (იხ. სუსგ-ები # ას-708-662-107, 11.01.2017წ; #ას-506-480-2015, 29.07.2016წ.).

16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული.

19. წინამდებარე შემთხვევაში, კასატორის (მოპასუხის) საკასაციო პრეტენზია უმთავრესად აგებულია იმ მსჯელობაზე, რომ სასამართლო გასცდა მოთხოვნის ფარგლებს, კერძოდ, დამსაქმებელს ისე დააკისრა კომპენსაცია, რომ დასაქმებულს (მოსარჩელეს) სარჩელით არც კი მოუთხოვია.

20. საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს დამსაქმებელ ორგანიზაციაში რეორგანიზაციის შედეგად, დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებასთან დაკავშირებით, განმარტოს, რომ, სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს, დამსაქმებლის ვალდებულებაა, დაასაბუთოს რამდენიმე გარემოება, კერძოდ: ა) ის საწარმოო აუცილებლობა, რომელიც შესაძლოა, ლეგიტიმურ მიზანს წარმოადგენდეს რეორგანიზაციისა თუ შტატების შემცირებისათვის; ბ) რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირების ფაქტობრივი განხორციელებისა და მისი კანონთან შესაბამისობის საკითხი – ის ლეგიტიმური მიზანი, რომლის გამოც დამსაქმებელმა ცვლილებები წამოიწყო, მიღწეულ უნდა იქნეს კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით და ამ პროცესში არ უნდა მოხდეს თვალთმაქცური რეორგანიზაცია არასასურველი დაქირავებულების თავიდან მოშორების მიზნით.

21. კასატორის პრეტენზიის პასუხად, რომ მოსარჩელეს არც ერთ სამართლებრივ ნორმაზე არ მიუთითებია თავის სარჩელში, ხოლო გასაჩივრებული განჩინებით დარღვეულია მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპები, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სარჩელის შემოწმების სტადია გულისხმობს იმის შეფასებას სასამართლოს მიერ, თუ რამდენად მიუთითა მოსარჩელემ საკუთარი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად საკმარის ფაქტობრივ საფუძვლებზე და რა მტკიცებულებები წარუდგინა სასამართლოს, ხოლო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის შეცდომით (არასწორად) მითითება, ან სულაც მიუთითებლობა, არ აბრკოლებს სასამართლოს თავად მოიძიოს მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა, რადგან აღნიშნული სწორედ სასამართლოს პრეროგატივა და ვალდებულებაა. „საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. მტკიცების ტვირთზე მითითებას აკეთებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს - ეს უკვე სასამართლის პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა - სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი - მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ., ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64). საგულისხმოა ისიც, სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების უწინარეს საფუძველს წარმოადგენს იმის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განხილველმა სასამართლომ პირველყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი [მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა]. მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შემოაწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს. ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით)“ - იხ სუსგ # ას-860-860-2018, 16.11.2018წ.

22. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, შრომით სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის გადანაწილების სპეციალური სტანდარტი, კერძოდ, „სამართალწარმოებაში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების ორი ძირითადი წესი: ზოგადი წესი, რომელიც სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად ეკისრება თითოეულ მხარეს, და სპეციალური წესი, რომელსაც თავად გამოსაყენებელი მატერიალური ნორმა აწესებს. შრომით-სამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს და ამდენად, უნდა ვიხელმძღვანელოთ მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალური სტანდარტით, რომლის თანახმად, სწორედ დამსაქმებელია ვალდებული ადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა. ამგვარი სტანდარტის გამოყენების ნორმატიულ საფუძველს ქმნის ის, რომ დამსაქმებელს გააჩნია მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები“ (შდრ. სუსგ # ას-483-457-2015, 07.10.2015).

23. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნებს, მტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, საქმის გადასაწყვეტად დადგენილ სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტებსა და მათ სამართლებრივ შეფასებასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ გასაჩივრებული განჩინებით სწორად არის განსაზღვრული დამსაქმებლის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებათა წრე, ასევე, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ მოპასუხე ვალდებული იყო, დაედასტურებინა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტის წინაპირობების კუმულაციური არსებობა.

24. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, დამსაქმებელმა დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზება ვერ შეძლო, კერძოდ, იმის დადასტურდება, რომ ორგანიზაციაში სამუშაო ძალა შემცირდა, ამასთან, დასაქმებულის გათავისუფლება რეორგანიზაციის შედეგებმა გამოიწვია, ახალი სამმართველოს ფუნქციები, წინამორბედისაგან განსხვავებით, რადიკალურად შეიცვალა და მისი შესრულებისთვისაც დასაქმებულს საკმარისი კვალიფიკაცია არ გააჩნდა.

25. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მართვისა და ანალიზის სამმართველოს უფროსის თანამდებობის საშტატო ერთეული, დაგეგმარებისა და ანალიზის სამმართველოს საშტატო ერთეულით ასევე გათვალისწინებულია, შესაბამისად, კასატორის პრეტენზია სამუშაო ძალის შემცირებასთან დაკავშირებით, უსაფუძვლოა.

26. საკასაციო სასამართლო, იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და განმარტავს, რომ დამსაქმებელს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისათვის სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნდა.

27. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომლის თანახმად, მოწინააღმდეგე მხარე სარჩელში სშკ-ის 38-ე მუხლს არ უთითებდა და სასამართლომ თავისი ინიციატივით დააკისრა დამსაქმებელს (კასატორს) კომპენსაცია. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას, სასამართლო იკვლევს, თუ რამდენად ვლინდება სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებების ის ერთობლიობა, რომლებიც სასარჩელო მოთხოვნის, ან მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარმატებას განაპირობებს. სასამართლო ვალდებულია, განსაზღვროს მოთხოვნის ფარგლები (ისე რომ არ გასცდეს მას), მოძებნოს დავის მომწესრიგებელი შესატყვისი სამართლის ნორმა (სპეციალური ან ზოგადი წესი) და დაადგინოს იმ გარემოებათა არსებობა/არარსებობა (ფაქტობრივი გარემოებები), რომლებიც ამ ნორმის გამოყენებისთვის აუცილებელ წინაპირობებს წარმოადგენენ. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა: „ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ-ები: #ას- 15-29-1443-2012; #ას-973-1208-04; # ას- 664-635-2016).

28. საკასაციო სასამართლო სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილზე მითითებით ,,სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით“, განმარტავს, რომ ნორმა ადგენს დამსაქმებლის ალტერნატიულ ვალდებულებას სამუშაოდან დათხოვნილი დასაქმებულის მიმართ, თუმცა, დანაწესის ამოქმედებას უკავშირებს სასამართლოს მიერ დამსაქმებლის იმ გადაწყვეტილების (კონკრეტულ შემთხვევაში – ბრძანების) ბათილად ცნობას, რომლითაც დასაქმებული უკანონოდ გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. შესაბამისად, იმისათვის, რომ დასაქმებულმა მიიღოს კომპენსაცია, უნდა დადგინდეს, რომ მასთან შრომითი ხელშეკრულება არამართლზომიერად შეწყდა.

29. განსახილველ შემთხვევაში, დასაქმებულის არამართლზომიერი გათავისუფლება დადგენილია, რაც მისი გათავისუფლების თაობაზე უკანონოდ გამოცემული ბრძანების ბათილობის საფუძველია. ასევე, დადგენილია, რომ ორგანიზაციაში, 2014 წელს განხორციელებული სტრუქტურის ცვლილების გამო, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა შეუძლებელია - თანამდებობა დაკავებულია კონკურსის საფუძველზე.

30. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა, რომ „დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანების უკანონოდ (ბათილად) ცნობის შემთხვევაში, დასახელებულ ნორმაში (სშკ 38.8) მითითებულია დამსაქმებლის ვალდებულება, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, თუმცა კანონმდებლის მიერ დადგენილი წესი არ შეიძლება იმგვარად განიმარტოს, რომ სასამართლოს, დისკრეციული უფლებამოსილებით, შეუძლია მოხმობილი ნორმის დანაწესის საკუთარი შეხედულებისამებრ გამოყენება. სშკ-ი დამსაქმებელს ავალდებულებს „პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით“. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო, თუკი აღნიშნული შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება“ (შდრ. სუსგ Nას-951-901-2015, 29.01.2016წ; N ას-931-881-2015, 29.01.2015წ). აღნიშნულიდან გამომდინარე, ტოლფასი თანამდებობის არარსებობის, მასზე დათხოვნილი პირის დასაქმების შეუძლებლობის ან არამიზანშეწონილობის პირობებში, სასამართლომ კომპენსაციის საკითხზე უნდა იმსჯელოს.

31. საკასაციო სასამართლო ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას და, დამსაქმებლისათვის კომპენსაციის დაკისრებასთან დაკავშირებით, განმარტავს, რომ იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელის მოთხოვნა სამსახურში აღდგენის ან ტოლფასი თანამდებობით უზრუნველყოფის შესახებ არ კმაყოფილდება, კომპენსაცია სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევ სამართლებრივ შედეგს წარმოადგენს (შდრ. სუსგ Nას-353-338-2016, 03.05.2016წ).

32. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სშკ-ი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, რა დროსაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდეც განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, გასათვალისწინებელია უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა და ა.შ. (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 272). ამდენად, დამსაქმებლის (მოპასუხის) საკასაციო პრეტენზია, რომ მოსარჩელე განაცდურის სახით იმაზე ნაკლებ თანხას ითხოვდა, რაც მის სასარგებლოდ დაკმაყოფილებული გადაწყვეტილებით განისაზღვრა კომპენსაციის სახით, დაუსაბუთებელია, რადგან კომპენსაციის განსაზღვრისას სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის საფუძველზე, ზემოხსენებულ კრიტერიუმებთან ერთად, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრინციპია, რომ კომპენსაცია შესაძლოა გაცილებით მეტიც იყოს, ვიდრე იძულებითი განაცდური, რომელიც დასაქმებულის პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაოზე აღდგენის თანმდევი შედეგია. აღნიშნული იმითაა განპირობებული, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილებით დასაქმებულის გათავისუფლების უკანონოდ (არამართლზომიერად) ცნობის შემთხვევაში, თუკი ვერ ხდება მისი პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენა - დაკავებულ ან მის ტოლფას პოზიციაზე, კომპენსაცია გაიცემა სამუშაოზე აღდგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში, რომელიც შესაძლოა გაცილებით მეტი იყოს, ვიდრე სამუშაოზე აღდგენის შემთხვევაში დამსაქმებლისათვის დაკისრებული იძულებითი განაცდური, რადგან ასეთ ვითარებაში ყოფილი დასაქმებულის ნაწილობრივი უფლებრივი რესტიტუცია ხდება, ამასთან, არა მხოლოდ კონკრეტული დამსაქმებლისათვის, არამედ ზოგადად შრომით ბაზარზე ერთგვარი „სანქციის“ სახესაც უნდა ატარებდეს დამსაქმებლისათვის დაკისრებული კომპენსაცია იმ კონტექსტში, რომ მომავალში არიდებულ იქნეს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერად შეწყვეტის შემთხვევები (იძულებითი განაცდურისა და კომპენსაციის გამიჯვნაზე იხ. სუსგ-ები:# ას-140-140-2018, 29.08.2018წ. განჩინების 24-ე პუნქტი; ასევე- #ას-291-291-2018, 01.06-2018წ. განჩინები 17.1.3 ქვეპუნქტი).

33. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას კომპენსაციის ოდენობასთან დაკავშირებით (იხ. წინამდებარე განჩინების 10.18 ქვეპუნქტი) და განმარტავს, რომ ვინაიდან, მოსარჩელის მოთხოვნა ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენასთან დაკავშირებით ვერ დაკმაყოფილდა, სასამართლოს ევალებოდა კომპენსაციის საკითხზე ემსჯელა. შესაბამისად, პირველმა ინსტანციის სასამართლომ შეკითხვების ეტაპზე სწორად გამოიკვლია კონკურსის გამოცხადებისა და შერჩეული კადრის დანიშვნის დრო. აღნიშნული ფაქტის გამოკვლებით კი, კომპენსაციის ოდენობა მართებულად განსაზღვრა.

34. აღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ, დასაქმებულებთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დაუსაბუთებულობა ყოველმხრივ და ობიექტურად გამოიკვლია, შესაბამისად, გადაწყვეტილება გამოიტანა მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების ფარგლებში და შრომითსამართლებრივ დავებზე დადგენილი მტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, რაც გასაჩივრებული განჩინების კანონიერებაზე მიუთითებს.

35. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით.

36. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სსიპ საგანმანათლებლო დაწესებულების მანდატურის სამსახურის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე