საქმე №ას-202-202-2018 23 მარტი, 2018 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - მ.ჯ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.ჯ–ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 19 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ტ.ჭ–ძე (ქორწინების შემდგომი გვარი ჯ–ძე) და ვ. ჯ–ძე დაქორწინდნენ 1944 წლის 24 მარტს. ვ. ჯ–ძე გარდაიცვალა 1971 წლის 19 დეკემბერს, ხოლო გარდაცვალების რეგისტრაციის თარიღია 1977 წლის 20 დეკემბერი (ტ.1,ს.ფ. 88; 91).

2. თბილისის საბჭოს აღმასკომის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს 1978 წლის 29 ივნისს გაცემული კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის საფუძველზე გარდაცვლილის დანაშთი უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისში, ….. 2/6 ნაწილი, ასევე, საცხოვრებელი სახლი, მდებარე ქ. თბილისში, ....., საკუთრებაში მიიღო ტერეზა ჯ–ძემ (ტ.1,ს.ფ. 76-78; 188-191).

3. მამკვიდრებლის შვილებმა მ. (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) და ა.ჯ–ძეებმა (შემდეგში: მოპასუხე ან მესაკუთრე) 1978 წლის 28 ივნისს შედგენილი განცხადებებით უარი თქვეს მათ კუთვნილ წილზე სამკვიდროდან, დედის სასარგებლოდ (ტ.1,ს.ფ. 101; 216-217).

4. ტ. ჯ–ძემ თავის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონება (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-2 პუნქტი) 2012 წლის 23 ივნისისა და 2013 წლის 15 მარტის უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულებებით გადასცა ქალიშვილს (მოპასუხეს) (ტ.1,ს.ფ. 71-75; 93-94; 97-98;).

5. ტ. ჯ–ძე გარდაიცვალა 2014 წლის 12 დეკემბერს (ტ.1,ს.ფ. 89-90).

6. მოსარჩელემ 2015 წლის 23 აპრილს, მიმართა სანოტარო ბიუროს განცხადებით გარდაცვლილი დედის სამკვიდროს მისაღებად. იმავე წლის 11 აგვისტოს, მოსარჩელემ, როგორც გარდაცვლილი დედის პირველი რიგის მემკვიდრემ, მიიღო უფლება მამკვიდრებლის ქონებაში შემავალ აქტივებზე და პასივებზე, რომელიც სიკვდილის მომენტისათვის გააჩნდა (ტ.1,ს.ფ. 85-87; 124-126).

7. დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტის დასკვნის საფუძველზე, წინამდებარე განჩინების მე-2 პუნქტში დასახელებული უძრავი ნივთების საბაზრო ღირებულება შეადგენდა თითოეულის - 150 000 აშშ დოლარის ექვივალენტს ლარში (ტ.1,ს.ფ. 79-84).

8. სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს ვაკე-საბურთალოს სოციალური მომსახურების ცენტრის შეტყობინების მიხედვით, გარდაცვლილი მამკვიდრებლის მიუღებელი, კუთვნილი პერიოდის სახელმწიფო პენსიის თანხები 2014 წლის დეკემბრის თვის ჩათვლით გაიცა მის კანონით გათვალისწინებულ პირველი რიგის მემკვიდრეზე - ქალიშვილზე (მოპასუხე), 2015 წლის 15 აპრილს სს „ლ.ბ–ში“ შესრულდა საბანკო შიდა გადარიცხვა, მამკვიდრებლის ანგარიშიდან ქალიშვილის ანგარიშზე (ტ.1,ს.ფ 193-194).

9. სარჩელის საფუძვლები

9.1 ვაჟმა, 2015 წლის 15 მაისს სარჩელი აღძრა სასამართლოში დის (მოპასუხის) წინააღმდეგ, მოითხოვა 354 000 (150 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში) ლარის დაკისრება.

9.2 მოსარჩელემ წინამდებარე განჩინების 1-7 პუნქტებში ასახულ გარემოებებზე მითითებით განმარტა, რომ სამემკვიდრეო სამართალში დამკვიდრებული გათანაბრების პრინციპის თანახმად, ყველა მემკვიდრემ უნდა მიათვალოს თავის წილს ის, რაც მას მამკვიდრებლისაგან ჰქონდა მიღებული და გათანაბრების თანხა გამოაკლდეს საერთო ოდენობას, მიღებული თანხა კი უნდა მიემატოს გათანაბრების თანხის მოთხოვნის უფლების მქონე მემკვიდრეს. მემკვიდრის ინტერესები უნდა იქნეს დაცული და სამართლიანობის პრინციპის გათვალისწინებით ყველა მემკვიდრეს თანაბარი წილი მიეკუთვნოს.

9.3 მოსარჩელის განმარტებით, უძრავი ქონებების ჩუქების ხელშეკრულების დადებისას, მოპასუხემ დედა აიძულა გადაეფორმებინა მისთვის სახლები, ვინაიდან ეჭვქვეშ დგას მამკვიდრებლის ქმდუნარიანობის საკითხიც.

10. მოპასუხის პოზიცია

10.1 მოპასუხემ, წერილობით წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი წინაპირობები.

10.2 მოპასუხის განმარტებით, ხელშეკრულების გაფორმების დროს არანაირ იძულებას ადგილი არ ჰქონია, მით უმეტეს, დედის ქმედუნარიანობა არასდროს იწვევდა ეჭვს. დასახელებული ხელშეკრულებების დადების მომენტში დედა თავად წარმოადგენდა ქონების მესაკუთრეს, შესაბამისად, თავისი შეხედულებისამებრ შეეძლო განეკარგა ქონება.

10.3 მოპასუხემ დამატებით განმარტა, რომ სამოქალაქო სამართალი არ ზღუდავს მესაკუთრეს განკარგოს თავისი ქონება მაშინ, როდესაც ჰყავს შვილები (პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე).

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

11.1 თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

11.2 საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 1306-ე, 1307-ე, 1319-ე, 1320-ე, 1328-ე, 1336-ე, 1433-ე, 1421-ე, 1424-ე, 1455-ე, 1473-ე და 1477-ე მუხლებით.

11.3 საქალაქო სასამართლომ წინამდებარე განჩინების მე-6 პუნქტში ასახულ გარემოებაზე მითითებით განმარტა, რომ მოსარჩელეს მიღებული ჰქონდა დედის ზოგადი ხასიათის სამკვიდრო, რაც გულისხმობს, რომ მან მიიღო უფლება მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონებაში შემავალ აქტივებზე და პასივებზე, რომელიც გააჩნდა გარდაცვალების მომენტისათვის.

11.4 დადგენილია, რომ გარდაცვალების მომენტისათვის მემკვიდრეს მის სახელზე რეგისტრირებული ქონება უკვე გასხვისებული ჰქონდა. დედას, როგორც უძრავი ქონების მესაკუთრეს უფლება ჰქონდა, თავისი შეხედულებისამებრ განეკარგა მისი კუთვნილი ქონება, მათ შორის - უსასყიდლოდაც. შესაბამისად მოსარჩელის მითითება, რომ დედას სხვა პირველი რიგის მემკვიდრე ჰყავდა, არ ზღუდავდა მშობლის უფლებას, საკუთარი შეხედულებით გაესხვისებინა მის საკუთრებაში არსებული ქონება.

11.5 სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის პრეტენზია იმის თაობაზე, რომ მემკვიდრეთა შორის სამკვიდრო ქონების გაყოფისას, თითოეული მემკვიდრის წილში უნდა ჩათვლილიყო იმ ქონების ღირებულება, რომელიც მან საჩუქრის სახით მიიღო მამკვიდრებლის სამკვიდროს გახსნამდე ხუთი წლის განმავლობაში.

11.6 განსახილველ შემთხვევაში დადგენილი იყო, რომ მამკვიდრებლის დანაშთ სამკვიდროში, არანაირი ქონება არ მოიაზრებოდა, ვინაიდან, მამკვიდრებელმა უძრავი ქონება ჯერ კიდევ თავის სიცოცხლეში გაასხვისა.

11.7 სასამართლომ წინამდებარე განჩინების მე-8 პუნქტში ასახულ გარემოებაზე მიუთითა და განმარტა, რომ გარდაცვალების მომენტისათვის არსებული პენსია პირველი რიგის მემკვიდრეზე - ქალიშვილზე გაიცა, თუმცა მოსარჩელეს აღნიშნულ თანხაზე სასარჩელო მოთხოვნით არ მიუმართავს.

12. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები

12.1 თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

12.2 სააპელაციო პრეტენზიები სასარჩელო მოთხოვნებისა და პრეტენზიების იდენტურია (იხ. წინამდებარე განჩინების 9.1-9.3 ქვეპუნქტები).

13. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

13.1 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 19 დეკემბრის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

13.2 სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები და მათი სამართლებრივი შეფასება და მიუთითა მათზე (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი, შემდეგში: სსსკ 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).

13.3 აპელანტის პრეტენზია სსკ-ის 1473-ე, 1455-ე და 1477-ე მუხლებზე დაყრდნობით წილთა გათანაბრების პრინციპიდან გამომდინარე, მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხის მიერ ჩუქებით მიღებული ქონების ღირებულებიდან წილთა გათანაბრების თანხის დაკისრებას ეხებოდა. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ დედამ ქალიშვილს სიცოცხლეშივე აჩუქა სადავო ქონება.

13.4 სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე მითითებით განმარტა, რომ სსკ-ის 1455-ე მუხლით სამკვიდროს გაყოფისას მემკვიდრის წილში იმ ქონების ღირებულება გაითვალისწინება, რომელიც მამკვიდრებელმა სიცოცხლეში აჩუქა მას. ნაჩუქარი ქონების ღირებულების გათვალისწინება ნიშნავს მემკვიდრის წილის სწორედ ამ ღირებულების ფარგლებში შემცირებას, ანუ თუ მემკვიდრემ ჩუქებით მიიღო 1 000 ლარის ქონება, მისი წილი სამკვიდროში სწორედ ამ ქონებით შემცირდება. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ მამკვიდრებლის მიერ გაჩუქებულ ქონებასთან დაკავშირებით სხვა რაიმე დათქმას კანონი არ ადგენს. სამკვიდროში ნაჩუქარი ქონების შეტანა უზრუნველყოფს სხვა მემკვიდრეების ინტერესების დაცვას იმ მიმართებით, რომ ადრე დასაჩუქრებულ მემკვიდრეს საჩუქრის ღირებულება მისაღებ სამკვიდროში ჩაეთვლება და მისი წილი ამ ფარგლებში შემცირდება, რაც პროპორციულად სხვა მემკვიდრეთა წილის გაზრდას გამოიწვევს. რაც შეეხება სამოქალაქო კოდექსის 1473-ე მუხლს, ამ ნორმით, მემკვიდრეები, რომლებიც მოწვეული იქნებიან სამკვიდროს მისაღებად, ვალდებულნი არიან წილთა გათანაბრებისათვის გაყოფამდე სამკვიდროს მიათვალონ ყოველივე ის, რაც მათ მიიღეს მამკვიდრებლისაგან მის სიცოცხლეში მშობლების ქონებიდან გამოყოფის სახით, თუ მამკვიდრებელს სხვა რამ არ დაუდგენია. მითითებული ნორმით კანონი ადგენს წილთა გათანაბრების წესს, რაც გულისხმობს მემკვიდრეების წილების განსაზღვრისას მშობლების ქონებიდან მხოლოდ გამოყოფის სახით მიღებული ქონების გათვალისწინებას. ამ დანაწესის მიზანია, თანამემკვიდრეთა ინტერესების დაცვა სამართლიანობის პრინციპით და ყველა მემკვიდრისათვის თანაბარი წილის მიკუთვნება. ამასთან, ამავე ნორმით ზუსტად არის განსაზღვრული ნორმის რეგულაციას დაქვემდებარებული ქონება - ერთ-ერთი მემკვიდრე შვილისათვის მშობლის ქონებიდან გამოყოფის სახით გადაცემული ქონება. კასატორის არგუმენტის საწინააღმდეგოდ, ნორმის დისპოზიცია არ იძლევა იმგვარი განმარტების საშუალებას, რომ წილთა გათანაბრებისათვის სამკვიდრო ქონებას მიეთვალოს ასევე საჩუქრად გაცემული ქონებაც, თუნდაც ჩუქების ხელშეკრულება მშობელსა და შვილს შორის იყოს დადებული. მშობლის მიერ შვილისათვის ჩუქების სახით ქონების გადაცემასა და გამოყოფის სახით ქონების გადაცემას შორის არსებითი განსხვავებაა, რაც ქონების მესაკუთრის - მშობლის ნებაშია გამოხატული, კერძოდ, პირველ შემთხვევაში მშობელი მხოლოდ კეთილი ნებისა და სურვილის საფუძველზე თავის ქონებას უსასყიდლოდ გადასცემს შვილს საკუთრებაში, ხოლო მეორე შემთხვევაში მშობელი წინასწარ, თავის სიცოცხლეშივე გამოუყოფს და გადასცემს ერთ-ერთ შვილს ქონების ნაწილს სამკვიდრო ქონებიდან და მშობლის ნება ქონების გარკვეული მიზნით - სამკვიდრო ქონებიდან წინასწარ წილის გამოყოფის სახით გადაცემაშია. შესაბამისად, ორივე საფუძვლით მიღებულ ქონებასთან დაკავშირებით მემკვიდრის უფლებებსა და ვალდებულებებს სამემკვიდრეო სამართალი დამოუკიდებლად, სხვადასხვა ნორმებით აწესრიგებს. ამდენად საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 1473-ე მუხლი გარკვევით, არაორაზროვნად ადგენს ქონების სახეს, რომელზედაც ნორმით გათვალისწინებული გათანაბრების უფლება უნდა გავრცელდეს და იგი სხვა დასკვნის ან ნორმის სხვა სახით ინტერპრეტაციის საშუალებას არ იძლევა (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 23 მარტის განჩინება საქმეზე #ას-1058-1325-09).

14. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

14.1 აპელანტმა საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 19 დეკემბრის განჩინება, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

14.2 საკასაციო პრეტენზიები სარჩელსა და სააპელაციო საჩივარში მითითებული პრეტენზიების იდენტურია (იხ. წინამდებარე განჩინების 12.2 და 9.1-9.3 ქვეპუნქტები). დამატებით კასატორმა აღნიშნა, რომ დედის გარდაცვალებამდე დარიცხული და მიუღებელი სახელმწიფო პენსია მასთან შეუთანხმებლად აიღო მოპასუხემ.

15. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

15.1 საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 22 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

16. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

17. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

18. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით (იხ. სუსგ-ები: # ას-1058-1325-09, 23.03.2010; #ას-38-347-04, 19.05.2004; #ას-321-306-2013, 16.10.2013; #ას-1583-1486-2012, 28.01.2013; #ას-1457-1377- 2017, 31.01.2018).

19. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა)განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ)სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

20. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული.

21. საკასაციო სასამართლო სსკ-ის 1306-ე მუხლზე „გარდაცვლილი პირის ქონების გადასვლა სხვა პირებზე ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით. კანონით მემკვიდრეობა - გარდაცვლილის ქონების გადასვლა კანონში მითითებულ პირებზე - მოქმედებს, თუ მამკვიდრებელს არ დაუტოვებია ანდერძი, ან თუ ანდერძი მოიცავს სამკვიდროს ნაწილს, ან თუ ანდერძი მთლიანად ან ნაწილობრივ ბათილად იქნება ცნობილი“ და 1307-ე მუხლზე „მემკვიდრეები შეიძლება იყვნენ: კანონით მემკვიდრეობის დროს - პირები, რომელბიც ცოცხლები იყვნენ მამკვიდრებლის სიკვდილის მომენტისათვის, და აგრეთვე მამკვიდრებლის შვილები, რომლებიც მისი გარდაცვალების შემდეგ ცოცხალი დაიბადებიან“ მიუთითებს.

22. საკასაციო სასამართლო სსკ-ის 1319-ე და 1320-ე მუხლების საფუძველზე განმარტავს, რომ სამკვიდრო იხსნება პირის გარდაცვალებისას, ხოლო სამკვიდროს გახსნის დროდ - მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე.

23. იმავე კოდექსის 1336-ე მუხლის თანახმად, კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი წილის უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან პირველ რიგში - გარდაცვლილის შვილები, მეუღლე, მშობლები. სსკ-ის 1421-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, სამკვიდროს იღებს მემკვიდრე, იქნება იგი კანონით, თუ ანდერძით მემკვიდრე. მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარეობს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა და მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი იმ შემთხვევაში მოჰყვება, თუ მემკვიდრე კანონით გათვალისწინებული მოქმედებების განხორციელების გზით გამოხატავს ნამდვილ ნებას, რაც მოწმობს მის მიერ სამკვიდროს მიღებას.

24. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მამკვიდრებელს (დედას), გარდაცვალების მომენტისათვის პირველი რიგის, ორი კანონისმიერი მემკვიდრე ჰყავდა - მოსარჩელე (ვაჟიშვილი) და მოპასუხე (ქალიშვილი). ასევე დადგენილია, რომ დედის გარდაცვალების შემდეგ, მოსარჩელემ მიმართა ნოტარიუსს და მიიღო სამკვიდრო მოწმობა მამკვიდრებლის გარდაცვალების მომენტისათვის მის საკუთრებაში არსებულ აქტივებსა და პასივებზე.

25. კასატორის პრეტენზია სსკ-ის 1473-ე, 1455-ე და 1477-ე მუხლების გათვალისწინებით (სამკვიდრო ქონების გათანაბრების პრინციპი), მოპასუხისათვის უძრავი ქონების ჩუქების გზით მიღებული ღირებულებიდან გათანაბრების თანხას ეხება.

26. ზემოაღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამკვიდრო სამართალში მემკვიდრეთა მიმართ თანასწორობის პრინციპის დაცვისათვის უზრუნველყოფილია ე.წ. „გათანაბრების პრინციპი“, რომლის მიხედვითაც, თუ სამკვიდროს გახსნის მომენტისათვის ერთ-ერთ მემკვიდრეს მამკვიდრებლის სიცოცხლეში უკვე აქვს მიღებული რაიმე ქონება, დასახელებული ქონების ღირებულება, სამკვიდრო მასას გამოაკლდება.

27. საკასაციო სასამართლო წინამდებარე განჩინების მე-4 პუნქტზე მითითებითა და სსკ-ის 1473-ე მუხლის მოხმობით განმარტავს, რომ წილთა გათანაბრებისათვის დადგენილია სპეციალური წესი, რომლის მიხედვითაც, მემკვიდრეები, რომლებიც მოწვეულნი იქნებიან სამკვიდროს მისაღებად, ვალდებულნი არიან წილთა გათანაბრებისათვის გაყოფამდე სამკვიდროს მიათვალონ ყოველივე ის, რაც მათ მიიღეს მამკვიდრებლისაგან მის სიცოცხლეში მშობლების ქონებიდან გამოყოფის სახით, თუ მამკვიდრებელს სხვა რამ არ დაუდგენია. დასახელებული ნორმის მიხედვით, წილთა გათანაბრების შემთხვევაში გასათვალისწინებელია ისეთი ქონება, რომელიც მემკვიდრეს გამოყოფის შედეგად აქვს მიღებული. წინამდებარე შემთხვევაში მამკვიდრებელმა სხვადასხვა დროს დადებული ჩუქების ხელშეკრულებების საფუძველზე გადასცა საკუთრების უფლება მოპასუხეს, რაც გულისხმობს, რომ წილთა გათანაბრების პრინციპის დაცვით აღნიშნული ქონების ჩათვლა სამკვიდროში და მისი ღირებულების გამოკლება მოპასუხის წილზე უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია.

28. კასატორის კიდევ ერთი პრეტენზია მამკვიდრებელსა და მოპასუხეს შორის დადებულ ჩუქების ხელშეკრულებებს ეხება, კერძოდ, კასატორი უთითებს, რომ გარიგების დადება მამკვიდრებლის (მოპასუხის დედის) იძულებით მოხდა. საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე „თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს“ მითითებით განმარტავს, რომ დასახელებული გარემოების დასადასტურებლად სასამართლოსათვის რაიმე მტკიცებულებაზე ან გარემოებაზე არ მიუთითება.

29. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დასძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით.

30. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

31. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. წინამდებარე შემთხვევაში საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 22 თებერვლის განჩინებით კასატორს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე გადავადებული ჰქონდა სახელმწიფო ბაჟი 6 000 ლარის ოდენობით, რის გამოც უნდა დაეკისროს დასახელებული თანხის 30% - 1 800 ლარის ოდენობით საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ.ჯ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. მ.ჯ–ძეს (პ/ნ .....) დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 22 თებერვლის განჩინებით (საქმე № ას-202-202-2018) საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის - 6 000 (ექვსი ათასი) ლარის 30 %-ის 1 800 (ათას რვაასი) ლარის გადახდა საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ;

3. სახელმწიფო ბაჟი გადახდილ იქნეს შემდეგ ანგარიშზე: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ზ. ძლიერიშვილი