№ას-216-216-2018 31 ოქტომბერი, 2018 წელი,
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა/ მოსამართლეები:
მზია თოდუა (თავმჯდომარე),
პაატა ქათამაძე (მომხსენებელი),
ეკატერინე გასიტაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი (მოპასუხე) – ე.გ.
მოწინააღმდეგე მხარეები (მოსარჩელეები) – ს.გ., ე.ტ.
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 21 დეკემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა
საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. ზ.გ. (შემდეგში - მამკვიდრებელი) 1997 წლის 1 ნოემბერს გარდაიცვალა. გარდაცვლილის სამკვიდროს შეადგენდა ქალაქ თბილისში, ...... მდებარე უძრავი ქონება (შემდეგში - სამკვიდრო ქონება, დანაშთი ქონება, უძრავი ქონება, სადავო ქონება).
2. მამკვიდრებელს დარჩა ოთხი პირველი რიგის მემკვიდრე, კერძოდ - მეუღლე ე.გ. (შემდეგში - პირველი მოპასუხე, შეგებებული მოსარჩელე, მეორე აპელანტი ან პირველი მემკვიდრე), შვილები ს.გ. (შემდეგში - პირველი მოსარჩელე, პირველი აპელანტი, პირველი შეგებებული მოპასუხე ან მეორე მემკვიდრე,) ე.ტ. (შემდეგში - მეორე მოსარჩელე, მეორე შეგებებული მოპასუხე ან მესამე მემკვიდრე) და ა.გ. (შემდეგში - მეოთხე მემკვიდრე) პირველი და მეოთხე მემკვიდრე ოჯახთან ერთად მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდეც და მას შემდეგ სადავო სახლში ცხოვრობდნენ, მეოთხე მემკვიდრის გარდაცვალების შემდგომ კი - ამ უკანასკნელის მეუღლე ე.გ. (შემდეგში - მეორე მოპასუხე, მეორე აპელანტი ან კასატორი).
3. კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 10 აგვისტოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, დადგინდა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი, იმის შესახებ, რომ გ.ზ. ა–ძე და გ.შ.ა–ის ძე ერთი და იგივე პიროვნებაა, ხოლო პირველი მოპასუხე, აწ გარდაცვლილი გ.შ., იგივე ზ.ა–ის ძის მეუღლე და მისი დანაშთი ქონების პირველი რიგის მემკვიდრეა, ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროში მამკვიდრებლის სახელზე რიცხული სადავო ქონება საკუთრების უფლებით პირველი მემკვიდრის სახელზე აღირიცხა (იხ. გადაწყვეტილება, ს.ფ. 18. ტ.1).
4. 2013 წლის 24 ივლისს პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის დაიდო სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება და სამკვიდრო ქონება საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში მეორე მოპასუხის საკუთრებად დარეგისტრირდა, საკადასტრო კოდით №..... (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში, სსკ-ის, 941-ე მუხლი), (იხ. ხელშეკრულება და ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, 27-32).
5. პირველი მოსარჩელე მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის განმავლობაში ფაქტობრივად დაეუფლა და მართავდა მამის სამკვიდროს.
6. 2013 წლის 22 ნოემბერს მეორე და მესამე მემკვიდრეების სახელებზე გაიცა სამკვიდრო მოწმობა და, როგორც პირველი რიგის კანონისმიერმა მემკვიდრეებმა, გარდაცვლილის დანაშთი სამკვიდრო სრულად მიიღეს (იხ. სამკვიდრო მოწმობა, ს.ფ. 65-66, ტ.1).
7. 2014 წლის 21 მარტს მოსარჩელეებმა სარჩელი აღძრეს მოპასუხეების მიმართ სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და მეორე მოპასუხის საკუთრებად რეგისტრირებული უძრავი ქონების 1/2-1/2 წილზე მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ სამკვიდრო მიიღეს, როგორც მამკვიდრებლის შვილებმა და პირველი რიგის მემკვიდრეებმა, შესაბამისად, სადავო ქონებაზე პირველი მოპასუხის საკუთრებაც და სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებაც კანონდარღვევით დარეგისტრირდა, რითაც შეილახა მათი საკუთრების უფლება.
8. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს, მათ წარადგინეს როგორც მოთხოვნის გამომრიცხველი, ისე - მისი შემაფერხებელი (ხანდაზმულობის) შესაგებელი და განმარტეს, რომ მოსარჩელეებისთვის იმთავითვე იყო ცნობილი სამკვიდრო ქონების პირველი მოპასუხის საკუთრებაში გადასვლის შესახებ, შესაბამისად, მოთხოვნა ხანდაზმულია. მოსარჩელეები მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ სადავო ქონებას 6 თვის განმავლობაში ფაქტობრივი ფლობით არ დაუფლებიან, სადავო ქონების ერთადერთი მესაკუთრე პირველი მოპასუხეა. ამასთან, მემკვიდრეებს შორის შეთანხმების საფუძველზე, პირველ მოსარჩელეს მამის სამკვიდრო ქონებიდან მისი წილის ღირებულება მიღებული აქვს.
9. 2014 წლის 18 ივნისს პირველმა მოპასუხემ წარადგინა შეგებებული სარჩელი, რომლითაც მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებაზე მოსარჩელეების სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა მოითხოვა. მისი მტკიცებით, შეგებებულმა მოპასუხეებმა არასრული დოკუმენტები წარადგინეს, ნოტარიუსი მოატყუეს და ისე აიღეს სამკვიდრო მოწმობა.
10. შეგებებულმა მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს.
11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 12 იანვრის გადაწყვეტილებით, პირველი მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა და იგი ცნობილ იქნა სადავო უძრავი ქონების 1/2 წილზე მესაკუთრედ, ამ ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი ამ უძრავ ქონებაზე დადებული სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება; მეორე მოსარჩელის სარჩელი უარყოფილ იქნა; შეგებებული სარჩელი მეორე შეგებებული მოპასუხის მიმართ დაკმაყოფილდა და მის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობა გაუქმდა; შეგებებული სარჩელი პირველი შეგებებული მოპასუხის მიმართ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი პირველი მოსარჩელის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობა 1/6 ნაწილში, პირველი მოსარჩელის 2/6 (მთლიანი სამკვიდრო ქონებიდან 1/3 ნაწილი) წილის გათვალისწინებით. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 1507-ე, 540-ე, 539-ე,544-ე, 556-ე, 173-ე, 102-ე, 312-ე, 34-ე, 62-ე, 1450-ე, 1433-ე, 1503-ე, სსკ-ის 1319-ე, 1320-ე, 1328-ე, 1336-ე, 1421-ე, 1424, 1433-ე, 173-ე, 102-ე, 312-ე, 54-ე, 62-ე, 1450-ე, 1433-ე და 1503-ე მუხლები გამოიყენა.
11.1. საქალაქო სასამართლომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილებაზე გაამახვილა ყურადღება და საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, პირველი მოსარჩელის მიერ, მამის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის განმავლობაში, სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტი, ხოლო მეორე მოსარჩელესთან მიმართებით, სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა მის მიერ, მამის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ვადაში საკუთარ ოჯახთან ერთად სადავო ქონებაში ცხოვრების, ნივთის ფლობის ან მართვის ფაქტი.
11.2. საქალაქო სასამართლოს დასკვნით, სამკვიდრო ქონება ფაქტობრივი დაუფლების გზით სამმა კანონისმიერმა მემკვიდრემ მიიღო - მამკვიდრებლის მეუღლემ/პირველმა მოპასუხემ და შვილებმა - მეორე მემკვიდრემ და მეოთხე მემკვიდრემ, ხოლო ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდგომ მისმა მეუღლემ/მეორე მოპასუხემ, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით პირველი მოსარჩელისათვის სამკვიდროდან მისი წილის ღირებულების გადაცემის ფაქტიც არ დასტურდება, შესაბამისად, მისი წილი სამკვიდრო ქონებაში შეადგენს 1/3-ს, ამჟამად, მეორე მოპასუხის კუთვნილი ქონების 1/2 ნაწილს, შესაბამისად, არსებობს სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების 1/2 ნაწილში ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.
11.3. სასამართლომ მიიჩნია, რომ, რაკი უდავო იყო, სამკვიდრო ქონების სამი კანონისმიერი მემკვიდრის მიერ მიღების ფაქტი, 2013 წლის 22 ნოემბერს პირველი მოსარჩელის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობა სამი მემკვიდრის წილის გათვალისწინებით, ნაწილობრივ 1/6 ნაწილში, ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი, მამკვიდრებლის სამკვიდროდან პირველი მოსარჩელის კუთვნილი მთლიანი ქონების 1/3, მოცემულ შემთხვევაში, 2/6 წილის გათვალისწინებით, ხოლო მეორე მოსარჩელის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობა მთლიანად ბათილი იყო.
11.4. სასამართლოს დასკვნით, ის ფაქტი, რომ მეორე მოპასუხე, პირველი მოპასუხის რძალია (მეოთხე მემკვიდრის მეუღლე) და მისთვის ცნობილი იყო სამკვიდრო ქონებაზე სხვა მემკვიდრის - პირველი მოსარჩელის არსებობის შესახებ, რომელიც მამის სამკვიდრო ქონებაზე პრეტენზიას აცხადებდა და, როგორც მემკვიდრე, მოიაზრებოდა ქონების ნაწილზე მესკუთრედ, გამორიცხავდა მისი, როგორც ქონების შემძენის კეთილსინდისიერებას.
11.5. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხეთა მსჯელობა სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, რაკი უდავოა, რომ პირველ მოსარჩელეს სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით აქვს მიღებული, შესაბამისად, მას შეუძლია, ნებისმიერ დროს დაეუფლოს კუთვნილ ნივთს ან ისარგებლოს ამ ნივთით.
12. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ. მოსარჩელეებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის უარყოფა, ხოლო მოპასუხეებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში უარყოფა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს.
13. პირველი აპელანტების (მოსარჩელეების) საპელაციო საჩივრის დასაბუთება:
13.1. აპელანტების მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არასწორად მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ, თითქოს, სადავოდ არ გაუხდიათ მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე სადავო ქონებაში მესამე მემკვიდრის ცხოვრების ფაქტი, რომელიც გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა რუსეთში, ხოლო საქართველოში ჩამოვიდა მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ, იგი მამის დაკრძალვის დროსაც კი, არ იმყოფებოდა საქართველოში. შესაბამისად, მას მამის სამკვიდრო, კანონით დადგენილი წესით, არ მიუღია და, თუკი არ დგინდებოდა მეორე მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს მიღების ფაქტიც, მაშინ სასამართლოს პირველი მოსარჩელე მთლიან სამკვიდრო ქონებაზე უნდა ეცნო მესაკუთრედ. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არ არის განსაზღვრული, თუ უძრავი ქონების კონკრეტულად რომელი ნაწილის მესაკუთრედ უნდა აღირიცხოს პირველი მოსარჩელე და რომელი ½ ნაწილი ეკუთვნის მეორე მოპასუხეს, რამდენადაც ამის გარეშე გადაწყვეტილების აღსრულება შეუძლებელია.
13.2. შეგებებულ სარჩელთან მიმართებით სასამართლომ არ გაიზიარა მათი პოზიცია, რომ შეგებებული სარჩელის შეტანის დროს გაშვებული იყო სამოქალაქო კოდექსის 1450-ე მუხლით გათვალისწინებული სამკვიდროს მიღების შედავების 2 - თვიანი ვადა. მნიშვნელოვანია, რომ მესამე მემკვიდრესთან მიმართებით სასამართლომ არასწორად გამოიყენა საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 566-ე მუხლის დანაწესი და მაშინ, როდესაც მას არ მიუღია სამკვიდრო და არც შესაბამისი მოთხოვნაა წარმოდგენილი საქმეში, მიაკუთვნა სადავო უძრავი ქონების 1/2 ნაწილი. საყურადღებოა ისიც, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს საერთოდ არ უმსჯელია სამიდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების კანონიერების საკითხზე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული კანონდარღვევის კუთხით.
13.3. პირველმა მოსარჩელემ თბილისის სააპელაციო სასამართლოში 2016 წლის 17 ნოემბერს წარდგენილი განცხადებით, ითხოვა სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებისა და შეგებებული სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და მითითებულ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, შეგებებული სარჩელის უარყოფა და საჯარო რეესტრში მეორე მოპასუხის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების1/2 ნაწილის მესაკუთრედ ცნობა.
14. მეორე აპელანტების (მოპასუხეების) სააპელაციო საჩივრის დასაბუთება:
14.1. აპელანტების მტკიცებით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა პირველი მოსარჩელის მიერ მამის დანაშთი ქონების მიღების ფაქტი, კერძოდ, საზღვრის კვეთის შესახებ ცნობა უტყუარად არ ადასტურებს სამკვიდრო ქონების დაუფლების ფაქტს.
14.2. აპელანტების მითითებით, მოსარჩელეთა მოთხოვნა წარმოადგენდა მხოლოდ სამიდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას და არსად არაფერი უხსენებიათ მემკვიდრედ ცნობასა და აღიარებაზე, მაშინ, როდესაც ამაზე მოპასუხეები დავობდნენ და იგი არც სხვა უტყუარი მტკიცებულებებიდან არ გამომდინარეობდა. მათთვის იმთავითვე იყო ცნობილი მთელი სამკვიდრო ქონების პირველი მოპასუხის სახელზე აღრიცხვის შესახებ, თუმცა არაფერი მოუმოქმედებიათ, ამით დაარღვია სამოქალაქო კოდექსის 1450-ე მუხლით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა.
14.3. აპელანტების მტკიცებით, არსებობდა ორი გადაწყვეტილება, რომლებიც ერთ უძრავ ნივთზე ორი სხვადასხვა პირის საკუთრების უფლებას ადგენს, ანუ ერთ უძრავ ნივთზე ერთი და იგივე უფლება ერთდროულად ეკუთვნის ორ სხვადასხვა პირს, რაც მიუღებელია. ამდენად, კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 10 აგვისტოს გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის გარეშე შეუძლებელია სადავო გადაწყვეტილების არსებობა.
15. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 21 დეკემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
15.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 26 იანვრის საოქმო განჩინებით, მეორე მოსარჩელის სარჩელზე შეწყდა საქმისწარმოება, მის მიერ სარჩელზე უარის თქმის გამო. ამასთან, იგი ცნობილ იქნა პირველი მოპასუხის უფლებამონაცვლედ.
15.2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 1 ივნისის საოქმო განჩინებით კი, პირველი მოპასუხის შეგებებულ სარჩელზე შეწყდა საქმისწარმოება, უფლებამონაცვლის მიერ შეგებებულ სარჩელზე უარის თქმის გამო და გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის შესაბამისი პუნქტიც.
15.3. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ პირველმა აპელანტმა სააპელაციო საჩივრით გაზარდა სასარჩელო მოთხოვნა და მთლიანი სადავო ქონების მესაკუთრედ ცნობა მოითხოვა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსსკ-ის 380-ე მუხლზე და სააპელაციო სასამართლოში დავის საგნის გაზრდა დაუშვებლად მიიჩნია.
15.4. რაც შეეხებოდა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასთან დაკავშირებით მოთხოვნას, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას პირველი მოპასუხის უფლებამონაცვლემ უარი განაცხადა შეგებებულ სარჩელზე, რის გამოც შეწყდა საქმისწარმოება, შესაბამისად, როგორც თანმდევი შედეგი, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 12 იანვრის გადაწყვეტილება შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში პირველ მოსარჩელესთან მიმართებით. ამდენად, მოცემულ ეტაპზე, აღარ არსებობდა სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, შეგებებული სარჩელის პირველი მოსარჩელის მიმართ ნაწილობრივ დაკმაყოფილების ნაწილში.
15.5. პალატამ უარყო მეორე აპელანტის მტკიცება, პირველი მოსარჩელის მიერ მამის სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიუღებლობასთან მიმართებით და საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით, პირველი და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებში თავად მეორე აპელანტის/მეორე მოპასუხის განმარტებით, დადასტურებულად მიიჩნია, მამის გარდაცვალებიდან ექვს თვეში, პირველი მოსარჩელის მიერ დანაშთი ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი.
15.6. პალატამ არ გაიზიარა მეორე აპელანტის მსჯელობაც, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 10 აგვისტოს კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას, გამომდინარე იქიდან, რომ ამ გადაწყვეტილებით დადგინდა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი დოკუმენტის კუთვნილების თაობაზე და არსებითად არ გადაწყვეტილა მამკვიდრებლის დანაშთი ქონების გაყოფის საკითხი მის მემკვიდრეებს შორის.
16. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მეორე მოპასუხემ/მეორე აპელანტმა, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით.
16.1. კასატორის მტკიცებით, სასამართლომ სწორად არ განსაზღვრა მოსარჩელეთა მოთხოვნის ფარგლები, არ გამოარკვია მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდროს მოცულობა, ამ ქონებაში პირველი მოპასუხისა და მესამე მემკვიდრის კუთვნილი საზიარო და სამკვიდრო წილები. სადავო ქონებისადმი მხოლოდ სამემკვიდრეო დავის კუთხით მიდგომა უკანონოა, ვინაიდან სადავო ქონება შედგებოდა პირველი მოპასუხის საკუთრებისგანაც, რომელიც მამკვიდრებლის საკუთრებას არ წარმოადგენდა და მამკვიდრებლის გარადაცვალების შემდეგ, პირველი მოპასუხისა და მესამე მემკვიდრის კუთვნილი სამკვიდრო წილისაგან, კერძოდ, ქონების 1/2 ნაწილზე პირველ მოპასუხეს საკუთრების უფლება წარმოშობილი ჰქონდა საერთო საოჯახო მეურნეობის წარმოებით რეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფ მამკვიდრებელთან ერთად, ამიტომ მამკვიდრებლის გარდაცვალებით, სამკვიდრო მხოლოდ მის კუთვნილ 1/2 წილზე გაიხსნა, რაც იმის დასტურია, რომ პირველ მოსარჩელეს მამის დანაშთი ქონების ნაწილიდან მხოლოდ 1/5 ნაწილზე შეიძლებოდა ჰქონოდა მემკვიდრეობის უფლება, სხვა საკითხია მან სამკვიდრო მიიღო თუ არა ექვსი თვის ვადაში, რაც სასამართლო გადაწყვეტილებით, არასწორად იქნა დადგენილი, მიუხედავად იმისა, რომ მას კომპენსაციის სახით, გარდაცვლილ ძმასთან შეთანხმებით, წილი ძმის სიცოცხლეში აქვს მიღებული. სასამართლომ არ შეაფასა ის ფაქტი, რომ პირველმა მოპასუხემ, ჯერ კიდევ 1997 წლის 1 ნოემბერს სადავო ქონებიდან სახლისა და მიწის ნახევარზე, მეუღლის სამკვიდრო, როგორც პირველი რიგის კანონისმიერმა მემკვიდრემ, ფაქტობრივი ფლობით მიიღო, რაც მიემატა მისავე თანასაკუთრებას, რომელიც სამკვიდროში არ შედიოდა.
16.2. სასამართლომ არასწორად შეაფასა კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 10 აგვისტოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება იურიდიული ფაქტის დადგენასთან დაკავშირებით, სინამდვილეში, ამ გადაწყვეტილებით, აღმოიფხვრა მითითებულ მისამართზე მდებარე მთელი ქონების, პირველი მოპასუხის საკუთრებად დარეგისტრირების ხელისშემშლელი გარემოებები.
16.2. მეორე მოპასუხე სადავო ქონების კეთილსინდისიერი შემძენია. ამასთან, მეორე მოსარჩელე პირველი მოპასუხის არაუფლებამოსილი უფლებამონაცვლეა.
17. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 თებერვლის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.
18. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:
ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;
ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;
გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;
დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;
ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;
ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;
ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
19. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:
20. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
21. განსახილველ შემთხვევაში, სადავოა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ის ნაწილი, რომლითაც პირველი მოსარჩელე ცნობილ იქნა სადავო უძრავი ქონების 1/2 (მთლიანი სამკვიდროს 1/3) წილზე მესაკუთრედ, იმ საფუძვლით, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში, მან სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო.
22. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა დავის საგნის გამოსაკვლევად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და სწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორმა არაკვალიფიციური შედავების ფარგლებში ვერ დაძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა და დასკვნები.
23. სსკ-ის 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილები ადგენს, იმ ურთიერთობათა მიმართ, რომლებიც წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, ამ კოდექსის ნორმები გამოიყენება 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი უფლებებისა და მოვალეობების მიმართ. სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ, ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს. სსკ-ი 1997 წლის 25 ნოემბერს ამოქმედდა. დადგენილია, რომ მოსარჩელეები ითხოვენ 1997 წლის 1 ნოემბერს გარდაცვლილი მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონების მიკუთვნებას. სამკვიდრო გაიხსნა ახალი სსკ-ის ამოქმედებამდე. ამასთან, მხარეები მოქმედი სსკ-ის გამოყენებაზე არ შეთანხმებულან. ამდენად, სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებული საკითხები სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი, 1964 წლის რედაქციის სსკ-ის შესაბამისი ნორმებით უნდა მოწესრიგდეს.
24. 1964 წლის რედაქციის სსკ-ის 539-ე მუხლში აღნიშნულია, რომ მემკვიდრეობა გადადის კანონით ან ანდერძით. ამავე კოდექსის 544-ე მუხლით, კანონისმიერი მემკვიდრეობის დროს თანასწორი წილის უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან, პირველ რიგში, გარდაცვლილის შვილები, მეუღლე და მშობლები, ხოლო, 556-ე მუხლის მეორე აბზაცის თანახმად, სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, აგრეთვე, როდესაც იგი შეიტანს სანოტარო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში სამკვიდროს გახსნის ადგილას განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ. აღნიშნული მოქმედებები შესრულებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან. 1964 წლის რედაქციის სსკ-ის 539-ე, 544-ე, 556-ე მუხლების იდენტურ მოწესრიგებას ადგენს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი 1336-ე, 1421-ე, 1424-ე მუხლები (იხ. სუსგ-ები# ას-480-454-2012, 30.04.2012წ; #ას-373-354-2013, 23.12.2013წ; #ას-964-913-2015, 12.12.2016წ; #ას-284-270-2016, 16.06.2016წ; #ას-530-506-2016, 23.09.2016წ; #ას-33-29-2017, 24.03.2017წ).
25. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ საქმეში წარმოდგენილი საზღვრის კვეთის შესახებ ცნობით დგინდება მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში - პირველი მოსარჩელის საქართველოში ყოფნის ფაქტი. პალატა იზიარებს მეორე მოპასუხის/კასატორის განმარტებაზე დაყრდნობით ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებასაც, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე და მას შემდეგაც სადავო ქონების ნაწილით სარგებლობდა მოსარჩელე, რომელიც უცხო ქვეყანაში მუშაობდა და პერიოდულად ჩამოდიოდა სადავო სახლში საცხოვრებლად. შესაბამისად, იმ გარემოებათა ერთობლიობა, რომ მოსარჩელის ერთადერთი საცხოვრებელი ადგილი საქართველოში სადავო ბინაა და იგი სამკვიდროს მიღების ექვსთვიან პერიოდში საქართველოში იმყოფებოდა, საკასაციო პალატას უქმნის იმ დასკვნის გამოტანის საფუძველს, რომ პირველმა მოსარჩელემ მამის დანაშთი სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო.
26. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, მეორე მოპასუხემ/კასატორმა სასამართლოს ვერ წარუდგინა ვერცერთი დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულება საკუთარი პოზიციის დასადასტურებლად. მან ვერ წარმოადგინა ისეთი მტკიცებულება, რომელიც გააქარწყლებდა პირველი მოსარჩელის მიერ გარდაცვლილის დანაშთი ქონების ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტს, პირიქით, მან თავისი განმარტებით ფაქტობრივად დაადასტურა კიდეც მეორე მემკვიდრის მიერ მამის სამკვიდროს მიღების ფაქტი.
27. ამრიგად, პირველი მოსარჩელე გახდა მამის დანაშთი უძრავი ქონების 1/3 ნაწილის მესაკუთრე, სამკვიდროს გახსნის მომენტიდან, შესაბამისად, მოპასუხეები არ იყვნენ უფლებამოსილი სადავო სამკვიდრო ქონება განეკარგათ მისი თანხმობის გარეშე. რაკი დადგენილია, რომ საკუთარი წილის განკარგვაზე მოსარჩელეს არც წინასწარი თანხმობა გაუცია და, არც შემდგომში არ მოუწონებია იგი, მოპასუხეთა მიერ სადავო წილის განკარგვა ბათილია (სსკ-ის 54-ე და 102 მუხლები). აქედან გამომდინარე, მოსარჩელე უფლებამოსილია სსკ-ის 982.1 (პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლების საფუძველზე, დაიბრუნოს სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლება.
28. კასატორის მსჯელობასთან მიმართებით, რომ პირველი მოპასუხე მამკვიდრებელთან რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა და სადავო ქონების 1/2 ნაწილზე კანონისმიერი საკუთრების უფლება ჰქონდა, საკასაციო სასამართლო განმარტავს: სასამართლო სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე (სსსკ-ის მე-4 მუხლი), კანონის იმპერატიული ნება სწორედ ამ პრინციპის დაცვით მართლმსაჯულების განხორციელებისკენაა მიმართული. საპროცესო კანონმდებლობის ანალიზი ქმნის დასკვნის საფუძველს, რომ სასამართლოს მთავარი სხდომისათვის საქმის განსახილველად მომზადება მხარეთა წერილობითი პოზიციების სრულყოფასა და დავის ძირითადი სურათის განსაზღვრას ემსახურება, სწორედ ამითაა გამართლებული ამავე კოდექსის 201-ე მუხლის მე-5 ნაწილისა (მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია, პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები. მოპასუხე უფლებამოსილია, მტკიცებულებათა წარდგენისათვის მოითხოვოს გონივრული ვადა) და 219-ე მუხლის პირველი ნაწილის (მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული) დებულებების არსებობა პროცესში, რომელთა განუხრელად დაცვა პროცესის სწორად წარმართვაზე მიუთითებს.
29. სსსკ-ის 404-ე და 407-ე მუხლების პირველი ნაწილებიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია, თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა. საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება გათვალისწინდეს ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები), საკასაციო სასამართლოში ახალ გარემოებებზე მითითება და მათი კვლევა კანონით აკრძალულია, საკასაციო პრეტენზიათა ფარგლებში შესწავლას ექვემდებარება ქვემდგომი სასამართლოების მიერ მიღებული მტკიცებულებების პროცესუალური თვალსაზრისით შეფასების კანონიერება (სსსკ-ის 105-ე მუხლი) და ამ გზით სასამართლოს შინაგანი რწმენით დადგენილი ფაქტების მატერიალური სამართლის ნორმებთან სუბსუმირების სისწორე (შდრ.სუსგ.#ას-123-123-2018; 09.11.2018წ).
30. ამდენად, საკასაციო პალატა უარყოფს, კასატორის ამ შედავებას, ვინაიდან საკასაცო პალატა არ წარმოადგენს არც მტკიცებულებათა მიღებაზე უფლებამოსილ და არც ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, ხოლო კასატორს, როგორც საქმის მასალებით დასტურდება, არც პირველი ინსტანციის და არც სააპელაციო სასამართლოში მეუღლეთა თანასაკუთრებაზე არ მიუთითებია და აღნიშნული ქვმდგომი სასამართლოების შეფასების საგანი არ ყოფილა.
31. კასატორის პრეტენზია ისიცაა, რომ სასამართლომ არასწორად შეაფასა კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 10 აგვისტოს კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილება, რომლითაც აღმოიფხვრა მითითებულ მისამართზე მდებარე მთელი ქონების, პირველი მოპასუხის საკუთრებად დარეგისტრირების ხელისშემშლელი გარემოებები, ამ მსჯელობასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგინდა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი დოკუმენტის კუთვნილების თაობაზე, სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები, თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ესენია, ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ; აქედან გამომდინარე, უდავო წარმოების წესით განხილულ საქმეზე მიღებულ, თუნდაც კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას არ გააჩნია არანაირი პრეიუდიციული ძალა, მაშინ, როცა საქმეში სხვა მხარეები მონაწილეობენ. შესაბამისად, კასატორის ეს პრეტენზიაც უსაფუძვლოა.
32. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას, რომ მეორე მოსარჩელე პირველი მოპასუხის არაუფლებამოსილი უფლებამონაცვლეა, პალატა აღნიშნულთან დაკავშირებით ვერ იმსჯელებს, ვინაიდან, უფლებამონაცვლედ დადგენის შესახებ გადაწყვეტილება (განჩინება) ექვემდებარება კერძო საჩივრით გასაჩივრებას. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორმა, სააპელაციო პალატის 2017 წლის 26 იანვრის განჩინებაზე, რომლითაც პირველი მოპასუხის უფლებამონაცვლედ, ცნობილი იქნა მეორე მოსარჩელე, წარადგინა კერძო საჩივარი, აღნიშნული კერძო საჩივარი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 3 ივლისის განჩინებით, დარჩა განუხილველად, საკასაციო სასამართლოს განჩინება კი, საბოლოოა და არ საჩივრდება (იხ. განჩინებები, ს.ფ. 140; 215-217, ტ.2). გამომდინარე აქედან, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოს უკვე ნამსჯელი აქვს კერძო საჩივარზე (სსსკ-ის 419.1 მუხლი), ეს საკითხი საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი ვეღარ გახდება. შესაბამისად, კასატორის ეს პრეტენზიაც უსაფუძვლოა (შდრ. სუსგ # ას-893-843-2015,11.12.2015წ).
33. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგ. #ას-283-268-2017, 07.07.2017; #ას-263-263-2018, 15.05.2018; #ას-472-448-2013, 05.12.2013).
34. კასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
35. მოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.
36. სკ-ის 401.4-ე მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 391-ე მუხლებით, 401-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ე.გ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორ ე.გ–ს დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (434.20 ლარის, საგადახდო დავალება #0, გადახდის თარიღი 08.02.2018) 70% – 303.94 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე მ. თოდუა
მოსამართლეები: პ. ქათამაძე
ე. გასიტაშვილი
