საქმე №ას-1816-2018 26 თებერვალი, 2019 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები - ა.შ–ძე, ნ.მ–ძე, ჯ.მ–ა, რ.შ–ძე, ი.შ–ძე, ნ.შ–ძე (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – ქონების მიტოვების ბათილად ცნობა, საკუთრების უფლების აღდგენა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. სოფელ .... მეკომურთა კრების 1998 წლის 5 მარტის დადგენილების საფუძველზე, ა.შ–ძის (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც პირველი მოსარჩელე ან მსჯავრდებული) ოჯახს მართლზომიერ მფლობელობაში გადაეცა 1 ჰა მიწის ნაკვეთი, კერძოდ, 0.25 ჰა საცხოვრებელ სახლთან ყოფილი საკარმიდამო, 0.75 ჰა „გ–ის“ ტერიტორიაზე ორ ნაკვეთად - 0.63 ჰა გ–ზე და 0.12 ჰა ხ.შ–ის სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ, ღ–ეს მიმდებარე ტერიტორიაზე (იხ. ს.ფ.24).

2. პირველი მოსარჩელის ოჯახი შემდეგი წევრებისგან შედგება: პირველი მოსარჩელე (ოჯახის უფროსი), ნ.მ–ძე, ჯ.მ–ა, რამინ, ი. და ნ.შ–ძეები (შემდეგში ტექსტში ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელეები, აპელანტები ან მოწინააღმდეგე მხარეები), (იხ. ს.ფ. 26).

3. ზემოაღნიშნული დადგენილების საფუძველზე, ქ–ში, სოფელ .... მდებარე 6298 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, ს/კ-ით .... (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც სადავო უძრავი ქონება, სადავო მიწის ნაკვეთი ან უძრავი ნივთი) მოსარჩელეების თანასაკუთრებად 2010 წლის 4 ივნისს აღირიცხა (იხ. ს.ფ 44 46).

4. 2011 წლის 25, 29 და 30 აგვისტოს მოსარჩელეებმა განაცხადეს სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მიტოვების შესახებ. აღნიშნული ქონება სახელმწიფო საკუთრებად 2011 წლის 30 აგვისტოს აღირიცხა (იხ. ს.ფ. 47-58).

5. ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 5 ოქტომბრის განაჩენით, პირველი მოსარჩელე მსჯავრდებულად იქნა ცნობილი თაღლითობისთვის - მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, სხვისი ნივთის დაუფლების ან ქონებრივი უფლების მოტყუებით მიღების გამო, რამაც დიდი ოდენობით ზიანი გამოიწვია, სახელდობრ: მან 2010 წლის 19 მაისს, ადგილზე გასვლითა და უშუალოდ თავისი მითითებით, ი/მ მ.გ-ს დაამზადებინა მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზი, რომელშიც არ მოაქცია მისი ოჯახისათვის მეკომურთა კრებით გადაცემული მიწის ნაკვეთის ნაწილი და ნახაზში მოაქცია გ–ის ტერიტორიაზე, თავის მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ნაწილთან ერთად, მომიჯნავე, სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული 6298 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რის შემდეგაც, აღნიშნული დოკუმენტაციის საფუძველზე, სადავო მიწის ნაკვეთი, 2010 წლის 4 ივნისს, საკუთრების უფლებით დაირეგისტრირა ქედის სარეგისტრაციო სამსახურში. პირველმა მოსარჩელემ თავისი დანაშაულებრივი ქმედებით სახელმწიფოს 11 021.50 ლარის ზიანი მიაყენა (იხ. ს.ფ. 111-116).

6. ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 5 ოქტომბრის განაჩენით, პირველ მოსარჩელესთან გაფორმდა საპროცესო შეთანხმება და იგი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მესამე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით. მას ძირითადი სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 6 წლის ვადით, რაც იმავე კოდექსის 63-64-ე მუხლების საფუძველზე ჩაეთვალა პირობითად, 7 წლის გამოსაცდელი ვადით. მასვე, სსსკ-ის 42-ე მუხლის საფუძველზე, დამატებითი სასჯელის სახედ განესაზღვრა ჯარიმა 3000 ლარი (იხ. ს.ფ. 111-116).

7. პირველმა მოსარჩელემ 2012 წლის 18 და 19 აპრილს, ასევე იმავე წლის 4 მაისს განცხადებებით მიმართა ქედის მუნიციპალიტეტის გამგეობას და მოითხოვა, დადგენილიყო 1998 წლის 5 მარტს, სოფელ .... მეკომურთა კრების დადგენილების საფუძველზე, მისთვის მართლზომიერ მფლობელობაში გადაცემული 0.75 ჰა მიწის ნაკვეთის მდებარეობა (იხ. ს.ფ 59-61, 78-79).

8. პირველმა მოსარჩელემ არაერთხელ მიმართა სხვადასხვა სახელმწიფო უწყებას (პროკურორს, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის პროკურორსა და მთავარ პროკურატურას), ქონების უკან დაბრუნების მოთხოვნით. ის მოითხოვდა, გამოეძიებინათ და სათანადოდ შეეფასებინათ ქედის მინიციპალიტეტის გამგეობის თანამშრომელთა მხრიდან სამსახურებრივი გულგრილობის ფაქტები, რომელთა საფუძველზეც ის უკანონოდ მისცეს სისხლის სამართლის პასუხისგებაში, ის აგრეთვე, მოითხოვდა ხელვაჩაურის რაიონული პროკურატურის თანამშრომლების მხრიდან, მისი ბრალდების სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიების დროს განხორციელებულ უკანონო ქმედებებზე, ქონების იძულებით მიტოვების მოთხოვნაზე რეაგირებას (იხ. საჩივარი, განცხადება, ს.ფ. 65-77).

9. პირველმა მოსარჩელემ 2015 წლის 16 ივლისს განცხადებით მიმართა სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე, კასატორი ან სააგენტო) და მოითხოვა, მისი ოჯახის მიერ, 2011 წლის 25 აგვისტოს, სახელმწიფოს სასარგებლოდ, სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მიტოვების გაუქმება (იხ. ს.ფ. 63-64).

10. 2017 წლის 13 დეკემბერს მოსარჩელეებმა სარჩელი აღძრეს მოპასუხის წინააღმდეგ, სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მიტოვების ბათილად ცნობისა და ხსენებულ უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების აღდგენის მოთხოვნით. მოსარჩელეებმა წინამდებარე განჩინების 1-9 პუნქტებში აღწერილ ფაქტებზე მითითებით, განმარტეს, რომ საკუთრების უფლების მიტოვებაც და პირველი მოსარჩელის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემაც გამოწვეული იყო ქედის მუნიციპალიტეტის გამგეობისა და გამოძიების ორგანოების მიერ დაშვებული შეცდომით, რადგან მათ ვერ მოახერხეს მოსარჩელეებისათვის საკუთრებაში გადაცემული მიწის ნაკვეთების იდენტიფიცირება. საქმის მასალებით დგინდება, რომ მათ იძულების წესით შეატანინეს განცხადება ქონებაზე საკუთრების უფლების მიტოვების შესახებ, რის გამოც, საკუთრების უფლების მიტოვება ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი და მათ ოჯახს სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება უნდა დაჰბრუნებოდა.

11. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო, მან წარადგინა, როგორც მოთხოვნის გამომრიცხველი, ისე მისი განხორციელების ხელისშემშლელი (ხანდაზმულობის) შესაგებელი და განმარტა, რომ მოსარჩელეებმა სადავო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება ნებაყოფლობით, მათივე განცხადების საფუძველზე მიატოვეს. გარდა ამისა, პირველი მოსარჩელე ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს განაჩენით ცნობილ იქნა დამნაშავედ, სხვისი ნივთის მოტყუებით დაუფლებისათვის, კერძოდ, მან ნახაზში მოაქცია და თავის მიწის ნაკვეთთან ერთად საკუთრებაში დაირეგისტრირა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული 6298 კვ. მეტრი მიწის ნაკვეთი, რითაც სახელმწიფოს მიაყენა 11 021.50 ლარის ზიანი. აღნიშნული განაჩენი კანონიერ ძალაშია შესული, შესაბამისად, განაჩენით დადგენილი გარემოებები უტყუარია. ამასთან, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმული იყო, ვინაიდან მოსარჩელეებმა სადავო ქონება მიატოვეს 2011 წლის აგვისტოში, სარჩელი კი, 2017 წლის 13 დეკემბერს აღძრეს, რაც უდავოდ ადასტურებს ხანდაზმულობის ვადის გაშვების ფაქტს.

12. ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით, სარჩელი უარყოფილ იქნა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 50-ე, 54-ე, 59-ე და 184-ე მუხლები, ასევე, საჯარო რეესტრის შესახებ საქართველოს კანონი გამოიყენა.

13. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით.

14. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელი დაკმაყოფილდა.

14.1. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, გამოვლინდა ნების გამოვლენის იმგვარი ნაკლი, რომელიც მისი იურიდიული შედეგის გაბათილების საფუძველს ქმნიდა (სსკ-ის 54-ე მუხლი), კერძოდ: მოსარჩელეებმა ერთდროულად, 2011 წლის 30 აგვისტოს განცხადებების საფუძველზე, სადავო მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლება გადასცეს სახელმწიფოს, რასაც წინ უსწრებდა პირველი მოსარჩელის მიმართ სისხლის სამართლის საქმისწარმოება და პასუხისგებაში მიცემა. გარდა ამისა, განცხადებების წარდგენის შემდეგ, ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 5 ოქტომბრის განაჩენით პირველ მოსარჩელესთან გაფორმდა საპროცესო შეთანხმება, თუმცა განაჩენში არ ასახულა მსჯელობა ამ უკანასკნელის მიერ „მიტაცებული“ უძრავი ქონების სახელმწიფოსათვის დაბრუნებაზე ან სხვა რაიმე გზით, მის მიერ, სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანის კომპენსირებაზე. პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული ფაქტი კიდევ უფრო ამყარებდა იმ გარემოებას, რომ აპელანტების მიერ, სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლების მიტოვება, მათი ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგს არ წარმოადგენდა და არც განაჩენით დადგენილი სახელმწიფოსათვის მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას ემსახურებოდა, ვინაიდან, საკუთრების გადაცემისას, მოსარჩელეებს სახელმწიფოს წინაშე რაიმე შეუსრულებელი ვალდებულება არ გააჩნდათ;

14.2. სააპელაციო პალატის დასკვნებით, განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხეს ეკისრებოდა იმის მტკიცების ვალდებულება, რომ მას და ფიზიკურ პირებს შორის დადებული უსასყიდლო გარიგება არ ეწინააღმდეგებოდა მორალურ იმპერატივებს და სუსტი მხარის ინტერესებს (სუსგ ას-15-15-2016, 01/03/2016). ამ გარემოების სამტკიცებლად კი, სააგენტო მხოლოდ იმ ფაქტზე მითითებით შემოიფარგლა, რომ მოსარჩელეებმა უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება მიატოვეს სახელმწიფოს მიმართ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების სანაცვლოდ, რაც სამართლებრივად უსაფუძვლო იყო;

14.3. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოცემული დავის განხილვისას საქმეში არსებული განაჩენით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს პრეიუდიციული ძალა არ ჰქონდა, ხოლო სარჩელზე თანდართული საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნის შეფასების შედეგად, გამოიკვეთა, რომ მოსარჩელეებმა საკუთრების უფლება მიატოვეს სწორედ იმ უძრავ ქონებაზე, რომელიც მათ ოჯახს მართლზომიერ მფლობელობაში გადაეცა სოფელ .... მეკომურთა კრების დადგენილების საფუძველზე, რომელიც შემდეგ მათ საჯარო რეესტრში კანონით დადგენილი წესით დაირეგისტრირეს. ამდენად, სასარჩელო მოთხოვნა სადავო უძრავ ქონებაზე მოსარჩელეთა მიერ საკუთრების უფლების მიტოვების ბათილად ცნობის, ამ ქონებაზე საჯარო რეესტრში სახელმწიფოს საკუთრების რეგისტრაციის ბათილად ცნობისა და მოსარჩელეების საკუთრების უფლების აღდგენის თაობაზე, სსკ-ის 54-ე, 976.1-ე, 978-ე და 979.1 მუხლების მიხედვით, საფუძვლიანი იყო და უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

15. აღნიშნული გადაწყვეტილება, საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

15.1. სააპელაციო პალატამ უგულებელყო საქმეში წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, რომლითაც დადგენილია, რომ პირველმა მოსარჩელემ უკანონოდ დაირეგისტრირა თავისი ოჯახის წევრების საკუთრებად სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული სადავო მიწის ნაკვეთი. საყურადღებოა, რომ აღნიშნული განაჩენი არ არის გაუქმებული და მასში ასახულ ფაქტებზე ვრცელდება უტყუარობის პრეზუმფცია, შესაბამისად, რადგანაც სადავო ქონება არ იყო კანონიერი გზით შეძენილი, მოსარჩელეებმა ხსენებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება არა იძულებისა და მუქარის გამო, არამედ ნებაყოფლობით მიატოვეს;

15.2. ვინაიდან მესაკუთრემ ნებაყოფლობით განაცხადა უარი საკუთარ ქონებაზე, ხოლო სახელმწიფო ავტომატურად გახდა მიტოვებული უძრავი ქონების მესაკუთრე, ნების გამოვლენის ნაკლის მტკიცების ტვირთი მესაკუთრეს ეკისრებოდა;

15.3. უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მიტოვებისთვის, როგორც ცალმხრივი გარიგებისთვის, აუცილებელია მხოლოდ და მხოლოდ მიმტოვებელი პირის ნების გამოვლენა და ამ ნების ამსახველი განცხადების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. შესაბამისად, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მიტოვება, არ უნდა შეფასებულიყო მართლსაწინააღმდეგოდ, რადგან არ გამოვლენილა მიმტოვებლის ნებაზე უარყოფითად ზემოქმედების ფაქტის დამადასტურებელი პირდაპირი და უტყუარი გარემოებები;

15.4. სახელმწიფოს სასარგებლოდ საკუთრების უფლების მიტოვების შესახებ ცალმხრივი გარიგებები დაიდო მოქმედი კანონმდებლობის დაცვით და ნების გამოვლენის იძულებას ადგილი არ ჰქონია.

15.5. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმული იყო, ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში, სახეზეა 2011 წლის 5 ოქტომბრის განაჩენი, ხოლო სარჩელი აღძრულია ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ - 2017 წლის 13 დეკემბერს.

16. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 29 ნოემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

17. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

18. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

18.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

19. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეებს სურთ, კერძოდ, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაბრუნების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია, სსკ-ის 978-ე (პირს, რომელიც მეორე პირს გადასცემს რაიმეს არა ვალდებულების შესასრულებლად, არამედ იძულების ან მუქარის საფუძველზე, შეუძლია მოითხოვოს მისი უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მიმღებს უფლება ჰქონდა გადაცემულზე) და 979-ე მუხლის პირველი ნაწილი (უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით).

20. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენზე დაყრდნობით უნდა მიეჩნია, რომ მოსარჩელეებმა, სახელმწიფოს სასარგებლოდ, ნებაყოფლობით, სახელმწიფოსთვის ზიანის ანაზღაურების მიზნით მიატოვეს საკუთრების უფლება სადავო მიწის ნაკვეთზე.

20.1. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაზე, რომელშიც სასამართლომ განმარტა, რომ სისხლისსამართლებრივი პასუხისგებაში მიცემის ეტაპზე სამოქალაქო სამართლებრივი გარიგების დადება, რომელიც დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას არ ემსახურება, მაღალი ალბათობით, ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგს არ წარმოადგენს, რადგან სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლება გარიგების გაფორმების მაპროვოცირებელი გარემოებაა, რაც ნების გამოვლენის თავისუფლებას იმთავითვე გამორიცხავს (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება - „გუზინსკი რუსეთის წინააღმდეგ“).

20.2. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ პირველი მოსარჩელის მიმართ სისხლისსამართლებრივი გამოძიება სადავო უძრავი ქონების თაღლითურად დაუფლების ფაქტზე დაიწყო 2011 წლის ივლისში; მოსარჩელეებმა სახელმწიფოს სასარგებლოდ, საკუთრების უფლება სადავო უძრავ ქონებაზე დათმეს 2011 წლის აგვისტოში, რის შემდეგაც, 2011 წლის 5 ოქტომბრის განაჩენით პირველ მოსარჩელესთან გაფორმდა საპროცესო შეთანხმება პირობით მსჯავრზე. ხსენებული განაჩენით პირველ მოსარჩელეს ზიანის ანაზღაურება ქონების დაბრუნებით ან სხვა რაიმე ფორმით სახელმწიფოს მიმართ არ დაჰკისრებია. ამასთან, აღსანიშნავია ისიც, რომ განაჩენი გამოტანილია მხოლოდ პირველი მოსარჩელის მიმართ, შესაბამისად, სხვა მოსარჩელეებს სახელმწიფოს მიმართ რაიმე ვალდებულება არ გააჩნდათ.

20.3. სსკ-ის 184-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგი, უძრავ ნივთზე საკუთრების მიტოვება, განხორციელებულად ჩაითვლებოდა იმ შემთხვევაში, როცა უფლებამოსილი პირების, მოსარჩელეების მიერ გამოვლენილი ცალმხრივი ნება, სამართლებრივად ნამდვილი იქნებოდა, რაც თავისთავად გულისხმობს ნების გამოვლენის თავისუფლების უზრუნველყოფისათვის შესაბამისი პირობების დაცვას. მოცემულ შემთხვევაში, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემის ეტაპზე პირველი მოსარჩელისა და მისი ოჯახის წევრების მიერ გარეგნულად გამოვლენილი ნება არ ასახავდა მათ ნამდვილ, შინაგან ნებას და ცალსახად ნაკლის მქონედ უნდა ჩაითვალოს, რადგანაც გამოვლენილი იყო არა საკუთრების მიტოვების, არამედ პირველი მოსარჩელისთვის მოსალოდნელი სასჯელის შემსუბუქების მიზნით. ასეთი დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას იძლევა ის, რომ მოსარჩელეებმა უძრავი ქონება სახელმწიფოს სასარგებლოდ მიატოვეს მას შემდეგ, რაც პირველი მოსარჩელის მიმართ დაიწყო სისხლისსამართლებრივი დევნა. პალატის მოსაზრებით, სწორედ თავისუფლების აღკვეთის შიში გახდა ის ფსიქოლოგიური ფაქტორი (მის წინააღმდეგ იყო სახელმწიფო თავისი იძულებითი ძალაუფლებით), რომელმაც პირველი მოსარჩელე და მისი ოჯახის წევრები აიძულა მიეღო ქონების მიტოვების გადაწყვეტილება. ამ დასკვნას ამყარებს ის გარემოებაც, რომ ქონების მიტოვებისა და ამ ქონების სახელმწიფოს საკუთრებაში აღრიცხვის შემდეგ, 2011 წლის 5 ოქტომბერს დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება პროკურორსა და პირველ მოსარჩელეს შორის. ეს უკანასკნელი ცნობილი იქნა დამნაშავედ სსკ-ის 180-ე მუხლის მ-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით. მას ძირითადი სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 6 წლით, რაც, იმავე კოდექსის 63-64-ე მუხლების საფუძველზე ჩაეთვალა პირობითად 7 წლის გამოსაცდელი ვადით. მასვე, სსსკ-ის 42-ე მუხლის საფუძველზე, დამატებითი სასჯელის სახედ განესაზღვრა ჯარიმა 3000 ლარის ოდენობით. ამრიგად, სახეზე იყო სსკ-ის 86-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული იძულება, რაც ანიჭებდათ მოსარჩელეებს მათ მიერ გამოვლენილი ნების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას (სსკ 85-ე მუხლი).

21. რასაკვირველია, გარიგების დადების მიზნით პირის იძულება იმავდროულად მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებაცაა, რადგანაც ამ დროს ირღვევა საჯარო წესრიგი (სამოქალაქო ბრუნვის ფუნდამენტური პრინციპები, სსკ-ის 54-ე მუხლი). მოცემულ შემთხვევაში, შეილახა მოსარჩელეთა საკუთრების უფლება - მათი კუთვნილი, უძრავი ქონება გადავიდა სახელმწიფო საკუთრებაში, ამდენად, სადავო გარიგებების ბათილობის სამართლებრივი საფუძველი შესაძლებელია, გამხდარიყო როგორც სსკ-ის 54-ე, ისე 85-86(1)-ე მუხლები.

ვინაიდან, კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელეებს მოპასუხის მიმართ შეცილება იძულების განხორცილებიდან კანონით დადგენილ ერთწლიან ვადაში არ განუხორციელებიათ (პირველად 2013 წლის 1 თებერვალს წარადგინეს პრეტენზია), საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ, სსკ-ის 85-86-ე მუხლებზე დაყრდნობით, მოთხოვნა ვერ განხორციელდება ზემოთ მოყვანილი მსჯელობიდან გამომდინარე. შესაბამისად, ამ კონკრეტულ შემთხვევაში, გამოყენებული უნდა იქნეს სსკ-ის 54-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგი.

22. მოსარჩელეთა მიერ გამოვლენილი ცალმხრივი ნების გამოვლენის (ცალმხრივი გარიგება) ბათილობა იწვევს იმ სამართლებრივი შედეგის გაუქმებას, რაც ამ გარიგებას მოჰყვა. შესაბამისად, მიტოვებულ ქონებაზე მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების აღდგენა, როგორც უკვე აღინიშნა, უნდა დაეფუძნოს სსკ-ის 978 მუხლსა და 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველ წინადადებას.

23. საკასაციო სასამართლოს დიდი პალატის განმარტების მიხედვით: „პირის იძულება, ნების საწინააღმდეგოდ დათმოს საკუთრება მესამე პირის/პირების სასარგებლოდ, თავისი ხასიათით, წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას, ვინაიდან ასეთი ქმედება არღვევს საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით, ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლითა და სსკ-ის 170-ე მუხლით გარანტირებულ მესაკუთრის უფლებას, თავისუფლად ფლობდეს, სარგებლობდეს და განკარგავდეს საკუთრებას“ (შდრ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილების /საქმე # ას-664-635-2016/, 193-ე პუნქტი). საკასაციო სასამართლოს მიერ ანალოგიური შინაარსის სხვა დავაზე განმარტებულია, რომ მატერიალური უფლების შეცილების ვადა ვრცელდება მხოლოდ საცილო გარიგებებზე. მოცემულ შემთხვევაში კი, ვინაიდან სახეზეა უცილოდ ბათილი გარიგება, მისი ამორალურობის გამო, რომელზეც შეცილების ვადა სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი არაა, მის მიმართ გამოყენებულ უნდა იქნეს ხანდაზმულობის საერთო - ათწლიანი ვადა. ამდენად, ხანდაზმულობაზე კასატორის შედავებას სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი არც ამ თვალსაზრისით გააჩნია და იგი დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა (შდრ. სუსგ-ები: # ას-225-215-2016; # ას-761-729-2016, # 271-271-2018).

24. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა სრულად ეთანხმება გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში განვითარებულ მსჯელობასა და დასკვნებს და აღნიშნავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნა მართებულად დაკმაყოფილდა (შდრ. სუსგ-ები: №688-654-2015, 21.07.2015; №ას-1230-2018, 14.12.2018).

25. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30). აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დეტალურად აღარ იმსჯელებს განსახილველი საკასაციო საჩივრის ყველა პრეტენზიაზე.

26. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

27. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

28. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, კანონის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი