საქმე №ას-612-571-2017 28 ივლისი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ი.გ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ.შ. (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 13 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – წილის დაბრუნება, დირექტორის გათავისუფლება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ი.გ–ძემ (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი, დამფუძნებელი ან პირველი პარტნიორი) 1999 წლის 21 აპრილს, შპს „ჰ.“ (შემდეგში: შპს, კომპანია ან საწარმო) დააფუძნა, რომელიც ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს დადგენილების საფუძველზე, საიდენტიფიკაციო ნომრით ...., დაარეგისტრირა (იხ. ტ. 1, ს/ფ 14-17).

2. მოსარჩელეს, დ.შ–სა (შემდეგში: მოპასუხე, დირექტორი ან მეორე პარტნიორი) და ლ.პ–ძეს შორის, 2014 წლის 27 ივნისს, ბიზნეს პარტნიორობის შესახებ შეთანხმება გაფორმდა, რომლის თანახმადაც მოსარჩელე, რომელიც იმხანად საწარმოს 100%-იან წილს ფლობდა თანახმა იყო, მოპასუხესა და ლ.პ–ძეს ყველა ის საქმიანობა შეესრულებინათ, რისი შესრულებაც საწარმოს მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად შეეძლო. შეთანხმების მიხედვით საწარმოს სახელმწიფო შემოსავლების სამსახურის მიმართ 271 000 ლარის დავალიანება ჰქონდა. ასევე, საწარმოს საქმიანობიდან შემოსული ამონაგები სამივე ბიზნეს პარტნიორზე უნდა განაწილებულიყო, ხოლო საწარმოს მიერ ვალის გასტუმრების შემდეგ, მოსარჩელე ვალდებული იყო, საწარმოს ერთობლივი საქმიანობიდან შემოსული მატერიალური და არამატერიალური აქტივების 50 % მოპასუხისათვის გადაეფორმებინა, ეს უკანასკნელი კი, თავის მხრივ, 15%-ს ლ.პ–ძეს გადაუფორმებდა. ლ.პ–ძე ვალდებულებას კისრულობდა ვალდებულებას, ერთობლივი საქმიანობიდან გასვლის შემთხვევაში, 15 %-იანი წილი მოპასუხისათვის გადაეფორმებინა (იხ. ტ. 1, ს/ფ 13).

3. კომპანიის აღმასრულებელი დირექტორი მოპასუხე გახდა, ხოლო დირექტორი - მოსარჩელე (იხ. ტ.1, ს/ფ 14-17).

4. სსიპ შემოსავლების სამსახურის ადმინისტრირების დეპარტამენტის გადახდევინების ღონისძიებების დაგეგმვის სამმართველოსა და მოპასუხეს შორის, 2014 წლის 13 ივნისს, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების გადავადების შესახებ ხელშეკრულება დაიდო. კომპანიას 2014 წლის 25 ნოემბრის ჩათვლით გადაუვადდა საგადახდო დავალიანების გადახდევინება (იხ. ტ. 1, ს/ფ 96-103).

5. მოსარჩელე კომპანიის დირექტორის თანამდებობიდან, 2014 წლის 22 სექტემბერს, გათავისუფლდა და, მის ნაცვლად, საწარმოს დირექტორად მოპასუხე დაინიშნა. შპს-ის კრების ოქმის თანახმად დირექტორს საწარმოს ქონების გასხვისება, დამფუძნებლის წერილობითი თანხმობის გარეშე და ასევე მასთან შეუთანხმებლად, ნებისმიერი გარიგების დადება შეეზღუდა. დირექტორის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ ცვლილება მეწარმეთა და არასამეწარმეო იურიდიული პირების რეესტრში (შემდეგში: სამეწარმეო რეესტრი) დარეგისტრირდა (იხ. ტ. 1, ს/ფ 16-17, 25, 26).

6. კომპანიის 2014 წლის 18 ნოემბრის კრების ოქმის მიხედვით მოსარჩელის გადაწყვეტილებით მისი 100 %-იანი წილიდან 50 %-იანი წილი მოპასუხეს უსასყიდლოდ, საკუთრებაში გადაეცა, რაც სამეწარმეო რეესტრში დარეგისტრირდა (იხ. ტ. 1, ს/ფ 18-20, 28).

7. საწარმოს პარტნიორები 50-50 %-იანი წილებით მოსარჩელე და მოპასუხე არიან (იხ. ტ. 1, ს/ფ 21).

8. საწარმოს 2015 წლის 31 მარტის პარტნიორთა კრებაზე მოპასუხის დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლებისა და პარტნიორის წილის ცვლილების თაობაზე საბოლოო გადაწყვეტილება ვერ იქნა მიღებული (იხ. ტ. 1, ს/ფ 27).

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 3 ნოემბრის განჩინებით, მოპასუხის შუამდგომლობა საწარმოს სარჩელზე უარის თქმის შესახებ დაკმაყოფილდა და საქმის წარმოება შეწყდა საწარმოსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს გურიის სამხარეო მთავარი სამმართველოს, შ.ჭ–ძის, ზ.მ–ძისა და ვ.კ–ის მიმართ, საწარმოს დაუბრუნდა მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 8 000 ლარი (იხ. ტ. 1, ს/ფ 29-31).

10. სარჩელის საფუძვლები

10.1. მოსარჩელემ, როგორც საწარმოს 50 %-იანი წილის მფლობელმა, 2015 წლის 2 აპრილს სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ და მისთვის უსასყიდლოდ გადაცემული 50 % წილის დაბრუნება, ასევე მისი დირექტორის თანამდებობიდან დაუყოვნებლივ გათავისუფლება მოითხოვა.

10.2. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხის მიზანი იყო საწარმოს ქონების მითვისება, მან დაარღვია შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულებები, ვერ მოიზიდა ვერც ერთი სახის ინვესტიცია და, ასევე, უარი თქვა უზენაეს სასამართლოში საქმის წარმოებაზე, ხოლო სახელმწიფო ბაჟი 8 000 ლარი მიითვისა, რითაც საწარმოს მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა.

11. მოპასუხის შესაგებელი

11.1. მოპასუხემ მის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა, რომ ის, როგორც საწარმოს დირექტორი, მოქმედებს საწარმოს წესდებით, პარტნიორთა კრების ოქმებით და საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში.

12. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

12.1. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

12.2. სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე, 30-ე მუხლებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 115-ე, 316-ე, 317-ე მუხლებით, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში: სპეციალური კანონი) 44-ე, 46-ე მუხლებით იხელმძღვანელა.

13. საწარმოს დამფუძნებლის სააპელაციო საჩივარი

13.1. კომპანიის პირველმა პარტნიორმა (მოსარჩელემ) საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

14. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

14.1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 13 თებერვლის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

14.2. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის დაიდო სპეციფიკური ხელშეკრულება, რომელიც, შინაარსობრივად, ყველაზე ახლოს ნარდობის ხელშეკრულებასთან დგას (სსკ-ის 629.1-ე მუხლი). ამის გამო, სსკ-ის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების საკითხი ნარდობის ხელშეკრულებისათვის გათვალისწინებული ნორმებით უნდა გადაწყვეტილიყო. ხელშეკრულების თანახმად მოპასუხის მიერ შესასრულებელი სამუშაო სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე შპს-ის ვალდებულების შესრულებასთან იყო დაკავშირებული.

14.3. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, აპელანტმა ვერ დაამტკიცა, რომ მოპასუხეს, როგორც საწარმოს დირექტორს, საწარმოში ინვესტიციების მოზიდვაც უნდა უზრუნველეყო. აღნიშნულის დამადასტურებელი არც ერთი მტკიცებულება საქმეში წარდგენილი არიყო, ხელშეკრულებიდან კი ჩანდა, რომ სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე არსებული ვალის დაფარვა, საწარმოს ქონებიდან უნდა მომხდარიყო.

14.4. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხისათვის კომპანიის 50 %-იანი წილის გადაცემის წინაპირობა კომპანიის ვალის გასტუმრება („დასრულება“) იყო. სასამართლოს შეფასებით, აღნიშნული პირობა ბუნდოვანია, თუმცა, გონივრულად, იგი ვალდებულების შესრულებას, ე.ი. შეწყვეტას ნიშნავს.

14.5. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით აპელანტმა (მოსარჩელემ) ვალდებულება შესრულებულად ჩათვალა და მოპასუხეს საწარმოს წილი გადასცა. ეს იმას ნიშნავს, რომ მოსარჩელემ შესრულებული სამუშაო პრეტენზიის განუცხადებლად მიიღო. სსკ-ის 652-ე მუხლის საფუძველზე, შესრულების ნაკლის გამო მოთხოვნის უფლება პირველ პარტნიორს (მოსარჩელეს) დაკარგული აქვს და, ამიტომ, იგი ვერც სსკ-ის 644-ე მუხლით გათვალისწინებულ უფლებას გამოიყენებს, ე.ი. ხელშეკრულებაზე უარს ვეღარ იტყვის. ამის გარეშე კი ნამდვილი ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემულის უკან დაბრუნება შეუძლებელია.

14.6. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საწარმოს პირველი პარტნიორის (მოსარჩელის) მოთხოვნა მეორე პარტნიორის (მოპასუხის) დირექტორობიდან გათავისუფლების თაობაზე, წინამდებარე განჩინების 12.2. ქვეპუნქტში მითითებული სპეციალური კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტიდან შეიძლება გამომდინარეობდეს.

14.7. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-4 მუხლის პირველ ნაწილზე დაყრდნობით განმარტა, რომ სარჩელის სამართლებრივი საფუძველი მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტებია დადაასკვნა, რომ საწარმოს პირველი პარტნიორის სარჩელი, სააპელაციო საჩივარი და განმარტებები, ძირითადად, მის მოსაზრებებსა და დასკვნებს შეიცავდა.

14.8. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ერთადერთი ფაქტი, რომელზედაც, საწარმოს მეორე პარტნიორის (მოპასუხის) დირექტორობიდან გათავისუფლების ნაწილში, მოსარჩელემ მიუთითა, იყო მოპასუხის (დირექტორის) უარი სარჩელზე. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხემ ვერ დაამტკიცა, რომ, სარჩელზე უარის თქმის დროს მოპასუხე, როგორც საწარმოს წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირი, ნამდვილი დირექტორის გულისხმიერებით მოქმედებდა. საწარმოს დირექტორი, რასაკვირველია, უფლებამოსილი იყო, პროცესი ამგვარადაც დაესრულებინა, თუმცა, მას უნდა მიეღო ყველა ზომა სარჩელის სამართლებრივი პერსპექტივის შესაფასებლად. კერძოდ, უნდა მიეღო შესაბამისი რჩევა და კონსულტაცია კვალიფიციური იურისტებისაგან და, ამ რჩევის გათვალისწინებით, შეეფასებინა დავის გაგრძელების შესაძლებლობა. საქმის მასალებით არ დგინდება, რომ მოპასუხემ, როგორც საწარმოს დირექტორმა, ეს ქმედებები განახორციელა. უფრო მეტიც, ამის თაობაზე, მას არც კი მიუთითებია. შესაბამისად, სარჩელზე უარის თქმის შემთხვევაში, მოპასუხე ნამდვილი დირექტორის გულისხმიერებით სრულად არ მოქმედებდა. თუმცა, გასათვალისწინებელია ისიც, რომ სარჩელზე უარის თქმის მომენტისათვის არსებობდა ორი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება საწარმოს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე.

14.9. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელზე უარის თქმა დირექტორის თანამდებობიდან მოპასუხის გასათავისუფლებლად საკმარისი არ არის. ამასთან, აპელანტმა ვერ დაამტკიცა დირექტორის მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაბრუნებული სახელმწიფო ბაჟის მითვისების ფაქტი.

15. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

15.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო წესით გასაჩივრებით მოსარჩელემ მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

15.2. სასამართლომ არასწორად განმარტა 2014 წლის 27 ივნისს დადებული ხელშეკრულება ბიზნეს-პარტნიორობის შესახებ, რადგან აღნიშნული განმარტების მიხედვით აპელანტის მიერ მოპასუხისათვის 50%-იანი წილის გადაფორმება მხოლოდ კეთილი ნება იყო, რათა მოპასუხეს, რომელიც აპელანტთან არავითარ მეგობრულ ან ახლობლურ დამოკიდებულებაში არ არის, მიეღო რამდენიმე ასეულ ათასად შეფასებული ქონება.

15.3. კასატორი აღნიშნავს, სააპელაციო სასამართლოს შეფასება, რომ საწარმოს სახელმწიფო ვალი „დასრულდა“ მისი გადავადებით არასწორია და ეს არ არის მოპასუხის (საწარმოს დირექტორის) დამსახურება, რადგან სწორედ ამ უკანასკნელის გამო დაიწყო საწარმოს უძრავი ქონების აუქციონზე გაყიდვა.

15.4. კასატორის განმარტებით, მან იმიტომ დათმო წილი, რომ შესასრულებელი ჰქონდა ერთი ძირითადი ვალდებულება, დაწყებული ჰქონდა კერძო პირებისათვის საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა, რომელსაც ვერ ასრულებდა ფინანსური მდგომარეობის გამო, ამიტომ ძირითადი ამოცანა იყო მისი დამთავრების ვალდებულება, ხოლო საგადასახადო ვალდებულება დაიფარებოდა საწარმოს შემოსავლებით და მისი ქონების რეალიზაციიდან.

15.5. სააპელაციო სასამართლოს და პირველი ინსტანციის სასამართლოს არ უმსჯელია დირექტორის შეზღუდული უფლებამოსილების საკითხზე და არ დაუდგენია, ჰქონდა თუ არა უფლება მოპასუხეს, დავალიანების გადავადებაზე და რესტრუქტურიზაციაზე წარედგინა დოკუმენტები პარტნიორთა თანხმობის გარეშე, რაც ეჭვს იწვევს, რომ მან რესტრუქტურიზაციის თაობაზე წარდგენილი დოკუმენტები გააყალბა.

15.6. კასატორის განმარტებით, მოპასუხის ერთადერთი მოვალეობა სახლის მშენებლობა იყო, რომელიც მან იკისრა, თუმცა წილის გადაფორმების შემდეგ, მოპასუხემ უარი განაცხადა საწარმოს ვალდებულების შესრულებაზე. სასამართლომ მოწმეთა ჩვენებები და მოპასუხის ოფიციალური წერილი არ შეაფასა.

15.7. კასატორის მოსაზრებით, ხელშეკრულება არ შეიძლება ჩაითვალოს ნარდობის ხელშეკრულებად და მისი რეგულირება სპეციალური კანონის მიხედვით უნდა მოხდეს, განსახილველ შემთხვევაში კი მოპასუხის მხრიდან ინვესტორის მოზიდვა ან თავისი სახსრებით დაწყებული ბინების მშენებლობის დამთავრება, საწარმოში დამატებითი კაპიტალის შენატანის ტოლფასი იქნებოდა, რისთვისაც ის 50%-იან წილს მიიღებდა.

15.8. სასამართლოს მოსაზრება, რომ კასატორმა რამენაირი შესრულება „მიიღო“ მოპასუხისგან არასწორია, რადგან საქმეში არაერთი წერილია წარმოდგენილი, რომ კასატორი (მოსარჩელე) მოპასუხეს მშენებლობის დამთავრების ვალდებულების შესრულებას სთხოვდა, რაც სასამართლოს არ შეუფასებია.

15.9. კასატორმა მოპასუხის დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ აღნიშნა, რომ სასამართლომ არ გამოიკვლია მტკიცებულებები იმის შესახებ, რომ სახელმწიფო ბაჟი, რომელიც საწარმოს დაუბრუნდა, საწარმოს შემოსავლებში არ აღრიცხულა და სასამართლო არასწორად მიუდგა მტკიცების ტვირთის მხარის გარკვევას, შესაბამისად, მოპასუხეს უნდა დაემტკიცებინა, რომ მან ეს თანხა საწარმოს დაუბრუნა. სასამართლოებმა არ გამოიკვლიეს ის ფაქტი, რომ მოპასუხემ დირექტორად დანიშვნისას და პარტნიორად დარეგისტრირებამდე კასატორს დაუმალა, რომ იგი იყო ინდ.მეწარმე და შეტანილი იყო მოვალეთა რეესტრში.

15.10. მოპასუხემ, იმის მიუხედავად, რომ საწარმოს ვალები ჰქონდა და საკუთარი ოფისი გააჩნდა, ქალაქის ყველაზე პრესტიჟულ უბანში ოფისისათვის თვეში 600 აშშ დოლარად დაიქირავა 88 კვ.მ ფართი, რის შედეგადაც საწარმომ მიიღო ახალი დავალიანება ფიზიკურ პირთან, შესაბამისად, მოპასუხე არაკეთილსინდისიერად ეპყრობოდა დირექტორის საქმიანობას, ასევე მას საწარმოში დასაქმებულ 17 მუშაკისათვის შრომითი ანაზღაურება არ მიუცია.

15.11. კასატორის მოსაზრებით, მოპასუხემ საწარმოს სახსრებით დაარსა სამშენებლო ფირმა შპს „ჰ....“ და „ჰ ...“, რომელთან 100%-იანი წილის დამფუძნებელი და დირექტორიც თავად არის.

16. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

16.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 22 მაისის განჩინებით კასატორის საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

17. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება.

19. სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი შედავება არ წარმოუდგენია.

20. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

21. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა: „სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ ას-1529-1443-2012, ას-973-1208-04; ას-664-635-2016).

22. საკასაციო სასამართლო ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების სამართლებრივ შედეგს ეთანხმება, თუმცა, სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებებს ნაწილობრივ არ იზიარებს.

23. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, იმისათვის, რომ საწარმოს დამფუძნებლის პირველ სასარჩელო მოთხოვნას (საწარმოს 50 %-იანი წილის დაბრუნება) წარმატებისათვის მიეღწია, მას მოპასუხისათვის კომპანიის 50 %-იანი წილის გადაცემის საფუძველი (პარტნიორთა 2014 წლის 18 ნოემბრის კრების ოქმი) უნდა გაებათილებინა. საკასაციო სასამართლო უპირველესად შეაფასებს, თუ რის საფუძველზე გადაეცა მოპასუხეს კომპანიის 50 %-იანი წილი და შემდეგ გამოარკვევს აქვს თუ არა საფუძველი აღნიშნულის უკან დაბრუნებას.

23.1. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოსარჩელე, მოპასუხე და ლ.პ–ძე 2014 წლის 27 ივნისს ბიზნეს-პარტნიორობაზე შეთანხმდნენ. შეთანხმების თანახმად მოსარჩელემ ივალდებულა მოპასუხისათვის საწარმოს ერთობლივი საქმიანობიდან შემოსული მატერიალური და არამატერიალური აქტივების 50 % მოპასუხისათვის გადაეფორმებინა (რომელიც წილის 15 %-ს ლ.პ–ძეს გადაუფორმებდა, თუმცა ამ ნაწილში მხარეები არ დავობენ) მას შემდეგ, რაც საწარმო სახელმწიფოს წინაშე დაგროვილ დავალიანებას საკუთარი ქონებიდან დაფარავდა. საწარმოს საქმიანობას, რომელიც დავალიანების დაფარვისაკენ იყო მიმართული, მოპასუხე და ლ.პ–ძე განახორციელებდნენ, ისინი გაინაწილებდნენ მოგებასაც (იხ. ამ განჩინების მეორე პუნქტი).

23.2. პარტნიორთა 2014 წლის 18 ნოემბრის კრებაზე საწარმოს მაშინდელმა 100 %-იანმა მფლობელმა (მოსარჩელემ) მიიღო გადაწყვეტილება საწარმოს 50 %-ის მოპასუხისათვის უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ (იხ. ამ განჩინების მე-6 პუნქტი), თუმცა, მოგვიანებით კასატორმა სარჩელი წარადგინა მოპასუხის წინააღმდეგ და საწარმოს 50 %-იანი წილის დაბრუნება მოითხოვა. კასატორი ვერ ადასტურებს, თუ რატომ არ არის ნამდვილი მოპასუხისათვის წილის გადაცემის შესახებ ნების გამოვლენა. მან, როგორც საწარმოს ერთპიროვნულმა 100 %-იანმა მფლობელმა, მიიღო გადაწყვეტილება საწარმოს 50 %-იანი წილი მოპასუხისათვის უსასყიდლოდ დაეთმო, რასაც წინ უძღოდა მათ შორის გაფორმებული შეთანხმება. ამის შემდეგ მოსარჩელემ საწარმოს მეორე პარტნიორისათვის გადაცემული წილის დაბრუნება იმ საფუძვლით მოითხოვა, რომ საწარმოს პირველი პარტნიორი მოპასუხეს ენდო, რომ ეს უკანასკნელი ინვესტიციებს მოიზიდავდა და ამისათვის საჭირო იყო, რომ მოპასუხე საწარმოს 50 %-იანი წილის მესაკუთრე ყოფილიყო.

23.3. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორის განმარტებები და მის მიერ მითითებული გარემოებები, რომელთა ნაწილიც მტკიცებულებებით არ დასტურდება, არათანმიმდევრული და შედეგის მისაღწევად სამართლებრივად უვარგისია.

23.4. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას სადავო ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად ნარდობასთან დაკავშირებული ნორმების გამოყენების თაობაზე (იხ. ამ განჩინების 14.2 და 14.5 ქვეპუნქტები), რადგან განსახილველ შემთხვევაში სახეზეა საწარმოში პარტნიორის წილის უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ გარიგება, რასაც პარტნიორთა კრების 2014 წლის 18 ნოემბრის გადაწყვეტილება დაედო საფუძვლად(იხ. ტ.1, ს.ფ. 18). საწარმოს წილის უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ გარიგება ნარდობის ხელშეკრულებასთან ვერ გაიგივდება მარტოოდენ იმ დასაბუთებით, რომ წილის დათმობას ბიზნეს-პარტნიორობის შესახებ 2014 წლის 27 ივნისის შეთანხმება უძღოდა წინ, რომელშიც მითითებულია, რომ მოსარჩელე, მოპასუხე და ლ.პ–ძე, რომლებიც ერთობლივ საქმიანობას ეწევიან საწარმოში, თანხმდებიან, თუ რა უფლება-მოვალეობები გააჩნია თითოეულ მათგანს აღნიშნული შეთანხმებით, ასევე, აღნიშნულია, რომ მოპასუხე და ლ.პ–ძე მათ მიერ განხორციელებული საქმიანობისათვის ანაზღაურებას მიიღებდნენ, (იხ. ამ განჩინების მეორე პუნქტი; ასევე- ტ.1, ს.ფ.13).

23.5. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დაუსაბუთებელია სასარჩელო მოთხოვნა საწარმოს 50%-იანი უსასყიდლოდ გადაცემული წილის უკან დაბრუნების შესახებ, რადგან მოსარჩელე ვერ აბათილებს საფუძველს, რასაც წილის მოპასუხისათვის გადაცემა ეფუძნება.

23.6. აღსანიშნავია, რომ ერთმანეთისაგან უნდა გაიმიჯნოს საწარმოს პარტნიორის უფლება-მოვალეობები და საწარმოს დირექტორის უფლება-მოვალეობები, რადგან ისეთ ვითარებაში, როგორც ეს მოცემულ შემთხვევაშია, მარტოოდენ იმ ფაქტობრივი მოცემულობის გამო, რომ საწარმოს 50%-იანი წილის პარტნიორი, იმავდროულად, საწარმოს დირექტორიცაა, არ განაპირობებს იმას, რომ ერთმანეთში იქნეს აღრეული პარტნიორისა და დირექტორის, რომელიც საწარმოს წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირია, ფუნქციები და სამართლებრივი ვალდებულებები საწარმოს, პარტნიორთა თუ მესამე პირთა წინაშე.

23. 7. მოსარჩელე სარჩელში უთითებს, რომ ე.წ. ბიზნეს-პარტნიორობის შეთანხმების (იხ. 23.4 ქვეპუნქტი) გაფორმების შემდეგ, მოპასუხემ საწარმოში მოითხოვა თანამდებობა, რათა მას ეწარმოებინა საქმიანობა მის მიერვე მოყვანილ ინვესტორებთან. მოსარჩელემ, როგორც თვითონვე აღნიშნავს, იმ იმედით, რომ გამოსწორდებოდა საწარმოს ფინანსური მდგომარეობა, 2014 წლის 30 ივლისს მოპასუხე დანიშნა საწარმოს აღმასრულებელ დირექტორად (იხ. სარჩელი - ტ.1, ს.ფ.2,მე-2 და მე3 ფაქტობრივი გარემოებები). საქმის მასალებშია საწარმოს პარტნიორთა კრების 2014 წლის 22 სექტემბრის გადაწყვეტილება, მაშინ როდესაც მოსარჩელე საწარმოს 100%-იანი წილის მფლობელია, რომლის საფუძველზე საწარმოს დირექტორად დაინიშნა მოპასუხე, მასვე შეეზღუდა საწარმოს ქონების გასხვისებისა და დამფუძნებლის წერილობითი თანხმობის გარეშე, მასთან შეუთანხმებლად, ნებისმიერი გარიგების დადების უფლებამოსილება (იხ. ტ.1, ს.ფ.25, ასევე- ამ განჩინების მე-5 პუნქტი).

23.8. წინამდებარე დავის დაწყებამდე, საწარმოს პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებით, სამეწარმეო რეესტრში ირიცხება ორი პარტნიორი - მოსარჩელე და მოპასუხე თითოეული 50-50%-იანი წილით (იხ. ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან), პარტნიორული წილების ამგვარი გადანაწილების პირობებში, საწარმოს დირექტორია მოპასუხე. საქმის მასალებშია პარტნიორთა კრების 2015 წლის 31 მარტის ოქმი, რომელზედაც განიხილებოდა შემდეგი საკითხები: ა)საწარმოს დირექტორის გათავისუფლება დაკავებული თანამდებობიდან; ბ) პარტნიორის წილის ცვლილების შესახებ; გ) მოსარჩელისათვის დირექტორის უფლებამოსილების მინიჭება. კრების გადაწყვეტილებაში ასახულია, რომ 50-50%-იანი წილის პარტნიორებმა ვერც ერთ საკითხზე ვერ მიიღეს გადაწყვეტილება. საწარმოს 50%-იანი წილის პარტნიორმა (მოსარჩელემ) 2015 წლის 2 აპრილს სარჩელით მიმართა სასამართლოს საწარმოს 50%-იანი წილის მფლობელისა და იმავდროულად დირექტორის (მოპასუხის) წინააღმდეგ.

23.9. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტებისა და მტკიცებულებების საფუძველზე, სასარჩელო მოთხოვნა არ დააკმაყოფილეს იმ დასაბუთებით, რომ მოსარჩელეს არ წარუდგენია იმის დამადასტურებელი არც ერთი მტკიცებულება, რომ მოპასუხის, როგორც საწარმოს დირექტორის, ვალდებულება ინვესტიციების მოზიდვა იყო, ხოლო მისთვის საწარმოს წილის გადაცემა მოპასუხის საქმიანობის ანაზღაურების სახე. საწარმოს 50%-იანი წილის უსასყიდლოდ გადაცემის გარიგება არის ნამდვილი, რადგან ნების გამოვლენის ნამდვილობაზე მოსარჩელეს არ მიუთითებია, ამასთან, მოსარჩელე ერთმანეთისაგან ვერ მიჯნავს, თუ რას და რის საფუძველზე ითხოვს მოპასუხისაგან. ამ უკანასკნელისაგან საწარმოს 50%-იანი წილის დაბრუნების მოთხოვნა იმ დასაბუთებით, რომ მოპასუხემ, როგორც საწარმოს დირექტორმა, სათანადო გულისხმიერებით ვერ განახორციელა თავისი ვალდებულებები, პარტნიორისაგან წილის მოთხოვნის სამართლებრივად ვარგის და დასაბუთებულ პრეტენზიას არ წარმოადგენს, რის გამოც სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. რაც შეეხება პარტნიორთა კრების 2015 წლის 31 მარტის ოქმს, მასში მითითებული საკითხები არ ასახულა სამეწარმეო რეესტრში და წინამდებარე დავის საგანს წარმოადგენს. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმის მასალებშია ასევე პარტნიორთა კრების 2015 წლის 15 აპრილის ოქმი (იხ. ტ.1, ს.ფ. 245-252), რომელიც სარჩელში, რომელიც ამ კრების ჩატარებამდეა შეტანილი, ცხადია, ვერ აისახებოდა, თუმცა, მის შესახებ სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში არ არის მითითებული, შესაბამისად, ვინაიდან საკასაციო სასამართლო სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტებით ხელმძღვანელობს (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), ამასთან, ამ ოქმზე მხარეს სააპელაციო საჩივარშიც არ მიუთითებია, საბოლოო ინსტანციის სასამართლო ვერ იმსჯელებს ამ ოქმის საკითხებზე- პარტნიორის გარიცხვა საწარმოდან და.ა.შ.

24. დამფუძნებლის მეორე სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებით, რომელიც საწარმოს დირექტორის გათავისუფლებას უკავშირდება, საკასაციო სასამართლო უწინარესად იმაზე მიუთითებს, რომ საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლით რეგულირებულია სამეწარმეო საზოგადოების ხელმძღვანელობისა და წარმომადგენლობის საკითხები. ნორმის მე-7 პუნქტი, ასევე, 56-ე მუხლის მე-2 პუნქტი ადგენს ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირსა და საზოგადოებას შორის ურთიერთობის მოწესრიგების სამართლებრივ საფუძვლებს, კერძოდ, ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირთან (პირებთან), ასევე სამეთვალყურეო საბჭოსა და საწარმოს სხვა ორგანოების წევრებთან ურთიერთობები რეგულირდება ამ კანონით, საზოგადოების წესდებითა და მათთან დადებული ხელშეკრულებებით. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკორპორაციო სამართალი ერთმანეთისაგან განასხვავებს საწარმოს დირექტორის დანიშვნასა და მის შრომით თანამდებობაზე გამწესებას. პირის დანიშვნის ცნება მოიაზრებს დირექტორის დანიშვნას მის ორგანულ თანამდებობაზე, რაც ამ აქტის კორპორაციულსამართლებრივ და ცალმხრივ ხასიათზე მიუთითებს. იგი დირექტორის დანიშვნის ფაქტის მარეგისტრირებელი ორგანოს მეშვეობით გასაჯაროებისა და შესაბამისად, დანიშვნაზე უფლებამოსილი პირის ნების სისრულეში მოყვანის საფუძველია. სწორედ რეგისტრაციის მომენტიდან ხდება დირექტორი უფლებამოსილი, განახორციელოს მისთვის მინიჭებული უფლებები, რაც შეეხება შრომით თანამდებობაზე გამწესების აქტს, იგი წარმოადგენს იურიდიულ პირსა და დირექტორს შორის დადებულ ხელშეკრულებას, რომლითაც მხარეებს შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშობა... „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის 7 ¹ მუხლი აზუსტებს დირექტორის უფლებამოსილების შეწყვეტის პირობებს, რომლებიც უკავშირდება ამ ნების მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციას და შრომის კოდექსის 38-ე მუხლზე კანონის მითითება არ განაპირობებს მასთან დადებული სახელშეკრულებო შეთანხმების შრომით-სამართლებრივ ხელშეკრულებად მიჩნევას, არამედ, იგი ე.წ სასამსახურო ხელშეკრულებაა, რომელიც მომსახურების ხელშეკრულების ნაირსახეობაა და სავსებით განსხვავდება შრომის სამართლისათვის დამახასიათებელი პრინციპებისაგან (საკორპორაციო სამართლის მიზნებისათვის საწარმოს ხელმძღვანელობა/წარმომადგენლობა ორმხრივი სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში მიღწეული შეთანხმებაა, რომლის ერთი მხარე _ მომსახურების გამწევი ვალდებულია, გაწიოს შეპირებული მომსახურება, ხოლო მეორე მხარე - _ გადაიხადოს საზღაური. ამ ტიპის შეთანხმება დამყარებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე და უფლებით აღჭურვილ პირს, ფიდუციური ვალდებულების ფარგლებში, აძლევს სრულ დამოუკიდებლობას, იურიდიული პირის სახელითა და ხარჯზე განახორციელოს ყველა ის მოქმედება, რაც წესდებით გათვალისწინებული მიზნის მიღწევას შეუწყობს ხელს... საწარმოს დირექტორთან დადებული ვალდებულებით-სამართლებრივი აქტის შეწყვეტის მარეგულირებელი ნორმა სამოქალაქო კოდექსში უნდა იქნას მოძიებული... მეწარმე სუბიექტის ხელმძღვანელობითი/წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების სამოქალაქო მხარე ყველაზე ახლოს დავალების ხელშეკრულებასთან დგას, რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლის თანახმად, დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დავალება იმ ხელშეკრულებათა რიცხვს მიეკუთვნება, რომელიც დაკავშირებულია სამუშაოს შესრულებასთან, მისი საგანია რწმუნებული პირის მიერ ერთი ან რამდენიმე იმგვარი მოქმედების შესრულება, რომელიც იწვევს ამა თუ იმ შედეგის დადგომას და, როგორც წესი, ეფუძნება ურთიერთნდობას, რწმუნებულის ვალდებულებას წარმოადგენს დავალებული მოქმედების მმართველის გულისხმიერებით წარმოება და მიღწეული შედეგის ადრესატი ხდება წარმოდგენილი პირი. საგულისხმოა, რომ დავალების ხელშეკრულების ვადასთან მიმართებით სამოქალაქო კოდექსი რაიმე მოწესრიგებას არ ითვალისწინებს, არამედ, მისი განსაზღვრა მხარეთა შეთანხმებაზეა დამოკიდებული, ამასთანავე, 710-ე მუხლის ძალით, დავალება შეიძლება იყოს სასყიდლიანი, ხოლო, ამავე კოდექსის 720-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დავალების ხელშეკრულების შეწყვეტა მხარეებს შეუძლიათ ნებისმიერ დროს. შეთანხმება ამ უფლებაზე უარის შესახებ ბათილია. მითითებულ ნორმათა ანალიზის საფუძველზე შეიძლება დავასკვნათ, რომ სამეწარმეო იურიდიულ პირს შეუძლია, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე, ნებისმიერ დროს, შეწყვიტოს ხელშეკრულება ხელმძღვანელთან და გამოვლენილი ნება მესამე პირების მიმართ ნამდვილი ხდება მისი მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის მომენტიდან (იხ. სუსგ # ას- 319-302-2017, 28.07.2017წ; შდრ. #ას-18-884-20116, 10.07.2017წ; #ას-225-214-2017, 16.06.2017წ.).

24.1. განსახილველი დავის პროცესუალური მოწინააღმდეგეები, როგორც უკვე აღინიშნა საწარმოს 50%-50%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორები არიან, ხოლო მათგან მოპასუხე იმავდროულად საწარმოს დირექტორიცაა. დირექტორთან სასამსახურო ხელშეკრულების ნებისმიერ დროს შეწყვეტის თაობაზე არსებობს საკასაციო სასამართლოს მიერ მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკა (იხ. წინამდებარე განჩინების 24-ე პუნქტი), თუმცა, განსახილველ შემთხვევაში, პარტნიორთა კრებამ ვერ მიიღო გადაწყვეტილება საწარმოს დირექტორთან სასამსახურო ხელშეკრულების შეწყვეტაზე იმის გამო, რომ 50%-იანი წილის მფლობელმა პარტნიორმა (რომელიც იმავდროულად დირექტორია და დავაში მოპასუხის საპროცესო სტატუსი აქვს) არ დაუჭირა მხარი ამ საკითხს (იხ. ასევე ამ განჩინების 23.6 ქვეპუნქტი).

24.2. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეს უნდა ემტკიცებინა, რომ საწარმოს დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლება უკავშირდება იმას, რომ დირექტორი კომპანიის საუკეთესო ინტერესებს უგულებელყოფდა, არ ზრუნავდა საწარმოზე ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, მის მიერ განხორციელებული ქმედებები არახელსაყრელი და ზიანის მომტანია საზოგადოებისათვის.

24.3. ასეთ ვითარებაში, სასამართლოს შესაფასებელი გახდებოდა კერძო სამართლის იურიდიული პირის (შპს) დირექტორის, როგორც კომპანიის ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის, საქმიანობის სამართლებრივი ასპექტები საწარმოს ინტერესებთან მიმართებით. სპეციალური კანონის 47-ე მუხლის თანახმად, საწარმოს პარტნიორები მმართველობით უფლებამოსილებას ახორციელებენ პარტნიორთა საერთო კრების მეშვეობით. პარტნიორთა კრება განსაზღვრავს საწარმოს ძირითად მიმართულებებსა და ზოგადად, საქმიანობის პოლიტიკას. ხოლო დირექტორი არის პარტნიორთა მიერ შემუშავებული ძირითადი მიმართულებებისა და პოლიტიკის განმახორციელებელი. დირექტორის კომპეტენცია და პასუხისმგებლობის მოცულობა განისაზღვრება სპეციალური კანონით ან/და საწარმოს წესდებით. სპეციალური კანონის მე-9 მუხლის შესაბამისად ხელმძღვანელობის უფლება შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში აქვთ დირექტორებს, თუ წესდებით (პარტნიორთა შეთანხმებით) სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. დირექტორები საზოგადოების საქმეებს უნდა გაუძღვნენ კეთილსინდისიერად; კერძოდ, ზრუნავდნენ ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, და მოქმედებდნენ იმ რწმენით, რომ მათი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის. თუ ისინი არ შეასრულებენ ამ მოვალეობას, საზოგადოების წინაშე წარმოშობილი ზიანისთვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად, მთელი თავისი ქონებით, პირდაპირ და უშუალოდ. ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირთან (პირებთან), ასევე სამეთვალყურეო საბჭოსა და საწარმოს სხვა ორგანოების წევრებთან ურთიერთობები რეგულირდება ამ კანონით, საზოგადოების წესდებითა და მათთან დადებული ხელშეკრულებებით. სწორედ დირექტორის უნარ-ჩვევებსა და კეთილსინდისიერებაზეა დამოკიდებული საწარმოს განვითარება. ამ რისკის საკომპენსაციოდ კი, პარტნიორებს უფლება აქვთ გაათავისუფლონ დირექტორი დაკავებული თანამდებობიდან (შდრ. სუსგ #ას-23-23-2016, 09.03.2016 წ.).

24.4. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში აღნიშნა, რომ კომპანიის მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასების მნიშვნელოვანი კრიტერიუმია მათი მხრიდან კომპანიის ოპერაციების ისე დაგეგმვისა და განხორციელების უნარი, რომ მიღწეულ იქნეს მაქსიმალური საგადასახადო ოპტიმიზაცია. საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ ზრუნვის მოვალეობა მოითხოვს დირექტორისაგან მიიღოს ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც გამოიწვევს კომპანიის მოგების გაზრდას. აღნიშნული გადაწყვეტილებები შეიძლება იყოს მაღალი რისკის მატარებელიც და მცდარიც, თუმცა, „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის“ პრეზუმფციიდან გამომდინარე, თუ ხელმძღვანელი კეთილგონიერების ფარგლებში მოქმედებს იმ რწმენით, რომ მისი გადაწყვეტილება მიღებულია საზოგადოების საუკეთესო ინტერესების დაცვის მიზნით და ამ გადაწყვეტილების მიღებისას იგი ინფორმირებული იყო იმ ზომით, რაც მას, მოცემულ ვითარებაში საკმარისად მიაჩნდა, ამ გადაწყვეტილების შედეგებისათვის კომპანიის დირექტორი დაცულია პირადი პასუხისმგებლობისაგან (შდრ.სუსგ № #ას-1158-1104-2014, 06 მაისი, 2015 წელი; #ას-1307-1245-2014, 06 მაისი, 2015 წელი).

24.5. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დერივატიული სარჩელის განხილვისას, მტკიცების თვალსაზრისით, მოსარჩელის ვალდებულებას წარმოადგენს ზიანის არსებობის ფაქტის დამტკიცება, მან უნდა მიუთითოს და წარადგინოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს საწარმოს მატერიალური დანაკლისის ფაქტს, რომელიც დირექტორის ბრალეული ქმედების შედეგია, ხოლო საწარმოს ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირი ვალდებულია, გააქარწყლოს ეს გარემოება იმგვარად, რომ იგი კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად ასრულებდა დაკისრებულ მოვალეობებს და თუნდაც მატერიალური დანაკლისის არსებობის შემთხვევაში, ეს მდგომარეობა არ არის დირექტორის ბრალეული ქმედების შედეგი.

24.6. ზემოთ მოხმობილი სამართლებრივი ნორმების, სასამართლო პრაქტიკისა და საქმეში მოცემული გარემოებების შეფასების შედეგად საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ უნდა არსებობდეს პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება საწარმოს დირექტორის გათავისუფლების თაობაზე, რაც უნდა აისახოს შესაბამისი ცვლილების სახით სამეწარმეო რეესტრში და ასეთ დროს სასამართლოსადმი მიმართვა არაა საჭირო; ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ პარტნიორთა კრებაზე გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია, რადგან მოპასუხე - 50%-იანი წილის პარტნიორი - იმავდროულად საწარმოს დირექტორია და სათანადო გულისხმიერებითა და მზრუნველობით არ ეკიდება საწარმოს ინტერესებს, რაც მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებია, ამ უკანასკნელმა (მოსარჩელემ) საწარმოს სასარგებლოდ უნდა წარმართოს უფლების სასამართლო წესით დაცვა და დააყენოს მოთხოვნა არა საკუთარი, არამედ-საწარმოს სახელით, რაც დამაჯერებელი და სამართლებრივად წონადი არგუმენტებით უნდა იყოს გამყარებული. მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტების საფუძველზე, აღრეულია მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი გარემოებები საწარმოს 50%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორის, რომელიც იმავდროულად საწარმოს დირექტორია, წინააღმდეგ. ამის გამო კასატორის სარჩელის მეორე მოთხოვნაც წარუმატებელია და მართებულია მის დაკმაყოფილებაზე უარი.

25. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორმა ვერ შეძლო დამაჯერებელი და სამართლებრივად წონადი არგუმენტების წარდგენა, რაც სასამართლოს დაარწმუნებდა საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობის წინაპირობის არსებობაში. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს დასაბუთებული პრეტენზია, საკასაციო განაცხადის სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებად ცნობისათვის, რაც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობის უარყოფისა და სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების საფუძველია.

26. სსსკ-ის 401.4-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი.გ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ი.გ–ძეს (პ/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე რ.გ–ძის (პ/ნ .....) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის (საგადახდო დავალება N12945769, გადახდის თარიღი 2017 წლის 3 აპრილი), 70% – 210 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე