საქმე№ას-1123-2018 12 ნოემბერი, 2018 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე,
ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – გ.ყ. (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს ''ჯ.ლ. და ტ." (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 3 თებერვლის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. გ.ყ. (შემდეგში: მოსარჩელე, დასაქმებული, აპელანტი ან კასატორი), 2013 წლის 1 თებერვლიდან, შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე მუშაობდა შპს ,,ტ.კ.ტ–ში“ (შემდეგში: მოპასუხე, დამსაქმებელი, კომპანია ან მოწინააღმდეგე მხარე) ჯერ ლოგისტიკის (სბეში) ფოთის სამსახურის უფროსის პოზიციაზე, შემდეგ - სატრანსპორტო კომპანიებთან ურთიერთობის მენეჯერის პოზიციაზე, ხოლო 2013 წლის 21 ოქტომბრიდან, განუსაზღვრელი ვადით, დირექტორის მოადგილის თანამდებობა დაიკავა საკონტეინერო პარკის მართვის საკითხებში. დასაქმებულის ყოველთვიური შრომითი ანაზღაურება 3500 ლარს შეადგენდა (იხ. ტ.1, ს.ფ. 34-35; 36; 37).
2. კომპანიაში 2014 წლის 16 სექტემბრის N შიდა-039 ბრძანების საფუძველზე, რეორგანიზაცია გამოცხადდა (იხ.ტ.1, ს.ფ. 39).
3. დამსაქმებელმა, 2014 წლის 21 სექტემბერს, წერილობით გააფრთხილა მოსარჩელე სამსახურიდან მოსალოდნელი გათავისუფლების შესახებ (იხ.ტ.1, ს.ფ. 41).
4. კომპანიის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლის 2014 წლის 26 სექტემბრის N შრ ბრძანებით, მოსარჩელესთან, შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა და იგი დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლდა საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში: სშკ) 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის და 38-ე მუხლის მეორე პუნქტის შესაბამისად (იხ.ტ.1, ს.ფ. 42).
5. მოსარჩელეს მიღებული აქვს სშკ-ის 38-ე მუხლით გათვალისწინებული კომპენსაცია, ორი თვის შრომის ანაზღაურება, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის გამო (იხ.ტ.1, ს.ფ. 149).
6. დამსაქმებელმა კომპანიამ, 2016 წლის 27 დეკემბერს, შეიცვალა სახელწოდება და გახდა შპს ,,ჯ.ლ. და ტ–ბი“ (იხ.ტ.2, ს.ფ. 133-134).
7. სარჩელის საფუძვლები
7.1 დასაქმებულმა 2014 წლის 4 ნოემბერს სარჩელი აღძრა დამსაქმებლის წინააღმდეგ და მოითხოვა 2014 წლის 26 სექტემბრის Nშრ ბრძანების ბათილად ცნობა, თანამდებობაზე აღდგენა, 2014 წლის 26 სექტემბრიდან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე განაცდურის ანაზღაურება, ყოველთვიური ხელფასის - 3500 ლარის გათვალისწინებით (იხ. სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტება, ტ.2, ს.ფ 88; 136-137).
7.2 მოსარჩელემ წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში ასახულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითა და დამატებით განმარტა, რომ როგორც დირექტორის მოადგილე ფლობს საწარმოს ეკონომიკური მდგომარეობის შესახებ სრულ ინფორმაციას, რომლის თანახმადაც, კომპანიას მძიმე ფინანსური მდგომარეობა არ ჰქონია.
7.3 მოსარჩელის მტკიცებით, დამსაქმებლისა და მისი კოლეგების გათავისუფლების შემდეგ, კომპანიამ ახალი საშტატო განრიგი დაამტკიცა, რომელიც მანამდე არსებულთან შედარებით გაცილებით მეტ საშტატო ერთეულს მოიცავს. ამასთან, რეორგანიზაციის შემდეგ, კერძოდ, 2014 წლის 13-18 ოქტომბერს, მოპასუხე კომპანიის თანამშრომლები მივლინებაში იმყოფებოდნენ თურქეთში, ქალაქ სტამბოლში, ,,F-ს“ მსოფლიო კონგრესზე, სადაც კომპანიის საგამოფენო სტენდი იყო მოწყობილი. გამოფენაში მონაწილეობისთვის 29 339,35 ლარი დაიხარჯა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ საწარმო, რომელსაც შეუძლია გამოფენაში მონაწილეობისთვის ამდენი დანახარჯის გაწევა, მძიმე ეკონომიკურ მდგომარეობაში არ იმყოფება.
7.4 დასაქმებულის მტკიცებით, დამსაქმებლმა რეორგანიზაცია არასასურველი კადრების სამსახურიდან გათავისუფლებისთვის გამოიყენა.
7.5 მოსარჩელის განმარტებით, მის ფუნქცია-მოვალეობებში არა მხოლოდ უშუალოდ დამსაქმებლის ბალანსზე რიცხული კონტეინერების, არამედ სს ,,ს.რ–ის" (შემდეგში: სააქციო საზოგადოება) ბალანსზე არსებული კონტეინერების მართვაც შედიოდა. კომპანიას, 2009 წლიდან 2013 წლის ნოემბრის თვემდე, საკუთარი არც ერთი კონტეინერი ბალანსზე არ გააჩნდა, მაგრამ საკონტეინერო გადაზიდვებს ახორციელებდა ისევე, როგორც დღეს, ანუ კომპანიის საკუთარი საკონტეინერო პარკის არსებობა არც ადრე და არც ამჟამად არ განსაზღვრავს მის ძირითად საქმიანობას.
7.6 დასაქმებულის განმარტებით, მოპასუხე კომპანიის საქმიანობის მთავარი საგანი, მისი დაარსებიდან დღემდე საკონტეინერო ტერმინალების მართვა, სარკინიგზო ტვირთების გადაზიდვა და საკონტეინერო ტერმინალების ფუნქციონირებასთან დაკავშირებული სხვა საქმიანობაა. შესაბამისად, კომპანიისთვის როგორც სამეწარმეო სუბიექტისთვის, საკუთარი საქმიანობისთვის, საჭიროა იმ ფუნქცია-მოვალეობების შემსრულებლის შტატი, რომელსაც დამსაქმებელი განუსაზღვრელი ვადით იკავებდა.
7.7 მოსარჩელის განმარტებით, სასამართლომ უნდა შეაფასოს სწორედ ის გარემოება, დამსაქმებლის გათავისუფლებისას არსებობდა თუ არა მისი სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერი და დასაბუთებული საფუძველი.
8. მოპასუხის შესაგებელი
8.1 მოპასუხემ წერილობით წარდგენილი შესაგებელით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ კომპანიაში საშტატო ერთეულები გაუქმდა, რაც პირდაპირ უკავშირდება სახელფასო ფონდის შემცირებას.
8.2 შემოსავლებიდან გამომდინარე, კომპანია მოქმედ საშტატო ერთეულებს ვერ აფინანსებდა. კომპანიის შემოსავლები შემცირდა, რამაც ფინანსურ სტაბილურობას საფრთხე შეუქმნა.
8.3 მოპასუხის განმარტებით, დამსაქმებელი, დასაქმებულის დირექტორის მოადგილედ საკონტეინერო პარკის მართვის საკითხებში დანიშვნისას, საკონტეინერო პარკის შექმნას ისახავდა მიზნად. მიუხედავად მცდელობისა, კომპანიის ამ ბიზნესხედვამ არ გაამართლა.
8.4 დამსაქმებლის განმარტებით, 2013 წლის ნოემბრიდან 2014 წლის სექტემბრამდე მხოლოდ ერთხელ გადაზიდა 20-ფუტიანი კონტეინერი, საიდანაც კომპანიის სარგებელი მხოლოდ 100 აშშ დოლარი იყო. ფინანსური ანალიზის საფუძველზე დამტკიცდა, რომ აღნიშნული პროფილი წამგებიანი იყო და, სწორედ ამიტომ, მისი 2015 წლის ბიუჯეტიდან ამოღება გადაწყდა. შესაბამისად, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა განაპირობა ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურულმა ცვლილებებმა, რის შესახებაც დასაქმებულისთვის ცნობილი იყო. ამ დროს კომპანიიდან 19 თანამშრომელი გათავისუფლდა.
8.5 დამსაქმებლის განმარტებით, ,,F-ს“ მსოფლიო კონგრესზე კომპანიის წარდგენა მნიშვნელოვანი იყო საქართველოსა და კომპანიის მომავლისათვის. კომპანიამ, კონგრესზე 2 თანამშრომლის მივლენისათვის მინიმალური ხარჯი გაწია.
9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები
9.1 თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 3 თებერვლის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის (დასაქმებულის) სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
9.2 საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლით; საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 54-ე მუხლით; სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტით, მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით; ევროპის სოციალური ქარტიის პირველი მუხლის მეორე პუნქტით; საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-4, 102-ე, 105-ე მუხლებით.
9.3 საქალაქო სასამართლომ, სხვა ფაქტობრივ გარემოებებთან ერთად, დაადგინა, რომ კომპანია, იმ პერიოდში, ზარალის გათვალისწინებით მომგებიანი არ იყო, კერძოდ, 2013 წლის საწარმოს მოგების გადასახადის დეკლარაციის მიხედვით, კომპანიის გამოქვითვების გადამეტება ერთობლივ შემოსავალზე 476378,09 ლარს შეადგენდა, რამაც კომპანიის ფინანსურ სტაბილურობას საფრთხე შეუქმნა, ხოლო, 2014 წლის საწარმოს მოგების გადასახადის დეკლარაციის მიხედვით, კომპანიის გამოქვითვის გადამეტება ერთობლივ შემოსავალზე 942311,46 ლარი იყო, რამაც შემოსავლების კლების შედეგად, კომპანიის პარამატრები მნიშვნელოვნად გააუარესა.
9.4 სასამართლომ აღნიშნა, რომ დამსაქმებელთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა კომპანიაში არსებულმა ეკონომიკურმა და ფინანსურმა სირთულეებმა განაპირობა, აქედან გამომდინარე, სამუშაო ძალის შემცირება აუცილებელი გახდა, ამასთან, საკუთარი საკონტეინერო პარკის შექმნის იდეამ არ გაამართლა, 19 თანამშრომელი გათავისუფლდა.
9.5 სასამართლოს განმარტებით, 2013 წლის ოქტომბრის მონაცემებით, კომპანიას დირექტორის პირველი მოადგილე ჰყავდა, მოადგილე ლოგისტიკის დარგში და მოადგილე საკონტეინერო პარკის მართვის საკითხებში (დამსაქმებელი), 2016 წლის მონაცემებით კი, კომპანიას მხოლოდ ერთი დირექტორის მოადგილე ჰყავს.
9.6 სასამართლოს შეფასებით, დამსაქმებელმა (კომპანიამ) დაამტკიცა, რომ 2013-2014 წლებში კომპანიის შემოსავლები იკლებდა, რის შედეგადაც ვითარება მნიშვნელოვნად გაუარესდა, კერძოდ, მოგება ბრუნვასთან შესაბამისი არ იყო. მზარდი ფინანსური ზარალის თავიდან ასაცილებლად/შესაჩერებლად კომპანია ორგანიზაციულ-საკადრო ცვლილებების აუცილებლობის წინაშე დადგა.
9.7 საქალაქო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ, მიუხედავად მცდელობისა, კომპანიამ საქმიანობა - საკუთარი საკონტეინერო პარკის შექმნა და განვითარება ვერ შეძლო, რამაც მის სამომავლო გეგმებზე იმოქმედა.
9.8 სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა, დამსაქმებელ კომპანიაში გამოცხადებული რეორგანიზაციის შედეგად, 2014 წლის 22 სექტებრიდან 2014 წლის 12 დეკემბრამდე პერიოდში, კომპანიის არაერთი თანამშრომლის გათავისუფლების შესახებ და განმარტა, რომ დამსაქმებელმა საკმარისად მყარი და დამაჯერებელი მტკიცებულებები წარადგინა რეორგანიზაციის შედეგად მუშაკთა რიცხოვნობის შემცირების აუცილებლობის დასადასტურებლად და შეძლო სადავო ბრძანების კანონიერების დასაბუთება.
10. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები
10.1 თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 28 ივლისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ (დასაქმებულმა), მოითხოვა აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილება.
10.2 აპელანტმა სადავოდ გახადა საქალაქო სასამართლოს მიერ წინამდებარე განჩინების 9.3 ქვეპუნქტში დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება და განმარტა, რომ 2013-2014 წლების საწარმოს მოგების გადასახადის დეკლარაციების თანახმად, საწინააღმდეგო დასტურდება, კერძოდ, 2013 წლის დეკლარაციის მიხედვით, გამოქვითვების გადამეტება ერთობლივ შემოსავალზე 942311,46 ლარია, ხოლო 2014 წლის დეკლარაციით 476378,09 ლარი. აპელანტის მითითებით, აღნიშნული გარემოებები ცხადყოფს, რომ თანამდებობიდან მისი გათავისუფლების პერიოდში კომპანია მძიმე ეკონომიკურ კრიზისს არ განიცდიდა.
10.3 აპელანტის მტკიცებით, კომპანია 2014 წლიდან დღემდე ბაზარზე თავის საქმიანობას გაზრდილი საშტატო ერთეულით და, არაერთი შტატგარეშე თანამშრომლის მეშვეობით, აქტიურად აგრძელებს.
10.4 აპელანტის განმარტებით, ვინაიდან კომპანიის საქმიანობის ძირითად მიმართულებას საკონტეინერო პარკის მართვა წარმოადგენს, იმ ფუნქცია- მოვალეობების შესრულება, რასაც საკონტეინერო პარკის მართვის საკითხებში დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე მუშაობის პერიოდში ასრულებდა, კომპანიის გამართულად საქმიანობისთვის სასიცოცხლო მნიშვნელობის საკითხია, შესაბამისად, დირექტორის მოადგილე, რომელიც დარგობრივი დაზუსტების გარეშე განაგრძობს კომპანიაში საქმიანობას, სწორედ იმ უფლებამოსილებას ახორცილებს, რასაც თავად შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტამდე ასრულებდა.
10.5 აპელანტი, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მიიჩნევს, რომ მისი თანამდებობა არ გაუქმებულა და იმავე ფუნქციის შტატი კვლავ არსებობს კომპანიაში.
11. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები
11.1 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 მაისის განჩინებით, დამსაქმებლის (მოპასუხის) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
11.2 სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა და გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები (სსსკ-ის 390.-3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).
11.3 სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, პირველ რიგში, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. ამ საკითხის გარკვევა კი, შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე დამსაქმებლის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად.
11.4 სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დამსაქმებელთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების კანონიერების შემოწმებისათვის, არსებითი მნიშვნელობა აქვს დადგინდეს, ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდიდა სამუშაო ძალის შემცირებას, რაც, თავის მხრივ, 2014 წლის 26 სექტემბრის ბრძანებას დაედო საფუძვლად.
11.5 სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტზე, რომ საკონტეინერო პარკის მართვის საკითხებში დირექტორის მოადგილის თანამდებობა, ახლად შექმნილ თანამდებობას წარმოადგენდა.
11.6 სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, ამ პოზიციის საშტატო განრიგში დადგენა განაპირობა კომპანიის მიერ საკუთარი საკონტეინერო პარკის შექმნისა და მისი შემდგომი განვითარების მიზანშეწონილობამ. იმის გათვალისწინებით, რომ საკუთარი საკონტეინერო პარკის შექმნისა და განვითარების შესახებ ეს მიმართულება კომპანიამ წარუმატებლად მიიჩნია, შესაბამისი სტრუქტურული ცვლილებების შესახებ მიიღო გადაწყვეტილება.
11.7 სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტზეც, რომ 2014 წლის 16 სექტემბრის ბრძანებით, კომპანიაში გამოცხადებული რეორგანიზაციის შედეგად, გარდა მოსარჩელისა, კომპანიიდან სხვა არაერთი თანამშრომელი გათავისუფლდა, მათ შორის - მთავარი სპეციალისტი, საკონტეინერო პარკის მართვის საკითხებში.
11.8 სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ 2014 წლის 25 დეკემბრის ბრძანებით საკონტეინერო პარკის მართვის სპეციალისტის თანამდებობა საერთოდ გაუქმდა და თანამდებობიდან მოსარჩელის გათავისუფლების შემდეგ კომპანიაში საკონტეინერო პარკის მართვის საკითხებში დირექტორის მოადგილის ან/და ამ მიმართულებით ხელმძღვანელი პირის თანამდებობის შექმნა აღარც გამხდარა საჭირო.
11.9 სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა, უდავო ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომლის თანახმადაც, მოსარჩელის საკონტეინერო პარკის მართვის საკითხებში დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე მუშაობისას, მხოლოდ ერთი 20-ტონიანი კონტეინერი გადაიზიდა; ამასთან კომპანია იმ პერიოდისათვის მხოლოდ 5 კონტეინერს ფლობდა. სასამართლომ, აქედან გამომდინარე, აღნიშნა, რომ კომპანიამ წესდებით გათვალისწინებული საქმიანობის განხორციელებისთვის, საკონტეინერო პარკის მართვის საკითხებში დირექტორის მოადგილის თანამდებობის არსებობის აუცილებლობა გაუმართლებლად მიიჩნია.
11.10 სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ კომპანიის წესდების მიხედვით, საზოგადოების საქმიანობის მთავარი საგანია საკონტეინერო ტერმინალების მართვა, სარკინიგზო ტვირთების გადაზიდვა და საკონტეინერო ტერმინალების ფუნქციონირებასთან დაკავშირებული სხვა საქმიანობა.
11.11 სააპელაციო სასამართლომ, მიუხედავად იმისა, რომ დაადგინა ფაქტი საკონტეინერო პარკის მართვის საკითხებში დირექტორის მოადგილის ფუნქციების სხვადასხვა თანამდებობაზე გადანაწილების შესახებ, დაასკვნა, რომ საზოგადოებაში იმ ფუნქციების კვლავ არსებობა, რომელსაც საკონტეინერო პარკის მართვის საკითხებში დირექტორის მოადგილე ასრულებდა, სასარჩელო მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად საკმარის საფუძველს არ წარმოადგენდა.
11.12 სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, კომპანიამ მიზანშეწონილად არ მიიჩნია, საწარმოს საქმიანობისათვის საკონტეინერო პარკის მართვის მიმართულებით, ცალკე სპეციალური თანამდებობის, საშტატო ერთეულის გამოყოფა და ისევე როგორც, ამ თანამდებობის შემოღებამდე, ეს ფუნქცია მოვალეობები სხვა თანამშრომლებს გადაუნაწილდა.
11.13 სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამეწარმეო სუბიექტს საკუთარი მიზნები აქვს და მოგებაზეა ორიენტირებული, აქედან გამომდინარე, საკუთარი მიზნის მისაღწევად საწარმოს საკუთრებითი წესრიგის მართლზომიერი მართვა შეუძლია, რომლის ერთ-ერთ კომპონენტს შესაბამისი თანამდებობის შექმნა/გაუქმება და საჭირო მუშა-მოსამსახურეთა არჩევის უფლება წარმოადგენს.
11.14 სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა იმ სტრუქტურულმა ცვლილებამ გამოიწვია, რომლის აუცილებლობის წინაშეც დამსაქმებელი დადგა.
12. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები
12.1 დასაქმებულმა (მოსარჩელემ) საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 მაისის განჩინება, და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.
12.2 კასატორი დავობს წინამდებარე განჩინების 11.11 ქვეპუნქტში მითითებულ სასამართლოსეულ მსჯელობაზე და განმარტავს, რომ აღნიშნული მიდგომა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკას ეწინააღმდეგება, კერძოდ, ერთ-ერთ საქმეზე (იხ. Nას-999-960-2016), საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ,,საშტატო ერთეული გაუქმებულად ითვლება, როცა ფუნქციური დატვირთვით აღარ არსებობს ამგვარი შტატი, რომ ახალი საშტატო ერთეულით განისაზღვრა სხვა უფლება-მოვალეობები, რომ ამგვარი საშტატო ერთეულის დასაკავებლად სხვა კრიტერიუმები უნდა იქნას დაკმაყოფილებული პირის მიერ, ხოლო ის გარემოება, რომ პირის მიერ დაკავებული თანამდებობა ამგვარი სახელწოდებით აღარ არსებობს, არ წარმოადგენს საფუძველს ვარაუდისთვის, რომ ფუნქციურად სხვა საშტატო ერთეული, რომელიც რეორგანიზაციის შემდგომ ჩამოყალიბდა მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს სტრუქტურაში, იმავე სახის უფლება-მოვალეობებით არ არის აღჭურვილი“.
12.3 კასატორმა ყურადღება გაამახვილა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებაზე (იხ. Nას-646-612.2015 23.07.2015წ), რომლის თანახმადაც, სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ცვლილებები უნდა განხორციელდეს შრომითი ხელშეკრულების დადების შემდეგ. სხვაგავრად, თუ დამსაქმებელი შრომით ხელშეკრულებას დებს და ამ ურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულებებს კისრულობს, საწარმოში მიმდინარე ცვლილებების ფონზე, ივარაუდება, რომ ის შესაბამის სამართლებრივ შედეგს აცნობიერებს და, მიუხედავად ამისა, საჭიროდ მიაჩნია პირის დასაქმება.
12.4 კასატორის შეფასებით, კომპანიამ არათანმიმდევრულად და განუჭვრეტლად, დასაქმებულის კონსტიტუციითა და საერთაშორისო აქტებით გარანტირებული შრომის უფლება შელახა.
12.5 კასატორის განმარტებით, საწარმოს 2013 წლის მოგების დეკლარაციით ირკვევა, რომ კომპანიას იმ პერიოდში გარკვეული ფინანსური ვალდებულებები ჰქონდა, თუმცა დამსაქმებელმა აღნიშნული საშტატო ერთეული შექმნა და თანამდებობაზე დასაქმებული განუსაზღველი ვადით დანიშნა, ხოლო ერთი წლის შემდეგ, როდესაც საწარმოს ვითარება გაცილებით გაუმჯობესდა, რეორგანიზაციისა და საწარმოში მძიმე ფინანსური მდგომარეობის მოტივით მოსარჩელის სამსხურიდან გათავისუფლება, დაუსაბუთებელია.
12.6 კასატორის მტკიცებით, მოცემულ შემთხვევაში, მოგების დეკლარაციებით დასტურდება, რომ საწარმო, დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების დროს გაცილებით მომგებიანი იყო, ვიდრე 2013 წელს, როცა აღნიშნული შტატი შეიქმნა და და მოსარჩელე განუსაზღვრელი ვადით დაინიშნა.
12.7 კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა მოგების გადასახადის დეკლარაციებზე, რომლის მიხედვითაც, 2013 წლის დეკლარაციის მიხედვით, გამოქვითვების გადამეტება ერთობლივ შემოსავალზე 942311.46 ლარია, ხოლო 2014 წლის მიხედვით - 476378.09 ლარი.
12.8 კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს უნდა შეეფასებინა, არსებობდა თუ არა კომპანიაში მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობა და გაუარესდა თუ არა მოსარჩელის თანამდებობაზე უვადოდ დანიშვნის შემდეგ.
12.9 დასაქმებულმა სადავოდ გახადა წინამდებარე განჩინების 11.6 ქვეპუნქტში ასახული სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა და განმარტა, რომ წერილობით დასაბუთებაში დამსაქმებელი მიუთითებდა არა კომპანიის ბიზნესგეგმის წარუმატებლობაზე, არამედ, კომპანიის მძიმე ეკონომიკურ მდგომარეობაზე.
12.10 კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა ადასტურებს, რომ თანამდებობა, რომელსაც დამსაქმებელი იკავებდა ფუნქციურად არ გაუქმებულა და იმავე ფუნქცია-მოვალეობების საშტატო ერთეული დღემდე არსებობს, თუმცა, მიუხედავად ამისა, სასამართლომ მაინც მართლზომიერად მიიჩნია, დამსაქმებლის სამსახურიდან გათავისუფლება.
12.11 კასატორის განმარტებით, თუ კომპანიას დროებითი ბიზნესგეგმა ჰქონდა, რომლის განვითარებაც გარკვეულ გარემოებებზე იყო დამოკიდებული, გაუგებარია, 2013 წელს კომპანიამ დამსაქმებელი განუსაზღვრელი ვადით რატომ დანიშნა. ამასთან, უფრო ლოგიკური იქნებოდა, მოსარჩელე თანამდებობაზე კონკრეტული ვადით დანიშნულიყო, რაც მოსარჩელეს შრომითი ურთიერთობის დასაწყისშივე ცალსახად განემარტებოდა.
12.12 კასატორი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება/გადაწყვეტილებაზე მითითებით (იხ. საქმე Nას-1056-996-2015, 15.12.2015წ; Nას 761-720-2015, 15.12.2015წ.), ყურადღებას ამახვილებს მტკიცების ტვირთზე და განმარტავს, რომ მოპასუხე ვალდებული იყო, მოსარჩელის საშტატო ერთეულის გაუქმების კანონიერების საკითხი სათანადო მტკიცებულებებით დაედასტურებინა, თუმცა მან, თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება ვერ უზრუნველყო, რომლითაც დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერებას დაადასტურებდა.
12.13 კასატორის განმარტებით, სასამართლოში არსებული პრაქტიკით, განსხვავებულად წესრიგდება დირექტორისა და დირექტორის მოადგილის სახელშეკრულებო ურთიერთობა კომპანიასთან.
12.14 კასატორმა მიუთითა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე (საქმე N2/20472-14) რეორგანიზაციასა და დასაქმებულის სოციალური უფლებების შესახებ (იხ. საკასაციო საჩივარი - ტ. 3, ს.ფ 155).
12.15 კასატორის შეფასებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტი.
12.16 კასატორის განმარტებით, სასამართლომ სშკ-ის 38 მუხლის მე-8 ნაწილი არასწორად განმარტა, კერძოდ, აღნიშნული ნორმა იძლევა არა დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში ერთ-ერთი გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის სამართლებრივ შედეგებს იმპერატიულად ადგენს. მათ შორის, პირველი ადგილი პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის ვალდებულებას უკავია. რაც შეეხება დავის გადაწყვეტის ალტერნატიულ შესაძლებლობას, იგი შეიძლება, გამოიხატებოდეს ტოლფასი სამუშაოთი უზრუნველყოფის ვალდებულების დაკისრებაში, ამგვარი შედეგი დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე დამსაქმებელი დაადასტურებს, რომ უკანონოდ გათავისუფლებული პირის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა შეუძლებელია. რაც შეეხება მესამე ალტერნატივას - კომპენსაციას, აღნიშნული დამსაქმებელს მაშინ დაეკისრება, როდესაც წინა ორი ღონისძიება შეუძლებელია (იხ. სუსგ Nას-461-429-2017წ).
12.17 კასატორის განმარტებით, დასაქმებულის იძულებით მოცდენით მიყენებული ზიანი, სსკ-ის 408-ე და 411-ე მუხლების საფუძველზე, უნდა ანაზღაურდეს.
13. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
13.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 30 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის (დასაქმებულის) საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:
14. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
15. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.
16. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით (იხ. სუსგ-ები # ას-708-662-107, 11.01.2017წ; #ას-506-480-2015, 29.07.2016წ.).
17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:
ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;
ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.
18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).
19. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იმ პრეტენზიებზე არ იმსჯელებს, რომლესაც არსებითი მნიშვნელობა არ აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის.
20. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული.
21. წინამდებარე შემთხვევაში, კასატორის (მოსარჩელის) საკასაციო პრეტენზია უმთავრესად აგებულია იმ მსჯელობაზე, რომ სასამართლომ არასწორად შეაფასა კომპანიის ფინანსური მდგომარეობა და დასაქმებულის გათავისუფლების მართლზომიერება, მით უფრო, როცა მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობა, ფუნქციურად არ გაუქმებულა.
22. საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, დამსაქმებელ ორგანიზაციაში რეორგანიზაციის შედეგად, დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებასთან დაკავშირებით, განმარტოს, რომ, სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს, დამსაქმებლის ვალდებულებაა, დაასაბუთოს რამდენიმე გარემოება, კერძოდ: ა) ის საწარმოო აუცილებლობა, რომელიც შესაძლოა, ლეგიტიმურ მიზანს წარმოადგენდეს რეორგანიზაციისა თუ შტატების შემცირებისათვის; ბ) რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირების ფაქტობრივი განხორციელებისა და მისი კანონთან შესაბამისობის საკითხი – ის ლეგიტიმური მიზანი, რომლის გამოც დამსაქმებელმა ცვლილებები წამოიწყო, მიღწეულ უნდა იქნეს კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით და ამ პროცესში თვალთმაქცურად არ უნდა ჩატარდეს რეორგანიზაცია არასასურველი დაქირავებულების თავიდან მოშორების მიზნით.
23. საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მსჯელობას მტკიცების ტვირთთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, შრომით სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის გადანაწილების სპეციალური სტანდარტი, კერძოდ, „სამართალწარმოებაში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების ორი ძირითადი წესი: ზოგადი წესი, რომელიც სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად ეკისრება თითოეულ მხარეს, და სპეციალური წესი, რომელსაც თავად გამოსაყენებელი მატერიალური ნორმა აწესებს. შრომით-სამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს და ამდენად, უნდა ვიხელმძღვანელოთ მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალური სტანდარტით, რომლის თანახმად, სწორედ დამსაქმებელია ვალდებული ადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა. ამგვარი სტანდარტის გამოყენების ნორმატიულ საფუძველს ქმნის ის, რომ დამსაქმებელს გააჩნია მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები“ (შდრ. სუსგ # ას-483-457-2015, 07.10.2015).
24. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნებს, მტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, საქმის გადასაწყვეტად დადგენილ სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტებსა და მათ სამართლებრივ შეფასებასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ გასაჩივრებული განჩინებით სწორად არის განსაზღვრული დამსაქმებლის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებათა წრე, ასევე, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ მოპასუხე (დამსაქმებელი) ვალდებული იყო, დაედასტურებინა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტის წინაპირობების კუმულაციური არსებობა.
25. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, დამსაქმებელმა დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზება შეძლო, კერძოდ, იმის დადასტურდება, რომ კომპანიის ბიზნესგეგმის ერთ-ერთი ნაწილი საკონტეინერო პარკის შექმნა იყო. კომპანიის დირექტორმა, საკონტეინერო პარკის შექმნის იდეიდან გამომდინარე, მიმართა სააქციო საზოგადოებას, დირექტორის ახალი მოადგილის შტატის დამატების თაობაზე. სააქციო საზოგადეოების, 2013 წლის 16 ოქტომბრის N9/52 დადგენილების საფუძველზე, დამსაქმებელი კომპანიის საშტატო განრიგში ცვლილება შევიდა და კომპანიას საკონტეინერო პარკის მართვის საკითხებში, ერთი საშტატო ერთეული დაემატა, რომლის საფუძველზეც, მოსარჩელე 2013 წლის 21 ოქტომბერს უვადოდ დაინიშნა.
26. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, უდავოა, რომ დასაქმებულის საკონტეინერო მართვის საკითხებში დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე მოსარჩელის მუშაობის პერიოდში, მხოლოდ ერთი 20-ტონიანი კონტეინერი გადაიზიდა და კომპანიის მოგება 100 აშშ დოლარი იყო.
27. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, აღნიშნული თანამდებობის საშტატო განრიგში დადგენა კომპანიის მიერ საკუთარი საკონტეინერო პარკის შექმნისა და მისი შემდგომი განვითარების მიზანშეწონილობამ განაპირობა, თუმცა ეს მიმართულება კომპანიისათვის წარუმატებელი აღმოჩნდა, რამაც კომპანია შეცვალა სტრუქტურულად, რაც არა მარტო მოსარჩელეს, არამედ კომპანიის სხვა თანამშრომლებსაც შეეხოთ.
28. საკასაციო სასამართლო, კომპანიის მოგების გაზრდის შესახებ საკასაციო პრეტენზიაზე, განმარტავს, რომ კომპანიის მოგება კალენდარული წლის განმავლობაში მიღებულ ერთობლივ შემოსავალსა და გასავალს შორის სხვაობაა, რომელიც საქმეში წარმოდგენილი კომპანიის 2013-2014 წლის მოგების გადასახადის დეკლარაციების მიხედვით არ ფიქსირდება.
29. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამეწარმეო სუბიექტი საკუთარი მიზნებით მოგებაზეა ორიენტირებული, მას უფლება აქვს, ახალი საქმიანობა წამოიწყოს და რისკი გაწიოს, რომელიც მის მოგებას გაზრდის, შესაბამისად, კომპანიის საკონტეინერო პარკის შეექმნისა და განვითარების სურვილი და ამ მიმართულებით ხელმძღვანელი პირის შტატის დამატება ბუნებრივი იყო, მით უფრო, როცა კომპანიის წესდების მიხედვით, მის მთავარ საქმიანობას საკონტეინერო ტერმინალების მართვა, სარკინიზო ტვირთების გადაზიდვა და საკონტეინერო ტერმინალების ფუნქციონირებისათვის დაკავშირებული საქმიანობა წარმოადგენს. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, წინამდებარე განჩინების 12.3-12.4, 12.11 ქვეპუნქტებში მითითებული საკასაციო პრეტენზიები, მოცემულ შემთხვევაში, უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია.
30. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ თუნდაც, კომპანიის მოგება სხვა მიმართულებით მომგებიანი ყოფილიყო, აღნიშნული მოსარჩელის გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველი არ უნდა გახდეს, ვინაიდან, იგი კონკრეტულ მიმართულებას ხელმძღვანელობდა, რომელიც კომპანიისათვის წარუმატებელი აღმოჩნდა და სწორედ ამან გამოიწვია სამუშაო ძალის შემცირების განმაპირობებელი ეკონომიკური გარემოებები.
31. საკასაციო სასამართლო საქმეში არსებული და გამოკვლეული მტკიცებულებების საფუძველზე აღნიშნავს, რომ დასაქმებულის გათავისუფლების შემდეგ, კომპანიაში საკონტეინერო პარკის მართვის საკითხებში დირექტორის მოადგილის ან/და ამ მიმართულებით ხელმძღვანელი პირის საშტატო ერთეულის შექმნის საჭიროება არ ყოფილა, ხოლო დანარჩენი ფუნქციები, რომელსაც დამსაქმებელი ასრულებდა, სხვა თანამშრომლებს გადაუნაწილდათ, ისევე, როგორც გაუქმებული შტატის შექმნამდე.
32. საკასაციო სასამართლო, კასატორის წინამდებარე განჩინების 12.13 ქვეპუნქტში მითითებულ პრეტენზიასთან დაკავშირებით, განმარტავს, რომ კომპანიის დირექტორსა და მის მიერ დაქირავებულ მუშაკს შორის შრომითი ურთიერთობა შრომითი კოდექსით წესრიგდება, რაც სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად სწორად შეაფასა.
33. საკასაციო სასამართლო, ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და განმარტავს, რომ დამსაქმებელს ჰქონდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისათვის სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძველი.
34. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის წინამდებარე განჩინების 12.16 ქვეპუნქტში მითითებულ პრეტენზიას და სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილზე მითითებით ,,სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით“, განმარტავს, რომ ნორმა ადგენს დამსაქმებლის ალტერნატიულ ვალდებულებას სამუშაოდან დათხოვნილი დასაქმებულის მიმართ, თუმცა დანაწესის ამოქმედებას უკავშირებს სასამართლოს მიერ დამსაქმებლის იმ გადაწყვეტილების (კონკრეტულ შემთხვევაში – ბრძანების) ბათილად ცნობას, რომლითაც დასაქმებული უკანონოდ გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. შესაბამისად, იმისათვის, რომ დასაქმებულმა მიიღოს კომპენსაცია ან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგეს, უნდა დადგინდეს, რომ მასთან შრომითი ხელშეკრულება არამართლზომიერად შეწყდა.
35. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში დამსაქმებელმა მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერება დაადასტურა, შესაბამისად, სასამართლო დასაქმებულის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენაზე ან/და დამსაქმებლისათვის კომპენსაციის დაკისრებაზე ვერ იმსჯელებდა.
36. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებასი განმარტავს: „სამართლის ფუნქცია იმაში მდგომარეობს, რომ პრობლემები სამართლიანად გადაწყვიტოს და თანაბრად დაიცვას ურთიერთობის მონაწილეთა ინტერესები. რასაკვირველია, თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარების უფლება დაცული უნდა იყოს, მაგრამ ეს არ უნდა ხდებოდეს დასაქმებულთა შრომითი უფლებების შელახვის ხარჯზე. როგორც კონსტიტუციით, ისე საერთაშორისო სამართლის ნორმებით, ასევე დაცულია თითოეული ადამიანის შრომითი უფლებები. მართალია, დამსაქმებელს აქვს მუშაკის სამუშაოდან დათხოვნის უფლება, მაგრამ მან ეს უნდა განახორციელოს იმ წესების მკაცრად დაცვით, რაც განსაზღვრულია კანონმდებლის მიერ. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა შემდეგი: “ნებისმიერი უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელიაუფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას.“ ერთ-ერთ საკასაციო განჩინებაში ასევე აღნიშნულია, რომ „დამსაქმებელს რომ არ მიეცეს „თვითნებობისა და დასაქმებულის სამუშაოდან უსამართლო და უპირობო გათავისუფლების საფუძველი“, უნდა დადგინდეს დასაქმებულის სამუშაოდან დათხოვნის საფუძველი.“ (უზენაესი სასამართლოს განჩინებები №ას-545-513-2012 5.10. 2012წ., №ას-106-101-2014, 2.10. 2014 წელი). იხ. საქმე # ას 893-851-2013 , 7.11.2013) - იხ. სუსგ #ას- 686-652-2015, 28.07.2015წ.
37. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შრომის თავისუფლება არ არის აბსოლიტური ხასიათის კონსტიტუციური უფლება, ამასთან მნიშვნელოვანია, კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე-2 დანაწესი, რომელიც შრომის კონსტიტუციური თავისუფლების მომწესრიგებელი ნორმის ნაწილია „სახელმწიფო ვალდებულია ხელი შეუწყოს თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარებას“, საკასაციო სასამართლო ერთ-ერთ განჩინებაში უთითებს: „გასათვალისწინებელია... საწარმოს მენეჯმენტის მიზნები და სწრაფვა, რათა გონივრულად, სამართლიანად და კანონიერად შეფასდეს საწარმოს გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, მათ შორის, ეკონომიკური მოთხოვნების საფუძველზე, დასაქმებულთან ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლოებმა ძალზედ ფრთხილად და წინდახედულად უნდა იმსჯელონ სასამართლო კონტროლის ფარგლებში, კონკრეტული საწარმოს ბიზნეს გადაწყვეტილებასა და სამეწარმეო პოლიტიკაზე, რათა კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე-2 პუნქტით დადგენილი ვალდებულების - თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარების - ხელშეწყობა მოხდეს“ (იხ. სუსგ # ას-941-891=2015, 29.01.2016წ; შდრ. #ას- 1145-1101-2016, 17.03.2017წ.).
38. ზემოაღნიშნული მსჯელობისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი მყარი პრაქტიკის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ, დასაქმებულებთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა ყოველმხრივ და ობიექტურად გამოიკვლია, შესაბამისად, გადაწყვეტილება გამოიტანა მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების ფარგლებში და შრომითსამართლებრივ დავებზე დადგენილი მტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, რაც გასაჩივრებული განჩინების კანონიერებაზე მიუთითებს.
39. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით.
40. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. გ.ყ–ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: პ. ქათამაძე
ბ. ალავიძე
