№ ას-137-129-2017 18 დეკემბერი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ო." (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.შ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 9 ნოემბრის გადაწყვეტილება და ამავე პალატის 2016 წლის 16 ნოემბრის დამატებითი გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – მოძრავი ნივთის დაბრუნება, ხარჯებისა და ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2015 წლის 17 ნოემბერს მ.შ–ძემ (შემდგომში „მოსარჩელე“) სარჩელით მიმართა სასამართლოს შპს „ო–ის“ (დირექტორი - ი.ა.) (შემდგომში „მოპასუხე“, „მოპასუხე კომპანია“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) მიმართ და მოითხოვა მისი კუთვნილი სახერხი დანადგარის მოპასუხისაგან გამოთხოვა, მოპასუხისათვის 1000 ლარისა და 2015 წლის თებერვლიდან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველთვიურად 100 ლარის დაკისრება.

2. სარჩელის თანახმად, მ.შ–ძე 2008 წლის 8 აპრილიდან სამეწარმეო რეესტრში დარეგისრირებულია ინდივიდუალურ მეწარმედ და აქვს ხე-ტყის საამქრო.

3. 2015 წლის თებერვალში მოსარჩელე შეუთანხმდა მოპასუხეს დაეწყოთ ერთობლივი საქმიანობა. რისთვისაც მოსარჩელემ მოპასუხის ეზოში გადაიტანა მისი კუთვნილი სახერხი დანადგარი, თუმცა მოპასუხემ უარი განაცხადა ერთობლივ საქმიანობაზე და არც დანადგარი დაუბრუნებია მისთვის. მოპასუხე დღესაც მოიხმარს აღნიშნულ სახერხს, რის გამოც მოსარჩელეს ადგება ზიანი. იგი იძულებული გახდა მიემართა პოლიციისათვის, სადაც განუმარტეს, რომ დავა სამოქალაქო-სამართლებრივი ხასიათისაა, შესაბამისად, სარჩელით მოითხოვს მისი კუთვნილი ნივთის დაბრუნებას.

4. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელემ თავად დაარღვია მათ შორის არსებული შეთანხმება. კერძოდ, 2015 წლის იანვრის დასაწყისში მოსარჩელემ თავის ძმასთან ერთად მოპასუხის ეზოში გადაიტანა სახერხი დანადგარი, რომელიც იყო დაზიანებული. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ დანადგარს მოსარჩელე ძმასთან ერთად შეაკეთებდა, მოეწყობოდა საამქრო და დაიწყებოდა მუშაობა, თუმცა მათ დაპირება არ შეასრულეს და მხოლოდ 2015 წლის მარტის ბოლოს მივიდნენ მოპასუხესთან სახერხის დაბრუნების მოთხოვნით, რაზეც უარი მიიღეს.

5. 2016 წლის 22 იანვარს მოპასუხემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოსარჩელის მიმართ და მოითხოვა ზიანის ანაზღაურების სახით 9 524,41 ლარის მოსარჩელისათვის დაკისრება, ასევე 2015 წლის იანვარში მხარეთა შორის გაფორმებული ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების მოშლა იმ გარემოებებზე მითითებით, რომ მოსარჩელემ დაარღვია მათ შორის არსებული შეთანხმება, კერძოდ, მოპასუხის ეზოში მოსარჩელემ გადაიტანა ექსპლუატაციისათვის უვარგისი სახერხი დანადგარი, რის გამოც მოპასუხეს საკუთარი ხარჯებით მოუხდა დანადგარის სარემონტო და სამონტაჟო სამუშაოების წარმოება (რემონტი მიმდინარეობდა რამდენიმე თვე). მოპასუხემ ასევე მნიშვნელოვანი ხარჯი გასწია სახერხი საამქროს მოსაწყობად. აღნიშნული ხარჯები მხარეებს უნდა გაეწიათ თანაბრად. შესაბამისად, საერთო ჯამში მოსარჩელეს უნდა დაკისრებოდა 9 524,41 ლარის ანაზღაურება.

6. მოსარჩელემ მოპასუხის სარჩელზე წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა, რომ მხარეებს არ დაუწყიათ ერთობლივი საქმიანობა. მათ შორის ურთიერთობა შეწყდა საქმიანობის დაწყებამდე, ანუ სახერხის მოსარჩელის ეზოში გადატანისთანავე.

7. ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 22 იანვრის საოქმო განჩინებით მოსარჩელისა და მოპასუხის სარჩელები გაერთიანდა ერთ წარმოებად.

8. ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 23 მარტის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; მოპასუხის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2015 წლის იანვარში დადებული ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების მოშლის ნაწილში; მოსარჩელისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში მოპასუხის სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

9. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

10. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარზე შეგებებული სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და მიყენებული ზიანის სახით 9524,41 ლარის მოსარჩელისათვის დაკისრება.

11. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 9 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 23 მარტის გადაწყვეტილება სახერხი დანადგარის დაბრუნების თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს დაევალა მოსარჩელისათვის მისი კუთვნილი სახერხი დანადგარის დაბრუნება.

12. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 16 ნოემბრის დამატებითი გადაწყვეტილებით მოპასუხის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

13. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

13.1. მოსარჩელე არის ინდივიდულური მეწარმე;

13.2. მიწის ნაკვეთები ს/კ .... და ს/კ ...... არის მოპასუხის კუთვნილება;

13.3. შპს „ო–ის“ მიერ სახერხი საამქროს ფარდულის მოწყობის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 5 844.41 ლარს;

13.4. ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 16 მაისის დადგენილებით მოპასუხე დაჯარიმდა 2000 ლარით და მასვე დაეკისრა გარემოსთვის მიყენებული ზიანის - 5360 ლარის ანაზღაურება. მოპასუხისათვის ადმინისტრაციული ჯარიმისა და ზიანის დაკისრების საფუძველი გახდა ის ფაქტი, რომ 2015 წლის 3 მაისს ოზურგეთის რაიონის დაბა ..... დაფიქსირდა დაურეგისტრირებელი სახერხი საამქრო, რომელსაც არ გააჩნდა სახერხისათვის განკუთვნილი ბუნკერი და არ ჰქონდა ხე-ტყის მოძრაობის აღრიცხვის ჟურნალი. ამავდროულად, სახერხზე აღმოჩნდა კრიპტომერიის ჯიშის დახერხილი კოჭები. შესაბამისად, სახერხ საამქროს დარღვეული ჰქონდა ტექნიკური რეგლამენტის ყველა პუნქტი;

13.5. საქმეში წარმოდგენილი შპს „ა–ის“ დამოუკიდებელი შემფასებლის ანგარიში არ მოიცავს გაანგარიშებას სახერხი დანადგარის შეკეთების ხარჯებზე.

14. სააპელაციო სასამართლომ შეაფასა საქმეში მოწმის სახით დაკითხულ პირთა ჩვენებებიც. კერძოდ, აღნიშნა, რომ:

14.1. პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხული ლ.ლ–ძის განმარტებით, იგი ფაქტობრივ ქორწინებაში იმყოფება მოპასუხე კომპანიის დირექტორთან, ი.ა–თან და ცხოვრობს მასთან. ამასთან, არის მოპასუხე ორგანიზაციის ადმინისტრატორი. მათთან მივიდა მოსარჩელე, რომელმაც შესთავაზა ერთობლივი საქმიანობის დაწყება. მოპასუხე და მოსარჩელე შეთანხმდნენ, რომ ერთად იმუშავებდნენ და მოგებას და ხარჯს გაინაწილებდნენ თანაბრად. სახერხ დანადგარზე უნდა ემუშავა მოსარჩელის ძმას, რაშიც მიიღებდა ხელფასს, თუმცა მან მხოლოდ 7 დღე იმუშავა და წავიდა, ერთი თვის შემდეგ კი დაბრუნდა, მუშაობაზე უარი განაცხადა და სახერხის წაღება მოინდომა, რაზეც მოპასუხე არ დათანხმდა;

14.2. მოწმის სახით დაკითხულმა მ.ს–ძემ განმარტა, რომ იგი მუშაობს მოპასუხე კომპანიაში. მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დადებულ შეთანხმებას არ ესწრებოდა. მან მოპასუხის ეზოში მანქანით მიიტანა სახერხი დანადგარი, რომელიც დაამონტაჟეს და შეაკეთეს. მოსარჩელის ძმამ მოპასუხესთან იმუშავა დაახლოებით 10-15 დღე და შემდეგ წავიდა;

14.3. მოწმის სახით დაკითხულმა დ.გ–ამ განაცხადა, რომ იგი მოპასუხე კომპანიაში მუშაობს და იცნობს ორივე მხარეს, თუმცა მათ შორის შეთანხმებას არ ესწრებოდა. იცის, რომ სახერხი დანადგარი მიიტანეს მოსარჩელისაგან და გაარემონტეს, ასევე დაამონტაჟეს სახერხის დასადგმელი ადგილი, შესრულდა ბევრი სამუშაო, რაშიც მონაწილეობდა მოსარჩელის ძმა დაახლოებით 10-15 დღის მანძილზე, შემდეგ აღარ გამოჩენილა და მასთან დაკავშირებას უშედეგოდ ცდილობდნენ, სახერხმა იმუშავა დაახლოებით ერთი თვე, მის გამართვას დასჭირდა დაახლოებით ორი თვე, მოსარჩელის ძმამ კომპანიისგან მიიღო ხელფასი;

14.4. მოწმის სახით დაკითხულმა გ.შ–ძემ განაცხადა, რომ არის მოსარჩელის ძმა, იგი მოსარჩელისა და მოპასუხის შეთანხმებას არ ესწრებოდა, მოპასუხესთან მუშაობდა დაახლოებით 10 დღე, შემდეგ წავიდა თურქეთში სამუშაოდ. სახერხთან შეხება არ ჰქონია - სხვა სასოფლო-სამეურნეო სამუშაოებს ასრულებდა, რისთვისაც გადაუხადეს ხელფასი. სახერხი დანადგარი მოპასუხესთან გადატანისას იყო გამართულ მდგომარეობაში;

14.5. მოწმის სახით დაკითხულმა ო.ე–ძემ განმარტა, რომ არის მხარეთა მეზობელი. მამამისი მუშაობდა მოპასუხესთან და იცის, რომ მოსარჩელე მუშაობის თაობაზე მოპასუხე კომპანიის დირექტორთან იყო შეთანხმებული და არა თავად მოპასუხე კომპანიასთან. ხელფასსაც არა კომპანიისგან, არამედ მისი დირექტორისგან იღებდა;

14.6. მოწმის სახით დაკითხულმა ი.ე–ძემ განაცხადა, რომ არის მოსარჩელის მეზობელი. სახერხი მუშაობდა მანამ, სანამ მოპასუხესთან გადაიტანდნენ. მოსარჩელე შეთანხმებული იყო არა მოპასუხე კომპანიასთან, არამედ მის დირექტორთან. სახერხს დაზიანებული ჰქონდა ავტომატი და მისი შეკეთება ღირდა 40 ლარი;

14.7. მოწმის სახით დაკითხულმა ვ.ს–ძემ განმარტა, რომ არის მოსარჩელის მეზობელი. მოსარჩელემ 1999 წლიდან შეისყიდა და ამუშავებდა სახერხს, რაც დაზიანებული და გაფუჭებული არ ყოფილა. მოსარჩელეს უნდა ემუშავა მოპასუხე კომპანიის დირექტორთან, მაგრამ არ ამუშავეს, რადგან მოპასუხეს თავისი მუშები ჰყავდა.

15. სააპელაციო სასამართლომ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების, სასამართლო სხდომაზე დაკითხული მოწმეებისა და თავად მხარეთა ახსნა-განმარტებების საფუძველზე დაადგინა, რომ მოსარჩელემ და მოპასუხემ წინასწარი შეთანხმება დადეს ერთობლივი საქმიანობის განხორციელებაზე და ამ შეთანხმების ფარგლებში, მხოლოდ საამქროს მოწყობის შემდეგ უნდა მომხდარიყო ერთობლივი საქმიანობის თაობაზე გარიგების დადება. ამდენად, სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება, რომ მხარეთა შორის გარიგება ერთობლივ საქმიანობაზე, რომლითაც განსაზღვრული იქნებოდა ხელშეკრულების არსებითი პირობები (მათ შორის სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლით გათვალისწინებული საქმიანობის მართვის წესი, შემოსავლებისა და ზიანის განაწილების წესი და პირობები, ხელშეკრულებიდან გასვლის, ხელშეკრულების მოშლისა და დარჩენილი ქონების განაწილების წესი) არ დადებულა. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ საფუძვლიანი იყო მოსარჩელის მოთხოვნა სახერხი დანადგარის დაბრუნების თაობაზე.

16. სასამართლომ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს შეფასება მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და აღნიშნა, რომ იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელეს სასამართლოსთვის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად არ წარუდგენია სათანადო მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა შემოსავლის ოდენობას და ნივთის დაყოვნების გამო მიუღებელი შემოსავალს თვეში 100 ლარის ოდენობით, არ არსებობდა ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები.

17. სააპელაციო სასამართლომ შეგებებული სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა მოსარჩელისათვის ზიანის სახით 9 524,41 ლარის დაკისრების თაობაზე არ დააკმაყოფილა და აღნიშნა, რომ საქმეში არსებული მასალებისა და დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებით სახერხი საამქროს სრულყოფილად მოწყობა მოპასუხის ვალდებულება იყო. ამ სამუშაოს დასრულების შემდეგ მოსარჩელემ, მართალია, გამოხატა მუშაობის სურვილი, თუმცა მოპასუხემ ამის ნება აღარ მისცა. ამდენად, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების დაუდებლობა მოსარჩელის ბრალეულ ქმედებას არ გამოუწვევია, რაც გამორიცხავდა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის საფუძველზე ამ შეთანხმების ფარგლებში გაწეული ხარჯების ანაზღაურების შესაძლებლობას.

18. სააპელაციო პალატამ ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია შეგებებული სააპელაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს დადგენილებით მოპასუხისთვის დაკისრებული ჯარიმის - 2000 ლარისა და გარემოზე მიყენებული ზიანის - 5360 ლარის ნახევრის მოსარჩელისათვის დაკისრების თაობაზე და აღნიშნა, რომ როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, მოსარჩელემ მოპასუხისაგან სახერხი დანადგარის დაბრუნება მოითხოვა 2015 წლის მარტში, ხოლო ნივთის გამოთხოვაზე განცხადებით პოლიციის განყოფილებას მიმართა 2015 წლის 8 აპრილს. ამდენად, მოპასუხისათვის ჯერ კიდევ 2015 წლის მარტში გახდა ცნობილი ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების დადებაზე მოსარჩელის უარის თაობაზე. შესაბამისად, ამ დროის შემდეგ, მოპასუხის მიერ სამეწარმეო საქმიანობისას, მათ შორის, მოსარჩელის ნივთის გამოყენებით განხორციელებული ნებისმიერი დარღვევა ვერ გახდებოდა ამ დარღვევის ფარგლებში წარმოშობილი ზიანის მოსარჩელისთვის დაკისრების საფუძველი.

19. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე და ამავე სასამართლოს 2016 წლის 16 ნოემბრის დამატებით გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ, მოითხოვა მათი გაუქმება ნაწილობრივ მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილებისა და მისი სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარი თქმა, ასევე მისი სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილება.

20. საკასაციო საჩივრის ავტორის განცხადებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მხარეთა შორის დადებული იყო არა ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულება, არამედ წინარე გარიგება სამომავლოდ ხელშეკრულების დადების თაობაზე, რის გამოც არასწორად დაასკვნა, რომ სახერხი დანადგარი წარმოადგენდა მოსარჩელის საკუთრებას და უნდა დაბრუნებოდა მას. კასატორის აზრით, სახეზეა მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევა - სასამართლომ დაარღვია მტკიცების ტვირთის განაწილების, დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპები, ვინაიდან თავად მოსარჩელე მიუთითებდა სარჩელში, რომ მხარეთა შორის დადებული იყო ერთობლივი საქმიანობის შესახებ გარიგება და მოთხოვნის საფუძვლად იგი მიუთითებდა სამოქალაქო კოდექსის 930-931-ე მუხლებზე. ამდენად, სასამართლომ ამგვარი დასკვნა გააკეთა ისე, რომ არ გაუთვალისწინებია მხარეთა პოზიციები.

21. სამოქალაქო კოდექსის 932-ე მუხლის შესაბამისად, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება დადებულად ითვლება მაშინ, როდესაც მხარეები გააკეთებენ შენატანებს, ხოლო თუ ხელშეკრულებით არ არის განსაზღვრული შესატანის ოდენობა, თითოეული მონაწილე მოვალეა შეიტანოს იგი თანაბრად, რაც განხორციელდა კიდეც - მოსარჩელის შენატანს ამხანაგობაში წარმოადგენდა სახერხი დანადგარი, ხოლო მოპასუხის შენატანს - სახერხი საამქროს მოწყობა და ამ მიზნით საკმაოდ მნიშვნელოვანი ხარჯების გაღება. ამდენად, ვინაიდან მხარეები ერთობლივი საქმიანობის შემდგომში დაწყების თაობაზე (წინარე გარიგება) შეთანხმდნენ მანამ, სანამ შენატანებს გააკეთებდნენ, შენატანის გაკეთების შემდგომ უპირობოდ შეიძლება ითქვას, რომ მათ შორის არსებობდა ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება და მხარეთა რესურსით შექმნილი ქონება (სახერხი დანადგარი და სახერხი საამქრო) წარმოადგენდა ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების მხარეების საერთო საკუთრებას. ამასთან, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოპასუხემ ერთობლივი საქმიანობიდან გამომდინარე გასწია მნიშვნელოვანი ხარჯი, შესაბამისად, მისი მოთხოვნა ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების შეწყვეტისა და მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სამართლიანია.

22. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

23. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნას დაუშვებლად.

24. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

25. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

26. მოცემულ შემთხვევაში კასატორის ძირითადი პრეტენზია ეხება იმას, რომ მხარეთა შორის არსებული გარიგება სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ მიიჩნია ერთობლივი საქმიანობის შესახებ შეთანხმებად.

27. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ერთობლივი საქმიანობა მისი სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე, კონკრეტული მიზნის მისაღწევად პირთა გაერთიანებაზე აგებული ურთიერთობაა და ის მოითხოვს მისი მონაწილეებისაგან ისეთ მოქმედებებს, რომლებიც უზრუნველყოფენ საერთო მიზნის რეალიზაციას [ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით, იურიდიული პირის შეუქმნელად - საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლი], აქედან გამომდინარე, ის, როგორც მრავალმხრივი გარიგება, წარმოადგენს რთულ სამართლებრივ კონსტრუქციას. საერთო მიზანი ლეგიტიმური და მიღწევადი უნდა იყოს.

28. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეში აღნიშნა შემდეგი: „ამხანაგობის ხელშეკრულება, მსგავსად ნებისმიერი სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობისა, მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენის შედეგად მიღწეული შეთანხმებაა და იგი დადებულად ითვლება მას შემდეგ, რაც მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდებიან საამისოდ გათვალისწინებული ფორმის დაცვით [სამოქალაქო კოდექსის 327.1 მუხლი]. მართალია, სამოქალაქო კოდექსი ადგენს ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპს, რომელიც სამართალსუბიექტებს არა მარტო ხელშეკრულების დადების, არამედ ამ ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლად განსაზღვრის დისკრეციას ანიჭებს, თუმცა ეს პრინციპი არ არის აბსოლუტური და იგი ლეგიტიმურ ბოჭვას სწორედ სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის დათქმაში პოვებს, კერძოდ, ხელშეკრულება კანონის ფარგლებში უნდა იყოს დადებული და არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს მას. სახელშეკრულებო დავის განხილვისას სასამართლოს უმთავრეს ამოცანას წარმოადგენს ხელშეკრულებაში გადმოცემული მხარეთა რეალური ნების დადგენა, მისი შესაბამისობა კანონის მოთხოვნებთან და სწორედ ამ გზით უნდა დადგინდეს სასარჩელო მოთხოვნის საფუძლიანობა“ (იხ. სუსგ საქმე №ას-1003-964-2014, 17 დეკემბერი 2015 წელი).

29. ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურებას წარმოადგენს მხარეთა სურვილი, საკუთარი ქონების, გამოცდილებისა თუ პროფესიული უნარ-ჩვევების გაერთიანებით ერთობლივად იმოქმედონ გარკვეული მიზნების მისაღწევად. ამასთან, ნიშანდობლივია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არ აკონკრეტებს ხელშეკრულების ამ ტიპისათვის განსაზღვრული მიზნის შინაარსს. ამდენად, გარიგების მხარეთა ინტერესს, შესაძლებელია, წარმოადგენდეს კანონმდებლობით დაშვებული ნებისმიერი მიზანი, მათ შორის, გარკვეული მოგების მიღების სურვილი. საერთო მიზნის არსებობა კი გარიგების მთავარ წინაპირობას წარმოადგენს (იხ. სუსგ საქმე №ას-866-808-2017, 2017 წლის 17 ოქტომბერი).

30. ამასთან, მართალია, საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) წევრების ინტერესები მიმართულია საერთო მიზნის მიღწევისაკენ, მაგრამ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ ერთმანეთის მიმართ ისინი არ შეიძლება გამოდიოდნენ, როგორც კრედიტორი და მოვალე. ზუსტად ეს წარმოადგენს იმ შემთხვევას, როდესაც სასამართლომ უნდა გამიჯნოს საერთო საქმიანობის მიზნის მისაღწევად ამხანაგობის წევრების უფლებები და ნაკისრი ვალდებულებები იმ უფლება-ვალდებულებებისაგან, რომელიც შემდეგ მათ წარმოეშობათ ერთმანეთის მიმართ. კერძოდ, ერთ შემთხვევაში, საერთო საქმიანობასთან დაკავშირებით კეთილსინდისიერად შესრულების მოთხოვნის უფლება აქვს თითოეულ მონაწილეს ერთობლივი საქმიანობის ყოველი მონაწილისაგან (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 935-ე მუხლის მე-2 ნაწილი) არა უშუალოდ თავისი, არამედ მხოლოდ საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) მონაწილეთა სასარგებლოდ. მეორე შემთხვევაში, ერთმანეთთან ურთიერთობაში პასუხისმგებლობის ოდენობა განისაზღვრება მონაწილეთა წილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 937-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადება). ამ უკანასკნელ შემთხვევაში კანონით გათვალისწინებულია დანაწესი, რომლის თანახმად, პასუხისმგებლობის საკითხი დგება ერთმანეთის მიმართ. საერთო საქმიანობის შედეგად მიღებული ქონების განაწილება (მაგალითად, საერთო საქმიანობის შედეგად აშენებული მრავალბინიანი სახლის ბინები) წარმოადგენს საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) მონაწილეთა იმ უფლებების დაკმაყოფილებას, რომლისთვისაც იქმნება ამხანაგობა, ასევე, ერთმანეთის წინაშე ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობით ამხანაგობის მონაწილეებისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებლობა განისაზღვრება ერთმანეთთან მიმართებით. ამდენად, საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება წარმოადგენს საშუალებას, რომლის მეშვეობითაც ხდება ყველა მონაწილის უფლებების დაკმაყოფილება. ამ შემთხვევებში ამხანაგობის მონაწილეები ერთმანეთის მიმართ გამოდიან როგორც კრედიტორი და მოვალე და მონაწილეობენ სასამართლოში არა ამხანაგობის, არამედ საკუთარი სახელით (იხ. სუსგ საქმე №ას-482-458-2013, 2014 წლის 16 იანვარი).

31. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს სამოქალაქო კოდექსის 931-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომელშიც მითითებულია, თუ რა საკითხებზე უნდა შეთანხმდნენ მხარეები ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულების დადებისას, ანუ რას უნდა შეიცავდეს ამ სახის ხელშეკრულება. კერძოდ, მასში უნდა იყოს მითითებული: ა) მონაწილეთა დასახელება და მისამართი; ბ ) მონაცემები ერთობლივი საქმიანობის სახეობისა და მიზნის შესახებ; გ ) მონაწილეთა უფლებები და მოვალეობები; დ ) მართვის ორგანოთა სტრუქტურა და ფუნქციები; ე ) მონაწილეთა შორის შემოსავლებისა და ზიანის განაწილების წესი და პირობები; ვ ) ხელშეკრულებიდან გასვლის წესი; ზ ) საქმიანობის ხანგრძლივობა; თ ) ხელშეკრულების მოშლისა და დარჩენილი ქონების განაწილების წესი. ნორმის მოცემულ ჩამონათვალში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია „გ“, „დ“, „ე“ და „თ“ ქვეპუნქტებში ასახული პირობები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სწორედ აღნიშნულ პირობებზე შეთანხმება წარმოადგენს ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულების დადების არსებით პირობებს.

32. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოქმნილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე, ანუ ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა უკავშირებს გარკვეულ იურიდიულ შედეგს (იხ. სუსგ №ას-1117-1074-2016, 2017 წლის 6 მარტი).

33. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი გულისხმობს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი ისე განაწილებას, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია, ანუ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა - მას, ვინც უარყოფს.

34. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

35. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია.

36. იმის გათვალისწინებით, რომ საქმის მასალებით (არც მოსარჩელის, არც მოპასუხისა და არც მოწმეთა ჩვენებებიდან) არ დგინდება, თუ რა ვადით დაიდო მხარეთა შორის ხელშეკრულება ერთობლივი საქმიანობის შესახებ და აღნიშნული საქმიანობის ფარგლებში რა უფლება-მოვალეობები გააჩნდათ მათ ერთმანეთის მიმართ; მხარეები არ შეთანხმებულან, თუ რა სახით უნდა მიეღოთ მათ შემოსავალი და ხელშეკრულების მოშლის შემთხვევაში როგორ უნდა განაწილებულიყო საქმიანობიდან მიღებული შემოსავალი და/ან ზიანი მათ შორის (ხელშეკრულებიდან გასვლის წესი), საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მხოლოდ შენატანის შეტანის (სახერხი დანადგარის გადაცემა) განხორციელებით არ შეიძლებოდა დადასტურებულიყო მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულების დადების ფაქტი. შესაბამისად, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნაც, რომ შეთანხმება სახერხი დანადგარის მოპასუხისათვის გადაცემის შესახებ წარმოადგენდა ერთობლივი საქმიანობის განხორციელებაზე მხარეთა წინასწარ შეთანხმებას და არა ხელშეკრულებას ერთობლივი საქმიანობის შესახებ, რაც აღნიშნული ნივთის (სახერხი დანადგარის) მოსარჩელისათვის დაბრუნების საფუძველს ქმნიდა.

37. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას სახერხ დანადგარზე მის მიერ გაწეული ხარჯების მოსარჩელისათვის დაკისრების თაობაზე, იმ პირობებში, როდესაც არ დადასტურებულა მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულების დადების ფაქტი და ამ გარიგების დაუდებლობაში მოსარჩელის ბრალეულობა, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 317.3 მუხლის საფუძველზე აღნიშნული გამორიცხავდა წინარე ხელშეკრულების ფარგლებში მოპასუხის მიერ გაწეული ხარჯების მოსარჩელისათვის ანაზღაურების დაკისრების შესაძლებლობასაც.

38. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია სამართლებრივად წონადი არგუმენტები, რომლებიც გააქარწყლებდა მოცემულ საკითხზე გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობასა და დასკვნებს. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

39. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

40. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

41. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 476.25 ლარის 70% – 333.37 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „ო–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორ შპს „ო–ს“ (ს/ნ: .......) დაუბრუნდეს მის მიერ 2017 წლის 4 მარტს №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 476.25 ლარის 70% – 333.37 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე