№ ას-864-831-2016 11 ოქტომბერი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ა(ა)იპ ,,ბათუმის საბავშვო ბაღების გაერთიანება’’ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.თ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ლ.თ–ძე (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „დასაქმებული“) 2011 წლის 1 თებერვლიდან 2015 წლის 12 მარტამდე მუშაობდა ა(ა)იპ „ბათუმის საბავშვო ბაღების გაერთიანების“ (შემდგომში - „მოპასუხე“, „კასატორი“, „დამსაქმებელი“ ან „დამსაქმებელი ორგანიზაცია“) №6 საბავშვო ბაღის გამგის თანამდებობაზე და მისი დარიცხული ხელფასი ყოველთვიურად შეადგენდა 600 ლარს.

2. 2015 წლის იანვარში დამსაქმებელი ორგანიზაციის მონიტორინგის მუდმივმოქმედმა კომისიამ შეამოწმა №6 საბავშვო ბაღი და ინსპექტირების შედეგად, 2015 წლის 28 იანვარს გამოავლინა: ჯგუფებს შორის პურის არასწორად გადანაწილება; პურის წონის დანაკლისი; მენიუში პურის არასწორი გადანაწილება, რის გამოც დამსაქმებელი ორგანიზაციის დირექტორის 2015 წლის 5 თებერვლის №6 ბრძანებით, შინაგანაწესის მე-5 მუხლის მე-9 პუნქტის „ი“ ქვეპუნქტით დაკისრებული მოვალეობის უხეში დარღვევისათვის, მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული იქნა იმავე შინაგანაწესის მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა - საყვედური, რაც მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია.

3. დამსაქმებელი ორგანიზაციის დირექტორის 2015 წლის 10 მარტის №12 ბრძანების საფუძველზე დაიწყო დისციპლინური წარმოება. კომისიამ შეისწავლა №6 საბავშვო ბაღის გამგის მიერ 2014 წლის 1 სექტემბრიდან 2015 წლის 28 თებერვლამდე ბაღების გაერთიანებისათვის მიწოდებულ სახელფასო ტაბელებში არსებული ცდომილების შედეგად გამოვლენილი ფაქტები და აღნიშნულთან დაკავშირებით №6 საბავშვო ბაღის გამგის მოხსენებითი ბარათი. კომისიამ მასალებსა და ფაქტებზე დაყრდნობით გამოარკვია, რომ მოსარჩელე 2014 წლის 1 სექტემბრიდან 2015 წლის 28 თებერვლამდე დამსაქმებელს არასწორად აწოდებდა სახელფასო ტაბელებს, რომლებშიც აღნიშნული იყო ყოფილი თანამშრომელი მ.ბ–ძე, რაც ჩაითვალა შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ბაღის გამგის მოვალეობის უხეშ დარღვევად, რამაც გამოიწვია სახელმწიფო ბიუჯეტიდან 2 322.60 ლარის შეცდომით ჩარიცხვა კერძო პირის სახელფასო ანგარიშზე.

4. კომისიამ გაითვალისწინა ბოლო ერთი წლის განმავლობაში მოსარჩელის მიმართ უკვე გამოყენებული დისციპლინური პასუხისმგებლობა (საყვედური) და დაასკვნა, რომ მოსარჩელის მიერ უხეშად იქნა დარღვეული დამსაქმებელი ორგანიზაციის დირექტორის 2011 წლის 14 მარტის №7 ბრძანებით დამტკიცებული შინაგანაწესის მე-9 პუნქტის „ა“, „ბ“ ქვეპუნქტებით დაკისრებული მოვალეობები.

5. ზემოაღნიშნულის გამო, მოპასუხე ორგანიზაციის დირექტორის 2015 წლის 12 მარტის №15 ბრძანებით, მოსარჩელე გათავისუფლდა დამსაქმებელი ორგანიზაციის სტრუქტურული ერთეულის №6 საბავშვო ბაღის გამგის თანამდებობიდან. გათავისუფლების ბრძანებაში სამართლებრივ საფუძვლად მითითებულია საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდგომში - „სშკ“) 37-ე მუხლის „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტები; ბათუმის საკრებულოს 2011 წლის 31 იანვრის №11 განკარგულებით დამტკიცებული ბაღების გაერთიანების წესდების მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი; დირექტორის 2011 წლის 14 მარტის №7 ბრძანებით დამტკიცებული შინაგანაწესის მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტი და დისციპლინური წარმოების კომისიის 2015 წლის 10 მარტის №1 დასკვნა.

6. 2015 წლის 2 მარტის №6143049 საგადახდო დავალებით ირკვევა, რომ ო.ც–ძის მიერ ერთიან საბიუჯეტო ანგარიშზე (№....) შეტანილი იქნა 2332.63 ლარი. დანიშნულებაში მითითებულია თანხის უკან დაბრუნება (მ.ბ–ძე).

7. მოსარჩელის 2015 წლის 2 მარტის მოხსენებით ბარათში დაფიქსირებულია შემდეგი: „მოქალაქე მ.ბ–ძე №6 ს/ბაღში მუშაობდა ხელშეკრულებით, რომელიც დაუმთავრდა 2014 წლის 1 სექტემბერს. 2015 წლის 2 მარტამდე მყავდა ტაბელში, რომელსაც ვაწვდიდი მთავარ ბუღალტერს. ტაბელში მისი შეყვანის შესახებ მოგახსენებთ შემდეგს. ვაწვდიდი ტაბელს ელ. ვერსიით გაკეთებულს მექანიკურად. ეს შეცდომა მეორდებოდა თებერვლის ჩათვლით, რაზეც ვიხდი ბოდიშს. ტაბელის წარმოება მიმაჩნია ჩემს უყურადღებობად“.

8. 2015 წლის 8 აპრილს დასაქმებულმა სარჩელი აღძრა დამსაქმებლის წინააღმდეგ და მოითხოვა მისი სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ მოპასუხის 2015 წლის 12 მარტის №15 ბრძანების ბათილად ცნობა, ბათუმის №6 საბავშვო ბაღის გამგის თანამდებობაზე აღდგენა და მოპასუხისათვის იძულებითი განაცდურის - სამუშაოდან დათხოვნიდან აღდგენამდე პერიოდში ყოველთვიურად 600 (ექვსასი) ლარის ანაზღაურების დაკისრება.

9. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

10. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

11. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი დამსაქმებელი ორგანიზაციის დირექტორის 2015 წლის 12 მარტის №15 ბრძანება მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე; მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა დამსაქმებელი ორგანიზაციის №6 საბავშვო ბაღის გამგის თანამდებობაზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის გადახდა 2 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით, სულ 1200 ლარი.

12. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე გადაწყვეტილების 1-7 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და დაასკვნა, რომ დასაქმებულის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის უხეშმა დარღვევამ, მას შემდეგ, რაც ერთხელ უკვე ჰქონდა მიღებული დისციპლინური სახდელი - საყვედური განაპირობა მისი სამსახურიდან დათხოვნა, რაც მასთან სამსახურებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის საკმარის საფუძველს წარმოადგენდა.

13. მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის წესზე. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საერთაშორისო აქტებზე, რომლებიც იცავს დასაქმებულს სამუშაოდან წინასწარი შეტყობინებისა და ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე გათავისუფლებისაგან: კერძოდ, ევროპის სოციალური ქარტიის 4.4 მუხლზე, „დამსაქმებლის ინიციატივით დასაქმების შეწყვეტის შესახებ“ 1982 წლის №158 კონვენციის მე–11 მუხლზე, რომელიც დასაქმებულს ანიჭებს შესაძლო გათავისუფლების თაობაზე, გაფრთხილების ან გაფრთხილების ნაცვლად შესაბამისი ფულადი კომპენსაციის მიღების უფლებას, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც დასაქმებულის მიერ ჩადენილია მძიმე გადაცდომა, კერძოდ, ისეთი გადაცდომა, რომლის არსებობისას არ არის მიზანშეწონილი მასთან სამუშაოს გაგრძელება გაფრთხილების მოქმედების დროის მანძილზე, აგრეთვე, „დამსაქმებლის ინიციატივით დასაქმების შეწყვეტის შესახებ“ 1982 წლის №166 რეკომენდაციებზე [დაუშვებელია დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლება სამსახურებრივი გადაცდომის გამო, რომელიც ეროვნული კანონმდებლობის ან არსებული პრაქტიკის მიხედვით, გათვალისწინებულია ერთჯერადი, ან მრავალჯერადი დარღვევისათვის მანამ, სანამ დამსაქმებელი წერილობით არ გააფრთხილებს დასაქმებულს (რეკომენდაციების მე–7 პუნქტი). დაუშვებელია დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტა ამ უკანასკნელის მიერ თავისი პროფესიული მოვალეობების შეუსრულებლობის გამო, თუ მას არ მიეცა გონივრული ვადა მდგომარეობის გამოსასწორებლად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ეს ვადა გავიდა უშედეგოდ და დასაქმებული გაფრთხილებული იყო წერილობით ამის თაობაზე (რეკომენდაციების მე–8 პუნქტი)].

14. სააპელაციო პალატის მითითებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი (352-ე და 405-ე მუხლები) ასევე ითვალისწინებს ხელშეკრულების პირობების დარღვევისას დარღვევის აღმოსაფხვრელად ვადის დაწესების ან/და გაფრთხილების მიცემის ინსტიტუტს. სსკ-ის 405.1 მუხლის [თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება. თუკი ვალდებულება მხოლოდ ნაწილობრივ დაირღვა, მაშინ კრედიტორს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ მისთვის დაკარგა ინტერესი] თანახმად, ხელშეკრულებიდან გასვლის ერთ-ერთ წინაპირობას წარმოადგენს გაფრთხილება. დამსაქმებელის მიერ დასაქმებულის გაფრთხილება სამუშაოდან მოსალოდნელი გათავისუფლების შესახებ წარმოადგენს არა მარტო ამ უკანასკნელის უფლების კანონისმიერ გარანტიას, არამედ სამართლებრივ შედეგებზე მითითებას, რაც ნიშნავს ხელშეკრულების გაგრძელების შეუძლებლობას, რადგან ეს ურთიერთობა დამსაქმებლისათვის ზიანის მომტანია. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობების შეწყვეტისას გამოყენებულ უნდა იქნას „გაფრთხილების“ ინსტიტუტი, რომლის მიზანია თანაზომიერების პრინციპის დაცვა. შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტა დამსაქმებლის მიერ დასაშვები უნდა იყოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გაუმართლებელია ამ უკანასკნელის უფლების დაცვის სხვა საფუძვლების გამოყენება.

15. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში ირკვეოდა, რომ სამსახურებრივი ვალდებულების დარღვევის, კერძოდ, აღრიცხვის ტაბელში მ.ბ–ძის დაფიქსირების თაობაზე, თავად მოსარჩელემ აცნობა დამსაქმებელს, გარდა ამისა, ანაზღაურებული იქნა სახელმწიფო ბიუჯეტის დანაკლისი, რაც მოსარჩელის ამ მოქმედებამ გამოიწვია, ამასთან, მოსარჩელის მოხსენებითი ბარათის საფუძველზე დაიწყო დისციპლინური სამართალწარმოება და 8 დღის შემდეგ დასრულდა, ამ დროის განმავლობაში კი მოსარჩელე აგრძელებდა მუშაობას. ეს ფაქტობრივი გარემოებები ადასტურებდა, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების დაუყოვნებლივ შეწყვეტის აუცილებლობა არ არსებობდა. ევროპის სოციალური ქარტიის 4.4 მუხლის შესაბამისად, ხელშეკრულების შეწყვეტამდე, მოპასუხეს უნდა გაეფრთხილებინა მეორე მხარე, რათა მომზადებული შეხვედროდა სამუშაოდან გათავისუფლების ფაქტს და ეს არ ყოფილიყო მისთვის მოულოდნელი, რაც დამსაქმებელს არ განუხორციელებია. ამ გარემოებების გათვალისწინებით სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ წინასწარი „გაფრთხილების” გამოუყენებლობის გამო, გათავისუფლების ბრძანება ბათილად უნდა ჩათვლილიყო, ხოლო ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე სასარჩელო მოთხოვნა სამუშაოზე აღდგენასა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურებაზე არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. ამასთან, დამსაქმებელს გაფრთხილების ნაცვლად უნდა დაკისრებოდა დასაქმებულისათვის ფულადი კომპენსაციის სახით 2 თვის შრომის ანაზღურების გადახდა, 1200 ლარის ოდენობით.

16. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 3 ივლისის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩა განუხილველი.

17. მოპასუხემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და მიუთითა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

17.1. სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სააპელაციო პალატამ მიუთითა 1982 წლის N158 კონვენციასა და N166 რეკომენდაციებზე. აღნიშნულ კონვენციას საქართველო არ მიუერთდა და, შესაბამისად, მას არ გააჩნია შესასრულებლად სავალდებულო ხასიათი;

17.2. შრომის კანონმდებლობა დასაქმებულის მიერ უხეში დარღვევის ჩადენის შემთხვევაში არ ითვალისწინებს დასაქმებულის აუცილებელ გაფრთხილებას. საქართველოს შრომის კოდექსი და დამსაქმებლის შინაგანაწესი არ ავალდებულებს დამსაქმებელს დასაქმებულის მიერ ვალდებულებების უხეში დარღვევის შედეგად შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში წინასწარ შეტყობინებასა და კომპენსაციის გადახდას.

18. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

19. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 3 ივლისის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

20. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

21. საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში [სსსკ-ის 404.1. მუხლი]. საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407-ე მუხლი].

22. განსახილველ შემთხვევაში სადავო არ არის შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლების მართლზომიერება. დადგენილია, რომ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ [დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა] და „თ“ [დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა, თუ დასაქმებულის მიმართ ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებულ იქნა ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა] ქვეპუნქტების საფუძველზე მართლზომიერად განხორციელდა. დასაქმებულის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის უხეშმა დარღვევამ, მას შემდეგ, რაც ერთხელ უკვე მიღებული ჰქონდა დისციპლინური სახდელი - საყვედური, განაპირობა მისი სამსახურიდან დათხოვნა. ამასთან, მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 3 ივლისის განჩინებით განუხილველი დარჩა დაუშვებლობის გამო.

23. განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის წესის კანონიერება.

24. სააპელაციო პალატამ წინასწარი „გაფრთხილების” გამოუყენებლობის გამო, გათავისუფლების ბრძანება ბათილად ცნო და დამსაქმებელს გაფრთხილების ნაცვლად დააკისრა დასაქმებულისათვის ფულადი კომპენსაციის სახით 2 თვის შრომის ანაზღურების გადახდა.

25. დასაქმებულის უფლებების დაცვის მიზნით უაღრესად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება, როგორც შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის მართლზომიერებას, ასევე - პროცედურის კანონშესაბამისობას.

26. დასაქმების დაცვის უფლება შრომის კონსტიტუციური უფლების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტია, რაც გულისხმობს დასაქმებულ პირთა დასაცავად გარკვეული სამართლებრივი მექანიზმების არსებობას - შრომის კოდექსსა თუ შრომის ურთიერთობის მომწესრიგებელ აქტებში დასაქმებულთა უფლების დაცვის მარეგულირებელი საერთაშორისო ნორმების ასახვას. ამ მხრივ უმნიშვნელოვანესია საერთაშორისო აქტები, რომლებიც იცავს დასაქმებულს სამუშაოდან წინასწარი შეტყობინებისა და ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე გათავისუფლებისაგან (იხ. სუსგ №ას-549-517-2010, 19 ოქტომბერი, 2010წ.).

27. ადამიანის სოციალურ უფლებებთან დაკავშირებით ასევე მნიშვნელოვან დანაწესს ადგენს 1948 წლის 10 დეკემბრის ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის (ძალაშია საქართველოს უზენაესი საბჭოს 1991 წლის 15 სექტემბრის დადგენილებით) 22-ე მუხლი, რომლის თანახმად ყოველ ადამიანს, როგორც საზოგადოების წევრს, აქვს სოციალური უზრუნველყოფის უფლება და უფლება, განახორციელოს ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ დარგებში, ნაციონალური მეცადინეობისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის მეშვეობით და ყოველი სახელმწიფოს სტრუქტურისა და რესურსების შესაბამისად, ის უფლებები, რომლებიც აუცილებელია მისი ღირსების შენარჩუნებისა და პიროვნების თავისუფალი განვითარებისათვის. ეჭვს არ იწვევს ის გარემოება, რომ შრომის თავისუფლება ფართო გაგებით პირდაპირ კავშირშია ადამიანის ღირსებასა და თავისუფალ განვითარებასთან (იხ. სუსგ №ას-549-517-2010, 19 ოქტომბერი, 2010წ.; №ას-106-101-2014, 2 ოქტომბერი, 2014 წ.).

28. ევროპის სოციალური ქარტიის მე-4 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, სამართლიან ანაზღაურებაზე უფლების ეფექტური განხორციელების უზრუნველყოფის მიზნით, მხარეები ვალდებულებას იღებენ აღიარონ ყველა მუშაკის უფლება, იყოს გონივრული ვადით ადრე ინფორმირებული მისი დასაქმების შეწყვეტის შესახებ [რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 2005 წლის 1 ივლისის №1876-რს დადგენილებით].

29. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსალოდნელი გათავისუფლების თაობაზე წინასწარი შეტყობინების /გაფრთხილების/ ვალდებულება ადმინისტრაციის მხრიდან, წარმოადგენს მუშაკის კანონით გათვალისწინებულ სამართლებრივ გარანტიას, მომზადებული შეხვდეს სამუშაოდან გათავისუფლების ფაქტს, რომ ეს არ იყოს მისთვის მოულოდნელი (იხ. სუსგ №ბს-822-788(კ-06), 6 თებერვალი, 2007წ.).

30. დაუშვებელია დასაქმებულის სამუშაოდან დათხოვნა შეტყობინებისა და მისგან ახსნა–განმარტების მიღების გარეშე. გამონაკლისია მძიმე გადაცდომა, რაც მიზანშეუწონელს ხდის მასთან შრომითი ხელშეკრულების გაგრძელებას, და, შესაბამისად, არ არსებობს დასაქმებულისაგან გასამართლებელი პასუხის მიღების აუცილებლობა. ეს ისეთი შემთხვევაა, როდესაც, მაგალითად, დასაქმებულის მიერ საწარმოსათვის მიყენებული ზიანი საკმაოდ მძიმეა და აშკარაა, რომ მისი წინასწარი გაფრთხილება და მისგან ახსნა–განმარტების მოსმენა მიზანშეუწონელია (იხ. სუსგ №ას-106-101-2014, 2 ოქტომბერი, 2014 წ.).

31. უზენაესი სასამართლოს აღნიშნული განმარტებები შეესაბამება „დამსაქმებლის ინიციატივით დასაქმების შეწყვეტის შესახებ“ შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის 1982 წლის №158 კონვენციის მე–7 მუხლის სულისკვეთებას, რომლის თანახმად, დაუშვებელია დასაქმებულის სამუშაოდან დათხოვნა მიზეზით, რომელიც უკავშირდება მის მიერ სამუშაოს შესრულებას ან სამუშაოზე მის ქცევას, მანამ სანამ დასაქმებულს არ მიეცემა თავის გამართლების საშუალება, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც დამსაქმებელს არ შეიძლება კეთილგონივრულად მოეთხოვოს დასაქმებულისთვის ასეთი შესაძლებლობის მიცემა.

32. აღნიშნული კონვენცია საქართველოს მიერ რატიფიცირებული არ არის, შესაბამისად, იგი ვერ იქნება მიჩნეული საქართველოს კანონმდებლობის განუყოფელ ნაწილად, თუმცა, კონვენციაში ასახული სტანდარტები შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს შრომის კოდექსის ნორმების განმარტების პროცესში, როგორც არაპირდაპირი წყარო და საფუძვლად დაედოს სამოსამართლო სამართლის განვითარებას.

33. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია, რომ სამსახურებრივი ვალდებულების დარღვევის, კერძოდ, აღრიცხვის ტაბელში მ.ბ–ძის დაფიქსირების თაობაზე, თავად მოსარჩელემ აცნობა დამსაქმებელს; ამასთან, მოსარჩელის მოხსენებითი ბარათის საფუძველზე დაიწყო დისციპლინური სამართალწარმოება და 8 დღის შემდეგ დასრულდა; დადგენილია ისიც, რომ მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ მოპასუხე ორგანიზაციის დირექტორის 2015 წლის 12 მარტის №15 ბრძანების მიღების საფუძველი გახდა დისციპლინური წარმოების კომისიის 2015 წლის 10 მარტის №1 დასკვნა.

34. ამდენად, დასაქმებულის მიერ ჩადენილი დარღვევის ფაქტზე დამსაქმებელმა ჩაატარა დისციპლინური წარმოება, წარმოების მიმდინარეობისას მოსარჩელე ინფორმირებული იყო იმ დარღვევის თაობაზე, რომელიც გახდა მის მიმართ დისციპლინური წარმოების დაწყების საფუძველი და მიეცა ახსნა-განმარტების წარდგენის შესაძლებლობა. შესაბამისად, სააპელაციო პალატის დასკვნა, რომ დამსაქმებელს წინასწარ არ გაუფრთხილებია დასაქმებული, რათა მომზადებული შეხვედროდა სამუშაოდან გათავისუფლების ფაქტს და ეს არ ყოფილიყო მისთვის მოულოდნელი, დაუსაბუთებელია და არ გამომდინარეობს დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში დასაქმებულს მიეცა რა თავის დაცვისა და საკუთარი პოზიციის დაფიქსირების საშუალება, შრომის საერთაშორისო სტანდარტებითა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკით განსაზღვრული, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლების თაობაზე დასაქმებულის წინასწარი ინფორმირების მოთხოვნა დაცულია და, გამომდინარე აქედან, მისი გათავისუფლების პროცედურა მართლზომიერია.

35. ამასთან, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ წინასწარი ინფორმირების არარსებობა არ შეიძლება გახდეს გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველი, თუ დასტურდება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლების მართლზომიერება. დამსაქმებელს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის პროცედურის დარღვევის გამო, შეიძლება დაეკისროს მხოლოდ კომპენსაცია, რომლის ოდენობა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა განისაზღვროს საქმის გარემოებებისა და პროცედურული დარღვევის ხასიათის შესაბამისად.

36. ამასთან, კასატორის პრეტენზიის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს განმარტოს, რომ ვალდებულების უხეში დარღვევის ან განმეორებითი გადაცდომის დროს დასაქმებულის ინფორმირება სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე და მისგან ახსნა–განმარტების მიღება განსხვავდება სშკ-ის 38-ე მუხლის პირველი [დამსაქმებლის მიერ ამ კანონის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“, „ვ“, „ი“ და „ო“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტისას დამსაქმებელი ვალდებულია არანაკლებ 30 კალენდარული დღით ადრე გააფრთხილოს დასაქმებული წინასწარი წერილობითი შეტყობინების გაგზავნით. ამასთანავე, დასაქმებულს მიეცემა კომპენსაცია არანაკლებ 1 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში] და მეორე პუნქტებით [დამსაქმებლის მიერ ამ კანონის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“, „ვ“, „ი“ და „ო“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტისას დამსაქმებელი უფლებამოსილია არანაკლებ 3 კალენდარული დღით ადრე გააფრთხილოს დასაქმებული წინასწარი წერილობითი შეტყობინების გაგზავნით. ამ შემთხვევაში დასაქმებულს მიეცემა კომპენსაცია არანაკლებ 2 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში] განსაზღვრული წინასწარი „გაფრთხილების“ ინსტიტუტისგან.

37. დამსაქმებელს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლით გათვალისწინებული, დასაქმებულის წინასწარი გაფრთხილების ვალდებულება ეკისრება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია: ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას; დასაქმებულის კვალიფიკაციის ან პროფესიული უნარ-ჩვევების შეუსაბამობა მის მიერ დაკავებულ თანამდებობასთან/შესასრულებელ სამუშაოსთან; თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული, ხანგრძლივი შრომისუუნარობა – თუკი შრომისუუნარობის ვადა აღემატება ზედიზედ 40 კალენდარულ დღეს, ან 6 თვის განმავლობაში საერთო ვადა აღემატება 60 კალენდარულ დღეს, ამასთანავე, დასაქმებულს გამოყენებული აქვს ამ კანონის 21-ე მუხლით გათვალისწინებული შვებულება; სხვა ობიექტური გარემოება, რომელიც ამართლებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას.

38. ამასთან, კომპენსაციის ოდენობა შეტყობინების ვადას უკავშირდება. თუ დასაქმებული ხელშეკრულების შეწყვეტამდე 30 დღით ადრე გააფრთხილეს, მაშინ დასაქმებულს მიეცემა კომპენსაცია არანაკლებ 1 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით, ხოლო, თუ დასაქმებული ხელშეკრულების შეწყვეტამდე 3 დღით ადრე გააფრთხილეს, მაშინ დასაქმებულს კომპენსაცია მიეცემა არანაკლებ 2 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით.

39. ამდენად, სშკ-ის 38-ე მუხლის პირველი და მეორე პუნქტების რეგულირების სფეროში ექცევა ისეთი შემთხვევები, როდესაც დასაქმებულის გათავისუფლება ხდება არა შრომითი ხელშეკრულების დარღვევისას დისციპლინური წარმოების გზით, არამედ - სხვა საფუძვლებით, რომლებიც არ მოითხოვს დისციპლინური სამართალწარმოების ჩატარებას. გათავისუფლების აღნიშნული წესი ლოგიკური და თანმიმდევრულია, რადგან, იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლები და, როგორც ზემოთ აღინიშნა, დასაქმებულის მიმართ ჩატარებული დისციპლინური წარმოების პროცესში დასაქმებულს მიეცა საკუთარი პოზიციისა და ახსნა-განმარტების წარდგენის შესაძლებლობა, 30 ან 3 დღით ადრე დასაქმებულის წინასწარი გაფრთხილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე და მისთვის დამატებით კიდევ ერთი თვის ან 2 თვის კომპენსაციის მიცემა დაუსაბუთებლად ხელყოფს დამსაქმებლის ინტერესებს და არღვევს მხარეთა შორის სამართლიან ბალანსს.

40. სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული.

41. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების არასწორი სამართლებრივი შეფასებითაა განპირობებული, რაც საკასაციო სასამართლოს უფლებამოსილებას ანიჭებს, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება.

42. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო პრეტენზია დასაბუთებულია და საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

43. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

44. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, სარჩელზე უარის თქმისას სასამართლოს მიერ გაწეული ხარჯები გადახდება მოსარჩელეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, ხოლო მოპასუხე განთავისუფლებულია სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდება მოსარჩელეს, რომელიც არ არის განთავისუფლებული სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, სასარჩელო მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომლის დაკმაყოფილებაზედაც მას უარი ეთქვა. თუ ორივე მხარე განთავისუფლებულია სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, მაშინ სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეულ ხარჯებს გაიღებს სახელმწიფო.

45. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ხოლო მოსარჩელე ამავე პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან სარჩელებზე ხელფასის გადახდევინების შესახებ. შესაბამისად, მოსარჩელეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს მხოლოდ ბრძანების ბათილად ცნობის მოთხოვნის პროპორციულად (არაქონებრივ დავაზე - 300 ლარი, თანახმად სსსკ-ის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტისა) იმ ხარჯების გადახდა, რომლისგანაც საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე გათავისუფლებული იყო კასატორი (მოპასუხე) და არ არის გათავისუფლებული მოსარჩელე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ა(ა)იპ ,,ბათუმის საბავშვო ბაღების გაერთიანების’’ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. ლ.თ–ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. ლ.თ–ძეს (პირადი №......) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ (ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის სახით 300 (სამასი) ლარის გადახდა;

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე