საქმე №ას-1639-2018 19 აპრილი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ჩ-ის რ-ის 2-ოს ჯგუფი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ქ-ე (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე - სს „ს-ა“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ი. ქ-ემ (შემდგომში – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ჩ-ის რ-ის 2-ოს ჯგუფისა“ (შემდგომში – პირველი მოპასუხე) და სს „ს-ის“ (შემდგომში – მეორე მოპასუხე) მიმართ ზიანის – 27 090 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, საკუთრებაში გააჩნდა 1000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომლის მიმდებარედ მეორე მოპასუხის დაკვეთით პირველი მოპასუხე თბილისის შემოვლითი რ-ის პროექტით გათვალისწინებული სამშენებლო სამუშაოების განხორციელების დროს გასცდა მშენებლობის ნებართვის ფარგლებს და ჩამოაჭრა მისი კუთვნილი მიწის ნაკვეთიდან 30 კვ.მ.

3. პირველი მოპასუხის მიერ განხორციელებული სამუშაოების შედეგად ფიზიკურად მოისპო ნაკვეთთან მისასვლელი ცენტრალური გზა და ნაკვეთის გვერდით ფასადის გასწვრივ ცენტრალური გზიდან შესასვლელი ალტერნატიული გზა. ამასთან, სამშენებლო სამუშაოების შედეგად ერთ განზომილებაში არსებული გზა და მიწის ნაკვეთი აღმოჩნდა 3-4 მეტრის სიმაღლის სხვაობით სხვადასხვა სიბრტყეში.

4. მეორე მოპასუხის შემოვლითი რ-ის პროექტის განხორციელებისათვის გამოყოფილი ჰქონდა კონკრეტული ფართის მიწის ნაკვეთი, რაზეც გაიცა მშენებლობის ნებართვა. ამასთან, გაცემული ნებართვის ფარგლებში შესრულებული სამუშაოები მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე არ უნდა განხორციელებულიყო.

5. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით არ არსებობს მიწის ნაკვეთთან მისასვლელი გზა, რის გამოც გაუფასურდა ნაკვეთის ღირებულება. ქონების შეფასების აქტის მიხედვით, სარკინიგზო ხაზის გაყვანამდე მიწის ნაკვეთის ღირებულება შეადგენდა 69 279 ლარს, ხოლო რკინიგზის გაყვანის შემდეგ – 6 720 ლარს. 1 კვ.მ მიწის ღირებულება განსაზღვრულია 30 აშშ დოლარით. (დოლარის კურსი – 2.30.93) შესაბამისად, მოსარჩელეს მიადგა ზიანი 27 090 აშშ დოლარის ოდენობით.

მოპასუხის პოზიცია:

6. პირველმა მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ თბილისის შემოვლითი სარკინიგზო ხაზის მშენებლობაზე პროექტი შეთანხმებულია და მშენებლობის ნებართვა გაცემულია საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს 2010 წლის 11 ივნისის №1-1/987 ბრძანებით, რომლის შესაბამისადაც მიმდინარეობდა სამშენებლო სამუშაოები. ამასთან, ნებართვა გაცემულია მეორე მოპასუხის სახელზე, შესაბამისად, პირველი მოპასუხე მოკლებული იყო შესაძლებლობას, ცვლილება შეეტანა პროექტში.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ ზიანის – 900 აშშ დოლარის ანაზღაურება, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში – მოსარჩელემ, ხოლო სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში – მეორე მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილებით გაუქმდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 27090 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, ხოლო სარჩელი მეორე მოპასუხის მიმართ არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო:

9. სააპელაციო პალატამ იმსჯელა იმ საკითხზე წარმოადგენს, თუ არა ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირს მეორე მოპასუხე.

10. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 992-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ერთ-ერთ სახეს დელიქტური ვალდებულება წარმოადგენს. ამგვარი ვალდებულებები არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა კატეგორიას მიეკუთვნება, რომელიც ზიანის მიყენების შედეგად წარმოიშობა. მითითებული ნორმა განსაზღვრავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის, კერძოდ: ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს აღნიშნულ ნორმაში მითითებულ კონსტრუქციას. უპირველეს ყოვლისა, გასათვალისწინებელია, რომ ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი ემსახურება არა ზიანის მიმყენებლის დასჯას, არამედ იმ დანაკლისის შევსებას, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად სხვა პირს მიადგა.

11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 102-ე მუხლით გათვალისწინებულია თითოეული მხარის ვალდებულება, მიუთითოს სასარჩელო მოთხოვნა, ფაქტები და წარმოადგინოს ფაქტის დამადასტურებელი გათვალისწინებული მტკიცებულებები. მტკიცებულებათა შეფასებისას სასამართლოს ექმნება შინაგანი რწმენა, რომელსაც საფუძვლად უდებს გადაწყვეტილებას. ამდენად, სასამართლო სადავო გარემოებათა არსებობა-არარსებობის დადგენისას ინდივიდუალურად და ერთობლიობაში აფასებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის შედეგად აყალიბებს თავის შინაგან რწმენას გამოსაკვლევი საკითხის მიმართ. შინაგანი რწმენის ჩამოყალიბება მოსამართლის მიერ ხდება არა სუბიექტურად, არამედ ობიექტური მიუკერძოებლობის კონტექსტში შესწავლილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. მართლმსაჯულების მიზანი მტკიცებულებათა ერთობლივი ანალიზის, მათი ობიექტური და სრულყოფილი შესწავლის შედეგად ჭეშმარიტების უტყუარად გამორკვევაა იმგვარად, რომ დადგენილი გარემოება არ ემყარებოდეს მხოლოდ ვარაუდს, არამედ განპირობებული იყოს საქმის მასალების ერთობლივი ანალიზით.

12. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ შემოვლითი რკინიგზის პროექტის ფარგლებში სამშენებლო სამუშაოებს ასრულებდა მოპასუხეებისა და სს „ხ-ისაგან“ შემდგარი ერთობლივი საწარმო (შემდგომ – კონტრაქტორი) 2010 წლის 14 ივნისს გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის მიხედვითაც პასუხისმგებლობა ხელშეკრულების ფარგლებში მიმდინარე სამუშაოების განხორციელების შედეგად წარმოშობილ ზიანზე და დანაკარგებზე, რომელიც მიადგება მესამე პირს, ეკისრება კონტრაქტორს (17.1 პუნქტი).

13. როგორც ზემოთ აღინიშნა, იმისათვის, რომ ზიანი ანაზღაურდეს, უნდა არსებობდეს ფაქტობრივად დამდგარი ზიანი. დამდგარი ზიანი მიზეზობრივ კავშირში უნდა იყოს დამრღვევის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასთან; როგორც წესი, ვალდებულების დარღვევა ბრალეული უნდა იყოს. აღნიშნული, თუნდაც ერთ-ერთი ნიშნის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. წარმოდგენილი მტკიცებულებით (ხელშეკრულებით) დასტურდება, რომ სამშენებლო სამუშაოებს, რომლითაც მოისპო მოსარჩელის მიწის ნაკვეთთან მისასვლელი გზა, აწარმოებდა პირველი მოპასუხე. შესაბამისად, მეორე მოპასუხეს არ ჩაუდენია მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. ამდენად, არ არსებობს დელიქტური პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის სავალდებულო ოთხივე ელემენტი, რაც სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას მის მიმართ გამორიცხავს.

14. რაც შეეხება მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარს პირველი მოპასუხის მიმართ, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ამ უკანასკნელს არ გაუსაჩივრებია საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც ამ უკანასკნელს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ზიანის ანაზღაურება. ამდენად, იგი დაეთანხმა სადავო გარემოებებს, რომ მისი მხრიდან ადგილი ჰქონდა მართლსაწინააღმდეგო ბრალეულ ქმედებას, რომელმაც გამოიწვია ზიანის დადგომა. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, სააპელაციო პალატამ ზემოდასახელებული დასაბუთებისა და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების გათვალისწინებით, მიიჩნია, რომ იგი უნდა განისაზღვროს 27090 აშშ დოლარის ოდენობით.სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა 2015 წლის 29 იანვრის მეორე მოპასუხის №533 წერილზე, 2014 წლის 3 ნოემბრის №079 განცხადებაზე და 2015 წლის 30 აპრილის №1/30 ქონების შეფასების აქტზე მათი ურთიერთშეფასების კუთხით. წერილი და განცხადება წარმოადგენს მხარის, დაინტერესებული პირის მიერ შექმნილ დოკუმენტს, რასაც მისივე მხრიდან ახსნა-განმარტებითი დატვირთვა და მტკიცებულებითი ძალა გააჩნია. რაც შეეხება აუდიტის დასკვნას, მართალია, იგი შექმნილია ასევე დაინტერესებული პირის, მხარის დაკვეთით, მაგრამ წარმოადგენს მესამე, საქმის გარემოებებითა და შედეგით დაუინტერესებელი პირის დოკუმენტს მასში ასახული მსჯელობებითა და შეფასებებით. შესაბამისად, იგი წარმოადგენს ახსნა-განმარტების ,,გარეთ“ არსებულ მტკიცებულებას და ექვემდებარება შეფასებას ახსნა-განმარტებასთან ერთად. სსსკ-ის 102-ე მუხლზე მითითებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ შეძლო იმ გარემოებათა დადასტურება, რომლებზედაც იგი ამყარებდა სასარჩელო და სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნებს. მოცემულ შემთხვევაში, როგორც საქალაქო, ასევე სააპელაციო სასამართლომაც დადგენილად მიიჩნია, რომ პასუხისმგებლობა ხელშეკრულების ფარგლებში მიმდინარე სამუშაოების განხორციელების შედეგად წარმოშობილ ზიანზე და დანაკარგებზე მესამე პირებთან მიმართებით ეკისრებოდა პირველ მოპასუხეს. გარდა აღნიშნულისა, „ინ-ის“ საპირწონე მტკიცებულება, მოწინააღმდეგე მხარეს არ წარმოუდგენია. აღნიშნული შეფასებით კი ერთმნიშვნელოვნად დადგენილია, რომ ,,...მომსპარია და შეუძლებელია როგორც მოასფალტებული, ასევე ალტერნატიული გზით სარგებლობა, არ არსებობს საფეხმავლო მისასვლელი გზა, აღნიშნული მიწის ნაკვეთი ჩაიკეტა, რის გამოც, მიწის ნაკვეთმა დაკარგა არამცთუ მისი შემდგომში ეფექტურად გამოყენების, არამედ ზოგადად სარგებლობის პერსპექტივა“.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

15. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე პირველმა მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:

16. კასატორმა განმარტა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. ასევე, არასწორად განმარტა კანონი და არ გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები სრულად.

17. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ რომ ზიანთან დაკავშირებით საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა ბუნდოვანია. იგი განსხვავებულ ინტერპრეტაციას აძლევს საქმეში არსებულ წერილობით მტკიცებულებებს. საქმეში წარმოდგენილია მტკიცებულებები, რომ მერიის არცერთ შესაბამის სამსახურს სამშენებლო ნებართვა ეკონომიკის სამინისტროს მიერ გაცემული ნებართვის ფარგლებს გარეთ არ გაუცია. შესაბამისად, უნებართვოდ განხორცილებეულ სამშენებლო სამუშაოებს ემსხვერპლა მოსარჩელის უძრავი ქონება. მეტიც, სასამართლომ ვერ დაასახელა ვერცერთი გარემოება, საქმეში წარმოდგენილი საბუთი, რომელიც ზიანის მიყენების ფაქტს უარყოფს, რასაც ეთანხმება მოპასუხე. ცენტრალური გზიდან მიწის ნაკვეთის წინ დამატებით რეგისტრირებულია 10 მეტრის სიგანის მანქანის სავალი გზა, რომელიც უნებართვოდ განხორცილებეული სამშენებლო სამუშაოების გამო განადგურდა და, შესაბამისად, დაიკარგა როგორც დამატებითი გზის სარგებლობის გამოყენების შესაძლებლობა. მიზეზი არის ცენტრალური გზიდან მიწის ნაკვეთის დაშორება 5-7 მეტრით მაღლა სხვა სიბრტყეში. სასამართლო ასევე მიუთითებს, რომ ვინაიდან კასატორს არ გაუსაჩივრებია საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების დაკისრების თაობაზე, ამით იგი დაეთანხმა გარემოებას, რომ მისი მხრიდან ადგილი ჰქონდა მართლსაწინააღმდეგო ბრალეულ ქმედებას, რომელმაც გამოიწვია ზიანის დადგომა.

18. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ზემოთ დასახელებული დასაბუთებისა და წარმოდგენილი მტკიცებულებების გათვალისწინებით იგი უნდა განისაზღვროს 27090 აშშ დოლარით.

19. კასატორმა ზემოხსენებული დასაბუთება არ გაიზიარა, ვინაიდან საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს 2015 წლის 20 თებერვლის წერილი არ ადასტურებს, რომ კასატორმა მშენებლობა აწარმოა პროექტით დადგენილი სამშენებლო კარიდორის მიღმა, არამედ ამ წერილით ირკვევა, რომ თბილისის შემოვლითი სარკინიგზო ხაზის მშენებლობაზე შესაბამისი პროექტი შეთანხმებულია და მშენებლობის ნებართვა გაცემულია საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს ბრძანებით №1-1/987 11.06.2010 წელიდაგაცემულიაგანსაკუთრებულიმნიშვნელობისობიექტისსანებართვომოწმობა №150. ამავე პროექტში შეტანილია ცვლილება 2013 წლის 27 მარტის №22/01-06 ბრძანებით, რომლითაც კონსტრუქციულ სქემაში შეტანილ ცვლილებებზე გაცემულია ნებართვა.

20. დადგენილია ასევე, რომ მოსარჩელის ნაკვეთის სიახლოვეს მოქცეულ სამშენებლო დერეფნის ფარგლებში რაიმე დარღვევა არ დაფიქსირებულა და სამშენებლო დერეფნის მონაკვეთზე განთავსებული სარკინიგზო ხიდის მშენებლობა განხორციელებულია დამკვეთის ანუ მეორე მოპასუხის მიერ სააგენტოში წარდგენილი და შეთანხმებული პროექტის სრული დაცვით.

21. მოსარჩელის მიწის ნაკვეთი არანაკლებ 25 მეტრითაა დაშორებული სამშენებლო დერეფანს და განხორციელებული სამუშაოები არ განეკუთვნება სსიპ ტექნიკური და სამშენებლო ზედამხედველობის სააგენტოს საზედამხედველო სფეროს. ამ ტერიტორიაზე სარკინიგზო ხიდის მშენებლობა კასატორის მიერ განხორციელებულია თბილისის მერიასთან გაფორმებული შეთანხმების საფუძველზე ერთობლივად შემუშავებული პროექტის მიხედვით, რომელიც კონკრეტულად ეხება მშენებარე სარკინიგზო მაგისტრალსა და სოფელ პატარა ლ--–--სთან მისასვლელი მთავარი გზის კვეთას.

22. 2015 წლის 29 იანვრისმეორემოპასუხისმიერგაცემული №553 წერილითდა 2014 წლის 3 ნოემბრის №079 განცხადებით დასტურდება, რომ განხორციელდა მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის ადგილზე შესწავლა და დათვალიერება, რომლითაც ირკვევა, რომ არსებობს გზა, რომელიც სოფლიდან მიდის ი. ქ-ის მიწის ნაკვეთთან. აღნიშნული დადასტურებულია ასევე საქმეში არსებული ფოტო-სურათებით და სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ თითქოს და არ არსებობს სხვა ალტერნატიული გზა არასწორია.

23. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ზიანის მიყენების ფაქტი შეაფასა მეორე მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ წერილზე დაყრდნობით, რითაც დაარღვია სსსკ-ის 102-ე, 105-ე მუხლების მოთხოვნები, ვინაიდან მეორე მოპასუხე თავად დაინტერესებული პირია და ყოველთვის მისთვის სასურველ დასკვნას შეადგენს. გარდა ამ შეფასებისა, ზიანთან დაკავშირებით საქმეში არ არის წარმოდგენილი სხვა მტკიცებულება. ქონების შეფასების აქტში მითითებულია, რომ შემცირებულია ფართი და მიწის ნაკვეთს არ გააჩნია მისასვლელი გზა, გარდა სხვა ნაკვეთების გავლით საცალფეხო გზისა. აუდიტორული შეფასებით განისაზღვრა სამუშაოების წარმოებისა და ზიანის მიყენების შემდგომ ნაკვეთის ღირებულება. შეფასებაში აღნიშნულია, რომ ახალი რკინიგზის ხაზის გაყვანამდე მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი იყო მართკუთხედის ფორმის, რეგისტრირებულ მოასფალტებულ გზის მიმდებარედ ერთ სიბრტყეში და კასატორის სამუშაოების შედეგად ჩამოეჭრა 30კვ.მ, გაუქმებულია საავტომობილო გზა, არ არსებობს ალტერნატიული გზა. ნაკვეთი ჩაიკეტა და დაიკარგა სარგებლობის პერსპექტივა. ამით შემცირდა მისი ღირებულება 30 000 აშშ დოლარიდან 2910 აშშ დოლარამდე და ზიანი შეადგენს 27090 აშშ დოლარს.

24. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ 2010 წლის 21 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულებით შეიძინა 2000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ქ. თბილისში, სოფელ პატარა ლ–ი. 2014 წლის 29 ივლისს მან 2000 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან გაასხვისა 1000 კვ.მ 20 000 აშშ დოლარად.

25. საქალაქო სასამართლომ გადაწყვეტილების 3.2.4 პუნქტში ზუსტად ჩამოაყალიბა ის საფუძველი, რის გამოც კასატორს არ დაეკისრა მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი თანხის გადახდა სრულად. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი შეფასების აქტის მიხედვით, მას დააკლდა მხოლოდ 30 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომელიც ჩამოიჭრა სარკინიგზო ხაზის გაყვანის შემდეგ, რომლის ანაზღაურებაზეც კასატორს უარი არ უთქვამს და შესაბამისი ღირებულება დაეკისრა სასამართლოს მხრიდან. შეფასების აქტი არ მიუთითებს იმაზე, რომ ნაკვეთთან მისასვლელი გზის მოწყობა შეუძლებელია, პირიქით, დადგენილია, რომ ნაკვეთს გააჩნია სხვა მისასვლელი გზა, რის შესახებაც მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ განუცხადებია. მან, ასევე, არ აცნობა სასამართლოს, რომ სარჩელის შეტანამდე გაასხვისა ნაკვეთი, რომლიდანაც თავისუფლად შეძლებდა თავის ტერიტორიაზე შესვლას, ამდენად, მოსარჩელემ ჯერ განზრახ გაიუარესა მდგომარეობა, შემდგომ კი სარჩელი შეიტანა, რასაც სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია.

26. საქალაქო სასამართლომ სწორად შეაფასა თავის გადაწყვეტილებაში მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აქტი, მაშინ როცა მიუთითა, რომ აუდიტორულ საკონსულტაციო კორპორაცია „ინ-ის“ მიერ 2015 წლის 30 აპრილის შედგენილი №1/30 ქონების შეფასების აქტის მიხედვით გაურკვეველია, თუ რას ეფუძნება აუდიტის დასკვნა მიწის ნაკვეთის ღირებულების შემცირების თაობაზე. ამასთან, აღნიშნული აქტი არ შეიცავს მითითებას იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელეს მიწის ნაკვეთთან მისასვლელი გზის მოწყობა შეუძლებელია. შესაბამისად, არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა ქონების შეფასების აქტთან დაკავშირებით, როგორც ქონების შეფასების ნაწილში, ასევე საფეხმავლო და ალტერნატიული გზის არარსებობასთან დაკავშირებით. თავად მოსარჩელე მხარე არ უარყოფს იმას, რომ მის კუთვნილ მიწასთან არსებობს მისასვლელი გზა სასოფლო გზის სახით, მაგრამ თვლის რომ იგი შორ მანძილზეა დაშორებული და გარკვეულწილად მოსაწესრიგებელია. აღნიშნულის შესახებ მან სასამართლოში განაცხადა, რაზეც ასევე არ იმსჯელა სააპელაციო სასამართლომ და პირიქით, მიუთითა რომ ალტერნატიული გზა არ არსებობს.

27. კასატორის მოსაზრებით, თუ სასამართლო დაეჭვდებოდა ორი მხარის მტკიცებაში გზის არსებობა-არარსებობასთან დაკავშირებით მას თავისუფლად შეეძლო თავისი ინიციატივით, ობიექტური ჭეშმარიტების დასადგენად დაენიშნა ექსპერტიზა ან/და მოეხდინა ადგილზე დათვალიერება, რაც არ გააკეთა.

28. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად არ გაიზიარა 2015 წლის 29 იანვრის მეორე მოპასუხის №553 წერილზე 2014 წლის 3 ნოემბრის №079 განცხადება იმ მოტივით, რომ ისინი წარმოადგენს მხარის, დაინტერესებული პირის მიერ შექმნილ დოკუმენტს, მაგრამ გაიზიარა აპელანტის დაკვეთით შესრულებულ აუდიტის დასკვნა, როგორც საქმის შედეგით დაუინტერესებელი პირის მიერ შედგენილი და ამის საფუძველზე მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ შეძლო იმ გარემოებათა დადასტურება, რომლებზეც იგი ამყარებდა სასარჩელო და სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნებს.

29. ასეთი მსჯელობა არ არის ობიექტური, რადგან მეორე მოპასუხემ სააპელაციო სასამართლოს წარუდგინა შესაბამისი დოკუმენტაცია, რომლითაც დასტურდება, რომ მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი შესწავლილ და დათვალიერებულ იქნა, რის შედეგადაც დადგინდა, რომ არსებობს გზა, რომელიც სოფლიდან მიდის მოსარჩელის მიწის ნაკვეთთან. აქედან გამომდინარე, მესაკუთრეს – მოსარჩელეს ხელი არ ეშლება უძრავი ქონებით სარგებლობაში. აღნიშნული დადასტურებულია, როგორც მეორე მოპასუხის 2014 წლის 17 ნოემბრის №6921 დოკუმენტით, ასევე, შესაბამისიფოტომასალით. აღნიშნულის საფუძველზეც კასატორის ახსნა-განმარტება სააპელაციო სასამართლომ უკანონოდ არგაიზიარა. სააპელაციო პალატამ ვერ დაასაბუთა და ვერ გააქარწყლა ის გარემოება, რომ დათვალიერების აქტი სინამდვილეს არ შეეფერება და მხოლოდ მოსაზრება, რომ იგი დაინტერესებული პირის მიერაა შედგენილი, საკმარისი არ არის მტკიცებულების საწინააღმდეგო არგუმენტის დასასაბუთებლად. მით უმეტეს, რომ ეს მტკიცებულება ფოტომასალითაა გამაგრებული, ხოლო რაც შეეხება მხარის მიერ წარმოდგენილ შეფასების აქტს, აქტიდან არ ჩანს, რომ არ არსებობს ალტერნატიული გზა, ხოლო აქტში მითითება რომ მოესპო მოასფალტებული და ალტერნატიული გზა და არ არსებობს საფეხმავლო ბილიკი აშკარად არ შეესაბამება სინამდვილეს. მართალია, მოასფალტებული გზა აღარ არსებობს, მაგრამ საფეხმავლო ბილიკი ყველა ფოტომასალიდან ჩანს და, ამდენად, არსებობს ალტერნატიული გზაც. გარდა ამისა, არსებობს სხვა საავტომობილო გზის მოწყობის შესაძლებლობაც, რაზეც მხარემ თვითონ განაცხადა უარი.

30. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ ვერ დაასაბუთა, რომ არ არსებობს რაიმე ალტერნატივა და ყოველგვარი მტკიცებულების გარეშე გაიზიარა ნაკვეთის ჩაკეტვის შესახებ მოსარჩელის პოზიცია, რომელმაც უარის თქმის ერთ-ერთ მიზეზად ისიც დაასახელა, რომ მან უკვე შეიძინა სხვა ნაკვეთი და ამ ნაკვეთის მიმართ დაკარგა ინტერესი და ფაქტია, რომ ახლა ცდილობს გამორჩენის მიღებას, თანაც არც ნაკვეთი ეთმობა და 2000 აშშ დოლარად ცდილობს მის შენარჩუნებას, რის შესახებაც მოსამართლის შეკითხვაზე პირველი ინსტანციის სასამართლოში განაცხადა. აქვე ყურადსაღებია ის ფაქტიც, რომ მოსარჩელემ 2014 წლის 29 ივლისს 2000 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან გაასხვისა 1000 კვ.მ 20 000 აშშ დოლარად. სარჩელის აღძვრამდე მისთვის ცნობილი იყო, რომ ამ ნაკვეთის გასხვისებით გაიუარესებდა მდგომარეობას და ვეღარ შეძლებდა თავისთვის დატოვებულ ნაკვეთთან მისვლას საავტომობილო გზით, მაგრამ მისი სურვილიც სწორედ ეს იყო და ამას ადასტურებს ასევე პირველი ინსტანციის სასამართლოში მის მიერ კითხვაზე გაცემული ზემოხსენებული პასუხი. აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ მიწის ნაკვეთი მოსარჩელემ გაასხვისა თავის ახლო ნათესავზე, ბიძაშვილზე, რაც დაადასტურა პირველი ინსტანციის სასამართლოში. არსებობს საფუძვლიანი ეჭვი იმის შესახებ, რომ მან ეს ნაკვეთი კი არ გაყიდა, არამედ ფორმალურად გადააფორმა ნათესავზე. სხვა შემთხვევაში მას ნაკვეთის გასხვისებისას უნდა დაეტოვებინა (და ყველა ნორმალური ადამიანი ასე მოიქცეოდა) თავის ნაკვეთთან მისასვლელი გზა.

31. სააპელაციო სასამართლო ჩათვალა, რომ საქმის მასალებში არ ასახულა, რა ქმედება ჩაიდინა მეორე მოპასუხემ. არ არსებობს მიზეზობრივი კავშირი ამ მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის.

32. კასატორმა მიუთითა სსკ-ის 463-ე და 464-ე მუხლებზე და განმარტა, შემოვლითი რკინიგზის პროექტის ფარგლებში სამშენებლო სამუშაოებს მოპასუხეებისა და სს „ხ-ის“ ერთობლივი საწარმოს შორის 2010 წლის 14 ივლისს გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე ახორციელებდა კონტრაქტორი. ხსენებული ობიექტის მშენებლობის ნებართვა გაცემულია 2010 წლის 11 ივლისს მეორე მოპასუხის სახელზე და კასატორი მოკლებული იყო შესაძლებლობას, პროექტში რაიმე ცვლილება შეეტანა. ამასთან, მშენებლობას აწარმოებდა ერთობლივი საწარმო მეორე მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე.

33. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2019 წლის 13 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით (საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

34. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია, თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ” ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა) გასაჩივრებული განჩინების კანონიერებას პალატა სწორედ კასატორის პრეტენზიის ფარგლებში შეამოწმებს. საკასაციო საჩივრის არგუმენტი ორი მიმართულებითაა წარმოდგენილი. კასატორის ერთ-ერთი არგუმენტით შედავებულია მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის (1000მ²) გაუფასურების თაობაზე გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, ხოლო შემდგომი არგუმენტი შეეხება მიწის ნაკვეთის (1000მ²) გაუფასურებაში, ასეთის არსებობის შემთხვევაში, უშუალოდ მესაკუთრის (მოსარჩელე) ბრალეულობას.

35. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილია და კასატორს სადავოდ არ გაუხდია ფაქტობრივი გარემოებები იმის თაობაზე, რომ:

36. - მოსარჩელეს საკუთრებაში გააჩნდა ქ. თბილისში, სოფელ პატარა ლ–ი მდებარე 2000კვ.მ მიწის ნაკვეთი (სსკ-ის 170-ე მუხლი).

37. - 2014 წლის 29 ივლისს მოსარჩელე - ი. ქ-ემ გაასხვისა მიწის ნაკვეთის ნახევარი - 1000კვ.მ გ. ქ-ეზე და შემძენმა საკუთრების უფლება დაარეგისტრირა საჯარო რეესტრში (სსკ-ის 477-ე, 183-ე მუხლები).

38. - ქ. თბილისში, დიდი ლ., სოფელ პატარა ლ–ი, ქ. თბილისის შემოვლითი სარკინიგზო ხაზის მშენებლობის პროექტის ფარგლებში, სამშენებლო სამუშაოებს ასრულებდა პირველი მოპასუხე და კონტრაქტორი კომპანია 2010 წლის 14 ივნისს გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე.

39. სარჩელის მოთხოვნა 27090 აშშ დოლარის ოდენობით ზიანის ანაზღაურების შესახებ ეფუძნება იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ ამ განჩინების პ-39-ში მითითებულმა მშენებლობამ გააუარესა მოსარჩელის მდგომარეობა, რაც გამოიხატა იმაში, რომ მშენებლობა გავრცელდა მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის 30კვ.მ ფართობზეც, გარდა ამისა, მიწის ნაკვეთმა დაკარგა მისასვლელი გზა, რის გამოც, გაუფასურდა მიწის ნაკვეთის დარჩენილი ნაწილის (30კვ.მ ფართობის გამოკლებით) ღირებულება (სსკ-ის 992-ე მუხლი; აგრეთვე იხ., სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებები - ტ.1. ს.ფ.3, 4).

40. აღსანიშნავია, რომ სარჩელი პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ - 900 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის დაკისრების ნაწილში. ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას პირველი ინსტანციის სასამართლო დაეყრდნო მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის 30კვ.მ ფართობით შემცირების ფაქტობრივ გარემოებას და მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ გაანგარიშებას, რომლის მიხედვით, მითითებულ ადგილას 1კვ.მ მიწის ნაკვეთის ღირებულება განსაზღვრულია 30 აშშ დოლარით (30 აშშ დოლარი *30კვ.მ). სარჩელის დარჩენილი ნაწილის უარყოფისას სასამართლომ დაუდასტურებლად მიიჩნია მიწის ნაკვეთის დარჩენილი ნაწილის გაუფასურების (ფუნქციური დანიშნულების დაკარგვა) შესახებ მოსარჩელის მითითება (იხ., თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილება, პ-3.2.4) და იმავდროულად, არ გაიზიარა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ქონების შეფასების შესახებ აუდიტის დასკვნა (იხ., ტ.1. ს.ფ. 99-105). აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოსარჩელის და მხოლოდ მეორე მოპასუხის მიერ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 19 ივლისის გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სარჩელი მეორე მოპასუხის მიმართ მთლიანად იქნა უარყოფილი, ხოლო პირველი მოპასუხის მიმართ (27090 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი) დაკმაყოფილდა. პირველი მოპასუხის მიმართ სარჩელის დაკმაყოფილებისას სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის მითითება მიწის ნაკვეთის დარჩენილი ნაწილის გაუფასურების (ფუნქციური დანიშნულების დაკარგვა) შესახებ და მხედეველობაში მიიღო რა, ის გარემოება, რომ ვინაიდან პირველმა მოპასუხემ არ გაასაჩივრა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში, მიიჩნია, რომ პირველი მოპასუხე დაეთანხმა მისი მხრიდან მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედების მოსარჩელის მიმართ განხორციელებას, რამაც მოსარჩელეს მიაყენა ზიანი (იხ., სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება. პ- 4.1), ხოლო ზიანის ოდენობა სააპელაციო სასამართლომ განსაზღვრა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ქონების შეფასების შესახებ აუდიტის დასკვნით (იხ., ტ.1. ს.ფ. 99-105), რომელიც პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებით არ იყო საკმარისად დამაჯერებელი (სსსკ-ის მე-3, 102-ე, 105-ე მუხლები).

41. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის მიერ შედავებულია სწორედ მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის (1000მ²) გაუფასურების თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ წარმოდგენილია დასაბუთებული პრეტენზია. კონკრეტულ შემთხვევაში, დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება და მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან განმარტება.

42. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება კასატორს არ გაუსაჩივრებია (იხ., ამ განჩინების პ- 41). მაშასადამე, საკასაციო პალატა კასატორის პრეტენზიას შეამოწმებს არა ზიანის მიყენების (ფაქტობრივი გარემოება), არამედ ზიანის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში. ზიანის ოდენობად გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია 27090 აშშ დოლარი.

43. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მართლზომიერების შემოწმებისას საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს რამდენიმე გარემოებაზე, რომელიც გამოიკვეთა საკასაციო საჩივრისა და საქმის მასალების შესწავლის შედეგად, და რომელიც არსებით ზეგავლენას ახდენს ქონების ღირებულების შემცირების (ფუნქციური დანიშნულების დაკარგვის) გარემოებასა და ამით, მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრაზე:

44. ერთი მხრივ, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ქონების შეფასების შესახებ აუდიტის დასკვნით (იხ., ტ.1. ს.ფ. 99-105) მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ღირებულება რკინიგზის ხაზის გაყვანამდე არსებული მდგომარეობით განისაზღვრა 69 279 ლარით, ხოლო რკინიგზის ხაზის გაყვანის შემდეგ არსებული (დღევანდელი) მდგომარეობით განისაზღვრა 6 720 ლარით. აუდიტმა მხედველობაში მიიღო ის გარემოება, რომ მიწის ნაკვეთი შემოვლითი რკინიგზის ხაზის გაყვანამდე გეგმაში მართკუთხედი ფორმისა, იგი მდებარეობდა მოასფალტებული სავალი გზის პირას და ერთ სიბრტყეში იყო სავალ გზასთან. მოასფალტებული გზის პარალელურად არსებობდა დაპროექტებული ალტერნატული გზა, სადავო მიწის ნაკვეთის გვერდითი ფასადის გასწვრივ, სადაც გადის ცენტრალური სასმელი წყალმომარაგების სისტემა და ბუნებრივი აირიც. დღვანდელი მდგომარეობით ქონების შეფასებისას მიწის ნაკვეთს ჩამოეჭრა 30კვ.მ ფართი, მომსპარია და შეუძლებელია როგორც მოასფალტებული ასევე, ალტერნატული გზით სარგებლობა, არ არსებობს საფეხმავლო მისასვლელი გზა, აღნიშნული მიწის ნაკვეთი ჩაიკეტა,რის გამოც, მიწის ნაკვეთმა დაკარგა სარგებლობის პერსპექტივა. შესაბამისად, აუდიტის დასკვნით რკინიგზის ხაზის გაყვანის შემდეგ არსებული (დღევანდელი) მდგომარეობით მიწის ნაკვეთის ღირებულებაა 6720 ლარი.

45. მეორე მხრივ, 2015 წლის 29 იანვრის მეორე მოპასუხის მიერ გაცემული N553 წერილით და 2014 წლის 3 ნოემბრის N079 განცხადების მიხედვით კი, ირკვევა, რომ დათვალიერებული იქნა მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი, მიმდებარე ტერიტორია და გაირკვა, რომ არსებობს გზა, რომელიც სოფლიდან მიდის მოსარჩელის მიწის ნაკვეთთან.

46. ვინაიდან, სააპელაციო სასამართლო მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას დაეყრდნო მიწის ნაკვეთის არსებული (დღევანდელი) ფუნქციური დანიშნულების დაკარგვას, საკასაციო პალატამ უნდა იმსჯელოს რამდენად წონადი არგუმენტია წარმოდგენილი მიწის ნაკვეთის სარგებლობის პერსპექტივასთან (ფუნქციური დანიშნულებით გამოყენება) მიმართებით.

47. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ როგორც წესი, ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. სადავო ფაქტობრივი გარემოების მტკიცების ტვირთი (სსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლი) ეკისრებათ მოდავე მხარეებს. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის. მტკიცებითი საქმიანობის მიზანია სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ფაქტების სუბსუმირება სამართლის ნორმის წინაპირობებთან სასამართლოს პრეროგატივას წარმოადგენს.

48. მოცემულ შემთხვევაში, როგორც სარჩელის ფაბულა, ისე - დადგენილი და მხარეთა შორის უდავო ფაქტები იძლევა დასკვნის საფუძველს, რომ სარჩელის პერსპექტიულობა სწორადაა შემოწმებული დელიქტური სამართლის დამფუძნებელი ნორმის წანამძღვრებთან (სსკ-ის 992-ე მუხლი). დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობების არსებობას საკასაციო პალატა სსკ-ის 992 -ე მუხლისა და 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის ფარგლებში შეამოწმებს.

49. განსახილველ შემთხვევაში, ფაქტი ზიანის მიყენების, პირველი მოპასუხის ბრალეულობისა და მიზეზშედეგობრიობის შესახებ და მაშასადამე, დელიქტური ვალდებულებების წარმომშობი რამდენიმე გარემოება საკასაციო პალატის შეფასების საგანი არაა (იხ., ამ განჩინების პ-43), საკასაციო პალატა მსჯელობს მხოლოდ ზიანის ოდენობაზე როგორც სსკ-ის 992-ე მუხლის, ასევე 408-ე მუხლის ფარგლებში (მოვალის უშუალო მოქმედებით გამოწვეული ზიანი).

50. ქონების შეფასების შესახებ აუდიტის დასკვნით ზიანის ოდენობა განისაზღვრა იმის მიხედვით, გააჩნია თუ არა სარგებლობის პერსპექტივა მოსარჩელის კუთვნილ მიწის ნაკვეთს არსებული მდგომარეობით. ქონების შეფასებისას აუდიტმა მხედველობაში მიიღო, რომ მიწის ნაკვეთს ჩამოეჭრა 30კვ.მ ფართი. შესაბამისად, აუდიტმა დაასკვნა, რომ მომსპარია და შეუძლებელია როგორც მოასფალტებული, ასევე ალტერნატული გზით სარგებლობა, არ არსებობს საფეხმავლო მისასვლელი გზა, აღნიშნული მიწის ნაკვეთი ჩაიკეტა.

51. აუდიტის დასკვნის გარდა, საქმეში არსებობს მეორე მოპასუხის მიერ გაცემული N553 წერილი და 2014 წლის 3 ნოემბრის N079 განცხადება, რომლის მიხედვითაც ირკვევა, რომ დათვალიერებული იქნა მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი, მიმდებარე ტერიტორია და გაირკვა, რომ არსებობს გზა, რომელიც სოფლიდან მიდის მოსარჩელის მიწის ნაკვეთთან.

52. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა შეფასების დროს სასამართლო ხელმძღვანელობს თავისი შინაგანი რწმენით. შინაგანი რწმენა საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად ყალიბდება. მტკიცებულებათა შეფასება არა სპონტანური და ინტუიციური, არამედ სათანადოდ მოტივირებული და დამაჯერებელი უნდა იყოს (შდრ. სუსგ Nას-279-264-17, 21.04.2017წ.) „მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტი მიუთითებს სასამართლოსათვის არა სუბიექტურ მოსაზრებებზე დაყრდნობით მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დადგენილად მიჩნევაზე, არამედ, მოსამართლის შინაგან რწმენაზე, რომელიც შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმრივ, სრულ და ობიექტურ შეფასებაზეა დაფუძნებული) (შდრ: სუს-ს განჩინება №ას-819-767-2017, 20 დეკემბერი, 2017 წელი).

53. განსახილველ შემთხვევაში, ირკვევა, რომ სააპელაციო პალატის მიერ მხოლოდ აუდიტის დასკვნის საფუძველზეა შეფასებული ზიანის ოდენობა. აუდიტის დასკვნა მიწის ნაკვეთის პერპექტიულობის დაკარგვასთან დაკავშირებით, ძირითადად ემყარება მიწის ნაკვეთის 30კვ.მ ფართით შემცირებას და შემცირებული მიწის ნაკვეთის მდებარეობას, რამაც აუდიტის მოსაზრებით, ზეგავლენა იქონია მიწის ნაკვეთის გამოყენების შესაძლებლობაზე. ამ ვითარებაში, სააპელაციო სასამართლომ ზიანის ოდენობად განსაზღვრა 27090 აშშ დოლარი. სააპელაციო სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა სხვა გარემოებები, რომელიც უკავშირდება მიწის ნაკვეთთან მისასვლელი ალტერნატული გზის არსებობას, ამგვარი გზის მოძიების ობიექტურ შესაძლებლობას; ამგვარი ალტერნატივის არსებობის შემთხვევაში, ცენტრალური სასმელი წყალმომარაგების სისტემასთან და ბუნებრივ აირის საკუმუნიკაციო ქსელთან კავშირის არსებობა-არარსებობის დადგენას ჩასატარებელი სამუშაოების (სავარუდო სამომავლო ხარჯები) ღირებულებას და ა.შ. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი ქონების შეფასების აქტის მიხედვით, გაურკვეველია რას ეფუძნება აუდიტის დასკვნა, მიწის ნაკვეთის ღირებულების მნიშვნელოვნად შემცირების თაობაზე. ამასთან, აღნიშნული აქტი არშეიცავს მითითებას მასზედ, რომ აღნიშნულ მიწის ნაკვეთთან მისასვლელი სხვა გზის მოწყობა შეუძლებელია. ნიშანდობლივია ის გარემოებაც, რომ სასამართლოს სხდომაზე მოპასუხის მიერ მიცემული განმარტებით, იგი თანახმაა მიწის ნაკვეთამდე მისასვლელი გზის მოწყობაზეც. აუდიტის დასკვნას იმ ნაწილში, რომ რადგან სადავო მიწის ნაკვეთი შემოვლითი რკინიგზის ხაზის გაყვანამდე მდებარეობდა სავალი გზის პირას და ერთ სიბრტყეში იყო სავალ გზასთან, ხოლო სამშენებლო სამუშაოების შედეგადერთ განზომილებაში არსებული გზა და მიწის ნაკვეთი აღმოჩნდა 3-4 მეტრის სიმაღლის სხვაობით სხვადასხვა სიბრტყეში, რაც გავლენას ახდენს მიწის ნაკვეთის ფუნქციურ დანიშნულებაზე, საკასაციო პალატა არ იზიარებს დაუსაბუთებლობის გამო.

54. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ ნაწილში, კასატორმა წარმოადგინა დასაბუთებული (დასაშვები) საკასაციო პრეტენზია. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანის ოდენობის განსაზღვრის მიზნით, სასამართლოს შეუძლია მიმართოს ამ კოდექსში გათვალისწინებულ ღონისძიებებს, რაც ბუნებრივია, არ ნიშნავს დისპოზიციურობის პრინციპთან წინააღმდეგობას. „სსსკ-ის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მოსამართლე უფლებამოსილია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა ისეთ საკითხზე, რომლის განმარტებასაც არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისთვის და ამ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია“ (შდრ: სუსგ №ას-60-60-2018, 24 ივლისი, 2018 წელი, პ-20). სხვა საქმეში, საკასაციო პრეტენზიაზე მსჯელობისას საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს სრული უფლება ჰქონდა სადავო საკითხის გადასაწყვეტად დაენიშნა ექსპერტიზა თავისი ინიციატივით სსსკ-ის 162-ე და 173-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, რაც განსახილველი დავის გადაწყვეტისათვის იყო აუცილებელი (იხ., სუსგ №ას-867-834-2016, 22 ნოემბერი, 2018წელი, პ-67).

55. ამასთან, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცვს კასატორის იმ პრეტენზიასაც, რომელიც ზიანის მიყენებაში დაზარალებულის ბრალეულობას შეეხება და აღნიშნავს, რომ როგორც საქმის მასალებითაა დადგენილი ქ. თბილისში, დიდი ლ., სოფელ პატარა ლ–ი, ქ. თბილისის შემოვლითი სარკინიგზო ხაზის მშენებლობის პროექტის ფარგლებში, სამშენებლო სამუშაოებს ასრულებდა პირველი მოპასუხე და კონტრაქტორი კომპანია 2010 წლის 14 ივნისს გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე.

56. როგორც მოსარჩელე აღნიშნავს, მას განზრახული ჰქონდა სახლის აშენება თავის მიწის ნაკვეთზე და დაინტერესებული იყო რაიმე ხელშემშლელი ფაქტორის არსებობის დადგენით, რისთვისაც მან მიმართა მეორე მოპასუხეს. 2013 წლის 18 თებერვალს განცხადების პასუხად მოსარჩელეს ეცნობა, რომ აღნიშნული მიწის ნაკვეთი არ წარმოადგენს საჭიროებას თბილისის შემოვლითი რკინიგზის პროექტის განხორციელებისათვის (ტ.1. ს.ფ. 26).

57. მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელემ 2014 წლის 29 ივლისს 2000 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან გაასხვისა 1000 კვ.მ 20 000 აშშ დოლარად გ. ქ-ეზე და შემძენმა საკუთრების უფლება დაარეგისტრირა საჯარო რეესტრში (იხ., ამ განჩინების პ-38).

58. კასატორი საკასაციო პრეტენზიაში აღნიშნავს, რომ სარჩელის აღძვრამდე მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო, რომ ამ ნაკვეთის ნაწილის გასხვისებით გაიუარესებდა მდგომარეობას და ვეღარ შეძლებდა თავისთვის დატოვებულ ნაკვეთთან მისვლას საავტომობილო გზით. მიწის ნაკვეთი მოსარჩელემ გაასხვისა თავის ახლო ნათესავზე, ბიძაშვილზე, რაც დაადასტურა პირველი ინსტანციის სასამართლოში. არსებობს საფუძვლიანი ეჭვი იმის შესახებ, რომ მან ეს ნაკვეთი კი არ გაყიდა, არამედ ფორმალურად გადააფორმა ნათესავზე. სხვა შემთხვევაში მას ნაკვეთის გასხვისებისას უნდა დაეტოვებინა (და ყველა ნორმალური ადამიანი ასე მოიქცეოდა) თავის ნაკვეთთან მისასვლელი გზა (იხ., საკასაციო პრეტენზია ამ განჩინების პ-32; აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით ასევე იხ., მოპასუხეთა შედავება პირველ ინსტანციაში - (ტ.2. ს.ფ. 109). საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ განჩინების პპ:45-54-ში მოცემული მსჯელობასთან ერთობლიობაში კასატორის აღნიშნული პრეტენზიაც დასაშვებად (დასაბუთებულად) უნდა იქნეს მიჩნეული, რადგან სააპელაციო პალატას გასაჩივრებულ განჩინებაში არ უმსჯელია ამ გარემოებაზე.

59. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია (სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი), აღნიშნული გარემოება კი, სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

60. სსსკ-ის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

61. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ამ განჩინების პ. 2-5 მითითებულ სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებებზე და მიაჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) სამართლებრივ მოწესრიგებას საჭიროებს დელიქტური ვალდებულებებით გათვალისწინებული საფუძვლიდან – სსკ-ის 992-ე მუხლი.

62. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ქონებრივი პასუხისმგებლობის ვალდებულ პირზე დასაკისრებლად საჭიროა, რომ სახეზე იყოს სამართალდარღვევის შემადგენლობა. შემადგენლობის ორგანიზმს ჰქმნის სამართლებრივად ფასეულ სუბიექტურ და ობიექტურ გარემოებათა ერთობლიობა, რომელთა თანაარსებობა მოვალეზე პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია. ამ შემადგენლობის ელემენტებია: სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანი; დამრღვევის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის; სამართალდარღვევის ბრალი. (ე.წ. „გენერალური დელიქტი“).

63. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან მხარეები არ იმყოფებოდნენ სახელშეკრულებო ურთიერთობაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად იმსჯელა ზიანის წარმოშობაზე 992-ე მუხლის სამართლებრივი საფუძვლით, თუმცა, იმავდროულად, ყურადღების მიღმა დარჩა დაზარალებულის - მოსარჩელის მოქმედების შეფასება, რაც მნიშვნელოვანია ზიანის ოდენობის განსაზღვრისათვის, რადან, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული.

64. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს, როგორც ზიანის ოდენობაზე, ისე მხარეთა ბრალეულობის ხარისხზე და ამგვარად განსაზღვროს ვალდებული პირის პირველი მოპასუხის მიერ ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობა.

65. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს იმავე შემადგენლობას.

66. სსსკ-ის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა გადაწყვიტოს სასამართლო ხარჯების მხარეთა შორის განაწილების საკითხიც.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ჩ-ის რ-ის 2-ოს ჯგუფის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი