საქმე№ას-1462-2018 14 დეკემბერი, 2018 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,
ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – ზ.ჩ. (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – გ.ჩ. (მოსარჩელე); შპს „ა.დ–ი“ (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობები
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. ზ.ჩ–ი (შემდეგში: პირველი მოპასუხე, გამყიდველი ან კასატორი), ქ. ბათუმში, ......, 1990 წლისათვის ჩაწერილი იყო (იხ.ტ. 4, ს.ფ 249).
2. 1994 წლის 30 ივნისს, გ.ჩ–ის (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი) მამამ, ა.ჩ–მა (შემდეგში: მოსარჩელის მამა, პირველი მოპასუხის ბიძა), მინდობილობის საფუძველზე, პირველი მოპასუხის სახელზე სადავო უძრავი ქონების პრივატიზება განახორციელა (იხ.ტ. 1, ს.ფ. 13).
3. პირველ მოპასუხესა და შპს ,,A.D.g-ს” (შემდეგში: მეორე მოპასუხე, მყიდველი, საწარმო) შორის, 2012 წლის 9 იანვარს, წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებულ უძრავ ქონებაზე წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა (იხ.ტ. 1, ს.ფ. 26; იხ. გადაწყვეტილება ს.ფ 134-135);
4. სადავო უძრავი ქონება, მეორე მოპასუხის საკუთრებად აღირიცხა საჯარო რეესტრში (იხ.ტ. 1, ს.ფ 26).
5. სარჩელის საფუძვლები
5.1. მოსარჩელემ, 2012 წლის 20 თებერვალს, სარჩელი აღძრა მეორე მოპასუხის წინააღმდეგ და სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღრიცხვა მოითხოვა.
5.2 მოსარჩელემ წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში ასახულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითა და დამატებით განმარტა, რომ სადავო უძრავი ქონება მამამისის (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-2 პუნქტი) მამიდას ეკუთვნოდა, რომლის გარდაცვალების შემდეგ, მამამისი იქ ცხოვრობდა, სანამ თბილისში, გენპროკურატურაში სამუშაოდ გადაიყვანეს. ამის შემდეგ, მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის ბებია და პაპა, ა. და დ.ჩ–ები სადავო ბინაში გადავიდნენ საცხოვრებლად.
5.3 მოსარჩელის განმარტებით, მამამისს ძმა ჰყავდა, რომელიც სანკტ-პეტერბურგში ცხოვრობდა, სადაც შეეძინა შვილი - პირველი მოპასუხე.
5.4 მოსარჩელის მამამ, 1985 წელს, პირველი მოპასუხე საცხოვრებლად ჩამოიყვანა ქ. ბათუმში და სადავო უძრავ ქონებაში ჩაწერა.
5.5 მოსარჩელის განმარტებით, მამამისმა 1990 წელს, პირველ მოპასუხეს ბინის იმდროინდელი ღირებულება - 12000 მანეთი გადაუხადა, ანუ ბინა იყიდა, რის შემდეგაც, პირველი მოპასუხე სტავროპოლში გაემგზავრა და საქართველოში 2011 წლის დეკემბერში დაბრუნდა.
5.6 მოსარჩელის განმარტებით, პირველი მოპასუხის გამგზავრების შემდეგ, სადავო უძრავ ქონებას ყოველთვის მოსარჩელის ოჯახი ფლობდა და სარგებლობდა. როცა უძრავი ქონების პრივატიზაცია დაიწყო, მოსარჩელის მამა, 1994 წელს, რადგან ბინაში პირველი მოპასუხე იყო ჩაწერილი, იძულებული გახდა, ბინა მის სახელზე გაეფორმებინა.
5.7 მოსარჩელე საკუთარ ოჯახთან ერთად, დაახლოებით 3 წელია, სადავო უძრავ ქონებას ფლობს. ამასთან, მოსარჩელის მამა 1990 წლიდან სადავო უძრავ ქონებაზე გადასახადებს იხდის, ხოლო პენსიაზე გასვლის შემდეგ - მოსარჩელე.
5.8 მოსარჩელის განმარტებით, მან 2010 წელს სადავო უძრავ ქონებაში ბუნებრივი აირი და საკაბელო ტელევიზია შეიყვანა, მანამდე კი, კაპიტალურად გაარემონტა.
5.9 მოსარჩელის განმარტებით, იგი პირველ მოპასუხეს დაუკავშირდა და ბინის გადაფორმება მოსთხოვა, რაზეც მან უარი განაცხადა იმ მიზეზით, რომ ავარიაში მოჰყვა და ვერც მინდობილობას ვერ გააგზავნიდა და ვერც საქართველოში ჩავიდოდა. ამის შემდეგ, მასთან დაკავშირება შეუძლებელი გახდა.
6. მეორე მოპასუხის შესაგებელი
6.1 მეორე მოპასუხემ (საწარმომ) წერილობით წარდგენილი შესაგებელით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სადავო უძრავი ქონება, 1990 წელს ბათუმის ადგილობრივ თვითმმართველობის ორგანოს ეკუთვნოდა და პირველ მოპასუხეს ბინის განკარგვის უფლებამოსილება არ ჰქონდა.
6.2 მეორე მოპასუხის განმარტებით, პირველი მოპასუხე ტექნიკური აღრიცხვის არქივში, 18 წლის განმავლობაში, სადავო უძრავი ქონების ერთადერთ მესაკუთრედ იყო რეგისტრირებული, შესაბამისად, მისი საკუთრების უფლებაში ეჭვის შეტანის საფუძველი საწარმოს არ ჰქონია.
6.3 მეორე მესაკუთრე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ-ის) 185-ე მუხლზე მითითებით, განმარტავს, რომ სადავო უძრავი ქონების კეთილსინდისიერი შემძენია.
6.4 მეორე მოპასუხის მტკიცებით, ბუნებრივია, რომ უძრავი ქონების სარგებლობისათვის მოსარჩელე გადასახადებს იხდიდა.
7. სასამართლოს გადაწყვეტილებები და განჩინებები მეორე მოპასუხის წინააღმდეგ აღძრულ სარჩელზე
7. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 4 აპრილის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.
7.1 სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა.
7.1.1 ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 4 აპრილის გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული.
7.1.2 მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა.
7.1.3 მოსარჩელე, მეორე მოპასუხისათვის (საწარმოსათვის) 61075 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, ცნობილ იქნა სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ.
7.2 მეორე მოპასუხემ (საწარმომ) აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა, თუმცა მისი საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილება.
7.3 სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 21 ნოემბრის განჩინებით, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოთხოვნით, პირველი მოპასუხის განცხადება დაკმაყოფილდა.
7.3.1 ბათილად იქნა ცნობილი ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმისწარმოება განახლდა.
7.4 ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 30 აპრილის განჩინებით, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 4 აპრილის გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს დაუბრუნდა.
7.5 ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 14 მარტის საოქმო განჩინებით, მოსარჩელის ბიძაშვილი (პირველი მოპასუხე) ჩაება საქმეში მოპასუხედ (იხ. წინამდებარე განჩინების პირველი პუნქტი).
8. პირველი მოპასუხის შესაგებელი
8.1 პირველმა მოპასუხემ წარდგენილი წერილობითი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება არ გაუსხვისებია.
9. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები
9.1 ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
9.2 საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ 2016 წლის 24 ივნისის საქართველოს კანონის პირველი, მე-2, მე-5 მუხლებით; საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) მე-4-ე, 102-ე, 105-ე მუხლებით და განმარტა, რომ სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნა, 2016 წლის 24 ივნისის ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე, უსაფუძვლოა.
10. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები
10.1 ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 3 ოქტომბერის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება.
11. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები
11.1 ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა.
11.1.1 ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილება გაუქმდა და მოსარჩელის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა.
11.1.2 მოსარჩელე პირველი მოპასუხისათვის 61075 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, ცნობილ იქნა სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ.
11.2 სააპელაციო სასამართლომ, სხვა ფაქტობრივ გარემოებებთან ერთად, დაადგინა, რომ სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება 244300 ლარია.
11.3 სასამართლოს შეფასებით, საქალაქო სასამართლომ, დავის გადასაწყვეტად, ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ 2016 წლის 24 ივნისის საქართველოს კანონი შეცდომით გამოიყენა.
11.4 სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის მე-6 მუხლზე მითითებით ,,კანონებსა და კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებს არა აქვთ უკუქცევითი ძალა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ეს პირდაპირ არის კანონით გათვალისწინებული. კანონს არ შეიძლება, უკუქცევითი ძალა მიეცეს, თუ იგი ზიანის მომტანია ან პირის მდგომარეობას აუარესებს“, განმარტა, რომ მოსარჩელემ სარჩელი საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ, საქართველოს 2016 წლის 24 ივნისის კანონის ამოქმედებამდე აღძრა. მეტიც, სასამართლომ ამ დროის განმავლობაში, საქმესთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება გამოიტანა და იგი კანონიერ ძალაშიც შევიდა.
11.5 სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ზემოხსენებულ კანონს უკუქცევითი ძალა არ მინიჭებია, შესაბამისად, მხარეთა შორის დავა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს 1998 წლის 25 ივნისის კანონის საფუძველზე უნდა გადაწყდეს.
11.6 სააპელაციო სასამართლომ ზემოაღნიშნული კანონის 11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე და მე-2 მუხლის მე-4 ქვეპუნქტზე მითითებით ,,მოსარგებლედ ითვლებოდა პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული ჰქონდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით (11 „ა“ ქვეპუნქტი); გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისთვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა (2.4 მუხლი)“, განმარტა, რომ საქალაქო სასამართლოს სხდომაზე, როგორც საქმის თავდაპირველად - ისე განმეორებით განხილვის ეტაპზე დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებით ერთმნიშვნელოვნად დგინდება, მოსარჩელის მამის მიერ 1990 წელს პირველი მოპასუხისათვის (იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი) ბინით სარგებლობის სანაცვლოდ 12000 მანეთის გადახდა. ამასთან, იმავე წლიდან სადავო ქონებას ჯერ აპელანტის მამა ფლობდა, ხოლო შემდეგ - თავად აპელანტი. ისინი რეგისტრირებული იყვნენ კომუნალური მომსახურების აბონენტებად და კომუნალურ გადასახადებს იხდიდნენ.
11.7 სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირველ მოპასუხეს ზემოხსენებული დასკვნების გამომრიცხველი რაიმე მტკიცებულება არ წარუდგენია სასამართლოსათვის, პირიქით, მისი ინიციატივით დაკითხულმა მოწმემაც კი, მოსარჩელისათვის სასარგებლო ჩვენება მისცა.
11.8 სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელე, ზემოხსენებული კანონის მიზნებისათვის, სადავო ქონების მოსარგებლეა და, კანონის მე-2 მუხლის მე-6 ქვეპუნქტის საფუძველზე, უფლება აქვს, მესაკუთრეს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%) სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა მოსთხოვოს.
11.9 სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, მართალია, საჯარო რეესტრის მონაცემებით, სადავო ქონება მეორე მოპასუხის (საწარმოს) სახელზეა რეგისტრირებული, მაგრამ, როგორც ამავე საქმეზე 2015 წლის 2 მარტს მიღებულ განჩინებაში საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა: საქმეში არსებული წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით პირველი და მეორე მოპასუხეების უფლება-მოვალეობები განსაზღვრულია და ის პირობები, თუ რა შემთხვევაში დაიდება მხარეთა შორის ძირითადი ხელშეკრულება, კერძოდ, აღნიშნული წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო იმ პირობით, რომ პირველი მოპასუხის ბინის ათვისების გზით, მრავალბინიანი სახლი აშენდებოდა. სახლის აშენების შემდგომ კი, პირველი და მეორე მოპასუხეები ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებას დადებდნენ და სადავო ბინის ნასყიდობის ფასის სანაცვლოდ, პირველი მოპასუხე საცხოვრებელ ფართს მიიღებდა. საქმის მასალებით დადგენილი არ არის მეორე მოპასუხის (საწარმოს) მიერ ხელშეკრულების შესრულების ფაქტი.
11.10 სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, რადგან მეორე მოპასუხეს (საწარმოს), პირველი მოპასუხის მიმართ ვალდებულება ჯერ არ შეუსრულებია, საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემის საფასური მოსარჩელემ სწორედ თავის ბიძაშვილს - პირველ მოპასუხეს უნდა გადაუხადოს.
12. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები
12.1 პირველმა მოპასუხემ (მოსარჩელის ბიძაშვილმა) საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილება, მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, მოსარჩელის სარჩელის უარყოფა.
12.2 კასატორის განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებებით, არ შეიძლება მოსარჩელის მამის მიერ საცხოვრებელ ბინაზე უფლების დათმობის სანაცვლოდ პირველი მოპასუხისათვის თანხის გადახდა დადასტურდეს, ვინაიდან მეზობლური ურთიერთობებიდან გამომდინარე, ნებისმიერ პირს შეუძლია, მოწმედ წამოვიდეს სასამართლოში და რაიმე ფაქტი დაადასტუროს, რაც მოცემულ შემთხვევაში, მეზობლებმა მოსარჩელის თხოვნით გააკეთეს. ამასთან, თანხის გადაცემის ფაქტი უტყუარად არ დასტურდება.
12.3 კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ ძალადაკარგული კანონი გამოიყენა, მაშინ, როდესაც ახალი კანონი უნდა გამოეყენებინა, რომელიც მიღებულია 2016 წლის 24 ივნისს.
12.4 კასატორის მტკიცებით, ძველმა კანონმა ახალი კანონის ამოქმედებისთანავე ძალა დაკარგა.
12.5 კასატორი "საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ" საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილზე მითითებით ,,მოსარგებლე, რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს და რომელმაც მფლობელობის უფლება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით მიიღო, უფლებამოსილია მოითხოვოს საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით, (საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის შესახებ სარჩელი)“ განმარტავს, რომ 1990 წლიდან, 30 წელი არ გასულა.
12.6 კასატორის განმარტებით, მოსარჩელის მამა კასატორს ყოველმხრივ ეხმარებოდა, როგორც მისი ბებიის სიცოცხლეში, ასევე - მისი გარდაცვალების შემდეგაც. სწორედ მან ჩამოიყვანა იგი რუსეთიდან ქ. ბათუმში და სადავო ბინაში ჩაწერა, შესაბამისად, მათ შორის არ იყო ის ურთიერთობა, რომ ბინის დათმობასა და თანხის გადახდაზე ესაუბრათ. როდესაც იგი, 1990 წელს გაემგზავრა რუსეთში, სადავო ბინა პრივატიზებული არც იყო და მსგავსი საკითხი საერთოდ არ იდგა დღის წესრიგში.
12.7 მოსარჩელის მამის ინიციატივით, 1994 წლის 30 ივნისს, სადავო ფართი კასატორის სახელზე საკუთრების უფლებით გაფორმდა და ბიძამისს ბინის მის საკუთრებაში აღრიცხვის პრეტენზია არასოდეს გამოუთქვამს.
12.8 კასატორის განმარტებით, აწ გარდაცვლილი ბებიასთან ერთად წლების განმავლობაში ცხოვრობდა სადავო უძრავ ქონებაში. იგი რუსეთში საცხოვრებლად გადასვლის შემდეგაც, პერიოდულად ჩამოდიოდა სადავო ბინაში.
13. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
13.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 8 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ პირველი მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:
14. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
15. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.
16. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით (იხ. სუსგ-ები # ას-708-662-107, 11.01.2017წ; #ას-506-480-2015, 29.07.2016წ.).
17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:
ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;
ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.
18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).
19. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული.
20. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ,,გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით არატიპიურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), თუმცა ამავდროულად რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან თავისი შინაარსით და სპეციფიკური პირობებით, კერძოდ, მისი არსებობისას: მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა მოსარგებლეზე ფაქტობრივად ხდებოდა „სამუდამოდ“, ანუ ეს ურთიერთობა არ ატარებდა დროებით (ხანმოკლე) ხასიათს; ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ, შესაძლებელია ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულატიურადაც ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახითაც“ (იხ. სუსგ. საქმე N ას-1115-1072-2016, 17.02.15წ.).
21. საკასაციო სასამართლო, სააპელაციო სასამართლოს მიერ, 1998 წლის 25 ივნისის საქართველოს კანონის გამოყენებასთან დაკავშირებით განმარტავს, რომ სსკ-ის მე-6 მუხლის თანახმად (ნორმის განმარტება იხ. წინამდებარე განჩინების 11.4 ქვეპუნქტში), კანონმდებელი კანონზე უკუძალის გავრძელებისათვის ორ საფეხურს აწესებს, 1. უკუძალის შესახებ დათქმაში უნდა იყოს მითითებული კანონში (ან განმარტებით ბარათში); 2. კანონის უკუძალა არ უნდა ამძიმებდეს პირის მდგომარეობას.
22. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და დასკვნებს, რომლებიც წინამდებარე განჩინების 11.3-11.5 ქვეპუნქტშია ასახული და დამატებით აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ, სამართლებრივი ურთიერთობის მოწესრიგებისათვის, სარჩელის აღძვრის დროისათვის მოქმედი კანონი მართებულად გამოიყენა, ვინაიდან, იმ დროისათვის (2012 წლის 20 თებერვალი) ,,საცხოვრებელი სადგომით წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ 2016 წლის 24 ივნისის საქართველოს კანონი ამოქმედებული არ იყო, ამასთან, მას უკუქცევითი ძალა არ აქვს, ვინაიდან, ახალ კანონს აღნიშნული არ გაუთვალისწინებია.
23. საკასაციო სასამართლომ აღნიშნავს, რომ უკუძალის აკრძალვის საფუძველი უკავშირდება სამართლიანი სახელმწიფოს იდეას, რამეთუ კანონისმიერი ნდობის პრინციპი, ამასთანავე, გულისხმობს კანონების სტაბილურად არსებობის პრინციპსაც: მას, ვისაც კანონი ეხება, უფლება აქვს ჰქონდეს მოლოდინი, რომ დარღვეული უფლება დარღვევის მომენტში არსებული კანონით გადაწყდება. სამოქალაქო ურთიერთობაში მონაწილე პირებს უნდა ჰქონდეთ კანონიერი ნდობა მოქმედი ნორმების მიმართ, რაც გულისხმობს იმას, რომ დღეს განხორციელებული მოქმედება მომავალში მიღებული კანონით არ იქნება გადაწყვეტილი - (იხ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ჭანტურია (რედ.), 2017, მუხლი 6, ველი 5).
24. საკასაციო სასამართლო კანონის 11 მუხლზე და მე-2 მუხლის მე-4 ქვეპუნქტზე მითითებით (ნორმების დეფინიცია იხ. წინამდებარე განჩინების 11.6 ქვეპუნქტში) განმარატავს, რომ მოსარჩელის მამას, 1990 წელს, სადავო უძრავ ქონებაზე მფლობელობის უფლება, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით აქვს მიღებული.
25. საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 102-ე მუხლის დანაწესს მოიხმობს და აღნიშნავს, რომ ყველა ფაქტობრივი გარემოება (გარდა საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტებისა - სსსკ-ის 106-ე მუხლი) მტკიცებას საჭიროებს, მტკიცებულებათა სახეები კი სსსკ-ის მე-15-მე-20 თავებშია ჩამოთვლილი.
26. სასამართლო მტკიცება წარმოადგენს მტკიცებულებათა შეგროვების, შემოწმებისა და შეფასებისათვის სასამართლოსა და მხარეების სამართლით მოწესრიგებულ საქმიანობას, რომლის მიზანია საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების (ფაქტების) დადგენა. პირველი, რაც უნდა გააკეთოს მხარემ დამტკიცების მოვალეობის შესასრულებლად - ესაა მტკიცებულებათა წარმოდგენა სასამართლოში იმ ფაქტის დადგენის მიზნით, რომლის დამტკიცების მოვალეობაც მას ეკისრება. წარმოდგენილი მტკიცებულება ისეთ კავშირში უნდა იყოს დასადგენ გარემოებასთან, რომ შეიძლებოდეს ამ გარემოების არსებობა-არარსებობის შესახებ უტყუარი დასკვნის გაკეთება. მხარე საქმის შედეგით დაინტერესებული პირია, რამაც შესაძლოა გავლენა მოახდინოს მისი ახსნა-განმარტების სისწორესა და უტყუარობაზე. მხარის ყოველი განმარტება ფაქტების შესახებ, რომელიც გაკეთებულია მის სასარგებლოდ, მართალია მტკიცებულებაა, მაგრამ არასაკმარისია, რომელიც მოითხოვს დადასტურებას სხვა მტკიცებულების მეშვეობით (შდრ. ლილუაშვილი თ., ლილუაშვილი გ., ხრუსტალი ვ., ძლიერიშვილი ზ., სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, 1 ნაწილი, თბილისი, 2014, გამომცემლობა „სამართალი“, გვ: 259, 284, 308).
27. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ უფლების დათმობა უნდა დადასტურდეს ან წერილობითი ფორმით დადებული გარიგებით, ან ისეთი ფაქტობრივი გარემოებებით, რომლებიც სარწმუნოდ მიუთითებენ საცხოვრებელი სადგომის დათმობაზე.
28. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების არსებობას საქმეში არსებული მტკიცებულებები და მოწმეთა ჩვენებები ადასტურებს, რომელთა თანახმად, მოსარჩელის მამამ, 1990 წელს პირველ მოპასუხეს, ბინით სარგებლობის სანაცვლოდ, 12000 მანეთი გადაუხადა. ამასთან, უდავოა, სადავო ქონებას 1990 წლიდან ჯერ მოსარჩელის მამა და შემდეგ მოსარჩელე რომ ფლობდნენ და კომუნალურ გადასახადებსაც ისინი იხდიდნენ. მოსარჩელე ბუნებრივი აირის აბონენტადაც რეგისტრირებულია.
29. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელე სადავო უძრავი ქონების მოსარგებლეა და ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ„ 1998 წლის 25 ივნისის საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-6 ქვეპუნქტის ,,თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისთვის ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდაზე, მოსარგებლეს უფლება აქვს მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%) სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა“ საფუძველზე, უფლება აქვს პირველ მოპასუხეს შესაბამისი ანაზღაურების სანაცვლოდ, სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების გადაცემა მოსთხოვოს.
30. საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 140-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და 145-ე მუხლის მეორე ნაწილზე მითითებით ,,მოწმედ შეიძლება იყოს ყოველი პირი, რომლისთვისაც ცნობილია რაიმე გარემოება საქმის შესახებ (140.1); ჩვენების მიცემაზე უარის თქმისა და განზრახ არასწორი ჩვენების მიცემისათვის მოწმეს შეიძლება დაეკისროს სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა (145.2)“, განმარტავს, რომ კასატორის პრეტენზია, მოწმეთა ჩვენების შეფასებასთან დაკავშირებით, დაუსაბუთებელია, ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოწმეები განზრახ არასწორი ჩვენების მიცემის შემთხვევაში მოსალოდნელი სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის შესახებ გააფრთხილა, ამასთან, მათი დაინტერესება დავის სამართლებრივი შედეგის მიმართ არ იკვეთება.
31. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით.
32. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ზ.ჩ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ბ. ალავიძე
