საქმე №ას-1937-2018 15 მარტი, 2019 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ნ.ძ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს ''ს.ა–პ.გ.'' (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – მიუღებელი ხელფასის ანაზღაურება

საკითხი რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ნ.ძ. (შემდეგში: მოსარჩელე, დასაქმებული, ექიმი, აპელანტი, კასატორი), 2004 წელს მუშაობდა შპს ,,ს.ა–პ.გ–აში“ (შემდეგში: მოპასუხე, დამსაქმებელი, პოლიკლინიკა, შპს, მოწინააღმდეგე მხარე ) სოფლების - ე–სა და უ–ის ბრიგადის უმცროს ექიმ-თერაპევტის თანამდებობაზე. მისი ყოველთვიური შრომითი ანაზღაურება 100 ლარს შეადგენდა (იხ. გადაწყვეტილება ტ.1, ს.ფ. 180).

2. სარჩელის საფუძვლები

2.1 დასაქმებულმა 2018 წლის 22 თებერვალს სარჩელი აღძრა დამსაქმებლის წინააღმდეგ და მოითხოვა 2004 წლის სახელფასო დავალიანების - 600 ლარისა და დაყოვნებული თანხის ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0.07%-ის - 2732 ლარის დამსაქმებლისათვის დაკისრება.

2.2 მოსარჩელემ წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში ასახულ ფაქტობრივ გარემოებაზე მიუთითა და დამატებით განმარტა, რომ 2004 წელს თერაპევტად მუშაობდა წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებულ სოფლებში და 15 წლის ზემოთ პირებს მკურნალობდა.

2.3 პილიკლინიკის დირექტორმა, 2004 წელს, მის დაქვემდებარებაში მყოფ ყველა სამედიცინო ბრიგადას, მოზრდილთა მკურნალობასთან ერთად, 3-დან 15 წლამდე სოფლად მცხოვრები ბავშვების მომსახურება უფასოდ დაავალა.

2.4 მოსარჩელის განმარტებით, მიუხედავად იმისა, რომ პროფესიით არ იყო პედიატრი და შესაბამისი სერტიფიკატი არ გააჩნდა, ხელმძღვანელის სიტყვიერი მითითებით, სხვა ექიმებთან ერთად, ამ სამუშაოს ასრულებდა, თუმცა, ბავშვთა პროგრამით გათვალისწინებული ხელფასი არ მიუღია, რადგან მოპასუხე ორგანიზაციის ხელმძღვანელის განმარტებით, როგორც ბავშვების, ისე - მოზრდილთა ამბულატორიული მომსახურების ხელფასები იყო ერთი და აღნიშნული დამატებით ანაზღაურებას არ ექვემდებარებოდა.

2.5 მოსარჩელის განმარტებით, რადგან სოფლებში ამბულატორიები იყო, იქ უნდა ყოფილიყვნენ, როგორც თერაპევტები, ასევე - პედიატრები, შესაბამისად, ხარჯიც ცალ-ცალკე უნდა აღრიცხულიყო.

2.6 მოსარჩელის განმარტებით, სასარჩელო მოთხოვნა არაქონებრივ დავას წარმოადგენს, რომელზეც სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა არ ვრცელდება.

3. მოპასუხის შესაგებელი

3.1 მოპასუხემ წერილობით წარდგენილი შესაგებელით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ პოლიკლინიკას 2001 წელის 13 აპრილს გაცემული სახელმწიფო ლიცენზიიდან გამომდინარე, უფლება ჰქონდა პედიატრი ჰყოლოდა.

3.2 დამსაქმებლის განმარტებით, პოლიკლინიკა ცალკე თანხას ბავშვთა მომსახურებისთვის არ იღებდა, დაფინანსება იყო ერთი. სოფლად ბავშვების ამბულატორიულ მომსახურებას, პროგრამის ფარგლებში, ზოგადი პროფილის ერთი სამედიცინო ბრიგადა ეწეოდა. აღნიშნულ ბრიგადას სერტიფიცირებული ექიმ-პედიატრი ხელმძღვანელობდა, სადაც მოპასუხე არ ირიცხებოდა, პედიატრიაში შესაბამისი სერტიფიკატის უქონლობის გამო.

3.3 დამსაქმებლის მტკიცებით, მოსარჩელემ შესრულებული სამუშაოებისათვის, ყველა კუთვნილი ხელფასი მიიღო და დაწესებულებას მის მიმართ სახელფასო დავალიანება არ გააჩნია.

3.4 მოპასუხემ სახელშეკრულებო სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზეც მიუთითა.

4. სენაკის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

4.1 სენაკის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილებით, დასაქმებულის სარჩელი, სახელფასო დავალიანებისა და დაყოვნებული თანხის ყოველდღიური 0.07%-ის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

4.2 რაიონულმა სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლით; საქართველოს შრომის კოდექსის მე-2, მე-6, მე-7, 31-ე, 53-ე მუხლებით; სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 128-ე, 129-ე, 130-ე, 144-ე, 316-ე, 317-ე მუხლებით; საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-4 და 102-ე მუხლებით.

4.3 რაიონული სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელეს, 2004 წლის მოსახლეობის ამბოლატორიული სამედიცინო დახმარების პროგრამის ფარგლებში, 3 დან 15 წლამდე ბავშვთა ამბოლატორიული მომსახურების ანაზღაურება არ ეკუთვნის. ამასთან, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია.

5. სააპელაციო საჩივრი

5.1 სენაკის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ (დამსაქმებელმა) აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

6.1 ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 ოქტომბრის განჩინებით დასაქმებულის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა სენაკის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილება.

6.2 სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები, მათი სამართლებრივი შეფასება და მიუთითა მათზე (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).

6.3 სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, აპელანტს (დასაქმებულს) არც ერთი მტკიცებულება არ წარუდგენია სასამართლოსათვის, რომელიც, სარჩელში მითითებული სამუშაოს შესრულებასა და ამისთვის ცალკე ანაზღაურების გათვალისწინების ფაქტობრივ გარემოებას დაადასტურებდა. თუმცა, მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურების შემთხვევაშიც, სასარჩელო მოთხოვნა, მოპასუხის მიერ შედავებული ხანდაზმულობის გამო, ვერ დაკმაყოფილდებოდა.

6.4 სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 147-ე მუხლზე მითითებით ,,ქონება, ამ კოდექსის მიხედვით, არის ყველა ნივთი და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, რომელთა ფლობაც, სარგებლობა და განკარგვა შეუძლიათ ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს და რომელთა შეძენაც შეიძლება შეუზღუდავად, თუკი ეს აკრძალული არ არის კანონით ან არ ეწინააღმდეგება ზნეობრივ ნორმებს“, განმარტა რომ, ფული ქონებაა და, შრომის ანაზღაურების მიღების უფლება ქონებრივი უფლებაა და მასზე ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება.

6.5 სააპელაციო სასამართლომ, სსკ-ის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 130-ე მუხლზე მითითებით, ,,ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია. ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან (129.2 მუხლი); მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ 130-ე მუხლი), განმარტა, რომ აპელანტს (დასაქმებულს) მოთხოვნის უფლება 2004 წლის ივლისიდან მაინც წარმოეშვა. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, თუ მიიჩნევა, რომ იმ დროისათვის აპელანტმა, სავარაუდოდ დარღვეული უფლების თაობაზე არ იცოდა, მისთვის მოთხოვნის საფუძვლის შესახებ 2007 წლის 29 მაისიდან, ე.ი. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს წერილის მიღებიდან მაინც გახდა ცნობილი.

6.6 სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ნებისმიერ შემთხვევაში, დასაქმებულის სასარჩელო მოთხოვნა, სარჩელის აღძვრისას - 2018 წლის 22 თებერვალს, ხანდაზმული იყო.

6.7 სააპელაციო სასამართლომ, აპელანტის პრეტენზიის პასუხად, რომლის თანახმადაც, სასამართლომ მოპასუხეს ექვსი თვის სახელფასო უწყისების წარდგენა დაავალა და, აღნიშნულის ნაცვლად, მოპასუხემ - ბრძანება წარადგინა, განმარტა, რომ სახელფასო უწყისები, დავის საგანს არაფრით უკავშირდებოდა და მათ წარუდგენლობას საქმის განხილვის შედეგზე გავლენა არ მოუხდენია, ვინაიდან აღნიშნული მტკიცებულებებით მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები არ დასტურდებოდა.

7. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

7.1 დასაქმებულმა (ექიმმა) საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 ოქტომბრის განჩინება მისი გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით.

7.2 კასატორის განმარტებით, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა მისი შუამდგომლობა, ბავშვთა პროგრამით სახელფასო უწყისების წარდგენის შესახებ, არ დააკმაყოფილეს, ვინაიდან იცოდნენ, რომ მოპასუხეს არ ეხებოდა სოფლად ბავშვთა პროგრამის შესრულება. საქმეში წარდგენილია, 2004 წლის სადაზღვევო პროგრამის N1 დანართი, რომელიც ადასტურებს, რომ მოპასუხეს არც ერთი პედიატრი და ბავშვთა სპეციალისტი სადაზღვევო პროგრამით დაფინანსებული არ უნდა ჰყოლოდა. ამას, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინებებიც (საქმე Nას-575-546-2014; საქმე Nას-311-298-2015) ადასტურებს, რომლის თანახმად, სადაზღვევო კომპანია 2003-2004 წლებში პედიატრის მომსახურებასა და ბავშვთა სპეციალისტის მომსახურებას არ აფინანსებდა.

7.3 კასატორის მტკიცებით, პოლიკლინიკის დირექტორმა მას შეასრულებინა ბავშვთა პროგრამით გათვალისწინებული სამუშაო, თუმცა ხელფასი არ მისცა.

7.4 კასატორი შუამდგომლობს, მოპასუხე მხარემ, ბავშვთა პროგრამით გათვალისწინებული სახელფასო უწყისები წარმოადგინოს სასამართლოში, რომლითაც დადასტურება, რომ პოლიკლინიკას არც ერთი თეთრი დაფინანსება სოფლად ბავშვთა პროგრამის შესასრულებლად არ მიუღია, რადგან დასაქმებულს ეს პროგრამა არ ეხებოდა.

7.5 კასატორის განმარტებით, ბავშვებს მკურნალობდა სოფლების: ეკი-უშაფათის საექიმო უბანზე და მის გარდა სხვა ექიმი არ მუშაობდა, რასაც N4 საექიმო ბრძანებაც ადასტურებს.

7.6 კასატორის მტკიცებით, სსკ-ის 147-ე მუხლის თანახმად, ხელფასის მოთხოვნა არ არის ქონების დავა და, შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნაც არ არის ხანდაზმული.

8. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

8.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის (დასაქმებულის) საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

9. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

10. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

11. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით (იხ. სუსგ-ები # ას-708-662-107, 11.01.2017წ; #ას-506-480-2015, 29.07.2016წ.).

12. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

13. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

14. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სსსკ-ის 102-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, „1. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. 2. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით“ და განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოკვლეული და დადგენილია ყველა ის მტკიცებულება და ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც საჭიროა საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

15. წინამდებარე შემთხვევაში, კასატორის (მოსარჩელის) საკასაციო პრეტენზია უმთავრესად აგებულია იმ მსჯელობაზე, რომ სასარჩელო მოთხოვნა არ არის ხანდაზმული და სახელფასო დავალიანების არსებობაც ვლინდება.

16. საკასაციო სასამართლო, იქიდან გამომდინარე, რომ შრომითი სახელშეკრულებო მოთხოვნიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნა და ფორმალურად მითითებული ფაქტების მიხედვით დადგენილია მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, იმსჯელებს სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხზე, ვინაიდან მოპასუხის მიერ ხანდაზმულობის ფაქტზე მითითება, ამ უკანასკნელის საპროცესო თავდაცვის იმდენად არსებითი სახეა, რომ მისი დამტკიცების შემთხვევაში სარჩელის წარმატება ფერხდება (სსკ-ის 144.1 მუხლი).

17. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დასაქმებულის (კასატორის) საკასაციო პრეტენზიები, სასარჩელო მოთხოვნის დასაბუთების არც სამართლებრივ და არც ფაქტობრივ საფუძველს არ წარმოადგენს. კასატორის მითითება, რომ 2004 წელს, სოფელ ეკსა და უშაფათში, 3-დან 15 წლამდე ასაკის მოსახლეობას სამედიცინო კონსულტაციას უწევდა და ამისთვის ცალკე ანაზღაურება იყო განკუთვნილი, რომლის მის ნაცვლად მოწინააღმდეგე მხარემ მიიღო, საქმეში სათანადო მტკიცებულებების არარსებობის გამო, არ დასტურდება. ამასთან, არც კასატორი დავობს, რომ პოლიკლინიკას (დამსაქმებელს) სოფლად ბავშვთა პროგრამის შესასრულებლად დაფინანსება არ მიუღია. დასაქმებულის მიერ ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოს არსებობა კი, არ დასტურდება, რასაც კიდევ უფრო მყარ საფუძველს სძენს, ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ დასაქმებული არ არის პედიატრი და მას ბავშვთა სამედიცინო მომსახურების სფეროში სერტიფიკატი არ გააჩნია.

18. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის (დასაქმებულის) სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხის (დამსაქმებლის) მიერ სახელფასო დავალიანების გადაუხდელობაა. სშკ-ის 1.2-ე მუხლი განმარტავს, რომ: „შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით“. ამ შემთხვევაში, ვინაიდან სახელფასო ანაზღაურება წარმოადგენს დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის სასარგებლოდ ყოველთვიურად შესასრულებელ ვალდებულებას, მასზე სსკ-ის 129.2-ე მუხლით გათვალისწინებული რეგულაცია გავრცელდება, რომლის მიხედვითაც „ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია“.

19. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს: „ხანდაზმულობის ვადაში იგულისხმება დრო, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია თავისი უფლების რეალიზაცია ან დაცვა. ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობა ისაა, რომ დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა, იგი იძულებით ვერ განხორციელდება, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე (სსკ-ის 144.1-ე მუხლი). სსკ-ის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება, გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე (შდრ. სუსგ№ას-934-899-2016, 14.02.17) - იხ. სუსგ #ას-68-68-2018, 03.04.2018წ.

20. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დასაქმებულმა, 2018 წლის 22 თებერვალს მიმართა სასამართლოს და სასარჩელო წარმოება დამსაქმებლის წინააღმდეგ, 2004 წლის სახელფასო დავალიანების ანაზღაურების მოთხოვნით დაიწყო, რისი უფლებაც, მოსარჩელეს, იმავე წლის (2004 წლის) ივლისიდან ჰქონდა წარმოშობილი. ამდენად, ცხადია, რომ მოსარჩელემ თავისი სამოქალაქო უფლება კანონით დაცულ ვადაში არ განახორციელა. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, როგორც ეს სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა, იმ დაშვებითაც, რომ მოსარჩელის მიერ დაყენებულ სარჩელს გააჩნია ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები და მოთხოვნა წარმოშობილია, მისი სასამართლოს გზით განხორციელებადობა გამორიცხულია მოპასუხის მიერ ხანდაზმულობის შესაგებლის წარდგენით.

21. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, „მოთხოვნის უფლების წარმოშობის გამოსარკვევად, ყურადღება უნდა მიექცეს ორ ელემენტს, რომლებსაც უკავშირდება მოთხოვნის წარმოშობის დრო: პირმა შეიტყო უფლების დარღვევის შესახებ და/ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. პირველ შემთხვევაში, არსებობს ფაქტები, რომლებიც პირდაპირ მიუთითებენ მისი უფლების დარღვევის ცოდნაზე, ხოლო, მეორე შემთხვევაში, არ არსებობს ის ფაქტები, რომლებიც პირდაპირ უთითებს მისი უფლების დარღვევის შესახებ ცოდნაზე, მაგრამ არსებობს გარემოებები, რომლებიც მიუთითებს იმაზე, რომ პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ, მაგრამ, თავისი დაუდევრობის გამო ვერ შეიტყო“ (იხ. სუსგ # ას- 344-329-2016).

22. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 1996 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაში საქმეზე „სტაბინგი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ განმარტავს: „... ხანდაზმულობის ვადები ემსახურება რამდენიმე მნიშვნელოვან მიზანს, კერძოდ, სამართლებრივ განსაზღვრულობას და საბოლოობას, პოტენციური მოპასუხეების დაცვას ძველი სარჩელებისგან, რომლებისგან თავის დაცვაც შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და უსამართლობის თავიდან აცილებას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლოები იძულებული გახდებიან, გადაწყვიტონ საქმეები, რომლებიც შორეულ წარსულში მოხდა იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც, შესაძლოა, დროის გასვლის გამო არასაიმედო ან არასრული იყოს“ (პარ.51). ხანდაზმულობის ვადებთან დაკავშირებით ასევე მნიშვნელოვანია, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის N2/1/531 გადაწყვეტილება საქმეზე ,,ისრაელის მოქალაქეები - თ. ჯ., ნ.ჯ. და ი.ჯ. საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, სადაც საკონსტიტუციო სასამართლომ, ხანდაზმულობის ვადების მნიშვნელობაზე, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მსჯელობა გაიზიარა და განმარტა: სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები მიიჩნევა საქმის სწორად გადაწყვეტის ერთ-ერთ ეფექტურ გარანტიად. კერძოდ: გადაწყვეტილება ეფუძნება მხარეთა მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს. შესაბამისად, მტკიცებულებათა უტყუარობა, მათი ვარგისიანობის, ნამდვილობის უტყუარად დადგენის შესაძლებლობა უმნიშვნელოვანესია სწორი და ობიექტური გადაწყვეტილების მისაღებად. სამართალწარმოებაში შეცდომის თავიდან აცილება უპირველესი მიზანია. ამასთან, ხანგრძლივი დროის გასვლამ შეიძლება გამოიწვიოს მტკიცებულებების შეცვლა ან მათი მოპოვების უკიდურესად გართულება, ზოგჯერ კი – განადგურება, რაც, საბოლოო ჯამში, გაართულებს სადავოდ გამხდარი მტკიცებულებების საიმედოობის დადგენას. როდესაც ხანგრძლივი დროა გასული იმ მოვლენიდან, რომელმაც სადავო გარემოებები წარმოშვა, მაღალია ალბათობა, რომ მტკიცებულებები, რომლებიც ადრე არსებობდა, შეიძლება დაკარგული ან სახეშეცვლილი იყოს, ასევე გაფერმკრთალდება მოწმეთა მეხსიერება, რომელთა ჩვენებებს სასამართლო დავის გადაწყვეტისას უნდა დაეყრდნოს, გაიზრდება სავარაუდო, არასანდო მტკიცებულებათა რიცხვი. შედეგად, მეტი ალბათობით შეიქმნება ნიადაგი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არაობიექტური შეფასებისათვის. ხანდაზმულობის ვადა წარმოადგენს მცდელობას, დაიცვას მხარეები ასეთი საფრთხეებისგან.

23. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომლის თანახმად, სასარჩელო მოთხოვნა არაქონებრივი დავაა და საპასუხოდ განმარტავს, რომ ქონება არის ფიზიკური ან იურიდიული პირის ფულადი ღირებულების მქონე მოძრავი ან უძრავი ნივთი, ასევე მოთხოვნა და უფლება, რომელთა ფლობა და განკარგვა არ არის კანონით აკრძალული ან არ ეწინააღმდეგება ზნეობრივ ნორმებს. ,,ქონების“ ცნებას საფუძვლად უდევს მისი მფლობელისათვის მინიჭებული მატერიალური სარგებელი. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ეს განმარტება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით განსაზღვრულ საკუთრების ან ქონების ცნებას სრულად შეესაბამება, რომლის თანახმად, ,,ქონება“ ძალიან ფართოდ განიმარტება და ეკონომიკური ინტერესების ფართო წრეს მოიცავს, მათ შორის, მოძრავი ან უძრავი ქონება, ძვირფასებულობა, ქონებრივი ან არაქონებრივი კაპიტალი, პენსიის ან სოციალური ბენეფიტები, სასამართლო ან არბიტრაჟის გადაწყვეტილებით მიღებული უფლებები, ინტელექტუალური საკუთრება, უკვე მოპოვებული ლიცენზია და სხვა.

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის პრეტენზიას, რომლებიც ამ განჩინების 7.6 პუნქტშია ასახული და აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, სსკ-ის 147-ე მუხლის (ნორმის დეფინიცია იხ. ამ განჩინების 6.4 ქვეპუნქტში) განმარტებიდან გამომდინარე, შრომის ანაზღაურების მიღების უფლების, ქონებრივ უფლებად მიჩნევის შესახებ, სავსებით დასაბუთებული და კანონიერია.

25. რაც შეეხება კასატორის შუამდგომლობას, რომლითაც ის ითხოვს, მოსარჩელემ ბავშვთა პროგრამით გამოწერილი 2004 წლის სახელფასო უწყისები წარმოადგინოს სასამართლოში, საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველ ნაწილზე მითითებით ,,საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში“, განმარტავს, რომ აღნიშნული ნორმით საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის ფარგლები იმპერატიულად არის განსაზღვრული, საკასაციო სასამართლო ფაქტებს არ ადგენს და არც მტკიცებულებებს აფასებს, შესაბამისად, კასატორის შუამდგომლობა, დაუსაბუთებელია. საკასაციო სასამართლო დამატებით აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 407-ე მუხლის არარსებობის შემთხვევაშიც, სასამართლო, მის შუამდგომლობას უპირობოდ მაინც ვერ გაიზიარებდა, ვინაიდან, სახელფასო უწყისებს დავასთან შემხებლობა არ აქვს და აღნიშნულით სარჩელის საფუძვლიანობა არ დასტურდება.

26. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში მიუთითა, რომ საპროცესო ნორმები, როგორც ფორმალურ წესთა ერთობლიობა, იმ სავალდებულო მოთხოვნებს ადგენს, რომელთა შეცვლა არც სასამართლოს და არც მხარეთა მიხედულებაზე არაა დამოკიდებული (იხ. სუსგ-ები:# ას-1033-2018, 30.10.2018წ; # ას-1025-986-2016, 13.01.2017წ; #ას-851-817-2016, 04.11.2016წ; 3ას-21-2019, 21.01.2019წ.).

27. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით.

28. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.ძ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე