საქმე №ას-310-2019 17 მაისი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ლ–ი (მოპასუხე, აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე - სს „ს-ი“ (მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 16 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

აღწერილობითი ნაწილი:

1. სს „ს-მა“ (შემდეგში - მზღვეველი ან მოსარჩელე ან კომპანია) სარჩელი აღძრა ლ–ის (შემდეგში: დამზღვევი ან მოპასუხე ან მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ და მოითხოვა 4189.60 ლარის ანაზღაურების დაკისრება. აგრეთვე, ზიანის სახით, დ. ა-ის (შემდეგში - მესამე პირი) საქმეზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 365 ლარის ანაზღაურება.

2. სარჩელის მიხედვით, 2014 წლის 06 დეკემბერს ქუთაისთან, ავტოსატრანსპორტო საშუალება (შემდეგში - პირველი ავტომანქანა), რომელსაც მართავდა მესამე პირი, შეეჯახა ჰ-აის მარკის სატრანსპორტო საშუალებას (შემდეგში - მეორე ავტომანქანა). მომხდარ შემთხვევაში, დამრღვევ მძღოლად ცნობილ იქნა მესამე პირი. მეორე ავტომანქანა დაზღვეული იყო მოპასუხე კომპანიაში და შესაბამისად სადაზღვევო პირობების შესაბამისად მოხდა სადაზღვევო შემთხვევის გამო, 4828.70 ლარის ანაზღაურება დამზღვევისათვის - მოპასუხისათვის. 2015 წლის აპრილში მზღვეველმა სარჩელით მიმართა ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოს დ. ა-ის (წინამდებარე საქმეში მესამე პირად წოდებული) მიმართ და მოითხოვა მესამე პირისთვის 4828.70 ლარის დაკისრება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 832-ე მუხლის შესაბამისად. მითითებულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილებით (ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 22 სექტემბრის გადაწყვეტილება) სარჩელი უარყოფილია, იმის გამო, რომ მესამე პირს ზიანი ანაზღაურებული ჰქონდა დამოუკიდებლად დამზღვევისათვის ვიდრე ანაზღაურებას გასცემდა სადაზღვევო კომპანია. შესაბამისად, დამზღვევმა თანხა მიიღო, როგორც დამრღვევი მძღოლისაგან (მესამე პირი) ასევე, მზღვეველისაგან. აღნიშნული გადაწყვეტილება გასაჩივრდა სააპელაციო წესით. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 04 მარტის გადაწყვეტილებით მესამე პირს მზღვევლის სასარგებლოდ დაეკისრა 639.90 ლარის გადახდა. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 04 მარტის გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 04 მარტის გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ ავტომანქანის ნარჩენი ღირებულება სადაზღვევო თანხის გადახდის მომენტისათვის შეადგენდა 4490 ,50 ლარს, მესამე პირის მიერ დამზღვევისათვის გადახდილი 3000 აშშ დოლარი კი, შეადგენდა 5769.60 ლარს. შესაბამისად, დამზღვევმა მიიღო 10 760.10 ლარი. ზიანი კი, შეადგენდა 11 400 ლარს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მესამე პირს დამზღვევის მიმართ გააჩნდა დავალიანება მხოლოდ 639.10 ლარის ოდენობით. სუბროგაციის პრინციპის შესაბამისად სწორედ ეს თანხა უნდა გადახდილიყო მზღვეველის მიერ და შესაბამისად მზღვეველს შეეძლო მესამე პირის მიმართ წაეყენებინა მოთხოვნა მხოლოდ ამ ოდენობით. მოსარჩელემ განმარტა. რომ ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 04 მარტის გადაწყვეტილების შესაბამისად ანაზღაურებული უნდა ყოფილიყო 639.10 ლარი და ანაზღაურდა 4828.70 ლარი, დამზღვევმა მზღვეველისაგან უსაფუძვლოდ მიიღო 4189.60 ლარი (4828.70-639.10=4189.6). მესამე პირის მიმართ საქმეზე მზღვეველის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან სახელმწიფო ბიუჯეტს დარჩა 365 ლარი, რაც დაეკისრა დამზღვევს, საერთო ჯამში, დასაკისრებელი თანხის ოდენობა შეადგენდა 4554.60 ლარს.

3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 4188.80 ლარის გადახდა.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ 2014 წლის 06 დეკემბერს ქალაქ ქუთაისთან, პირველი ავტოსატრანსპორტო საშუალება, რომელსაც მართავდა მესამე პირი, შეეჯახა მეორე სატრანსპორტო საშუალებას.

6. ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად, მესამე პირი მიჩნეული იქნა სამართალდამრღვევ პირად.

7. მეორე ავტომანქანა დაზღვეული იყო.

8. მზღვეველმა დამზღვევს დაზღვევის პოლისით გათვალისწინებული პირობების შესაბამისად 2015 წლის 29 იანვარს აუნაზღაურა 4828.70 ლარი.

9. მზღვეველმა სარჩელით მიმართა ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოს მესამე პირის მიმართ თანხის - 4828.70 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით.

10. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2016 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებით დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ დაზღვეული ავტომანქანის დაზიანებამდე მისი საბაზრო ღირებულების დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულება, გარდა სადაზღვევო პოლისისა საქმეში არ მოიპოვებოდა, შესაბამისად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ ავტომანქანა რეალურად ღირდა სწორედ 11 400 ლარი. ამავე გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ დაზიანებული ავტომანქანის ნარჩენი ღირებულება, სადაზღვევო თანხის გადახდის მომენტისათვის შეადგენდა 4490.50 ლარს.

11. 2015 წლის 14 იანვარს არსებული ოფიციალური გაცვლითი კურსის საქართველოს ეროვნული ბანკის ვებ-გვერდის თანახმად, 1შშ დოლარი=1.9232 ლარს. შესაბამისად მოპასუხის მიერ დამზღვევისათვის გადახდილი 3000 აშშ დოლარი შეადგენდა 5769.6 ლარს.

12. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მესამე პირის მიერ გადახდილი 3000 აშშ დოლარი სწორედ ავტომანქანის დაზიანებიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების მიზნით გადახდილ კომპენსაციას წარმოადგენდა. დამზღვევმა, საერთო ჯამში მიიღო 10 760.1 ლარი და ასანაზღაურებელი იყო მხოლოდ 639.9 ლარი (ანუ 11400-10760.1). რადგან მზღვეველი ვალდებული იყო ზიანი აენაზღაურებინა მხოლოდ სადაზღვევო თანხის ფარგლებში (11400 ლარი) და მიუხედავად იმისა, რომ მზღვეველმა გადაუხადა დამზღვევს სადაზღვევო თანხა 4828.7 ლარის ოდენობით, მასზე მაინც ვერ გადავიდოდა 639.9 ლარზე მეტი თანხის მოთხოვნა.

13. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ასევე დადგენილად იქნა მიჩნული, რომ ავტოავარიის შედეგად მოპასუხის მიმართ სხვა ზიანი, გარდა ავტომობილის დაზიანებისა საქმის განხილვისას არ გამოიკვეთა.

14. ამასთან, საქალაქო სასამართლომ იმსჯელა სასამართლო ხარჯების ნაწილში წარდგენილ მოსარჩელის მოთხოვნაზე და აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ მესამე პირის საქმეზე გადახდილ იქნა სახელმწიფო ბაჟი შემდეგი ოდენობით:

15. პირველი ინსტანციაში 145 ლარი, სააპელაციო სასამართლოში 194 ლარი და საკასაციო სასამართლოში 300 ლარი. გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან პირველი ინსტანციის სასამართლოს ბაჟი მთლიანად დარჩა სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილად, სააპელაციო სასამართლოში გადახდილი ბაჟიდან 64 ლარი დაეკისრა მესამე პირს, 130 ლარი დარჩა სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილად, საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან კი, 210 ლარი დაუბრუნდა სადაზღვევო კომპანიას და 90 ლარი დარჩა სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილად. შესაბამისად, მესამე პირის მიმართ საქმეზე მზღვეველის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან სახელმწიფო ბიუჯეტს დარჩა 365 ლარი. იმის გათვალისწინებით, რომ დამზღვევს მესამე პირისაგან თანხა მიღებული ჰქონდა მანამ სანამ მიღებული ჰქონდა სადაზღვევო კომპანიიდან და ამასთან, დამზღვევს საქმეში ჩართული იყო მესამე პირად. შესაბამისად, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს სსკ-ის 412-ე მუხლის საფუძველზე უნდა დაეკისროს ზიანის 365 ლარის ანაზღაურება.

16. გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ, რომლითაც მოითხოვა სარჩელის უარყოფა.

17. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

18. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ამ განჩინების პპ: 5-13 ში მითითებული და პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ უდავოდ დადგენილად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები.

19. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა, რომ მესამე პირის მიერ დამზღვევისათვის გადახდილი 3000 აშშ დოლარი შედგებოდა: 1. ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს დაზიანებული მოპასუხის დედის გამოკვლევისა და მკურნალობის ხარჯებისაგან; 2. მეორე მანქანის საჯარიმოდან გამოყვანის ხარჯებისაგან; 3. დაზიანებული გაზის აპარატურის ღირებულებისაგან (სულ მცირე, 1200 აშშ დოლარი, რაც არ ყოფილა გათვალისწინებული სადაზღვევო პოლისში მითითებულ ავტომანქანის ღირებულებაში და შესაბამისად, არ ანაზღაურებულა სადაზღვევო კომპანიის მიერ); 4. ფრანჩიზისაგან, რაც შეადგენდა 600 აშშ დოლარს (რაც სადაზღვევო პოლისით არ ანაზღაურდებოდა და არ ანაზღაურებულა). აღნიშნული ხარჯი (ზიანი) სწორედ მესამე პირს უნდა აენაზღაურებინა, როგორც ზიანის მიმყენებელ პირს და მოპასუხეს 3000 აშშ დოლარი უსაფუძვლოდ არ მიუღია მესამე პირისაგან (იხ., სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების პ- 4.2). სააპელაციო სასამართლომ შეაფასა მესამე პირს და დამზღვევს შორის გაფორმებული ვალის აღიარების ხელწერილი, შედგენილი 2014 წლის 10 დეკემბერს, რომლის შინაარსის მიხედვით მესამე პირმა იკისრა დამზღვევისათვის 3000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება (იხ., ტ.1. ს.ფ. 91, 92; გასაჩივრებული განჩინების პ-4.2.). სააპელაციო სასამრთლომ მიიჩნია, რომ დოკუმენტში მითითებული თანხა, არ მოიცავდა ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს, დამზღვევის დედის, რომელიც ავტომანქანაში იმყოფებოდა და რომელსაც დასჭირდა სხვადასხვა სახის გამოკვლევები, სამედიცინო მომსახურების ხარჯებს. სასამართლომ აღნიშნა, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ირკვეოდა, რომ მესამე პირი თანხის გადახდას უკავშირებდა სწორედ დაზიანებული ავტომანქანის საფასურის ანაზღაურებას. სსკ-ის 106-ე მუხლს შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნულს შეიძლება არა უდავო მტკიცებულებითი მნიშვნელობა, მაგრამ, ზოგადად, მტკიცებულებითი მნიშვნელობა მინიჭებოდა და საქმეში არსებული მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების შედეგად მიჩნეულიყო, რომ მესამე პირის მიერ გადახდილი 3000 აშშ დოლარი წარმოადგენდა და მიზნად ისახავდა დამზღვევის ავტომანქანისათვის (მეორე ავტომანქანა) მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას.

20. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა ზიანის ოდენობაზეც. ამ თვალსაზრისით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ავტომანქანის ღირებულების დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულება, გარდა სადაზღვევო პოლისისა, არ მოიპოვებოდა სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას; მხედველობაშია სამოქალაქო საქმე, რომელშიც, მზღვეველმა სარჩელით მიმართა ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოს მესამე პირის მიმართ თანხის - 4828.70 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2016 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებით კი, დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ დაზღვეული ავტომანქანის დაზიანებამდე მისი საბაზრო ღირებულების დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულება, გარდა სადაზღვევო პოლისისა საქმეში არ მოიპოვებოდა, შესაბამისად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ ავტომანქანა რეალურად ღირდა სწორედ 11 400 ლარი. ამავე გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ დაზიანებული ავტომანქანის ნარჩენი ღირებულება, სადაზღვევო თანხის გადახდის მომენტისათვის შეადგენდა 4490.50 ლარს (იხ., ამ განჩინების პპ: 9,10). სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, დამზღვევი მონაწილეობდა დასახელებულ საქმეში მესამე პირად და მას სსსკ-ის 91-ე მუხლის შესაბამისად სრული შესაძლებლობა ჰქონდა წარედგინა ავტომანქანის დაზიანებამდე მისი ღირებულების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რაც მან არ განუხორციელებია. შესაბამისად, წინამდებარე შემთხვევაში, მის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნისათვის უპირატესობის მინიჭების წინაპირობები, არ იკვეთებოდა. მაშასადამე, დადგენილი იქნა, რომ ავტომანქანა დაზიანებამდე ღირდა სწორედ 11400 ლარი, ხოლო დაზიანებული ავტომანქანის ნარჩენი ღირებულება სადაზღვევო თანხის გადახდის მომენტისათვის შეადგენდა 4490.50 ლარს.

21. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ დამზღვევმა, საერთო ჯამში მიიღო 10 760.1 ლარი და ასანაზღაურებელი იყო მხოლოდ 639.9 ლარი (ანუ 11400-10760.1). რადგან მზღვეველი ვალდებული იყო ზიანი აენაზღაურებინა მხოლოდ სადაზღვევო თანხის ფარგლებში (11400 ლარი) და მიუხედავად იმისა, რომ მზღვეველმა გადაუხადა დამზღვევს სადაზღვევო თანხა 4828.7 ლარის ოდენობით, მასზე მაინც ვერ გადავიდოდა 639.9 ლარზე მეტი თანხის მოთხოვნა.

22. სააპელაციო სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მესამე პირის მიერ გადახდილი თანხა არ მოიცავდა სხვა ხარჯის ანაზღაურებას, გარდა დაზიანებული ავტომანქანის შეკეთებისა. არ დასტურდებოდა, რომ აღნიშნული მოიცავდა დამზრვევის დედის სამედიცინო მომსახურების ხარჯებს. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ხსენებული მოთხოვნის მიმართ დამზღვევს იურიდიული ინტერესი არ გააჩნდა, დამზღვევი არ წარმოადგენდა უფლებამოსილ პირს მის დედასა და მესამე პირის შორის არსებულ მოთხოვნაზე, ასეთის არსებობის შემთხევვაში (იხ., გასაჩივრებული განჩინების პ- 4.2).

23. სააპელაციო სასამართლომ დავა მოაწესრიგა სსკ-ის 976-ე და 991-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ დამზღვევმა მზღვევლისაგან ნაცვლად 639 ლარისა და 10 თეთრისა მიიღო 4828 ლარი და 70 თეთრი, რომელზედაც დამზღვევს არ გააჩნდა მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი, რაც მზღვეველს წარმუშობდა მიღებული თანხის უკუმოთხოვნის უფლებას.

24. იმავდროულად, სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა დამზღვევის მოთხოვნა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების წინმსწრებ განჩინებათა (თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 27 თებერვლისა და 19 აპრილის საოქმო განჩიენებები) გაუქმების შესახებ.

25. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

26. კასატორის განმარტებით, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სასამართლომ, მართალია გამოიყენა სსსკ-ის 106-ე მუხლი და სწორი განმარტებაც მისცა ამ მუხლს, განაცხადა რა რომ ამ მუხლის დანაწესი არ ვრცელდება ზესტაფონისა და ქუთაისის სასამართლოების გადაწყვეტილებებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, მაგრამ ამის მიუხედავად, საბოლოო ჯამში, მაინც მიიჩნია მესამე პირთან წარმოებულ დავაში ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 22 სექტემბრისა და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 04 მარტის გადაწყვეტილებებში დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები „უდავო ფაქტობრივ გარემოებებად“ და გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში საკუთარი მსჯელობა მთლიანად ამ გადაწყვეტილებებში დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს დააყრდნო, ისე, რომ საერთოდ არ უმსჯელია საქმეზე დართულ და უსაფუძვლოდ არდართულ სხვა მტკიცებულებებზე და ამ მტკიცებულებებში ასახულ ფაქტობრივ გარემოებებზე.

27. კასატორის განცხადებით, სასამართლომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ავტომატურად, ყოველგვარი შეფასებისა და გადამოწმების გარეშე, უდავო ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 04 მარტის გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტი, რომ კასატორის ავტომობილი, რადგანაც დაზღვეული იყო 11 400 ლარად, რეალურად, ეს ავტომობილი სწორედ 11 400 ლარი ღირდა. იმავდროულად, სასამართლომ არ მიაქცია ყურადღება იმ ფაქტს, რომ ეს 11 400 ლარი სადაზღვეო ხელშეკრულების დადებისას 6504,99 აშშ დოლარი იყო (გაცვლითი კურსით 1 აშშ დოლარი = 1,7525 ლარი), ხოლო კასატორისთვის სადაზღვეო თანხის ანაზღაურების მომენტში მხოლოდ 5937,50 აშშ დოლარს შეადგენდა (გაცვლითი კურსით 1 აშშ დოლარი = 1,92 ლარი).

28. შესაბამისად, საქმის ვითარებაში უკეთ გასარკვევად ავტომობილის ღირებულებისა და ანაზღაურებული ზიანის ოდენობის დასადგენად დოლარის ფასებით უნდა ეხელმძღვანელა და არა ლარის ფასების მიხედვით, რაც სასამართლომ არ გააკეთა და არასწორ გადაწყვეტილებამდე მივიდა.

29. ამასთან, სასამართლომ არ დაურთო საქმეს ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების გაბათილების მიზნით კასატორის მიერ წარმოდგენილი 2015 წლის 03 დეკემბრის სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ ექსპერტის დასკვნა, რომლითაც დასტურდება, რომ ავტოავარიამდე კასატორის ავტომობილი არა 5927,62 აშშ დოლარი, არამედ რეალურად 7500 აშშ დოლარი ღირდა.

30. კასატორი ციტირებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებას და აღნიშნავს, რომ სასამართლომ უპირატესობა მიანიჭა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 04 მარტის გადაწყვეტილებას და ექსპერტიზის დასკვნა უგულვებელყო. ამგვარი განმარტებით სასამართლომ პირდაპირ ხელყო და დაარღვია სსსკ-ის 105-ე მუხლის დანაწესით დადგენილი „მტკიცებულებათა შეფასების“ წესი.

31. კასატორის განცხადებით, სასამართლომ არ დაურთო საქმეს ფოტომასალა, რომლითაც დასტურდებოდა, რომ კასატორის მანქანაში ჩამონტაჟებული იყო გაზის აპარატურა, რომელიც კიდე 1200- 1500 აშშ დოლარით ზრდიდა ავტომობილის ღირებულებას.

32. სასამართლომ ასევე არ დაურთო საქმეს ფიზიკური პირის ნოტარიულად დამოწმებული ახსნა-განმარტება, რომლითაც მტკიცდებოდა, რომ ფიზიკურმა პირმა კასატორს მიჰყიდა 2006 წლის ჰიუნდაი ტუქსონი გაზის აპარატურის გარეშე. გაზის აპარატურა შემდეგ შეიძინა და დაამონტაჟა კასატორმა, რითაც გაიზარდა ავტომობილის ღირებულება. სასამართლომ არ დააკმაყოფილა კასატორის შუამდგომლობა ფიზიკური პირის სასამართლოზე მოწმის სახით დაკითხვის შესახებ.

33. კასატორი ციტირებს გასაჩივრებული განჩინების იმ ნაწილს, სადაც საუბარია მესამე პირის აღიარებაზე კასატორის ავტომანქანისთვის მიყენებული ზიანის - 3000 აშშ დოლარის ანაზღაურებაზე (იხ. განჩინების გვ.14). თუმცა, სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არ უმსჯელია იმაზე, თუ რა განაცხადა მესამე პირმა აღნიშნულ დავაში. კასატორის განმარტებით, მესამე პირმა განაცხადა, რომ თავიდან კასატორმა შესთავაზა მას 8000 აშშ დოლარის გადახდა და თავისთვის დაეტოვებინა მანქანა, თუმცა აღნიშნულზე ვერ შეთანხმდნენ. საბოლოო შეთანხმებით მესამე პირს კასატორისთვის უნდა გადაეხადა 3000 აშშ დოლარი და მანქანაც კასატორს დარჩებოდა.

34. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ გასაჩივრებულ განჩინებაში დაადგინა „სრულიად მიუღებელი და დაუშებელი წესი“, კერძოდ, სასამართლომ ჩათვალა, რომ რადგანაც კასატორს არ წარმოუდგენია ზემოაღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნა მესამე პირთან წარმოებულ დავაში, სადაც კასატორი მესამე პირად იყო ჩართული, კასატორს აღარ აქვს ამ ექსპერტიზის დასკვნის (და ზოგადად მტკიცებულებების) წინამდებარე დავაში წარდგენის უფლება. აქედან გამომდინარე, სასამართლოს საქმეზე რომ დაერთო ეს მტკიცებულებები დადგინდებოდა, რომ კასატორის ავტომობილი რეალურად ბევრად მეტი ღირდა, ვიდრე დაზღვეული იყო. სასამართლომ არ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 102-ე და 103-ე მუხლების დანაწესებით და უხეშად დაარღვია კასატორის უფლება, ჯეროვნად დაეცვა საკუთარი პოზიცია. სასამართლომ კასატორისთვის მტკიცებულებების დართვაზე უარის თქმით და დართული მტკიცებულებების საერთოდ არ ან არასათანადოდ შეფასებით დაარღვია ასევე სსსკ-ის მე-4 მუხლით გათვალისწინებული მხარეთა შეჯიბრობითობის პრინციპი.

35. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ კი გამოიყენა სსკ-ის 976-ე და 991-ე მუხლები, მაგრამ არასწორი განმარტება მისცა მათ, ანუ არ იმსჯელა იმის თაობაზე, სახეზე იყო თუ არა კასატორის უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი.

36. კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლოს, უპირველეს ყოვლისა, ყურადღება უნდა მიექცია იმისთვის, თუ რა ზიანი მიადგა კასატორს უშუალოდ ავტოავარიის და კასატორის დედის სხეულის დაზიანების შედეგად, რაც ავტოავარიით იყო გამოწვეული.

37. კასატორის მიერ ზიანის დაანგარიშების შედეგად დგინდება, სადაზღვეო კომპანიის მიერ შეფასებულ კასატორის ავტომობილის ფასსა (6504,99 აშშ დოლარი ანუ 11 400 ლარი) და კასატორის მიერ სადაზღვეოსაგან და მანქანის ჯართში ჩაბარებიდან მიღებულ თანხას (4853,12 აშშ დოლარი ანუ 9318 ლარი) შორის სხვაობა არის 1651,87 აშშ დოლარი, რომელიც კასატორს სადაზღვეო ხელშეკრულების ფარგლებში არ მიუღია სადაზღვეო კომპანიისგან და ეს თანხა წარმოადგენს კასატორის უშუალო ზიანს, რაც მიადგა ავტოავარიის შედეგად მხოლოდ ავტომობილის დაზიანების გამო. 1651,87 აშშ დოლარიდან 650 აშშ დოლარი არის ფრანჩიზა, რომელიც არ ანაზღაურდებოდა, ხოლო დარჩენილო 1001,87 აშშ დოლარი არის დოლარის კურსის ცვლილების გამო გამოწვეული სხვაობა, რომელიც არ ანუნაზღაურდებოდა კასატორს სადაზღვეო ხლშეკრულების ფარგლებში, რადგანაც ამ ხელშეკრულებით ასანაზღაურებელი თანხა ლარებში იყო განსაზღვრული.

38. კასატორის განცხადებით, სასამართლომ არ შეადარა ლარისა და დოლარის გაცვლითი კურსებს შორის სხვაობა სადაზღვეო ხელშეკრულების დადებისა და ავტოავარიის მომენტში, ასევე სადაზღვეოს მიერ კასატორისთვის თანხის ჩარიცხვის მომენტში.

39. საქმეს ერთვის მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ კასატორმა დაზიანებული ავტომობილის საჯარიმოდან გამოყვანისთვის გადაიხადა 330 ლარი ანუ 171,87 აშშ დოლარი. არც აღნიშნული თანხა მიუღია კასატორს სადაზღვევო კომპანიისაგან, რისი მოთხოვნის და მიღების უფლებაც ჰქონდა მას. არც სასამართლოს უმსჯელია აღნიშნულ ხარჯზე გადაწყვეტილებაში. საქმეს ერთვის ავტოსაგზაო შემთხვევიდან ორ დღეში დამზადებული ანგარიშფაქტურა, რომელიც ადასტურებს კასატორის დედის გამოკვლევებში გადახდილ თანხას, რაც შეადგენს 507 აშშ დოლარს. ამ თანხის გადახდა არ მოუწევდა კასატორს, რომ არ მომხდარიყო ავარია და არ დაზიანებულიყო ამის შედეგად კასატორის დედა. ეს თანხა არ მიუღია კასატორს სადაზღვეო კომპანიისგან და მას სრული უფლება ჰქონდა მოეთხოვა და მიეღო ეს თანხა ზიანის მიმყენებლისაგან. საქმეს თან ერთვის კასატორის დედის შემდგომი მკურნალობისა და ტრანსპორტირების ხარჯები, რომელიც დამატებით ზრდის კასატორის ზიანს. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია მტკიცებულებების სახით საქმეზე დართულ სასამართლო სხდომის ოქმების აუდიო ჩანაწერებს მესამე პირთან წარმოებული საქმიდან, სადაც სადაზღვეო კომპანია თავად ამტკიცებდა, რომ კასატორმა მესამე პირისაგან კანონიერად მიიღო დედის გამოკვლევის, მკურნალობის და მკურნალობისთვის საზღვარგარეთ ტრანსპორტირების ხარჯები, რომელიც მესამე პირის მიერ მიერ გადახდილ 3000 ლარში მოიაზრებოდა.

40. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ დააკმაყოფილა მის სააპელაციო საჩივარი იმ განჩინებების გაუქმების მოთხოვნით, რომლებითაც მხოლოდ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ან საერთოდ არ დაკმაყოფილდა კასატორის შუამდგომლობები მტკიცებულებათა საქმეზე დართვის მოთხოვნით, ასევე მოწმეთა დაკითხვის, მოსამართლის აცილების, მოწინააღმდეგე მხარის წარდგენილი მტკიცებულებების საქმიდან ამოღების და საქმის წარმოების შეწყვეტის მოთხოვნით.

41. კასატორის განცხადებით, არც გასაჩივრებული განჩინებების კუთხით და არც ძირითადი სააპელაციო საჩივრის კუთხით, ქვედა ინსტანციის სასამართლოები ვერ გაერკვა საქმის ვითარებაში, მათ არასწორად შეაფასეს საქმეში წამოჭრილი სამართლებრივი პრობლემატიკა, არ გამოიკვლიეს საქმეზე დართული მტკიცებულებები, არ დაკითხეს დასაკითხი მოწმეები, მიკერძოებული მოსამართლის აცილება არ მოხდა, არ შეწყდა საქმის წარმოება, როცა ამის აშკარა საფუძველი არსებობდა წინამდებარე საქმეზე და საბოლოო ჯამში სახეზეა აშკარად დაუსაბუთებელი და უკანონო გადაწყვეტილება, რომელიც უნდა გადაწყდეს მთლიანად კასატორის სასარგებლოდ.

42. კასატორის მითითებით სასამართლომ არასწორად გამოიყენა ერთდროულად სსკ-ის 976-ე და 991-ე მუხლები, რადგან 991-ე მუხლი პირდაპირ გამორიცხავს წინაპირობის სახით სსკ-ის 976-ე მუხლით გათვალისწინებული სიტუაციის არსებობას.

სამოტივაციო ნაწილი:

43. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 4 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

44. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ წინამდებარე შემთხვევაში, სარჩელის დავის საგანია მზღვევლის მიერ დამზღვევისადმი წარდგენილი თანხის დაკისრების შესახებ მოთხოვნის მართლზომიერება. მოთხოვნის სამართლებრივ და ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენს ის გარემოება, რომ დამზღვევმა ერთიდაიგივე ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მისთვის მიყენებული ზიანი ორმაგად აინაზღაურა. პირველად, 3000 აშშ დოლარის ოდენობის ანაზღაურება მიიღო მესამე პირისაგან, მეორედ, სადაზღვევო თანხის ფარგლებში ზარალი აუნაზღაურდა მზღვეველისაგან (იხ., ამ განჩინების პ -2). შესაბამისად, დამზღვევმა თანხა მიიღო, როგორც დამრღვევი მძღოლისაგან (მესამე პირი) ასევე, მზღვეველისაგან, რის გამოც, მოსარჩელემ სადავო გახადა, მისი მხრიდან თანხის გადახდის ვალდებულების არსებობა.

45. მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით, 2014 წლის 06 დეკემბერს ქალაქ ქუთაისთან, პირველი ავტოსატრანსპორტო საშუალება, რომელსაც მართავდა მესამე პირი, შეეჯახა მეორე სატრანსპორტო საშუალებას. ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად, მესამე პირი მიჩნეული იქნა სამართალდამრღვევ პირად. მეორე ავტომანქანა დაზღვეული იყო. მზღვეველმა დამზღვევს დაზღვევის პოლისით გათვალისწინებული პირობების შესაბამისად 2015 წლის 29 იანვარს აუნაზღაურა 4828.70 ლარი. მზღვეველმა სარჩელით მიმართა ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოს მესამე პირის მიმართ თანხის - 4828.70 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით. მითითებულ საქმეზე, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2016 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი 639.9 ლარის დაკისრების ნაწილში დაკმაყოფილდა. ამ გადაწყვეტილებით დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ ავტომანქანა დაზღვეული იყო სადაზღვევო თანხის ფარგლებში (11400 ლარი) და რეალურად ღირდა სწორედ 11400 ლარი (იხ., ტ.1. ს.ფ. 29). მესამე პირის მიერ დამზღვევისათვის გადახდილი იქნა 3000 აშშ დოლარი ავტომანქანის დაზიანებიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების მიზნით. საერთო ჯამში, დამზღვევმა მიიღო 10 760.1 ლარი და ასანაზღაურებელი იყო მხოლოდ 639.9 ლარი (ანუ 11400-10760.1). რადგან მზღვეველი ვალდებული იყო ზიანი აენაზღაურებინა მხოლოდ სადაზღვევო თანხის ფარგლებში (11400 ლარი) და მიუხედავად იმისა, რომ მზღვეველმა გადაუხადა დამზღვევს სადაზღვევო თანხა 4828.7 ლარის ოდენობით, მასზე მაინც ვერ გადავიდოდა 639.9 ლარზე მეტი თანხის მოთხოვნა.

46. კასატორი სადავოდ ხდის ზემოთდასახელებულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების პრეიუდიციული ძალის ეფექტს წინამდებარე დავაში სადავოდ გამხდარი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ. მატერიალურ-სამართლებრივი კუთხით კასატორის შედავება, მიზნად ისახავს იმის დადასტურებას, რომ ავტომანქანა დაზიანებამდე უფრო მაღალი ღირებულების იყო, ვიდრე ეს გასაჩივრებული განჩინებითაა დადგენილი.

47. შესაბამისად, საკასაციო პალატა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში იმსჯელებს აღნიშნულ საკითხზე.

48. პირველ რიგში, გასაზიარებელი არაა კასატორის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ სააპელაციო სასამართლომ პრეიუდიციული ძალის ეფექტი გაავრცელა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2016 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე. პირიქით, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 16 ოქტომბრის განჩინების პ-4.1-ში სასამართლო მიუთითებს, რომ „...ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2016 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებით დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ დაზღვეული ავტომანქანის ღირებულების დასადასტურებლად, სხვა მტკიცებულებები, გარდა სადაზღვევო პოლისისა, საქმეში წარმოდგენილი არ არის“..., „მესამე პირი თანხის გადახდის მიზნად ასახელებს დაზიანებული ავტომანქანის ღირებულების ანაზღაურებას.... მითითებულ გადაწყვეტილებას ვერ მიენიჭება უდავო მტკიცებულების ძალა სსკ-ის 106-ე მუხლის შესაბამისად, თუმცა, უარყოფილი ვერ იქნება ზოგადად, მისი მტკიცებულებითი ძალის გამორიცხვა...“.

49. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებულ განჩინებაში, სააპელაციო პალატის მიერ ჩამოყალიბებულ მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2016 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, მოცემულ საქმეზე სადავოდ ქცეული ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ გააჩნია პრეიუდიციული მნიშვნელობა. აღნიშნული კი, იმას ნიშნავს, რომ სადავო გარემოებები, რომელიც განსახილველ საქმეზეა შედავებული, ექვემდებარება დადასტურება-უარყოფას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი ზოგადი წესით. აქვე, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს განმარტოს პრეიუდიციული ძალის ეფექტის მნიშვნელობა და წინაპირობები, რისთვისაც მოიხმობს სამოქალაქო საქმეს, რომელშიც განმარტებული სამოქალაქო საპროცესო სამართლით გათვალისწინებულ პრეიუდიციული მნიშვნელობის მქონე ფაქტების ინსტიტუტი (სსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი) (იხ., სუსგ №ას-1281-2018, 27 მარტი, 2019 წელი, პ-134). ,...სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, წინასწარ დადგენილი ძალის მქონე ფაქტებად კანონმდებელი განიხილავს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს და მხარეს მათ დასადასტურებლად მტკიცებულებათა წარდგენის ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს იმ შემთხვევაში, თუ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ, ანუ პრეიუდიციული ძალის მქონედ ფაქტობრივი გარემოების მიჩნევისათვის, სავალდებულოა, არსებობდეს სამოქალაქო საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების სუბიექტები სხვა სამოქალაქო საქმის მხარეებად უნდა გვევლინებოდნენ. თავად პრეიუდიციულ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი იურიდიულად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებითაც განსაზღვრულია მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობით გათვალისწინებული უფლებები და ვალდებულებები, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას. პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება როგორც იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები, ასევე ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს....ფაქტების პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება არა მარტო იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები (კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ), არამედ ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს (რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება (აგრეთვე, იხ. სუსგ №ას-827-791-2014, 13.11.2015წ).

50. მოცემულ შემთხვევაში, როგორც საქმის მასალებით ირკვევა სხვა სამოქალაქო საქმეში, რომელის პრეიუდიციული ძალის გავრცელების საკითხსაც სადავოდ ხდის კასატორი, მართალია მონაწილეობენ იგივე მხარეები, რომლებიც მონაწილეობენ ამავე საქმეში, თუმცა, განსხვავებული საპროცესო სტატუსით. ამასთან, მოცემულ საქმეში არ მონაწილეობს მესამე პირად წოდებული სხვა საქმეში მოპასუხედ დასახელებული სუბიექტი. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ეთანხმება კასატორს, სადავო გარემოებების მიმართ პრეიუდიციული ძალის გავრცელების დაუშვებლობის თაობაზე. აქვე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ამ თვალსაზრისით, რაიმე პროცესუალურ დარღვევას სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან ადგილი არ აქვს (სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი), რადგან როგორც ზემოთ აღინიშნა არც სააპელაციო სასამართლომ მიანიჭა პრეიუდიციული მნიშვნელობა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ 2016 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებას.

51. კასატორის შემდეგი პრეტენზია წარმოდგენილია მეორე ავტომანქანის ღირებულების დადგენის ნაწილში, ამ თვალსაზრისით, კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმასთან დაკავშირებით, რომ დაზიანებამდე ავტომობილი შეფასებული იყო 11400 ლარად და მიაჩნია, რომ მეორე ავტომანქანას უფრო მაღალი ღირებულება ჰქონდა. ამავე ნაწილში, საკასაციო პალატა შეეხება კასატორის იმ არგუმენტის მართლზომიერებასაც, რომლის მიხედვით, მესამე პირის მიერ დამზღვევეისათვის გადახდილი 3000 აშშ დოლარი მოიცავდა სხვა ხარჯების ანაზღაურებას და არა დაზიანებული ავტომანქანის დანახარჯებს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ამ ნაწილში, წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზიაც შეეხება პროცესუალურ დარღვევებს (სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი), მიაჩნია, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს, რომ მეორე ავტომანქანის საბაზრო ღირებულება დაზიანებამდე უფრო მეტი იყო ვიდრე 11400 ლარი, შემდეგ გარემოებათა გამო:

52. საქმის მასალებით დადგენილადაა ცნობილი, რომ მზღვეველმა დამზღვევს 4189.60 ლარის ანაზღაურება იმ საფუძვლით მოსთხოვა, რომ დამზღვევს ორმაგად ჰქონდა განცდილი ზიანი ანაზღაურებული; თანხა მიღებული ჰქონდა, როგორც მესამე პირისაგან, ასევე სადაზღვევო კომპანიისაგან. იმავდროულად, მზღვეველი მოკლებული იყო შესაძლებლობას რეგრესული მოთხოვნა წაეყენებინა მესამე პირისათვის (სსკ-ის 832-ე მუხლი), რადგან კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით აღნიშნული მოთხოვნით წარდგენილი სარჩელი ნაწილობრივ უარყოფილი იქნა.

53. კასატორი სადავოდ ხდის მესამე პირის მიერ მისთვის გადახდილი თანხის (3000 აშშ დოლარი) მიზნობრიობას და აღნიშნავს, რომ თანხა მოიცავდა სხვა ხარჯებს (მისი დედის მკურნალობის ხარჯებს და ა.შ) და არ ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას დაზიანებამდე ავტომანაქანის ღირებულების შეფასების კუთხითაც, თუმცა, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მხოლოდ მოპასუხის განმარტება სადავო გარემოების დასადასტურებელ მტკიცებულებად ვერ შეფასდება, როდესაც აღნიშნულს სადავოდ ხდის პროცესის მონაწილე მხარე და უფრო მეტიც, სარჩელის მოთხოვნას ამყარებს სწორედ შედავებულ გარემოებაზე. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს (შდრ: პ.201. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016 2 მარტი, 2017 წელი).

54. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლომ შეფასება მისცა საქმეში წარმოდგენილ წერილობით მტკიცებულებას, კერძოდ, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2016 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებას და მისი მტკიცებულებითი მნიშვნელობა შეაფასა სსსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით. მართალია, ამ მტკიცებულების შეფასების საკითხი შედავებულია საკასაციო საჩივრით, თუმცა, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ მხრივ, რაიმე საპროცესო დარღვევას ადგილი არ ჰქონია. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად, დადგენილია, რომ თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ხოლო, ამავე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად, საქმის გარემოებები, რომლებიც უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტიცებულებებით. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობისა ან არარსებობის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს არ დაურღვევია სსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი დანაწესი, რომელიც ითვალისწინებს ისეთ შემთხვევას, როცა ამა თუ იმ გარემოების დასამტკიცებლად მატერიალური კანონით გათვალისწინებულია მტკიცების სტანდარტი ანუ, სპეციალური მტკიცებულება. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო გარემოების, კერძოდ, რა ღირებულება გააჩნდა მეორე ავტომანქანას დაზიანებამდე და რა ხარჯებს მოიცავდა მესამე პირის მიერ გადახდილი თანხა, დასადასტურებლად კანონით გათვალისწინებული არ არის რაიმე სპეციალური მტკიცებულება. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილი იყო საქმეში არსებული მტკიცებულებების ერთობლიობაში შეეფასებინა სადავო ფაქტობრივი გარემოება და ერთ-ერთ რელევანტურ წერილობით მტკიცებულებად მიიჩნია ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2016 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილება. სსსკ-ის 134-ე მუხლის მიხედვით, წერილობით მტკიცებულებებს წარმოადგენს აქტები, საბუთები,საქმიანი და პირადი ხასიათის წერილები, რომლებიც შეიცავს ცნობებს საქმისათვის მნიშვნელოვან გარემოებათა შესახებ. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა შეფასების კუთხით, რაიმე საპროცესო დარღვევასთან მიმართებით კასატორს დასაბუთებული საკასაციო შედავება წარმოდგენილი არ აქვს.

55. გარდა ზემოაღნიშნულისა კასატორი მიუთითებს, რომ მან დაზიანებული ავტომობილის საჯარიმოდან გამოყვანისთვის გადაიხადა 330 ლარი ანუ 171,87 აშშ დოლარი და აღნიშნული თანხის მოთხოვნის უფლება მზღვეველისაგან ჰქონდა თუმცა, არ მიუღია და არც სასამართლოს უმსჯელია აღნიშნულ ხარჯზე გადაწყვეტილებაში. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კასატორის მითითებული მოსაზრება არ წარმოადგენს სადაზღვევო კომპანიის მიერ აღძრულ სარჩელზე რელევანტურ შედავებას, რადგან, ამ შემთხვევაში, კასატორს (მოპასუხე) არ უსარგებლია მოპასუხის შედავების იმ საპროცესო საშუალებით, როგორიცაა შეგებებული სარჩელი (სსსკ-ის 189-ე მუხლი).

56. კასატორი ასევე სადავოდ ხდის 2017 წლის 27 თებერვლის, 2017 წლის 31 მარტის და 2017 წლის 19 აპრილის სხდომებზე მიღებული განჩინებების ნაწილობრივ თუ სრულად გაუქმების კუთხით წარდგენილი სააპელაციო საჩივრის უარყოფასაც (იხ., საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა - ტ.2. ს.ფ. 156). საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას გასაჩივრებული საოქმო განჩინების უცვლელად დატოვებასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ აღნიშნული განჩინებების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობდა.

57. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის შედავებას სამართლის ნაწილშიც (იხ., ამ განჩინების პ-42) და აღნიშნავს, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები წარმოშობდნენ სარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილებას კონდიქციური ვალდებულებების მომწესრიგებელ ნორმთა საფუძველზე.

58. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანი არის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების ამოღება, რითაც უნდა უზრუნველყოფილი იქნეს სამართლიანობის აღდგენა ანუ იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც იარსებებდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ დაზარალებულის ხარჯზე გარკვეული შეღავათის მიღებამდე. ამდენად, უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმები ისეთ შემთხვევებს, როდესაც შემსრულებელი ასრულებს ფაქტობრივად არარსებულ ვალდებულებას, რაც იწვევს პირვანდელი მდგომარეობის ადგენას (იხ., საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის პრაქტიკის ანალიზი , თბ., 2019წ, გვ.39).

59. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

60. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც.

61. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

62. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო

2. კასატორ ლ–ს (პ.ნ 0-...) უკან დაუბრუნდეს გ. მ-ის მიერ 2019 წლის 18 თებერვალს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (216.30 ლარი) 70%, 151.41 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

ბ. ალავიძე