საქმე №ას-167-2019 17 მაისი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – გ. ა-ე, ნ. ბ–ი (მოპასუხე, აპელანტები)

მოწინააღმდეგე მხარე - ჯ. გ-ი (მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 7 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობა

აღწერილობითი ნაწილი:

1. ჯ. გ-მა (შემდეგში: მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა ნ. ბ–ის (შემდეგში - პირველი მოპასუხე ან პირველი კასატორი) და გ. ა-ის (შემდეგში - მეორე მოპასუხე ან მეორე კასატორი) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა:

2. -2004 წლის 27 მაისს გარდაცვლილი მ. მ–ის (შემდეგში - გარდაცვლილი ან მამკვიდრებელი) სამკვიდრო ქონებაში, მდებარე ქალაქი თბილისში, დ-ს ქუჩა N29-ში, გარდაცვლილი დედის წილზე (შემდეგში - სადავო უძრავი ქონება), პირველი მოპასუხის სახელზე, 2007 წლის 14 მარტს, ნოტარიუსის მიერ გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა;

3. -მოპასუხეებს შორის, 2015 წლის 08 ივნისს, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ დამოწმებული სადავო უძრავ ქონებაზე ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;

4. -მოსარჩელის ანდერძისმიერ (კანონისმიერ) მემკვიდრედ ცნობა, 2004 წლის 27 მაისს გარდაცვლილი მამკვიდრებლის საკუთრებაში არსებულ სადავო უძრავ ქონებაზე.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 6 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი 2004 წლის 27 მაისს გარდაცვლილი მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონების, გარდაცვლილის წილზე, პირველი მოპასუხის სახელზე, 2007 წლის 14 მარტს, ნოტარიუსის მიერ გაცემული #-... სამკვიდრო მოწმობა; ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხეებს შორის, 2015 წლის 08 ივნისს, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ დამოწმებული სადავო უძრავი ქონების, ნასყიდობის ხელშეკრულება; მოსარჩელე ცნობილი იქნა 2004 წლის 27 მაისს გარდაცვლილი დედის, ანდერძისმიერ (კანონისმიერ) მემკვიდრედ, სადავო უძრავ ქონებაზე.

6. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოპასუხეების მიერ, რომლებმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა მოითხოვეს.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 7 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

8. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

9. მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2004 წლის 27 მაისს. გარდაცვალების მომენტისათვის მის პირველი რიგის კანონისმიერ, ასევე, ანდერძისმიერ მემკვიდრეს წარმოადგენდა შვილი - მოსარჩელე. სამკვიდრო მასას შეადგენდა სადავო მისამართზე მდებარე უძრავ ქონებაში გარდაცვლილის კუთვნილი წილი. ნოტარიუსის მიერ დამოწმებული ანდერძის შესაბამისად (03.07.199-, რეესტრის N14--), გარდაცვლილმა მთელი თავისი ქონება, რაც აღმოჩნდებოდა მის საკუთრებაში, უანდერძა შვილს - მოსარჩელეს.

10. მამკვიდრებლის მეორე რიგის მემკვიდრეს, დას, წარმოადგენდა - პირველი მოპასუხე. სამკვიდრო მოწმობის (14/03/2007წ, რეესტრის #-...) მიხედვით, გარდაცვლილის სამკვიდრო ქონებაზე, დის, პირველი მოპასუხის სახელზე გაიცა კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობა.

11. საქმეში წარმოდგენილი უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით, 08/06/2015 მიხედვით, პირველმა მოპასუხემ მეორე მოპასუხეს მიჰყიდა საკუთრების უფლება სადავო უძრავ ქონებაზე. ნასყიდობის საფასურად განისაზღვრა 8000 ლარი. მყიდველი საჯარო რეესტრში აღირიცხა ნივთის მესაკუთრედ.

12. საქმეში წარმოდგენილი სამედიცინო დახმარებისათვის მომართვის შესახებ ცნობის #6, 12/11/2016 მიხედვით, მოსარჩელე 2004 წლის 16 მარტიდან დღემდე მკურნალობდა სისხლძარღვთა ქირურგთან, ქვედა კიდურების სისხლძარღვთა ობლიტირებული ათეროსკლეროზი, წბა პათოლოგია ორივე მხარეს, გთა სტენოზი მარცხნივ.

13. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ-ის) 1319-ე მუხლის თანახმად, სამკვდირო იხსნება პირის გარდაცვალების შედეგად. ამავე კოდექსის 1320-ე მუხლის შესაბამისად, სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე. ამავე კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვდირო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობა, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის.

14. სსკ-ის 1306-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით.

15. სსკ-ის 1344-ე მუხლის თანახმად, ფიზიკურ პირს შეუძლია სიკვდილის შემთხვევისათვის თავისი ქონება ან მისი ნაწილი ანდერძით დაუტოვოს ერთ ან რამდენიმე პირს, როგორც მემკვიდრეთა წრიდან, ისე გარეშე პირებსაც.

16. ამავე კოდექსის 1337-ე მუხლის თანახმად, წინა რიგის თუნდაც ერთ-ერთი მემკვიდრის არსებობა გამორიცხავს შემდგომი რიგის მემკვიდრეობას.

17. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილადაა მიჩნეული ამ განჩინების პპ: 9-11 მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

18. სსკ-ის 1421-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდროს იღებს მემკვიდრე, იქნება იგი კანონით თუ ანდერძით მემკვიდრე. სსკ-ის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო, ხოლო, ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი. ამავე კოდექსის 1424-ე მუხლით, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან.

19. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ზემოაღნიშნულ ნორმათა შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ სამკვიდროს მიღების ფაქტის დასადასტურებლად საჭიროა, ან სამკვდიროს გასხნის დღიდან ექვსი თვის განმავლობაში სანოტარო ორგანოსათვის განცხადებით მიმართვა, ანდა სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა და დაუფლება. სამკვიდროს მიღება არის ცალმხრივი გარიგება, რაც იმას ნიშნავს, რომ მემკვიდრის მოქმედებები უნდა მიუთითებდნენ მემკვიდრის ნებაზე სამკვდიროს მიღების შესახებ. მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმა სამკვიდროს მიღებას უკავშირებს, ასევე, სამკვიდროს ფლობას და მართვას, რაც უნდა მოხდეს სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის განმავლობაში. ამასთან, ფლობა და მართვა უნდა მიუთითებდეს იმაზე, რომ მემკვიდრემ ამით განახორციელა მესაკუთრის ბატონობა და, აქედან გამომდინარე, იკისრა მესაკუთრის ყველა უფლება და ვალდებულება.

20. სსკ-ის 1434-ე მუხლის თანახმად, მემკვიდრეს შეუძლია უარი თქვას სამკვიდროს მიღებაზე სამი თვის განმავლობაში იმ დღიდან, როცა მან შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი მოწვევის შესახებ სამკვიდროს მისაღებად. საპატიო მიზეზის არსებობისას ეს ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, მაგრამ არა უმეტეს ორი თვისა. უარის თქმა სამკვიდროს მიღებაზე უნდა გაფორმდეს სანოტარო ორგანოში.

21. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელე 6 თვის ვადაში სამკვიდროს მიღების განცხადებით სანოტარო ორგანოსათვის არ მიუმართავს. ამასთან, საქმის მასალებით არ დასტურდება, მემკვიდრის მხრიდან სამკვიდროს მიღებაზე გაცხადებული უარი კანონით დადგენილი წესის შესაბამისად.

22. უარყოფილი იქნა მოპასუხეთა (აპელანტები) მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელემ ზეპირსიტყვიერად, რამდენჯერმე განაცხადა უარი სამკვიდროს მიღებაზე, აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულების არარსებობის გამო. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მოსარჩელე, კანონით დადგენილ 6 თვის ვადაში, დედის კუთვნილი უძრავი ქონების მართვით, რომელსაც ახდენდა ნათესავების დახმარებით, ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებას. ამასთან, მიუხედავად მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლებისა, საქმეში წარმოდგენილი კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობის მიხედვით, გარდაცვლილის სამკვიდრო ქონებაზე, დის, მეორე მოპასუხის სახელზე გაიცა კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობა.

23. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ვინაიდან სახეზეა წინა რიგის, მოცემულ შემთხვევაში, პირველი რიგის კანონით მემკვიდრეობა, შვილმა კანონის შესაბამისად მიიღო დედის დანაშთი სამკვიდრო ქონება, ხოლო, პირველმა მოპასუხემ სამოქალაქო სამართალში მოქმედი კეთილსინდისიერების პრინციპის გათვალისწინებით, არ განაცხადა წინა რიგის მემკვიდრის არსებობის თაობაზე, რასაც არ უარყოფს თავად აპელანტი და მისივე განმარტებით, მას არ გააჩნდა აღნიშნული ფაქტის გაცხადების ვალდებულება, უსაფუძვლოა მეორე რიგის მემკვიდრის, გარდაცვლილის დის პრეტენზია სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებით.

24. სსკ-ის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგსა და ზნეობის ნორმებს. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ ვინაიდან მამკვიდრებელს დარჩა ერთი ანდერძისმიერი, ასევე, ერთი პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე, შვილის, მოსარჩელის სახით, რომელსაც თავის მხრივ მიღებული აქვს სამკვიდრო ფაქტობრივი მართვის გზით, რის გამოც, მისი არსებობა, გამორიცხავს შემდგომი რიგის მემკვიდრეობას, არსებობს მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობისა და 2007 წლის 14 მარტს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძვლები.

25. იმავდროულად, სააპელაციო პალატამ იმსჯელა 2015 წლის 08 აგვისტოს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საკითხზე და მიიჩნია, რომ პირველმა მოპასუხემ იცოდა მოსარჩელის, როგორც კანონისმიერი, ასევე, ანდერძისმიერი მემკვიდრის არსებობა. ასევე, მეორე მოპასუხე წარმოადგენს პირველი მოპასუხის ოჯახის ახლობელს, რძლის ნათესავს და არა გარეშე პირს.

26. სსკ-ის 50-ე მუხლის თანახმად, გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. ამავე კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიულიშედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). ამავე კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს.

27. სსკ-ის 477-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. დადგენილადაა მიჩნეული, რომ მყიდველის მიერ გამყიდველისათვის ნასყიდობის საგნის ღირებულების გადახდის ფაქტი საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის. სადავო უძრავ ნივთზე დადებული ხელშეკრულების მხარეებს წარმოადგენდნენ ერთის მხრივ მესაკუთრე, პირველი მოსარჩელე, ხოლო მეორეს მხრივ მესაკუთრის რძლის ნათესავი, მეორე მოპასუხე. მოწმის ჩვენებით, უძრავ ნივთს დღემდე აქირავებს პირველი მოპასუხის რძალი, იგი იღებს ქირის თანხას, პირველმა მოპასუხემ მასთან საუბარში აღნიშნა კიდეც, რომ რეალურად სახლი გაყიდული არ არის. შესაბამისად, მხარეთა ახსნა-განმარტების, მოწმის ჩვენების და იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოპასუხეები ერთმანეთისთვის არიან ოჯახის ახლობლები, პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო გარიგება წარმოადგენს მოჩვენებით შეთანხმებას, რაც მისი ბათილობის საფუძველია. შესაბამისად, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ მეორე მოპასუხე არ წარმოადგენდა უძრავი ნივთის კეთილსინდისიერ შემძენს. ამასთან, მიუხედავად იმისა, რომ სადავო უძრავი ქონების შეძენისას საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით მესაკუთრედ ირიცხებოდა პირველი მოპასუხე, მყიდველისთვის - მეორე მოპასუხე, ცნობილი იყო სადავო ქონებაზე მოსარჩელის მემკვიდრეობის უფლების არსებობა. შესაბამისად, არ არსებობს მყიდველის კეთილსინდისიერ შემძენად მიჩნევის წინაპირობები.

28. რაც შეეხება ხანდაზმულობის საკითხს, სააპელაციო პალატამ განმარტა რომ სსკ-ის 1450-ე მუხლი ადგენს კონკრეტულად სამკვიდროს მიღების ან მიღებაზე უარის თქმასთან დაკავშირებულ ხანდაზმულობის ორთვიან ვადას და არა სამემკვიდრეო მოწმობის გასაჩივრების ვადას (იხ., სუსგ 30.10.2015წ. №ას-111-104-2015; სუსგ 8.04.2013 წ. №ას-72-68-2013).

29. ამასთან, მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს დაუფლება, ასევე, პრივატიზაციის უფლების ქონა თავისთავად წარმოადგენს საკუთრების უფლების წარმოშობას და ის გარემოება, მხარემ საკუთრების უფლების რეგისტრაცია განახორციელა თუ არა, ამ უფლების ნამდვილობაზე გავლენას ვერ ახდენს (სსკ-ის 311-ე მუხლის შესაბამისად, რეგისტრაცია ძირითადად მესამე პირთა უფლებადამცავი აქტია). შესაბამისად, საკუთრების უფლებაზე ხანდაზმულობა არ ვრცელდება (სუსგ №ას-146-140-2012, 12 ივლისი, 2012 წელი).

30. სსკ-ის 1433-ე მუხლით განსაზღვრული დანაწესის თანახმად, საკუთრების უფლება ჩნდება კანონის საფუძველზე. ამასთან, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება, როგორც რეგისტრაცია სავალდებულო უფლება, მოითხოვს საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას. შესაბამისად, მემკვიდრეს წარმოეშობა მიღებული უძრავი ნივთის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის უფლება, მაგრამ, ამ რეგისტრაციის განუხორციელებლობა არ ნიშნავს იმას, რომ მან არ მიიღო ეს ქონება.

31. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით საკასაციო საჩივარი წარადგინეს მოპასუხეებმა.

32. კასატორთა მითითებით მემკვიდრეობის უფლების რეალიზაციისთვის აუცილებელია ორი პირობიდან ერთ-ერთის შესრულება - სამკვიდროს ფაქტობრივ დაუფლება (მართვა) ან სანოტარო ორგანოში განცხადების წარდგენა. ამასთან, აღნიშნული მოქმედება სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის ვადაში უნდა განხორციელდეს. დადგენილი ვადის გაშვების შემთხვევაში, მემკვიდრე, კარგავს სამკვიდროს მიღების უფლებას.

33. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორები მიიჩნევენ, რომ სსკ-ის 1421-ე მუხლის თანახმად, აუცილებელია, რომ პირმა გამოხატოს ნება სამკვიდროს მისაღებად, რაც შეიძლება გამოხატულ იქნეს როგორც სამკვიდროს ფაქტობრივ დაუფლებაში მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის განმავლობაში ისე სანოტარო ბიუროში განცხადების შეტანის გზით.

34. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელისთვის 2004 წელსვე გახდა ცნობილი დედამისის გარდაცვალების შესახებ. გარდაცვალებიდან 6 თვის განმავლობაში მას არც სანოტარო ბიუროში შეუტანია განცხადება და არც ფაქტობრივი ფლობით დაუფლებია დანაშთ ქონებას. ის არგუმენტი, რომ მას არ შეეძლო ავადმყოფობის გამო, სამკვიდრო ქონების მიღების შესახებ სანოტარო ბიუროში განცხადების შეტანა, დაუსაბუთებელია რადგან კანონმდებლობა წარმომადგენლის მეშვეობით სამკვიდრო ქონებასთან დაკავშირებული ქმედებების, მათ შორის, განცხადების შეტანის შესაძლებლობას იძლევა. ამასთან, დაუსაბუთებელია, თუ რის საფუძველზე მიიჩნევს სასამართლო, რომ მოსარჩელემ სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო, რადგან უდავოა, რომ იგი არც დედის გარდაცვალებიდან 6 თვის განმავლობაში და არც შემდეგი წლების განმავლობაში სამკვიდროს ფაქტობრივად არ დაუფლებია. რაც შეეხება ნათესავების მეშვეობით სამკვიდრო ქონების მართვას, კასატორთა მოსაზრებით, გაურკვეველია სასამართლო ამ გარემოებას, რის საფუძველზე იზიარებს. არ არის დასაბუთებული რომელი ნათესავების მეშვეობით განკარგავდა ქონებას და ამასთან, ნათესავების მიერ სამკვიდრო ქონების განკარგვის შემთხვევაშიც, არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება, რაც მათ სამკვიდრო ქონების განკარგვას დაადასტურებდა. ასეთი შესაძლოა ყოფილიყო კომუნალური გადასახადის გადახდის ქვითარი და სხვა. შესაბამისად, კასატორთა მოსაზრებით, მსჯელობა სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტის დადგენასთან დაკავშირებით დასაბუთებას მოკლებულია.

35. ამასთან, კასატორები სადავოდ ხდიან ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებით გარიგებად კვალიფიცირებას. კასატორებს დაუსაბუთებლად მიაჩნიათ სასამართლოს დასკვნა მეორე მოპასუხის არაკეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით. ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო 2015 წელს, გონივრული წინდახედულობის ფარგლებშიც როგორ უნდა სცოდნოდა, მეორე მოპასუხეს, რომ აღნიშნული ქონება სადავო იყო მაშინ როდესაც საჯარო რეესტრის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმციიდან გამომდინარე, 8 წლის განმავლობაში საჯარო რეესტრის ჩანაწერი არ გაუქმებულა და დავა არ ყოფილა სამკვიდროსთან დაკავშირებით.

სამოტივაციო ნაწილი:

36. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 19 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

37. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ სამკვიდრო გაიხსნა მამკვიდრებელის გარდაცვალების შედეგად 2004 წლის 27 მაისს. გარდაცვლილ მამკვიდრებელს დარჩა პირველი რიგის კანონით მემკვიდრე - შვილი (მოსარჩელე), ხოლო პირველი მოპასუხე წარმოადგენს გარდაცვლილის მეორე რიგის კანონით მემკვიდრეს - დას.

38. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონით მემკვიდრეობისას წინა რიგის თუნდაც ერთ-ერთი მემკვიდრის არსებობა გამორიცხავს შემდგომი რიგის მემკვიდრეობას. თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი.

39. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრით სადავოა მოსარჩელის მხრიდან სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტობრივი გარემოება. შესაბამისად, ამ ნაწილში, წარმოდგენილია საკასაციო საჩივარი საპროცესო ნორმების დარღვევის საფუძვლით (სსკ-ის 39--ე უხლის მე-3 ნაწილი). თუმცა, კასატორები ვერ ადასტურებენ თუ კონკრეტულად, რა საპროცესო დარღვევას ჰქონდა ადგილი აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას. საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ მოსარჩელემ აღნიშნული გარემოება სარწმუნოდ ვერ დაადასტურა (იხ., საკასაციო საჩივარი ს.ფ. 279, ტ.1).

40. კასატორთა არგუმენტს სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლების საკითხთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა არ იზიარებს და დადგენილად მიიჩნევს, რომ საქმეში წარმოდგენილი სამედიცინო დახმარებისათვის მომართვის შესახებ ცნობის #6, 12/11/2016 მიხედვით, მოსარჩელე 2004 წლის 16 მარტიდან დღემდე მკურნალობდა სისხლძარღვთა ქირურგთან, ქვედა კიდურების სისხლძარღვთა ობლიტირებული ათეროსკლეროზი, წბა პათოლოგია ორივე მხარეს, გთა სტენოზი მარცხნივ (ამ განჩინების პ-12).

41. ამასთან, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მოსარჩელე, კანონით დადგენილ 6 თვის ვადაში, დედის კუთვნილი უძრავი ქონების მართვით, რომელსაც ახდენდა ნათესავების დახმარებით, ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებას.

42. მიუხედავად მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლებისა, საქმეში წარმოდგენილი კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობის მიხედვით, გარდაცვლილის სამკვიდრო ქონებაზე, დის - მეორე მოპასუხის სახელზე გაიცა კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობა. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ვინაიდან სახეზეა წინა რიგის - პირველი რიგის კანონით მემკვიდრეობა, შვილმა კანონის შესაბამისად მიიღო დედის დანაშთი სამკვიდრო ქონება, ხოლო, პირველმა მოპასუხემ სამოქალაქო სამართალში მოქმედი კეთილსინდისიერების პრინციპის გათვალისწინებით, არ განაცხადა წინა რიგის მემკვიდრის არსებობის თაობაზე, უსაფუძვლოა მეორე რიგის მემკვიდრის, გარდაცვლილის დის პრეტენზია სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებით. მსგავს საკითხთან დაკავშირებით იხ., საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა საქმე №ას-111-104-2015, 30 ოქტომბერი, 2015 წელი.

43. რაც შეეხება სადავო გარიგების (ნასყიდობის ხელშეკრულება) ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით წარმოდგენილ საკასაციო პრეტენზიას, არც აღნიშნულს გააჩნია ვარგისი სამართლებრივი საფუძველი, ვინაიდან საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სამკვიდროს მიღების და საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში დარეგისტირების შემდეგ, პირველმა მოპასუხემ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება გააფორმა მეორე მოპასუხესთან. ხელშეკრულების მხარეებს კი, წარმოადგენდნენ ერთი მხრივ, პირველი მოპასუხე და მეორე მხრივ, პირველი მოპასუხის რძლის ნათესავი - მეორე მოპასუხე. მოწმის ჩვენებით, უძრავ ნივთს დღემდე აქირავებს პირველი მოპასუხის რძალი, იგი იღებს ქირის თანხას, პირველმა მოპასუხემ მასთან საუბარში აღნიშნა კიდეც, რომ რეალურად სახლი გაყიდული არ არის (იხ., ამ განჩინების პ-27). შესაბამისად, მხარეთა ახსნა-განმარტების, მოწმის ჩვენების და იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოპასუხეები ერთმანეთისთვის არიან ოჯახის ახლობლები, პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო გარიგება წარმოადგენს მოჩვენებით შეთანხმებას, რაც მისი ბათილობის საფუძველია.

44. შესაბამისად, სარჩელის საფუძვლიანობის შეფასებისათვის აუცილებელია ნასყიდობის ხელშეკრულების მეორე მხარის (მყიდველის) - მეორე კასატორის კეთილსინდისიერების ფაქტის დადგენა ქონების შეძენის ფაქტის მიმართ. კეთილსინდისიერი შემძენის უფლებების დაცვის საკითხს სამოქალაქო კოდექსი წყვეტს სამოქალაქო ბრუნვის სიმყარისა და სტაბილურობის ინტერესების გათვალისწინებით. სსკ-ის 185-ე მუხლი ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევევისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. კეთილსინდისიერი შემძენის ასეთი უფლებრივი მდგომარეობა გამოწვეულია საჯარო რეესტრის სპეციფიკური დანიშნულებით სამოქალაქო ბრუნვის მექანიზმში. სსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწრის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა. ბრუნვის კეთილსინდისიერება ამ ბრუნვის მონაწილეთა კეთილსინდისიერებაა, ეს კი გულისხმობს ბრუნვის მონაწილეებისადმი სანდოობას. ასეთი ურთიერთდამოკიდებულება გამარტივებული და ცოცხალი სამოქალაქო ბრუნვის აუცილებელი წინაპირობაა. ეს სრულიადაც არ ნიშნავს ურთიერთობის მონაწილეთა მხრიდან ერთმანეთის მიმართ თვალდახუჭულ ნდობას. იგი აუცილებლად გულისხმობს წინდახედულობის გონივრულ მასშტაბს, რისი გარანტიც საჯარო რეესტრი და მისი ჩანაწერებია. სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს შემძენის შესაძლებლობანი რეესტრის არასწორი ჩანაწერის ცოდნასთან მიმართებით, ანუ უნდა გაირკვეს, შემძენს გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში შეეძლო და უნდა სცოდნოდა თუ არა სადავო ფაქტი. სწორედ ამ გარემოებათა გამოკვლევას უნდა ეფუძნებოდეს დასკვნა შენაძენის ნამდვილობისა და მისი დაცვის მიზანშეწონილობის თაობაზე.

45. ერთ-ერთ საქმეში (საქმე №ას-111-104-2015, 30 ოქტომბერი, 2015 წელი), რომელშიც სადავო იყო იმგვარი სამართლებრივი საკითხები, როგორიც წინამდებარე დავაში, საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ ,,... სსკ-ის 185-ე მუხლი ემსახურება მხოლოდ კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესების დაცვას, ხოლო როდესაც შემძენმა იცის ან უნდა იცოდეს, რომ გამსხვისებელი არ არის ნივთის მესაკუთრე, იგი ვერ ისარგებლებს ამ მუხლით მინიჭებული დაცვის უფლებით. მყიდველს, როგორც ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ოჯახური ურთიერთობით დაკავშირებულ პირს გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში შეეძლო და უნდა სცოდნოდა კიდეც, რომ უძრავი ქონების ნაწილი, რომელზეც გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება წარმოადგენდა მის მიერ მემკვიდრეობით მიღებულ ქონებას...“

46. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატას მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად ცნო ბათილად მოპასუხეებს შორის გაფორმებული გარიგება მამკვიდრებლის დანაშთი სადავო ქონების მიყიდვის ნაწილში.

47. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

48. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს სამართლებრივ საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

49. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

50. შუამდგომლობები:

51. 2019 წლის 08 მაისს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს განცხადებით მომართა კასატორთა წარმომადგენელმა. განცხადებაში აღნიშნულია, რომ მოსარჩელე გარდაიცვალა, რაც სსსკ-ის 279-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის სამართლებრივი საფუძვლით საქმის წარმოების შეჩერების საფუძველია.

52. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ განმცხადებლის მიერ მითითებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „ა“ პუნქტი მოქალაქის გარდაცვალებისას მართლაც ითვალისწინებს საქმის წარმოების შეჩერებას იმგვარი სამართალურთიერთობისას, როდესაც სადავო-სამართლებრივი ურთიერთობა მატერიალური თვალსაზრისით, დასაშვებად მიიჩნევს უფლებამონაცვლეობას, თუმცა, ამ საპროცესო მოქმედების განხორციელების საფუძველს წარმოადგენს შესაბამისი დოკუმენტი, რომელიც ადასტურებს, რომ პროცესის მონაწილე მხარე გარდაიცვალა, გამომდინარე იქიდან, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. სასამართლო მხოლოდ მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებებისა და მათ მიერვე წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე იხილავს საქმეს და გამოაქვს საბოლოო (შემაჯამებელი) გადაწყვეტილებები, აგრეთვე, შუალედური განჩინებები. სხვა საქმეზეც საკასაციო პალატამ არ გაიზიარა საქმის წარმოების შეჩერების საფუძველის არსებობის თაობაზე მხარის მითითება და აღნიშნა, რომ ,,... სსსკ-ის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „ა“ პუნქტის გამოყენების ფაქტობრივი საფუძვლის კვლევისათვის წარმოდგენილი უნდა ყოფილიყო დოკუმენტი მხარის გარდაცვალების თაობაზე (როგორიცაა გარდაცვალების მოწმობა), ვინაიდან სამოქალაქო სამართალწარმოებისას, სასამართლო, მხარის მითითებისა და შესაბამისი მტკიცებულებების გარეშე, არ იკვლევს საქმის გარემოებებს“ (იხ., სუსგ №ა-1915-ბ-8-2015, 22 ივლისი, 2015 წელი). გამომდინარე იქიდან, რომ კასატორთა მიერ წარმოდგენილი არ არის საქმის წარმოების შეჩერების საფუძვლის არსებობის დამადასტურებელი დოკუმენტი, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემული საქმის განხილვა განხორციელდა საპროცესო ნორმების სრული დაცვით. მით უმეტეს, მხედველობაშია მისაღები, რომ გასაჩივრებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 7 ნოემბრის განჩინებით უცვლელადაა დატოვებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 6 მარტის გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივ შედეგზე არსებით გავლენას ვერ იქონიებს კასატორთა მიერ წარმოდგენილ განცხადებაში მითითებული პოზიცია მოსარჩელის გარდაცვალების გამო, საქმის წარმოების შეჩერების საფუძვლის არსებობასთან მიმართებით.

53. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. ა-ის და ნ. ბ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. გ. ა-ის და ნ. ბ–ის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ არ დაკმაყოფილდეს;

3. კასატორებს გ. ა-ეს (პ/ნ 0-...) და ნ. ბ–ს (პ/ნ 0-...) უკან დაუბრუნდეთ ჯ. ჭ-ის მიერ 2019 წლის 18 მარტს საგადასახადო დავალება N0 გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან (400 ლარი) 280 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

ბ. ალავიძე