საქმე №ას-1325-2018 22 თებერვალი, 2019 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,
ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – გ.კ–ძე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – სს ''მ–ი" (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩვრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. სს ,,მ–სა“ (შემდეგში: მოსარჩელე, კრედიტორი, მოწინააღმდეგე მხარე) და გ.კ–ძეს (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი, მოვალე ან მსესხებელი) შორის, 2013 წლის 14 აგვისტოს, გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მსესხებლის სახელზე სესხი - 21000 აშშ დოლარი, 48 თვის ვადით გაიცა, წლიური საპროცენტო განაკვეთი განისაზღვრა 30%-ით, ხოლო სესხის გაცემისა და წინსწრებით დაფარვის საკომისიო - 2%-ით. ამავე ხელშეკრულებით, ვალდებულების დარღვევისათვის დადგინდა პირგასამტეხლო, ვადაგადაცილებული თანხის 0.5%, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე (იხ. ხელშეკრულება ტ.1,ს.ფ. 19-20).
2. დასახელებული ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად, 2013 წლის 14 აგვისტოს, მხარეთა შორის ნოტარიულად გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, იპოთეკით დაიტვირთა ნ.ჯ–ის (შემდეგში: იპოთეკის საგნის მესაკუთრე) საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისში, ......, ს/კ N....... (იხ. ტ.1, ს.ფ. 23-30).
3. ნოტარიუსმა, 2015 წლის 11 სექტემბერს, კრედიტორის სასარგებლოდ, სააღსრულებო ფურცელი (რეგისტრაციის N.....) გასცა. მოთხოვნის დაკმაყოფილება კი განისაზღვრა აუქციონზე იპოთეკის საგნის რეალიზაციით. აღსასრულებელი ვალდებულების მოცულობა განისაზღვრა შემდეგნაირად: სესხის ძირითადი თანხა - 18977.76 აშშ დოლარი, სარგებელი - 6455.98 აშშ დოლარი, პირგასამტეხლო - 2575.57 აშშ დოლარი, სააღსრულებო ფურცლის გაცემის ხარჯი - 102 ლარი, საადვოკატო, სასამართლო და სხვა სააღსრულებო ხარჯები (ტ.1,ს.ფ. 39-43).
4. წინამდებარე განჩინების მე-2 პუნქტში მითითებული იპოთეკის საგანი აუქციონზე 24660 ლარად გაიყიდა. ამ თანხიდან 23161.97 ლარი კრედიტორის ანგარიშზე გადაირიცხა (ტ.1,ს.ფ. 50).
5. სარჩელის საფუძვლები
5.1 კრედიტორმა 2016 წლის 21 ნოემბერს სარჩელი აღძრა მოპასუხის (მოვალის) წინააღმდეგ და მოითხოვა, მოპასუხისათვის სესხის ძირითადი თანხის - 17997.22 აშშ დოლარისა და კერძო აღმასრულებლისათვის გადახდილი საზღაურის - 420.35 აშშ დოლარის დაკისრება.
5.2 მოსარჩელემ წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში ასახულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითა და დამატებით განმარტა, რომ, სესხის ხელშეკრულების 3.4 ქვეპუნქტის თანახმად, თუ იპოთეკის საგნის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა მსესხებლის ვალდებულებას გამსესხებლის მიმართ მთლიანად ვერ ფარავს, გამსესხებლის მოთხოვნა, მსესხებლის მიმართ არ წყდება და გამსესხებელი უფლებამოსილია, დარჩენილი მოთხოვნა მსესხებლის სხვა ქონების ხარჯზე დაიკმაყოფილოს.
5.3 კრედიტორის განმარტებით, იპოთეკის საგნის რეალიზაციის შემდეგ, მოპასუხის დავალიანება, სესხის ძირითადი თანხა - 17997.22 აშშ დოლარია.
6. მოპასუხის შესაგებელი
6.1 მოვალემ წერილობით წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მას 8500 აშშ დოლარი გადახდილი აქვს.
6.2 მოპასუხის განმარტებით, კრედიტორმა უძრავი ქონების რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა არაკანონიერად განკარგა, კერძოდ, პრიორიტეტი მიანიჭა სესხის პროცენტსა და სარგებელს, იმის ნაცვლად, რომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგში: სსკ) 388-ე მუხლის შესაბამისად, ჯერ ძირითადი თანხა და შემდეგ პროცენტი დაეფარა.
6.3 მოვალის განმარტებით, მართალია, მხარეთა შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულების 2.5 ქვეპუნქტი ითვალისწინებს გარკვეულ თანმიმდევრობას დავალიანების დაფარვისას, თუმცა, აღნიშნული მხოლოდ ვადამოსულ ვალდებულებას ეხება.
6.4 მოსარჩელის განმარტებით, არც კანონით და არც ხელშეკრულებით არ არის განსაზღვრული და მხარისათვისაც არავის განუმარტავს, აღსრულების შემთხვევაში, აუქციონის შედეგად იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხით, ვალდებულება რა თანმიმდევრობით უნდა დაფარულიყო. კრედიტორმა ეს თანმიმდევრობა ერთპიროვნულად, საკუთარი ინტერესის სასარგებლოდ, განსაზღვრა, რითაც მოპასუხეს პირგასამტეხლოს შემცირების მოთხოვნის უფლება მოუსპო.
6.5 მოპასუხემ შეუსაბამოდ მაღალ სარგებელზე მიუთითა და განმარტა, რომ ხელშეკრულება საპროცენტო განაკვეთის ნაწილში უცილოდ ბათილი გარიგებაა.
6.6 მოპასუხის მტკიცებით, მხარეები სესხის 16%-იან სარგებელზე ზეპირად შეთანხმდნენ, თუმცა კრედიტორმა, ძალაუფლება ბოროტად გამოიყენა და მოვალეს, ზნეობრივი პრინციპების სააწინააღმდეგოდ, ბაზარზე არსებულ საპროცენტო განაკვეთზე ბევრად მაღალ წლიურ საპროცენტო სარგებელზე მოაწერინა ხელი.
6.7 მოსარჩელემ ხელშეკრულების შეწყვეტის პროცედურაც დაარღვია, ვინაიდან, სსკ-ის 873-ე მუხლის შესაბამისად, ვალდებული იყო, მოვალისათვის ვალდებულების შესასრულებლად დამატებითი ორკვირიანი საშეღავათო პერიოდი მიეცა.
6.8 მოპასუხის განმარტებით, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 3.4 ქვეპუნქტი ხელშეკრულების სტანდარული პირობაა, რომელიც კრედიტორმა წინასწარ შეიმუშავა და კლიენტთან არ შეათანხმა, ამასთან, კრედიტორს მისთვის სადავო ხელშეკრულების პუნქტის შინაარსი არ განუმარტავს, რაც სავალდებული იყო.
6.9 მოვალის მტკიცებით, ქონებრივი პასუხისმგებლობის მოცულობას, მხოლოდ საგარანტიო ქონების ფარგლებში ელოდა.
7. ბოლნისის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები
7.1 ბოლნისის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებით, კრედიტორის სარჩელი დაკმაყოფილდა;
7.1.1 მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, 2013 წლის 14 აგვისტოს სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სესხის ძირითადი თანხის - 17997.22 აშშ დოლარისა და სასამართლოს გარეშე ხარჯის - 420.35 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა.
7.2 რაიონულმა სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 316-ე, 317-ე, 361-ე, მე-400, 417-ე, 420-ე, 463-465-ე, 867-ე, 868-ე, 873-ე და 895-ე მუხლებით.
7.3 სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მტკიცების ტვირთზე და განმარტა, რომ პირის მიერ ხელშეკრულების დადებისას ივარაუდება, რომ იგი ხელშეკრულების შინაარსს გაეცნო. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხის მიერ ნების გამოვლენა, სესხის ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით დადასტურებულია, ხოლო, იმ დაშვებითაც, რომ ის ხელშეკრულების შინაარსს მართლაც არ გასცნობია, აღნიშნული მოვალის მიერ დაშვებული უხეში გაუფრთხილებლობაა.
7.4 რაიონულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოვალემ ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით, წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული ხელშეკრულების 2.5 ქვეპუნქტზე თანხმობა გამოხატა, რომელიც მოსარჩელეს უფლებას აძლევს, მიღებული თანხა, უწინარესად, პირგასამტეხლოს და დარიცხული სარგებლის დასაფარად მიმართოს.
7.5 რაიონულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ იპოთეკის ხელშეკრულების თანახმად, ნოტარიუსმა მხარეებს წინამდებარე ხელშეკრულება და მისი დანართები ხმამაღლა წაუკითხა. მხარეებმა თავადაც წაიკითხეს, ნათლად და მკაფიოდ დაადასტურეს, რომ ხელშეკრულება ზუსტად გამოხატავდა თავიანთ ნებას და ნოტარიუსის თანდასწრებით, პირადად მოაწერეს ხელი.
7.6 ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, რაიონულმა სასამართლომ დაასკვნა, რომ სარჩელი საფუძვლიანი იყო და უნდა დაკმაყოფილებულიყო.
8. სააპელაციო საჩივარი
8.1 თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ (მოვალემ).
8.2 აპელანტმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები
9.1 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა.
9.1.1 ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილების ნაწილობრივ შეცვლით, ახალი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული;
9.1.2 მოსარჩელის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ, 2013 წლის 14 აგვისტოს ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დაეკისრა სესხის ძირითადი თანხის - 15422 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა და სასამართლოს გარეშე ხარჯის 420.35 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.
9.2 სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სადავო გარიგების ტექსტით, რომელსაც მოვალემ ხელი მოაწერა, დასტურდება, რომ მისი ქმედუნარიანობა ნოტარიუსმა შეამოწმა, ისევე - როგორც გარიგების დადების ნების ნამდვილობა.
9.3 სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ითვალისწინებდა მოპასუხის ქმედუნარიანობას, იმასაც, რომ ქართული ენა მისთვის მშობლიური ენაა და ხელშეკრულების შინაარსი, მათ შორის - სადავო პუნქტი დოკუმენტიდან ნათლად და მკაფიოდ იკითხება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოვალეს ხელშეკრულების შინაარსის გასაგებად და სადავო პირობის სამართლებრივი შედეგების გასაცნობიერებლად, ესაჭიროებოდა მხოლოდ ტექსტის წაკითხვა.
9.4 სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სამართალში მოქმედ ე.წ პრეზუმფციებზე, ანუ ვარაუდზე, ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის შესახებ და განმარტა, რომ ნოტარიუსთან გარიგების დადებაზე ნების გამოვლენის დროს, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე, ივარაუდება, რომ ნების გამომვლენი პირის ქმედუნარიანობა, უფლებამოსილება და ნოტარიუსის მიერ მხარეთათვის გაცნობილი პირობებით გარიგების დადების ნების ნამდვილობა მოწმდება.
9.5 სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოვალეს ხელშეკრულების ხელმოწერამდე შეეძლო, როგორც მთლიანად ხელშეკრულება, ასევე - მისი დანართები წაეკითხა. თავის მხრივ, ხელშეკრულების შინაარსის გაცნობა და მასზე დათანხმება თავად მოვალის ხელმოწერითაც დასტურდება. უფრო მეტიც, იმ პირობებში, როდესაც დადასტურებულია, რომ გარიგება სანოტარო წესითაა დადებული, გარიგების სანოტარო წესით დადასტურება მოულოდნელობის ეფექტს გამორიცხავს. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სადავო სახელშეკრულებო პირობის ხელშეკრულების შემადგენელ ნაწილად აუღიარებლობის საფუძველი, არ არსებობდა.
9.6 სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომლის თანახმად, სასამართლოს გარიგების ის ნაწილი, რომლითაც წლიური სარგებელი განისაზღვრა, ამორალურობის საფუძვლით, ბათილად უნდა ეცნო.
9.7 სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ნებისმიერი ხელშეკრულება მხარეთა გონივრული განსჯისა და ურთიერთშორის პოზიციების შეჯერების შედეგია, სადაც თითოეულს გააზრებული და შეგნებული აქვს საკუთარი ქმედება, რეალური შესაძლებლობები და გათვალისწინებული - ის რისკები, რაც შეიძლება ხელშეკრულების შესრულებასა თუ მის შეუსრულებლობას ახლავდეს, შესაბამისად, თითოეული მხარე პასუხისმგებელია ხელშეკრულებაში დაფიქსირებული ვალდებულებების შესრულებაზე.
9.8 სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, შეუსაბამოდ მაღლი პროცენტის მოტივით, პროცენტის ოდენობის შესახებ ხელშეკრულების დათქმის ბათილობაზე აპელანტის პრეტენზია, შესაძლოა, იმ შემთხვევაში გაზიარებულიყო, თუკი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ სესხზე წლიური პროცენტის (30%) ოდენობა, მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულების გაფორმებისას ბაზარზე არსებული საპროცენტო განაკვეთის საშუალო მაჩვენებლისაგან აშკარად განსხვავებული იქნებოდა.
9.9 სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, კონკრეტულ შემთხვევაში, სსკ-ის 54-ე მუხლის მაკვალიფიცირებელი გარემოება არ ვლინდება, და კონკრეტულ შემთხვევაში - ამორალურობის მოტივით წლიური 30%-ის შესახებ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობის ბათილობის საფუძველი, არ არსებობს.
9.10 სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, მოცემულ შემთხვევაში, აშკარაა, რომ შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო და მისი შემცირების საფუძველი არსებობს.
9.11 სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ პირგასამტეხლო მოვალის მიერ 2015 წლის 11 სექტემბერს სააღსრულებო ფურცლის გაცემამდე გადახდილ 1935.14 აშშ დოლარამდე უნდა შემცირდეს და დარჩენილი სხვაობა - 2575 აშშ დოლარი, რომელიც კრედიტორმა ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ მიიღო, ძირითადი დავალიანების დასაფარად უნდა მიექცეს. შესაბამისად, მოვალის დავალიანება კრედიტორის წინაშე 14.08.2013 წლის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, 15422 (17997,22-2575) აშშ დოლარით უნდა განისაზღვროს.
9.12 სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია, რომლის თანახმად, სახელშეკრულებო პირობა, რომლითაც მხარეებმა მოთხოვნის დაკმაყოფილების რიგითობა განსაზღვრეს, მხოლოდ ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში ვრცელდებოდა.
9.13 სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სესხის ხელშეკრულების 2.5 ქვეპუნქტზე და განმარტა, რომ სახელშეკრულებო პირობა, რომლითაც მხარეებმა მოთხოვნის დაკმაყოფილების თანმიმდევრობა განსაზღვრეს, ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის დაკმაყოფილების თანმიმდევრობას ნებისმიერ ეტაპზე შეეხება.
9.14 სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული დასკვნა როგორც სადავო პუნქტის სიტყვა-სიტყვითი, ასევე, მისი შინაარსობრივი და ლოგიკური განმარტებიდან გამომდინარეობს, რომ მხარეებმა ხელშეკრულების დადების დროს იმთავითვე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შესასრულებელი ვალდებულების თანმიმდევრობა მოაწესრიგეს.
9.15 სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის ის პრეტენზიაც, რომლის თანახმად, სადავო ურთიერთობა საბანკო კრედიტის ნორმებით უნდა მოგვარებულიყო.
9.16 სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებაზე (იხ. საქმე Nას-513-490-2016, 21/10/2016 წ.), რომლის თანახმადაც, საკასაციო სასამართლომ გაიზიარა კასატორის პოზიცია, ქვემდგომი სასამართლოს მხრიდან მას და მსესხებელს შორის წარმოშობილი ურთიერთობის, ნაცვლად სესხის ხელშეკრულებისა (სკ-ის 623-ე მუხლი), საბანკო კრედიტის (სკ-ის 867-ე მუხლი) ხელშეკრულებად არასწორად დაკვალიფიცირების თაობაზე და მიიჩნია, რომ ამ შემთხვევაში, ქვემდგომმა სასამართლოებმა მოსარჩელის უფლებადამდგენი სპეციალური კანონის - „მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი და მე-4 მუხლების მოთხოვნები არ გაითვალისწინეს.
10. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები
10.1 მოვალემ (მოპასუხემ) საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილება და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა,
10.2 კასატორის განმარტებით, მოსარჩელემ, მხარეთა შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მთლიანად 16812.33 აშშ დოლარი მიიღო.
10.3 კასატორის მტკიცებით, სესხის ხელშეკრულების 3.4 ქვეპუნქტი, ხელშეკრულების სტანდარტული პირობაა და სსკ-ის 346-ე მუხლიდან გამომდინარე, ბათილია. აღნიშნულთა დაკავშირებით, კასატორმა მსგავს სასამართლო პრაქტიკაზე (სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება - საქმე N 2/8628-16; 30.09.2016 წ.) მიუთითა.
10.4 კასატორის განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაში, მოწინააღმდეგე მხარემ (მოსარჩელემ) შეიმუშავა ხელშეკრულების ტექსტი და მისი პუნქტები მოვალესთან ინდივიდუალურად არ შეთანხმებულა. მოვალეს, 2013 წლის 14 აგვისტოს სესხის ხელშეკრულების 3.4 ქვეპუნქტის შემუშავებაში მონაწილეობა არ მიუღია, შესაბამისად, მისი შინაარსი საჭიროებდა სავალდებულო განმარტებას და ეს პირობა, შენიღბულად არ უნდა ჩადებულიყო ხელშეკრულებაში.
10.5 მოვალის განმარტებით, იპოთეკის საგნის გარდა, სხვა ქონებაზე აღსრულების მიქცევის შესახებ სახელშეკრულებო პირობა, ვინაიდან არ არის განჭვრეტადი, უცილოდ ბათილია. მოვალეს არავინ განუმარტა, რომ, თუ იპოთეკის საგნის რეალიზაცია არ იქნებოდა საკმარისი, მისი კუთვნილი უძრავ-მოძრავ ქონებაც მიექცეოდა აღსასრულებლად.
10.6 კასატორის მტკიცებით, მისი მოლოდინი, ქონებრივი პასუხისმგებლობის მოცულობაზე მხოლოდ საგარანტიო ქონების ფარგლებს მოიცავდა და სწორედ ამიტომ, მან იპოთეკით სხვისი, შედარებით ნაკლებად ღირებული 30 კვ.მ უძრავი ქონება დატვირთა.
10.7 კასატორის განმარტებით, სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა გონივრული ქცევის სტანდარტიდან გამომდინარე, საგარანტიო ქონების ღირებულება, როგორც წესი, ტოლია ან აღემატება უზრუნველყოფილი ვალდებულების მოცულობას, შესაბამისად, დათქმა, რომ აღსრულება მიექცეს საგარანტიო ქონების გარდა სხვა ქონებაზეც, გამონაკლისია. ასეთი მოწესრიგება, როგორც წესი, არ არის მოსალოდნელი და მხარეთა შორის, მხოლოდ საგამონაკლისო წესით უნდა შეთანხმდეს.
10.8 კასატორის განმარტებით, ვინაიდან გარიგების ბათილი პირობა იურიდიულ შედეგს არ წარმოშობს, გარიგება შესრულებულად იმ შემთხვევაშიც მიიჩნევა, თუ იპოთეკის საგნის რეალიზაციით მიღებული თანხა, დარჩენილი დავალიანების ნაწილს ვერ ფარავს.
10.9 კასატორმა მიუთითა უნიდრუას საერთაშორისო პრინციპების 2.1.20. მუხლზე, კერძოდ, მის მიზანზე, მომხმარებელი მეორე მხარის არაკეთილსინდისიერი დამოკიდებულებისაგან დაიცვას, რომელიც თავისი პოზიციის მართლსაწინააღმდეგო უპირატესობის უზრუნველყოფას, სტანდარტულ პირობების გამოყენებით ცდილობს და რომელსაც მეორე მხარე, გონივრული ვარაუდით, არ მიიღებდა (იხ. საკასაციო საჩივარი - ტ.2, ს.ფ 137).
10.10 კასატორი დავობს სასამართლოსეულ მსჯელობაზე, რომლის თანახმად, მოვალე ხელშეკრულების პირობებს გაეცნო და განმარტავს, რომ მოვალის მიერ ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის მითითებაზე მსჯელობის დაფუძნება არ არის მართებული. კასატორი, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 28 ივლისის გადაწყვეტილებაზე (იხ. საქმე Nას-663-629-2015; 28.07.2015წ.) მითითებით განმარტავს, რომ მოსარჩელე სსკ-ის 325-ე მუხლის პირველ ნაწილით დადგენილი ქცევის წესის საწინააღმდეგოდ მოქმედებდა.
10.11 კასატორის განმარტებით, დამატებითი უფლებრივი შეზღუდვა, რომელიც ზრდიდა მისი ქონებრივი რისკების არეალს, მსესხებელს მკაფიოდ უნდა გაეაზრებინა, რისი შესაძლებლობაც მას მხოლოდ საკრედიტო დაწესებულების მხრიდან ხელშეკრულებაში ამგვარი ვალდებულების განმსაზღვრელი დათქმების არსებობის შესახებ ინფორმირების შემთხვევაში ექნებოდა.
10.12 კასატორი ინფორმაციის ხელმისაწვდომობაზე ამახვილებს ყურადღებას და განმარტავს, რომ ამ შემთხვევაში მტკიცების ტვირთი, საკრედიტო დაწესებულებას ეკისრება. აღნიშნულთან დაკავშირებით, კასატორი, ევროსასამართლოს პრაქტიკაზე უთითებს (Court of justice of the european union 18 december 2014. Judgment in case C-449/13.CA Consumer Finance SA V Ingrid Bakkaus and Others; Court of justice of the european union 5 jule 2012. Judgment in case C-49/11.CA Content Ltd v Bundesarbeitskammer).
10.13 კასატორის მტკიცებით, ბანკის თანამშრომელთან სესხის წლიურ 16%-ზე შეთანხმდა, სინამდვილეში კი, სესხის წლიურ 30%-იან საპროცენტო განაკვეთზე მოაწერინეს ხელი. ბანკის თანამშრომელმა ეს გარემოება, იმ მოტივით ახსნა, რომ უბრალო ფორმა იყო და, სინამდვილეში, იგი სესხს წლიური 16%-ით დაფარავდა. კასატორის განმარტებით, იპოთეკის საგნის მესაკუთრის წარმომადგენელმა/მოწმემ, ამ ფაქტთან დაკავშირებით ისაუბრა სასამართლო სხდომაზე.
10.14 კასატორის განმარტებით, მხარეთა შორის 2013 წლის 14 აგვისტოს დადებული ხელშეკრულების დებულების 1.5 ქვეპუნქტი, რომლითაც საკრედიტო ორგანიზაციამ სესხისათვის შეუსაბამოდ მაღალი სარგებელი განსაზღვრა მაშინ, როდესაც, ასეთი მოქმედების ლეგიტიმური მიზანი არ არსებობდა, საზოგადოებაში დამკვიდრებულ ზნეობრივ ნორმებს ეწინააღმდეგება.
10.15 კასატორის განმარტებით, სახელშეკრულებო პირობების ნამდვილობისა და კეთილსინდისიერების კონტროლი და კანონთან შესაბამისობა სასამართლოს ავტონომიური ფუნქციაა და არ საჭიროებს ამ საკითხების მხარის მიერ ინიცირებას (იხ. საქმე Nას- 663-629-2015, 28.07.2015წ.).
10.16 კასატორის განმარტებით, პროცენტის გამოანგარიშება საქართველოს ეროვნული ბანკისა და საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მიერ ქვეყანაში (ქვეყნის ბაზარზე) მოქმედი ყველა საკრედიტო დაწესებულების (ბანკები, მიკროსაფინანსოები და ა.შ) მონაცემების დამუშავებით ხდება. კასატორმა აღნიშნა, რომ ფიზიკურ პირებზე, უცხოური ვალუტით გაცემული უძრავი ქონებით უზრუნველყოფილი სესხების საპროცენტო განაკვეთი, 2013 წლის აგვისტოში 13.7% (იხ. www.nbg.ge) იყო, მაშინ, როცა მოსარჩელის მიერ განსაზღვრული საპროცენტო სარგებელი (13,7%-30%) ქვეყანაში არსებულ ეროვნული ბანკის მიერ განსაზღვრულ საშუალო საპროცენტო კურსს ორ-ნახევარჯერ აღემატება.
10.17 კასატორი დავობს სასამართლოსეულ მსჯელობაზე, მხარეთა შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულების 2.5 ქვეპუნტთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ აღნიშნული სადავო ქვეპუნქტი ეხება, დავალიანების დაფარვის წესს ვადამოსული ვალდებულების ერთჯერადი დარღვევისას, კრედიტორის მიერ განსაზღვრული 14-დღიანი საშეღავათო პერიოდში პროცენტისა და პირგასატემხლოს გადახდის თანმიმდევრობას.
10.18 კასატორის განმარტებით, არც კანონში და არც ხელშეკრულებაში არ არის გაწერილი და არც მხარისათვის განუმარტავს ვინმეს, აღსრულების შემთხვევაში, აუქციონის შედეგად იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხით რა თანმიმდევრობით უნდა დაფარულიყო შესასრულებელი ვალდებულება.
10.19 კასატორი დავობს სასამართლოსეულ მსჯელობაზე, რომლის თანახმად, მხარეებს შორის სადავო ურთიერთობა საბანკო-საკრედიტო ნორმებით არ წესრიგდება. კასატორის განმარტებით, სესხის ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნება, მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების საქმიანობის სპეციფიკაში არ თავსდება.
10.20 კასატორმა ამ საკითხზე განმარტა, რომ არსებობს სასამართლო პრაქტიკა და არაერთი გადაწყვეტილება, რომელთა მიხედვითაც მიკროსაფინანსო ორგანიზაციებთან დადებული ხელშეკრულებები საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების კუთხით განიხილება (სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილება -საქმე N2/12730-13; 21.01.2014წ.).
10.21 კასატორმა ასევე განმარტა, რომ 2013 წლის 14 აგვისტოს სესხის ხელშეკრულება იპოთეკითა და თავდების ვალდებულებით იქნა უზრუნველყოფილი, ამიტომ მოვალის პასუხისმგებლობის გაცნობიერებული მოლოდინი მხოლოდ უზრუნველყოფის ამ მოცულობით არსებობდა.
10.22 კასატორის განმარტებით, მოსარჩელემ (კრედიტორმა) სპეციალურად შექმნა იმგვარი ვითარება, რომელიც მოვალის მიერ ამ პირობის ადეკვატური აღქმის შესაძლებლობას გამორიცხავდა, კერძოდ, კასატორის განმარტებით, არ მიეცა შესაძლებლობა, ხელშეკრულების ყველა პირობას შესაბამის გარემოში გასცნობოდა, რადგან საკრედიტო დაწესებულების წარმომადგენელი გარიგებაზე ხელმოწერას აჩქარებდა. ნოტარიუსი კი მხოლოდ შეკითხვით შემოიფარგლა, იცნობდა, თუ არა მოვალე ხელშეკრულებას და ეთანხმებოდა თუ არა მის შინაარს.
10.23 კასატორის განმარტებით, მისი სუბიექტური დასტური გულისხმობდა მხოლოდ ხელშეკრულების ზოგად შინაარსა და მისი უზრუნველყოფის საშუალებებს. რაც შეეხება, სხვა დამატებითი შეზღუდვებისა და პირობების არსებობას, რომელიც სხვა ქონებაზე საკრედიტო დაწესებულების ხელმისაწვდომობას განსაზღვრავდა, მისთვის იყო უცნობი.
11. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
11.1 საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 3 დეკემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული, სსსკ-ის საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:
12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
14. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით (იხ. სუსგ-ები №ას-1043-1004-2016, 2016 წლის 12 დეკემბრის განჩინება; №ას-901-867-2016, 2016 წლის 9 დეკემბრის განჩინება; №ას-3-3-2016, 2016 წლის 9 მარტის განჩინება; №ას-1082-1039-2016, 2017 წლის 14 თებერვლის განჩინება; №ას-292-276-2017, 2017 წლის 31 მარტის განჩინება; №ას-358-334-2017, 2017 წლის 13 აპრილის განჩინება).
15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:
ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;
ბ) სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი პრეტენზია არ წარმოუდგენია.
16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81; Hirvisaari v. Finland, §32).
17. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იმ პრეტენზიებზე არ იმსჯელებს, რომლესაც არსებითი მნიშვნელობა არ აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის.
18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება გამოიკვლია.
19. საკასაციო სასამართლო კასატორის პრეტენზიის პასუხად, რომლის თანახმადაც, 2013 წლის 14 აგვისტოს სესხის ხელშეკრულების 3.4 ქვეპუნქტი და იმავე თარიღის იპოთეკის ხელშეკრულების 8.6 ქვეპუნქტი ბათილია, აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილების სამართლებრივი მსჯელობა, რომელიც წინამდებარე განჩინების 9.2-9.5 ქვეპუნქტებშია მითითებული, დასაბუთებულია.
20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მხარეებს შორის სანოტარო წესით გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ნოტარიუსმა მხარეებს მისი შინაარსი წაუკითხა, რომელთაც თავადაც წაიკითხეს ხელშეკრულება და მისი დანართები და განაცხადეს, რომ აღნიშნული მათ ნებას ზუსტად გამოხატავდა, რაზეც ნოტარიუსის თანდასწრებით ხელი მოაწერეს (იხ. ხელშეკრულება-ტ.1, ს.ფ. 23-30). აღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ არსებობდა ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ფაქტობრივი ან სამართლებრივი საფუძვლები, შესაბამისად, კასატორის (მოპასუხის) საკასაციო პრეტენზიები მათ შორის, ფაქტობრივი გარემოება, რომ კრედიტორმა სადავო ხელშეკრულების პუნქტები მოვალეს არ განუმარტა და ამ უკანასკნელის მოლოდინი ქონებრივი პასუხისმგებლობის მოცულობაზე მხოლოდ იპოთეკის საგნით შემოიფარგლებოდა, დაუსაბუთებელია.
21. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომლის თანახმადაც, ნოტარიუსის თანდასწრებით ნების გამოვლენის შემთხვევაში, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე, ივარაუდება, რომ ნოტარიუსის მიერ ნების გამომვლენი პირის ქმედუნარიანობა, უფლებამოსილება შემოწმდა და ნოტარიუსმა ნების გამომვლენს გარიგების (იპოთეკის ხელშეკრულება) შინაარსი განუმარტა.
22. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, გარდა მოპასუხის განმარტებისა, საქმეში არ მოიპოვება სხვა რაიმე მტკიცებულება, რაც მოპასუხისათვის არასრული ინფორმაციის მიწოდებას დაადასტურებდა. მარტოოდენ მოსარჩელის განმარტება კი, სადავო ფაქტობრივი გარემოების დადგენისთვის, სასამართლოს არასაკმარისად მიაჩნია.
23. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადად კეთილსინდისიერების ჭრილში განიხილება სსკ-ის 54-ე მუხლი, რომელიც ბათილად ცნობს ისეთ გარიგებას, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. ამ მუხლთან მიმართებით არსებობს საკასაციო სასამართლოს მიერ მყარად დამკვიდრებული პრაქტიკა (შდრ. სუსგ-ებს: №ას-755-811-2011, 10.09,.2012წ ; ას-40-38-2013,25.02.2013წ; ას-63-58-2013, 11.02.2013წ; საქმე №ას-813-764-2015, 28.10.2015წ; საქმე №ას-1167-1087-2017, 23.01.2018წ.).
24. კასატორის შეფასებით, მხარეთა შორის დადებული 2013 წლის 14 აგვისტოს გაფორმებული სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც სესხისათვის შეუსაბამოდ მაღალი საპრეცენტო სარგებელი განისაზღვრა, საზოგადოებაში დამკვიდრებულ ზნეობრივ ღირებულებებს ეწინააღმდეგება და სსკ-ის 54-ე მუხლის მიხედვით უცილოდ ბათილია, რომელსაც სამართლებრივი შედეგი არ მოჰყვება.
25. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სარგებლის შეთანხმებული ოდენობა განისაზღვრა წლიური 30%-ით, რაც საკასაციო სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტის შესაბამისად, მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულების გაფორმებისას ბაზარზე არსებული საპროცენტო განაკვეთის საშუალო მაჩვენებლისგან შეუსაბამო და მართლსაწინააღმდეგო პირობას არ წარმოადგენს. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს კასატორის პრეტენზიებში მითითებულ საკასაციო სასამართლოს ერთ-ერთ განჩინებაზე (იხ. სუსგ №ას-663-629-2015, 28.07.2015 წ.) და მიიჩნევს, რომ მასში განვითარებული მსჯელობა არ ეწინააღმდეგება სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეფასებებსა და დასკვნებს, პირიქით, განჩინება საპროცენტო სარგებელის 72%-ით განსაზღვრასთან დაკავშირებით, მიუთითებს, რომ შესრულებასა და საპირისპირო შესრულებას შორის აშკარა შეუსაბამობაა და მოწინააღმდეგე მხარე (სარგებლის მიმღების) ცალსახად არაკეთილსინდისიერად მოქმედებდა, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს.
26. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კასატორს, განსაზღვრულ საპროცენტო სარგებელთან დაკავშირებით დასაბუთებული პრეტენზია, შესაბამისი მტკიცებულებებით, არ წარმოუდგენია, ამასთან, წლიური საპროცენტო სარგებელი - 30%, მოვალის უთანასწორო მდგომარეობაში ჩაყენების დასკვნის საფუძველს არ იძლევა.
27. რაც შეეხება, საკასაციო პრეტენზიას, რომლის თანახმადაც, მხარეები სესხის წლიურ 16%-ზე ზეპირად შეთანხმდნენ, რასაც კასატორის მტკიცებით, მოწმის ჩვენებაც ადასტურებს, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 102-ე მუხლის დანაწესის თანახმად, ყველა ფაქტობრივი გარემოება (გარდა საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტებისა - სსსკ-ის 106-ე მუხლი) მტკიცებას საჭიროებს, მტკიცებულებათა სახეები კი სსსკ-ის მე-15-მე-20 თავებშია ჩამოთვლილი. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებები არ არის დადასტურებული სამართლებრივად ვარგისი მტკიცებულებებით (სსსკ-ის 105-ე მუხლი), მაშინ როდესაც, მსესხებლის ნება, 2013 წლის 14 აგვისტოს სესხის ხელშეკრულებაში მისივე ხელმოწერის საფუძველზეა გამოვლენილი.
28. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის იმ პრეტენზიასაც, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულების 2.5 ქვეპუნქტი არასწორად განმარტა.
29. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სადავო ნორმების განმარტებასთან დაკავშირებით არსებობს საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა, რომლის თანახმად ,,ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. მითითებული ნორმის მიზანია, დავის შემთხვევაში გაირკვეს, რა განზრახვა ჰქონდათ მხარეებს ხელშეკრულების დადებისას და როგორ უნდა გავიგოთ ხელშეკრულების სადავო გამონათქვამი. ასეთ შემთხვევაში მხარეების მიერ ხელშეკრულებაში განსაზღვრული გამონათქვამი განსხვავებულად არის გაგებული. აღნიშნული გამორიცხავს ხელშეკრულების განმარტების შესაძლებლობას იმის მიხედვით, თუ რას ფიქრობდა ნების გამომვლენი ან ნების მიმღები. სწორედ ამიტომაც, კანონით გადამწყვეტია „ნების გონივრული განსჯა“, რაც ნიშნავს სადავო გამონათქვამის იმ მნიშვნელობის დადგენას, რომელსაც გონიერი ადამიანი ანალოგიურ პირობებში მიანიჭებდა. გონივრულობა მოცემული ურთიერთობის სრულად აღქმა და განსჯაა და არა გამოყენებული გამონათქვამის ვიწრო გაგება“ (იხ. სუსგ, საქმე №ას-1220-1480-09; 25.05.2010წ.). საკასაციო სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს.
30. საკასაციო სასამართლო, მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იზიარებს და მხარეთა შორის 2013 წლის 14 აგვისტოს გაფორმებული სესხის ხელშეკრულების 2.5 ქვეპუნქტზე მითითებით ,,სესხის დაბრუნებისა და პროცენტების გადახდასთან დაკავშირებულ ანგარიშსწორების განხორციელებისას პირველ რიგში იფარება გადახდის ვადის გადაცილების გამო დაკისრებული პირგასამტეხლო და ჯარიმა, შემდეგ სესხზე დარიცხული პროცენტი და ბოლოს სესხის თანხა“, განმარტავს, რომ მხარეებმა ამ ქვეპუნქტის დანაწესით, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შესასრულებელი ვალდებულების თანმიმდევრობა მოაწესრიგეს და მათ მიერ გამოხატული ნება, მხოლოდ ვადამოსულ ვალდებულებას არ ეხება. აღნიშნული სადავო ქვეპუნქტის შინაარსის სხვაგვარად განმარტება კი, სადავო დებულების გონივრულ განსჯად ვერ ჩაითვლება.
31. წინამდებარე განჩინების 10.19 ქვეპუნქტში მითითებულ კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მითითებულ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას (იხ. საქმე # ას-513-490-2016, 21.10.2016წ.) და განმარტავს, რომ მიკროსაფინანსო ორგანიზაციასა და მსესხებელს შორის ურთიერთობა, არა საბანკო ნორმებით, არამედ, სესხის ხელშეკრულების (სსკ-ის 623 მუხლი) ნორმით უნდა მოწესრიგდეს.
32. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საბანკო და მიკროსაფინანსო ორგანიზაციის საქმიანობის ფარგლები განსხვავებულია და ამ უკანასკნელის მიზნები, რომელიც ,,მიკროსაფინანსო ორგანიზაციის შესახებ“ საქართველოს კანონშია მითითებული, სადავო ურთიერთობის საბანკო ნორმებით მოწესრიგებას გამორიცხავს, მით უფრო, როცა მოცემული დავა უზრუნველყოფილ სესხს შეეხება, მაშინ, როდესაც მიკროსაფინანსო ორგანიზაცია უფლებამოსილია განახორციელოს მხოლოდ არაუზრუნველყოფილი სესხის გაცემა (,,მიკროსაფინანსო ორგანიზაციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4.1 მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტი).
33. საკასაციო სასამართლო ზემოაღნიშნულ მსჯელობასთან დაკავშირებით აღნიშნავს, რომ კასატორის წინამდებარე განჩინების 10.20 ქვეპუნქტში მითითებულ სასამართლო პრაქტიკას (საქმე N2/12730-13; 21.01.2014წ.) ვერ გაიზიარებს, ვინაიდან, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლო პრაქტიკას არ ადგენენ; აღნიშნულ სამართლებრივ საკითზე უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა არსებობს, რომელიც წინამდებარე განჩინების 31-ე პუნქტშია მითითებული.
34.საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ გამოიკვლია და შეაფასა საქმისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება და დადგენილ ფაქტებს მართებული იურიდიული კვალიფიკაცია მისცა. კასატორს არ წარუდგენია არც ერთი არგუმენტი, დასაბუთებული შედავება, თუ რა საფუძვლით უნდა იქნეს დასაშვებად ცნობილი წარმოდგენილი საკასაციო განაცხადი.
35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს. შესაბამისად, უარყოფილია საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობა და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
36. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის გამო, კასატორებს დაუბრუნდებათ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. გ.კ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. გ.კ–ძეს (პ/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 2055 ლარის (საგადასახადო დავალება N1, გადახდის თარიღი 2018 წლის 22 ნოემბერი), 70% – 1438,5 ლარი;
3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ბ. ალავიძე
