საქმე №ას-496-496-2018 12 აპრილი, 2019 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ეკატერინე გასიტაშვილი, ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ი. ა–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ. წ-ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინებები – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 1 თებერვლისა და 15 თებერვლის განჩინებები

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების, ასევე, მოსამართლის აცილებაზე უარის თქმისა და მტკიცებულების საქმიდან ამორიცხვაზე უარის თქმის შესახებ ამავე სასამართლოს 2018 წლის 1 თებერვლის საოქმო განჩინებების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – გავრცელებული ცნობის უარყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. ი. ა–მა (შემდგომში _ მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ. წ-ის (შემდგომში _ მოპასუხე ან მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხის დავალდებულება, სამაუწყებლო კომპანიების: „რ-ის“, „კ-იის“, საზოგადოებრივი მაუწყებლის მ-ის, აგრეთვე, ინტერნეტგამოცემების: „პ-სა“ და „ი-ის“ საშუალებით, როგორც სიცრუე და ცილისწამება, უარყოს მის მიერ გავრცელებული ცნობა (თ. წ-ის მიერ 2015 წლის 24 სექტემბერს გაკეთებული განცხადება, თითქოს ი. ა–ი ამტკიცებდა, რომ ს. გ-ი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით არ შეესაბამება სინამდვილეს).

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: 2015 წლის 24 სექტემბერს, საქართველოს იუსტიციის მინისტრმა, თ. წ-მა, საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა კომიტეტის სხდომაზე სიტყვით გამოსვლისას, გააკეთა შემდეგი განცხადება: „მინდა მივესალმო სულ რამდენიმე დღის წინ მიღებულ გადაწყვეტილებას იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში, რომელმაც, მაგალითად, გადაწყვიტა, რომ და რაკი უკვე ყოფილი მოსამართლეა მე ამაზე ვისაუბრებ, ბატონი ი. ა–ისათვის აღარ განეახლებინა სასამართლო უფლებამოსილება. დიახ, ეს არის მოსამართლე, რომელიც და მე ეს თუ არა სხვას ვის, მე კარგად მახსოვს, სტრასბურგის სასამართლოში ბრძანდებოდა წარმოვლენილი მთავრობის მიერ და ამტკიცებდა, რომ ს. გ-ი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით. დიახ, ასეთი მოსამართლეები უნდა წავიდნენ, მაგრამ ეს ვერ იქნება მოსამართლეებზე ძალადობის პოლიტიკა, მათ უბრალოდ უნდა მივცეთ საშუალება, რთულია მაგრამ დაასრულონ ვადა, მაგრამ ნურავინ იოცნებებს იმაზე, რომ სამუდამოდ გადაინიშნებიან. შესავლის ბოლოს, მინდა ისიც შევახსენო ჩვენს საზოგადოებას, რომ სასამართლოს წინა თავმჯდომარე, ამ მოსამართლეებს, მათ შორის გ-ის მოსამართლეებს პირდებოდა, რომ ისინი როდესაც ათ წელს ამოწურავდნენ გადაინიშნებოდნენ სამუდამოდ. ეს ვერ მოხდება და ამის პირობას მე გაძლევთ ჩემს ასე ვთქვათ თანამებრძოლებთან ერთად. დაასრულონ ამ მოსამართლეებმა თავიანთი ვადა, მაგრამ ისინი ვერ გახდებიან მუდმივად ჩვენი შვილების ბედის გადამწყვეტები იმიტომ, რომ მათ დაამტკიცეს, რომ ამის უნარ-ჩვევები არ გააჩნიათ რბილად რომ ვთქვათ“. ხსენებული განცხადება რამდენჯერმე გადაიცა როგორც სხვადასხვა ტელევიზიის საშუალებით („რ.“, „კ-ია“, ს–ი) და მათ ვებ-გვერდებზე, ასევე, განთავსდა სხვადასხვა ინტერნეტგამოცემის მიერ, როგორც წერილობით, ასევე ვიდეომასალის სახით („პ.“, „ი-ი“). მოპასუხის მიერ ნათქვამი ფაქტი, რომ „ს. გ-ი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით“, არის სრული სიცრუე და ცილისწამება, რითაც უხეშად შეილახა მისი, როგორც მოსამართლის, ისე _ ადამიანის უფლებები, ვინაიდან განცხადება უტეხს სახელს, ლახავს მის პატივსა და ღირსებას. 2010-2011 წლებში მოსარჩელე მონაწილეობას იღებდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მუშაობაში, როგორც დროებითი მოსამართლე, საქმეზე #25091/07 ,,ე-ე და გ-ი საქართველოს წინააღმდეგ“. ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების ნაწილის შესახებ, კერძოდ, 261-ე-266-ე აბზაცებში დაფიქსირებულ სასამართლოს მოსაზრებაზე მან გამოთქვა ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი, რომელიც შეეხებოდა ევროპული სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას საქართველოს სასამართლო ხელისუფლების ქმედებების ნაწილში მე-2 მუხლის საპროცესო ასპექტების დარღვევასთან დაკავშირებით. იმ ხარვეზებს, რაც აღნიშნულია გადაწყვეტილების 261-ე-266-ე აბზაცებში, საერთო არაფერი აქვთ სასამართლო ხელისუფლებასთან. შესაბამისად, მოსარჩელემ გამოთქვა „ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი“ და არა „განსხვავებული აზრი“.

2. მოპასუხის პოზიცია:

სარჩელის წინააღმდეგ მოპასუხემ სამართლებრივი შესაგებელი წარადგინა და განმარტა, რომ მოსარჩელის მტკიცება, თითქოს მან განსხვავებული აზრი მხოლოდ ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების 261-ე-266-ე აბზაცების მიმართ გამოხატა, არასწორია. მან სინამდვილეში, განსხვავებული აზრი გამოხატა ევროპული სასამართლოს სამოტივაციო და სარეზოლუციო ნაწილების ყველა იმ აბზაცის მიმართ, რომელიც ეხება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურული ასპექტისა და 38-ე მუხლის დარღვევას. მოსარჩელე საკუთარი განსხვავებული აზრის პირველივე აბზაცში აცხადებს: „ვწუხვარ, რომ არ შემიძლია დავეთანხმო პალატის უმრავლესობის პოზიციას, რომელმაც დარღვეულად სცნო კონვენციის მე-2 მუხლი (პროცედურული ასპექტი) და 38-ე მუხლი“. საქმეზე „ე-ე და გ-ი საქართველოს წინააღმდეგ“ ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 და მე-5 პუნქტებში მითითებულია: „ექვსი ხმით ერთის წინააღმდეგ კენჭისყრის საფუძველზე ადგენს, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურულ დარღვევას განმცხადებლების შვილის მკვლელობის საქმის არაეფექტური გამოძიების თვალსაზრისით“, „ექვსი ხმით ერთის წინააღმდეგ კენჭისყრის საფუძველზე ადგენს, რომ დაირღვა კონვენციის 38-ე მუხლი“. ხსენებულ საქმეზე ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების 241-ე-278-ე აბზაცები მოიცავს სასამართლოს შეფასებას ევროპული კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურული ასპექტების დარღვევის, ხოლო 296-ე-302-ე აბზაცები - კონვენციის 38-ე მუხლის დარღვევის თაობაზე. ეს დარღვევები ლოგიკურ კავშირშია გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 და მე-5 პუნქტებთან. მოპასუხეს არასდროს მადლობა არ გადაუხდია მოსარჩელისათვის, ის იყო ერთადერთი მოსამართლე, რომელმაც ხმა არ დაუჭირა ზემოაღნიშნულ საქმეზე ევროპული სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას ევროპული კონვენციის მე-2 და 38-ე მუხლების დარღვეულად ცნობის შესახებ, შესაბამისად, არ დაეთანხმა ევროპული სასამართლოს არც ერთ დასკვნას კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურული ასპექტის ნაწილში, რომელიც მოცემულია გადაწყვეტილების 241-ე-278-ე მუხლებში და მოიცავს ქვეყნის შიგნით საქმის განხილვის ყველა ეტაპს, მათ შორის იმასაც, რომელიც ს. გ-ის, თითქოსდა „ბუჩქებზე წაქცევას“ ეხება. მოსარჩელე ასევე არ დაეთანხმა კონვენციის 38-ე მუხლის დარღვევას, რომელიც გამომდინარეობდა იქიდან, რომ ევროპული სასამართლოს არაერთი მოთხოვნისა და შეხსენების მიუხედავად, საქართველოს მაშინდელმა ხელისუფლებამ ევროპულ სასამართლოს დროულად არ წარუდგინა ე.წ 14 მტკიცებულება, რომლიდანაც გამომდინარეობდა დასკვნა, რომ ს. გ-ი ბუჩქებზე ვერ მიიღებდა მომაკვდინებელ ჭრილობას, არამედ ის უნდა ყოფილიყო მოკლული, რისი ჯეროვნად გამოძიებაც მაშინდელმა ხელსუფლებამ არ ისურვა. ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაში, ჩვეულებრივ, ნაწილობრივ განსხვავებულ აზრს მოსამართლეები გამოთქვამენ იმ შემთხვევაში, როდესაც არ ეთანხმებიან გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის რომელიმე პუნქტს, მაგრამ ეთანხმებიან სხვა პუნქტებს. თუკი მოსარჩელეს განსხვავებული აზრი მხოლოდ გადაწყვეტილების 261-ე-266-ე აბზაცების მიმართ ჰქონდა, მაშინ მას კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურული ასპექტისა და 38-ე მუხლის დარღვევისათვის მხარი უნდა დაეჭირა და ამასთანავე, თანხმვედრი აზრი უნდა გამოეთქვა მთლიანად გადაწყვეტილების მხარდაჭერის შესახებ და დაეფიქსირებინა, რომ ჰქონდა რამდენადმე განსხვავებული მოსაზრება სარეზოლუციო ნაწილის გარკვეული აბზაცების მიმართ. მთელი თავისი მოქმედებით მოსარჩელემ (განსაკუთრებით, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურული ნაწილის დარღვევის წინააღმდეგ ხმის მიცემით) ევროსაბჭოს წევრი ქვეყნების 800 მილიონ მოქალაქეს, მათ შორის მოპასუხეს, შეუქმნა შთაბეჭდილება, რომ იგი წინააღმდეგი იყო იმისა, რომ კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურული ასპექტი დარღვეულად მიჩნეულიყო. რამდენადაც მოსარჩელემ ამ დარღვევის წინააღმდეგ მისცა ხმა, ერთადერთი გონივრული დასკვნა, რომელიც შეიძლება გამოეტანა ნებისმიერ საღი აზრის მქონე ადამიანს, მათ შორის, მოპასუხეს, იყო შემდეგი: ასეთი მოქმედებით მოსარჩელემ გამოხატა წინააღმდეგობა და უთანხმოება სასამართლოს გადაწყვეტილების ყველა იმ ნაწილის მიმართ, რომელიც კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურული ასპექტის დარღვევას ეხება. ასეთები კი გადაწყვეტილების 241-ე-278-ე აბზაცებია და არა მხოლოდ 261-ე-266-ე აბზაცები. მოპასუხის მიერ გაკეთებული სადავო განცხადება არის არა ფაქტის მტკიცება, რომ მოსარჩელემ ზუსტად ეს სიტყვები თქვა სტრასბურგის სასამართლოში ან სადმე სხვაგან, არამედ _ ლოგიკური დასკვნა და აზრი, რომელიც მოპასუხეს სამართლიანად და გონივრულად ჩამოუყალიბდა მოსარჩელის შესახებ მისივე მოქმედებიდან. ეს არის პოლიტიკოსის მიერ საზოგადოებრივი ყურადღების მქონე საკითხზე რიტორიკული ილეთის მეშვეობით გამოთქმული შემაჯამებელი შეფასება მოსარჩელის იმ ქმედებიდან გამომდინარე, როდესაც მან, როგორც მოსამართლემ, ევროპული სასამართლოს შესაბამისი პალატის ყველა დანარჩენი მოსამართლის საწინააღმდეგო პოზიცია დაიჭირა.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

5. გასაჩივრებული განჩინებების სარეზოლუციო ნაწილები:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 1 თებერვლის განჩინებით აპელანტის შუამდგომლობა სხდომის თავმჯდომარის _ ო. ს-ას აცილების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, ამავე სხდომაზე უარყოფილ იქნა ი.ა–ის შუამდგომლობა სააპელაციო საჩივარზე დართული ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლთან დაკავშირებული სახელმძღვანელო პრინციპების საქმიდან ამოღების შესახებ, ხოლო, 2018 წლის 15 თებერვლის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი უარყოფილ იქნა, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აპელანტმა, მოითხოვა მისი, შუამდგომლობების უარყოფის შესახებ 2018 წლის 1 თებერვლის საოქმო განჩინებების გაუქმება, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროდან მტკიცებულების გამოთხოვა (2017 წლის 26 აგვისტოს ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში მოსამართლეობის კანდიდატთა შესარჩევი სამთავრობო საქმიანობის ფარგლებში მოწინააღმდეგე მხარის მიერ მოსამართლე ო.ს------ას შეფასებისას დასმული ნიშანი) და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინებების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და მიიჩნევს, რომ იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. განსახილველი დავის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია პოლიტიკური თანამდებობის პირის მიერ გავრცელებული ინფორმაცია წარმოადგენს თუ არა ცილისწამებას, ახდენს თუ არა იგი გავლენას მოსარჩელის უფლებრივ მდგომარეობაზე და არსებობს თუ არა დემოკრატიულ საზოგადოებაში აზრის გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვისათვის საკმარისი წინაპირობები. დავის მატერიალურ-სამართლებრივ მოთხოვნასთან ერთად, კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო პალატის იმ შუალედური განჩინებების კანონიერებას, რომლებიც მხოლოდ შემაჯამებელ გადაწყვეტილებასთან ერთად შეიძლება, გასაჩივრდეს (სსსკ-ის 404.2 მუხლი: საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა). ეს განჩინებები კი, შეეხება საქმის განმხილველი შემადგენლობის მიუკერძოებლობასა და მოწინააღმდეგე მხარის მიერ სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილი მტკიცებულების დასაშვებობას. გარდა ხსენებულისა, კასატორი სასამართლოს წინაშე შუამდგომლობს ახალი მტკიცებულებების გამოთხოვისა და საქმისათვის დართვის თაობაზე.

1.2. საკასაციო პალატა, დამკვიდრებულ სასამართლო პრაქტიკაზე დაყრდნობით განმარტავს, რომ საერთო წესის მიხედვით, სასამართლოს ნებისმიერი განჩინება შეიძლება გასაჩივრდეს. თავისებურება მხოლოდ იმაში მდგომარეობს, რომ ზოგიერთი განჩინება შეიძლება გასაჩივრდეს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებისაგან დამოუკიდებლად (ცალკე) - კერძო საჩივრით (საჩივრით), ხოლო ზოგიერთი - მხოლოდ გადაწყვეტილებასთან ერთად. იმ განჩინებებზე, რომლებზეც კერძო საჩივრის შეტანა დაუშვებელია, შეიძლება მიეთითოს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების წინააღმდეგ შეტანილ საკასაციო საჩივარში. უნდა აღინიშნოს, რომ საბოლოო გადაწყვეტილების წინმსწრები განჩინებების ამ გადაწყვეტილებასთან ერთად გასაჩივრების მიზანი შეიძლება იყოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დაუსაბუთებლობის, მისი კანონის დარღვევით მიღების დადასტურება, შესაბამისად, თუ შემოწმების შედეგად აღმოჩნდება, რომ საბოლოო გადაწყვეტილებასთან ერთად გასაჩივრებული წინმსწრები განჩინებები კანონის დარღვევითაა მიღებული, რამაც შემაჯამებელი გადაწყვეტილების იურიდიული დაუსაბუთებლობა განაპირობა, საკასაციო სასამართლო გააუქმებს როგორც შემაჯამებელ გადაწყვეტილებას, ისე - კანონის დარღვევით მიღებულ განჩინებებსაც (მრავალთა შორის იხ. სუსგ-ებები: №3კ/393-01, 19 ოქტომბერი, 2001 წ; №ას-112-415-04, 4 მარტი, 2004წ; №ას-217-209-2013, 20 სექტემბერი, 2013 წ.).

1.3. მოხმობილი განმარტებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, შეჩერდება სააპელაციო პალატაში გამართული სხდომის თავმჯდომარის აცილების საკითხზე. ამ თვალსაზრისით, მხარის ძირითადი პრეტენზიები შემოიფარგლება იმით, რომ მოსამართლე არ შეიძლება ყოფილიყო ნეიტრალური საქმის განხილვისას, რადგანაც ის ადამიანის უფლებათა ევროსასამართლოს მოსამართლის კანდიდატთა შესარჩევ კონკურსში იღებდა მონაწილეობას 2017 წელს და სამთავრობო კომისიას თავმჯდომარეობდა მოპასუხე, როგორც საქართველოს იუსტიციის მინისტრი. მოპასუხე მხარს უჭერდა ევროსასამართლოს მოსამართლის კანდიდატად მოსამართლე ო.ს-ას წარდგენას, რაც მხარეს მოსამართლის მიუკერძოებლობაში ეჭვის შეტანის საფუძველს აძლევს.

1.4. სააპელაციო სასამართლომ 2018 წლის 1 თებერვლის სხდომაზე თავმჯდომარის მონაწილეობის გარეშე განიხილა ხსენებული საკითხი და უმრავლესობით უარყო შუამდგომლობა. საკასაციო სასამართლო გაეცნო საოქმო ჩანაწერს, სასამართლოს მოტივაციას და დადასტურებულად მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ კოლეგიური შემადგენლობის უმრავლესობას სადავოდ არ გაუხდია მოსამართლე ო.ს-ას მონაწილეობა კონკურსში, უფრო მეტიც, ეს გარემოება საყოველთაოდ ცნობილ ფაქტს წარმოადგენს (სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი), ვინაიდან არაერთხელ იქნა დადასტურებული კონკურსში მონაწილე ნომინირებულ პირთა სია და ის საჯარო დისკუსიის საგანიც არაერთხელ გამხდარა, შესაბამისად, ამ ფაქტის მტკიცებისაგან მოსარჩელე გათავისუფლებულია, რაც შეეხება სამთავრობო კომისიის თავმჯდომარეობას, ხსენებული საკითხი ნორმატიული აქტით _ საქართველოს მთავრობის დადგენილებითაა განსაზღვრული, ამდენად, შუამდგომლობაში გადმოცემული წინაპირობები დადასტურებულია, შეფასების საგანია მხოლოდ ის გარემოება, დადასტურებული ფაქტები წარმოადგენს თუ არა საქმის განმხილველი მოსამართლის აცილების საფუძველს.

1.5. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, როგორც საქართველოს კონსტიტუციით, ისე _ ეროვნული კანონმდებლობითა და ადამიანის უფლებათა ევროკონვენციის მე-6 მუხლით იმპერატიულადაა განსაზღვრული საქმის დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი განხილვის უფლება, რომელიც ფართო ინტერპრეტაციას ექვემდებარება და თავის თავში მოიცავს საქმის განხილვისას ყველა იმ გონივრული ეჭვის გაქარწყლების აუცილებლობას, რომელმაც საშუალო წინდახედულობის ადამიანში შეიძლება გამოიწვიოს მოსამართლის მიუკერძოებლობაში ეჭვის შეტანის საფუძველი. პრეცედენტული სამართლის თანახმად, ორგანოს „დამოუკიდებლობის“ განსაზღვრისათვის (განსაკუთრებით აღმასრულებელი ორგანოს და საქმეში მონაწილე მხარეთა) საჭიროა, გათვალისწინებული იქნას მისი წევრების დანიშვნის ფორმა და მათი პოსტზე ყოფნის ვადა, გარე ზეწოლისაგან დაცვის გარანტიები და დამოუკიდებლობის დამადასტურებელი ასპექტები (იხ. კემპბელისა და ფელის საქმე, §78). კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით განსაზღვრული „მიუკერძოებლობის“ მოთხოვნა ორი ასპექტისაგან შედგება: პირველი _ სასამართლო სუბიექტურად თავისუფალი უნდა იყოს პიროვნული ზრახვებისა და მიდრეკილებებისაგან; მეორე _ იგი ასევე მიუკერძოებელი უნდა იყოს ობიექტური თვალსაზრისით, ანუ მან უნდა უზრუნველყოს საკმარისი გარანტიები ამ თვალსაზრისით ნებისმიერი კანონიერი ეჭვის გამოსარიცხად (იხ. "გოტრინი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ", 1998 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება, Reports of Judgments and Decisions 1998-III, გვ. 1030-31, §58; "მორისი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ", №38784/97, §58, ECHR 2002-I). რაც შეეხება სუბიექტურობას, მოსამართლე პიროვნულად მიუკერძოებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, ვიდრე ამის საწინააღმდეგო არ დამტკიცდება (იხ. "ჰაუსშიდტი დანიის წინააღმდეგ", 1989 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება, სერია A №154, გვ. 21, §47; დაკტარასი ლიტვის წინააღმდეგ, №42095/98, §30, ECHR 2000-X, "CASE OF GALSTYAN v. ARMENIA", საჩივრის №26986/03).

1.6. პალატა მოხმობილი საერთაშორისო-სამართლებრივი სტანდარტიდან გამომდინარე, მიუბრუნდება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 29-ე-31-ე მუხლებს, რომლებითაც გათვალისწინებულია მოსამართლის აცილების/თვითაცილების ინსტიტუტი. საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული საქმის განმხილველი შემადგენლობის აცილების საფუძვლები პირობითად შეიძლება დავყოთ ობიექტურ და სუბიექტურ კრიტერიუმებად, თუმცა, ისეთ ვითარებაში, როდესაც უტყუარად დგინდება მიკერძოების, თუნდაც სუბიექტური წინაპირობის არსებობა (მაგ: სსსკ-ის 31.1 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი), სასამართლო ყოველთვისაა ვალდებული, განაცხადოს თვითაცილება, მიუხედავად იმისა, მხარე გამოხატავს თუ არა უნდობლობას მის მიმართ. მოსამართლის აცილების საკითხის განხილვისას უფრო მნიშვნელოვან გარანტიებს აწესებს ობიექტური მიუკერძოებლობის მოთხოვნა. იმ საქმეების უდიდეს უმრავლესობაზე, რომლებიც მიკერძოებულობის საკითხს ეხება, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო აქცენტს სწორედ ობიექტურობის ტესტზე აკეთებს. ობიექტურობის ტესტით უნდა დადგინდეს, თუ რამდენად აქვს ადგილი დადასტურებად ფაქტებს მოსამართლის ქცევისაგან დამოუკიდებლად, რომლებიც ეჭვს ბადებს ამ უკანასკნელის მიუკერძოებლობაში. იმის გადასაწყვეტად, არსებობს თუ არა კონკრეტულ საქმეში ლეგიტიმური ეჭვი მოსამართლის ან საქმის განმხილველი ორგანოს მიუკერძოებლობის თაობაზე, მოცემული პირის პოზიცია არ არის გადამწყვეტი. გადამწყვეტი ამ შემთხვევაში არის ის, თუ რამდენად არის პირის ეჭვი მიკერძოების შესახებ ობიექტურად გამართლებადი, ანუ რამდენად აქვს მას შიშის საფუძველი (იხ. "ვეტსტაინი შვეიცარიის" წინააღმდეგ, ECHR 2000 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება; "მიქალეფი მალტის წინააღმდეგ", ECHR 2009 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილება; "პადოვანი იტალიის წინააღმდეგ", ECHR 1993 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილება; "პესკადორ ვალერო ესპანეთის წინააღმდეგ", ECHR 2003 წლის 17 ივნისის გადაწყვეტილება). ნიშანდობლივია, რომ ობიექტურობის ტესტი უმეტესწილად ეხება იერარქიულ ან სხვა კავშირებს მოსამართლესა და სამართალწარმოების სხვა მონაწილეებს შორის (იხ. მილერი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, ECHR 2004 წლის 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილება).

1.7. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის შუამდგომლობაში გადმოცემული/დადასტურებული ფაქტები საქმის განმხილველი მომხსენებელი მოსამართლისა და მოპასუხის ურთიერთკავშირის შესახებ, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს წარმოუშობდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 31-ე მუხლის პირველ ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით ხელმძღვანელობის ვალდებულებას (მოსამართლემ არ შეიძლება განიხილოს საქმე ან მონაწილეობა მიიღოს საქმის განხილვაში, თუ არის სხვა ისეთი გარემოება, რომელიც ეჭვს იწვევს მის მიუკერძოებლობაში), უფრო მეტიც, ისეთ ვითარებაში, როდესაც მხარისა და მოსამართლის ურთიერთკავშირმა შეიძლება, დააზიანოს სასამართლოს მიუკერძოებლობის პრინციპი და შელახოს დემოკრატიულ საზოგადოებაში მოსამართლის მაღალი ნეიტრალიტეტის სტანდარტი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის შესაბამისად (აცილების საფუძვლების არსებობისას მოსამართლე ვალდებულია განაცხადოს თვითაცილება. თვითაცილების შესახებ მოსამართლეს (სასამართლოს) გამოაქვს განჩინება, რომელშიც უნდა მიეთითოს თვითაცილების საფუძველი), მოსამართლე ვალდებულია განაცხადოს თვითაცილება.

1.8. უნდა განიმარტოს ისიც, რომ საქმის განხილვაში იმ მოსამართლის მონაწილეობა, რომელსაც გააჩნია/რომლის მიმართაც არსებობს აცილების ობიექტური საფუძველი, საქმის არაკანონიერი შემადგენლობით განხილვას იწვევს, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად (გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ საქმე განიხილა სასამართლოს არაკანონიერმა შემადგენლობამ), გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

1.9. ვინაიდან ქვემდგომი სასამართლოს განჩინება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე გაუქმდა, პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, საკასაციო საჩივარში გადმოცემული შედავებების ფარგლებში დეტალურად გამოიკვლიოს ქვემდგომი სასამართლოს შეფასებებისა და დასკვნების კანონიერება, თუმცა, საკასაციო სასამართლოს განმარტების დოქტრინალური მნიშვნელობიდან, ასევე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მე-2 ნაწილიდან (ქვემდგომი სასამართლოსათვის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების შესახებ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის) გამომდინარე, სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს მხარეთა შორის რამდენიმე უდავო ფაქტსა და დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე სამართლებრივ საკითხებზე:

1.9.1. მოსარჩელე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ყოფილი მოსამართლეა, რომელიც სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა სასამართლოში მონაწილეობდა საზოგადოებისათვის კარგად ცნობილი საქმის _ „ე-ე და გ-ი საქართველოს წინააღმდეგ“ განხილვაში, შესაბამისად, ამ პიროვნებას კარგად იცნობს ფართო საზოგადოება. მოპასუხე, როგორც სადავო ცნობის გავრცელებისას, ისე _ დღეს საქართველოს იუსტიციის მოქმედი მინისტრია, შესაბამისად, ორივე მათგანი, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ (შემდგომში _ სპეციალური კანონი) საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „ი“ ქვეპუნქტის მიზნებისათვის წარმოადგენენ საჯარო პირებს.

1.9.2. საქართველოში განვითარებული მოვლენებიდან გამომდინარე, საზოგადოებისათვის საკმაოდ მაღალი ყურადღების სფეროშია დღემდე საქმე „ე-ე და გ-ი საქართველოს წინააღმდეგ“, ისევე, როგორც სასამართლო რეფორმის მიმდინარეობის საკითხი (სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი: საზოგადოებრივი ყურადღება – საზოგადოების ინტერესი (და არა ცალკეულ პირთა უბრალო ცნობისმოყვარეობა) იმ მოვლენისადმი, რომელიც დაკავშირებულია დემოკრატიულ სახელმწიფოში საზოგადოებრივი თვითმმართველობის განხორციელებასთან).

1.9.3. უდავოა, რომ საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა კომიტეტის სხდომაზე მოპასუხემ გაავრცელა განცხადება (სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ა“ ქცვეპუნქტი: განცხადება – ინფორმაცია, რომელიც განმცხადებელმა საჯაროდ გაავრცელა ან მესამე პირს გააცნო), რომლითაც გამოეხმაურა საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას მოსარჩელისათვის სამოსამართლო უფლებამოსილების ვადის გაგრძელების უარყოფითად გადაწყვეტის თაობაზე და განმარტა: „მინდა მივესალმო სულ რამდენიმე დღის წინ მიღებულ გადაწყვეტილებას იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში, რომელმაც, მაგალითად, გადაწყვიტა, რომ და რაკი უკვე ყოფილი მოსამართლეა მე ამაზე ვისაუბრებ, ბატონი ი. ა–ისათვის აღარ განეახლებინა სასამართლო უფლებამოსილება. დიახ, ეს არის მოსამართლე, რომელიც და მე ეს თუ არა სხვას ვის, მე კარგად მახსოვს, სტრასბურგის სასამართლოში ბრძანდებობდა წარმოვლენილი მთავრობის მიერ და ამტკიცებდა, რომ ს. გ-ი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით. დიახ, ასეთი მოსამართლეები უნდა წავიდნენ, მაგრამ ეს ვერ იქნება მოსამართლეებზე ძალადობის პოლიტიკა, მათ უბრალოდ უნდა მივცეთ საშუალება, რთულია მაგრამ დაასრულონ ვადა, მაგრამ ნურავინ იოცნებებს იმაზე, რომ სამუდამოდ გადაინიშნებიან. შესავლის ბოლოს, მინდა ისიც შევახსენო ჩვენს საზოგადოებას, რომ სასამართლოს წინა თავმჯდომარე, ამ მოსამართლეებს, მათ შორის გ-ის მოსამართლეებს პირდებოდა, რომ ისინი როდესაც ათ წელს ამოწურავდნენ გადაინიშნებოდნენ სამუდამოდ. ეს ვერ მოხდება და ამის პირობას მე გაძლევთ ჩემს ასე ვთქვათ თანამებრძლოლებთან ერთად. დაასრულონ ამ მოსამართლეებმა თავიანთი ვადა, მაგრამ ისინი ვერ გახდებიან მუდმივად ჩვენი შვილების ბედის გადამწყვეტები იმიტომ, რომ მათ დაამტკიცეს, რომ ამის უნარ-ჩვევები არ გააჩნიათ რბილად რომ ვთქვათ“.

1.9.4. მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ გავრცელებული ცნობა _ "ი. ა–ი ამტკიცებდა, რომ ს. გ-ი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით", არ შეესაბამება სინამდვილეს, არის ცილისმწამებლური და მოითხოვს ამ ცნობის უარყოფის შესახებ გადაწყვეტილების საჯაროდ გამოქვეყნებას.

1.10. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას სპეციალური კანონის მე-14 მუხლი წარმოადგენს, რომლის თანახმადაც, პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება.

1.11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელი ფორმალური თვალსაზრისით დასაბუთებულია, მასში გადმოცემულია სადავო განცხადების შინაარსი, წარმოდგენილია მტკიცებულება _ მოსამართლის განსხვავებული აზრი, რომელიც, მხარის მოსაზრებით, აქარწყლებს გავრცელებულ განცხადებაში გადმოცემული ფაქტების ნამდვილობას, ამასთანავე, მოპასუხეს შეეძლო ევროსასამართლოს გადაწყვეტილების საჯაროობიდან გამომდინარე ფაქტების გადამოწმება, ხოლო, ცნობის გავრცელებით, მას ადგება ზიანი _ დისკრედიტებულია საზოგადოებაში.

1.12. მოპასუხის შედავებიდან გამომდინარე, შეიძლება დავასკვნათ, რომ მხარე ნორმის წინაპირობებიდან გამომდინარე მისათითებელ ფაქტებს არ ედავება, არამედ, არსებითი შესაგებელი წარადგინა, რომლის მიხედვითაც მოპასუხის მიერ გაკეთებული სადავო განცხადება არის არა ფაქტის მტკიცება, რომ მოსარჩელემ ზუსტად ეს სიტყვები თქვა სტრასბურგის სასამართლოში ან სადმე სხვაგან, არამედ _ ლოგიკური დასკვნა და აზრი, რომელიც მოპასუხეს სამართლიანად და გონივრულად ჩამოუყალიბდა მოსარჩელის შესახებ მისივე მოქმედებიდან. ეს არის პოლიტიკოსის მიერ საზოგადოებრივი ყურადღების მქონე საკითხზე რიტორიკული ილეთის მეშვეობით გამოთქმული შემაჯამებელი შეფასება მოსარჩელის იმ ქმედებიდან გამომდინარე, როდესაც მან, როგორც მოსამართლემ, ევროპული სასამართლოს შესაბამისი პალატის ყველა დანარჩენი მოსამართლის საწინააღმდეგო პოზიცია დაიჭირა (სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი: აზრი – შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე, ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს). შედავების არსებითობას განაპირობებს ის გარემოება, რომ საქმის განმხილველმა სასამართლომ უნდა დაადგინოს მოპასუხის მიერ გავრცელებული განცხადება წარმოადგენს აზრს თუ ფაქტს და პოლიტიკურ დებატს, რადგანაც სპეციალური კანონის 4.1. მუხლისა და 5.1. მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, როგორც აზრი, ისე _ პოლიტიკური დებატისას გაკეთებული განცხადება დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით და სამოქალაქო პასუხისმგებლობას გამორიცხავს (სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ფ“ ქვეპუნქტი: აბსოლუტური პრივილეგია – კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან პირის სრული და უპირობო გათავისუფლება).

1.13. მოხმობილი გარემოებების გათვალისწინებით, მტკიცების ტვირთის საკითხი დღის წესრიგში ფაქტობრივად აღარ დგას, არამედ, სასამართლოს მხრიდან შეფასებას ექვემდებარება მხარეთა შორის უდავო გარემოებები. დიფამაციის შესახებ სარჩელების განხილვისას პრაქტიკაში წარმოჭრილია აზრისა და ფაქტის ცნების გამიჯვნის პრობლემა. სასამართლო პრაქტიკაში განისაზღვრა მათი გამიჯვნის სტანდარტი, რომელიც შემდეგია: სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. „ფაქტები“ კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ გვაქვს იმისი შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდება და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, ჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებლია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში (იხ. სუსგ, №ას-1278-1298-2011, 20 თებერვალი, 2012 წელი). აზრისა და ფაქტის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (იხ. სუსგ, №ას-1477-1489-2011, 3 აპრილი, 2012 წელი). ცილისწამების მაკვალიფიცირებელი ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია განმცხადებლის მიერ იმ ფაქტების მითითება, რომლებიც რეალობასთან არც ისე შორსაა, უფრო კონკრეტულია და არა ზოგადი ხასიათის, უფრო მეტად ობიექტური შინაარსისაა, ვიდრე სუბიექტური, და, რაც მთავარია, მისი დადასტურება (დამტკიცება) შესაძლებელია (იხ. სუსგ, №ას-179-172-2012, 1 ოქტომბერი, 2014 წელი). ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული გადაწყვეტილებების მიხედვით, მოსაზრების (შეფასებითი მსჯელობის) ფაქტებით დამტკიცება შეუძლებელია, ამიტომ არც ის შეიძლება, რომ ვინმეს ამ მოსაზრების სისწორის დამტკიცება დაევალოს. შეფასებითი მსჯელობის სიმართლის დამტკიცება გადაუჭრელი ამოცანაა. ფაქტის არსი შეიძლება დემონსტრირებულ იქნას, მაგრამ შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე არ შეიძლება მტკიცების საგანი იყოს. შეფასებითი მსჯელობის სიმართლის დამტკიცების მოთხოვნა წარმოადგენს იერიშის მიტანას აზრის თავისუფლებაზე ("ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ"). იმ დროს, როდესაც შესაძლებელია ფაქტების არსებობის დემონსტრირება, სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცება შეუძლებელია. სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცების მოთხოვნა შეუსრულებელია და ეს მოთხოვნა არღვევს თვით აზრის თავისუფლებას. როდესაც გამონათქვამი სუბიექტურ შეფასებას უთანაბრდება, შეზღუდვის პროპორციულობა შეიძლება, დამოკიდებული იყოს იმაზე, არსებობს თუ არა საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი განსახილველი გამონათქვამისათვის, ვინაიდან სუბიექტური შეფასებაც კი, ყოველგვარი ფაქტობრივი საფუძვლით გამყარების გარეშე შეიძლება, ზედმეტი იყოს („დიჩანდი და სხვები ავსტრიის წინააღმდეგ“).

1.14. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დიფამაციის საკითხის მარეგულირებელი ეროვნული კანონმდებლობა გამოხატვის თავისუფლების შესახებ დავის გადაწყვეტის ერთადერთი წყარო არაა, არამედ, ამ საკითხებზე მსჯელობისას, კანონი ავალდებულებს ეროვნულ სასამართლოს, ისარგებლოს კონვენციური სტანდარტითა და ევროსასამართლოს პრეცედენტული პრაქტიკით (სპეციალური კანონის მე-2 მუხლი: ამ კანონის ინტერპრეტირება უნდა მოხდეს საქართველოს კონსტიტუციის, საქართველოს მიერ ნაკისრი საერთაშორისო სამართლებრივი ვალდებულებების, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად). საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აზრისა და ფაქტის საკითხის გადაჭრის შემდგომ სარჩელის საფუძვლიანობა სააპელაციო სასამართლომ უნდა შეამოწმოს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 და მე-8 მუხლების კონტექსტში. საქმეზე „ჯიშკარიანი საქართველოს წინააღმდეგ“, ევროსასამართლომ გაიმეორა ის პრინციპები, რომლებიც რეპუტაციის უფლების, როგორც პირადი ცხოვრების დაცულობის უფლების ნაწილის მიმართ პრეცედენტული სამართლით დაადგინა და ეხება კონვენციის მე-8 მუხლით უზრუნველყოფილ დაცვას. იმისათვის, რომ გამოყენებულ იქნას მე-8 მუხლი, თავდასხმამ პირის რეპუტაციაზე სერიოზულობის განსაზღვრულ ხარისხს უნდა მიაღწიოს და იმ ფორმით უნდა განხორციელდეს, რომ ზიანი მიაყენოს პირის პირადი ცხოვრების დაცულობის უფლებით სარგებლობას. კონვენციის მე-8 მუხლთან შესაბამისობის უზრუნველსაყოფად გამოსაყენებელი საშუალებები ხელშემკვრელი სახელმწიფოს შეფასების ზღვრის ფარგლებში ჯდება და დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა სახის ვალდებულება ეკისრება სახელმწიფოს: პოზიტიური თუ ნეგატიური. ანალოგიურად, კონვენციის მე-10 მუხლის მიხედვით, კონვენციის წევრ სახელმწიფოებს აქვთ შეფასების გარკვეული ზღვარი, როდესაც აფასებენ, არის თუ არა საჭირო ან რა მოცულობით ამ მუხლით უზრუნველყოფილ გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევა. მსგავსი ტიპის საქმეებზე მთავარ განსახილველ საკითხს წარმოადგენს, დაიცვა თუ არა სახელმწიფომ, კონვენციის მე-8 მუხლით გათვალისწინებული პოზიტიური ვალდებულებების კონტექსტში, სამართლიანი ბალანსი პირის რეპუტაციის უფლებასა და მე-10 მუხლით გარანტირებული მეორე მხარის გამოხატვის თავისუფლებას შორის. იმ საქმეებში, სადაც საჭიროა პირადი ცხოვრების დაცულობის უფლების დაბალანსება გამოხატვის თავისუფლებასთან, საჩივრის შედეგი არ უნდა განსხვავდებოდეს იმის მიხედვით, ის წარდგენილ იქნა კონვენციის მე-8 თუ მე-10 მუხლის საფუძველზე.

1.15. საგულისხმოა ასევე ის გარემოება, რომ სიტყვის თავისუფლების მაღალი იდეიდან გამომდინარე, შეზღუდვის საკითხი პროპორციულობის ტესტის მეშვეობით უნდა იქნას გადაწყვეტილი: სახელმწიფოს მხრიდან „ჩარევა“ მე-10 მუხლით დაცულ სფეროში გამართლებულია, თუ ის გათვალისწინებულია კანონით (ჩარევის ლეგიტიმური საფუძველი), აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში (ბალანსი პირის მე-8 მუხლით დაცულ რეპუტაციის უფლებასა და საზოგადოების ლეგიტიმურ ინტერესს შორის) და ჩარევის კონკრეტული სახე ლეგიტიმური მიზნის მიღწევის თანაზომიერია.

2. კასატორის სხვა შუამდგომლობები:

2.1. როგორც უკვე ითქვა, კასატორი მოითხოვს მტკიცებულებათა ამორიცხვაზე უარის თქმის შესახებ საოქმო განჩინების გაუქმებას და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროდან მოსამართლე ო.ს-ას შეფასების შესახებ ინფორმაციის გამოთხოვას.

2.2. პირველ შუამდგომლობასთან დაკავშირებით, პალატა განმარტავს, რომ მოპასუხის მიერ წარდგენილ სააპელაციო შესაგებელს ერთვის ე.წ „სახელმძღვანელო პრინციპები ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლთან დაკავშირებით“. საკასაციო პალატა, ხსენებული დოკუმენტის გაცნობის შედეგად მიდის დასკვნამდე, რომ ის არ წარმოადგენს მტკიცებულებას, მასში მოყვანილია ადამიანის უფლებათა ევროსასამართლოს პრეცედენტული პრაქტიკის განზოგადება, შესაბამისად, ამ სახელმძღვანელოს ფაქტის დადგენისათვის იურიდიული ძალა არ გააჩნია. კანონის განმარტების უფლება გააჩნია მხოლოდ მოსამართლეს და მხარის მიერ წარდგენილი კანონის ინტერპრეტაციის ამსახველი ნებისმიერი დოკუმენტი შესაძლებელია მხოლოდ ამ მხარის პოზიციად იქნას განხილული. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველი, ვინაიდან ამგვარი დოკუმენტის საქმისათვის დართვაზე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის რეგულაცია არც კი ვრცელდება.

2.3. რაც შეეხება მტკიცებულებათა გამოთხოვას, საკასაციო პალატა, უპირველესად, აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსს 407-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, ვინაიდან საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენს, ამ ინსტანციაში ახალი მტკიცებულების გამოთხოვა/მიღება დაუშვებელია, თუმცა, იმ პირობებშიც კი, თუ პალატა მიიჩნევდა, რომ შუამდგომლობა პროცესუალური ხასიათის იყო და მას დავის მატერიალურ-სამართლებრივ მოთხოვნასთან კავშირი არ გააჩნდა, მაინც არ არსებობს მისი გაზიარების საფუძველი, ვინაიდან მტკიცებულება, რომლის გამოთხოვასაც კასატორი მოითხოვს, სააპელაციო სასამართლოში მომხსენებელი მოსამართლის საქმის განხილვაში მონაწილეობის დაუშვებლობაზე მიუთითებს. წინამდებარე განჩინებას სწორედ ხსენებული საკითხი დაედო საფუძვლად, შესაბამისად, მოთხოვნის მიმართ მხარის ინტერესი აღარ არსებობს.

3. საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების პროცესუალურ-სამართლებრივი დასაბუთება:

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, აუქმებს გასაჩივრებულ განჩინებას და ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტისა და მე-2 ნაწილის საფუძველზე (საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. საქმე ხელახლა განსახილველად შეიძლება დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს აიმავე ან სხვა შემადგენლობას), ვინაიდან გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველს სასამართლოს არაკანონიერი შემადგენლობით საქმის განხილვა წარმოადგენს, საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობას, რომელმაც საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინებაში გადმოცემული პრინციპების შესახებამისად, უნდა შეამოწმოს მოთხოვნის წინაპირობები და საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივი კვლევის შედეგად განსაზღვროს უფლების საკითხი.

4. პროცესის ხარჯები:

ვინაიდან საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინებით საქმის წარმოება არ დასრულებულა, პალატა მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად (თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით), ხარჯების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 404-ე, 407-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ი. ა–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 1 თებერვლისა (მოსამართლის აცილებაზე უარის თქმის შესახებ) და 2018 წლის 15 თებერვლის განჩინებები და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობას.

3. კასატორის მოთხოვნა 2018 წლის 1 თებერვლის (მტკიცებულების ამორიცხვაზე უარის თქმის შესახებ) განჩინების გაუქმების, ასევე, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროდან ინფორმაციის გამოთხოვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ზ. ძლიერიშვილი