საქმე №ას-619-578-2017 21 ნოემბერი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს ''ე.'' (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.თ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებით განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ნ.თ–ასა (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან დასაქმებული) და შპს ,,ე–ის საქართველოს ფილიალს’’ (შემდეგში: შპს „ე–ი“, მოპასუხე, დამსაქმებელი, კომპანია ან კასატორი) შორის, 2014 წლის 1 იანვარს, №003/2014 შრომითი ხელშეკრულება გაფორმდა, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელე, კომპანიის მენეჯერის თანამდებობაზე, 2015 წლის 1 იანვრამდე, დაინიშნა. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება ყოველთვიურად 3 200 ლარით (ხელზე ასაღები) განისაზღვრა (იხ. შრომითი ხელშეკრულება, ტ.1, ს.ფ. 12-18; საგადასახადო დეკლარაცია, ტ. 2, ს.ფ. 20).

2. ქ. ბაქოში, კომპანიის დამფუძნებელთა მიერ ჩატარებულ სხდომაზე (24.02.2014 წ., #01/02-14 ოქმი) მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება ქ. თბილისში, კომპანიის საქართველოს ფილიალის საქმიანობის ტექნიკურ და საინჟინრო დარგებისადმი მიმართულების მინიჭების და ამასთან დაკავშირებით ფილიალში ახალი სტრუქტურული ცვლილებების საჭიროების წარმოშობის, ასევე ფინანსური სირთულეების გათვალისწინებით, ტექნიკური სპეციალობის არმქონე თანამშრომელთა რაოდენობის შემცირების დაწყების შესახებ. კომპანიის 2014 წლის 26 თებერვლის #24 ბრძანებით დამსაქმებლის საქართველოს ფილიალის ხელმძღვანელობას ტექნიკური სპეციალობის მქონე თანამშრომელთა მიღება დაევალა (იხ. ბრძანება, ტ. 1, ს.ფ. 49-52).

3. კომპანიის საქართველოს ფილიალის 2006 წლის დებულების მე-2 პუნქტის თანახმად ფილიალის ძირითადი საქმიანობის საგანია: 1. სამშენებლო და საპროექტო-კონსტრუქციული საქმიანობა; 2. სარემონტო და სამონტაჟო სამუშაოს ჩატარება; 3. საინჟინრო-ტექნოლოგიური საქმიანობა (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 16-17).

4. დასაქმებული დამსაქმებლის 2014 წლის 5 მარტის ბრძანებით დაკავებული თანამდებობიდან, საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში: სშკ) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, გათავისუფლდა (იხ. ტ. 1, ს. ფ. 21).

5. დასაქმებულს გათავისუფლების შესახებ ბრძანება 2015 წლის 7 მარტს ჩაჰბარდა და იმავე დღესვე მან ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლების დასაბუთება მოითხოვა (იხ. ტ. 1, ს. ფ. 19, 21).

6. მოსარჩელეს 2014 წლის 10 მარტის წერილით ეცნობა, რომ მოპასუხე კომპანიის ფილიალი მისი დაარსების დღიდან დამოკიდებული იყო ფინანსურ ინექციებზე და არასდროს გასულა მოგებაზე, რის გამოც საწარმო, გადახდისუნარიანობის თვალსაზრისით შეზღუდულია. მას აღარ შეუძლია მოსარჩელისათვის სახელფასო სარგოს გადახდა. გარდა ამისა, იმ ფუნქციების მქონე შტატის არსებობა, რომელსაც გათავისუფლებამდე მოსარჩელე იკავებდა, კომპანიის ფილიალისათვის აუცილებლობას აღარ წარმოადგენდა (იხ. ტ. 1, ს. ფ. 20).

7. დამსაქმებელმა დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას საბოლოო ანგარიშსწორება მოსარჩელის ანგარიშზე - 9 740 ლარის ჩარიცხვით მოახდინა. ეს თანხა გათავისუფლების შესახებ ბრძანებით გათვალისწინებულ კომპენსაციას, ორი თვის ხელფასს 6 400 ლარს მოიცავდა (იხ. ტ. 2, ს. ფ. 18).

8. სარჩელის საფუძვლები

8.1. მოსარჩელემ 2014 წლის 31 მარტს სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ და შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, დასაქმებულის თანამდებობაზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტიდან შრომითი ხელშეკრულების ვადის ამოწურვამდე, ასევე, 15 სამუშაო დღის გამოუყენებელი ანაზღაურებადი შვებულების კომპენსაცია - 31 696 ლარის - ანაზღაურება მოითხოვა.

8.2. მოსარჩელის მოსაზრებით, მისი სამსახურიდან გათავისუფლება უკანონოა, რადგან სშკ-ის 38-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მოთხოვნა არ იქნა დაცული, რომლის მიხედვით დამსაქმებელი ვალდებული იყო სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ა’’ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში წინასწარი წერილობითი შეტყობინებით გაეფრთხილებინა დასაქმებული, რაც არ მომხდარა. მისი გათავისუფლების შესახებ ბრძანება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 54-ე მუხლის თანახმად ბათილია, რადგან დაირღვია კანონის დანაწესი.

9. მოპასუხის შესაგებელი

9.1. მოპასუხემ მის მიერ წერილობით წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და ამ გადაწყვეტილების 2-3 პუნქტებში დასახელებულ გარემოებებზე მითითებით განმარტა, რომ კომპანიის დამფუძნებელთა კრებაზე მიიღეს გადაწყვეტილება ფილიალში სტრუქტურული ცვლილებების საჭიროების წარმოშობის, ასევე, ფინანსური სირთულეების გათვალისწინებით ტექნიკური სპეციალობის არმქონე თანამშრომელთა შემცირების პროცესის დაწყების შესახებ. შესაბამისი გადაწყვეტილების განხორციელება ბრძანებით დაევალა ფილიალის ხელმძღვანელობას. ვინაიდან, მოსარჩელე არ აკმაყოფილებდა ზემოხსენებულ მოთხოვნებს, მას შეეხო შემცირების პროცესი.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

10.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 17 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

10.2. საქალაქო სასამართლომ დაადგინა, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება კანონიერია და სშკ-ით დადგენილი წესითაა მიღებული, რის გამოც მისი ბათილად ცნობის და სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობს.

11. დასაქმებულის სააპელაციო საჩივარი

11.1. მოსარჩელემ საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

12. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

12.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილებით დასაქმებულის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება ბათილად იქნა ცნობილი, მოპასუხეს აპელანტის სასარგებლოდ იძულებითი განაცდურის სახით მიყენებული ზიანის - 25 066.75 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა, დასაქმებულს უარი ეთქვა სამსახურში აღდგენის თაობაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

12.2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქმეში წარდგენილი მასალებით არ დასტურდებოდა კომპანიაში, არც რეორგანიზაციის შედეგად შტატების შემცირების და არც ახალი საშტატო ნუსხით განსაზღვრულ შესაბამის პოზიციებზე, დასაქმებულის მიერ რეორგანიზაციამდე დაკავებულ თანამდებობაზე არსებული მოთხოვნებისგან განსხვავებული მოთხოვნების არსებობა, რომლებსაც აპელანტი ვერ აკმაყოფილებდა. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ საქმის მასალებით კომპანიაში არც ხარჯების შემცირების ფაქტი დასტურდებოდა. კომპანიის ფილიალის 2012-2014 (25 თებერვლამდე) წლების ხარჯთაღრიცხვიდან ირკვევა, რომ 2012 წელს კომპანიის ხარჯი 5 185 ლარიდან 55 185 ლარამდე მერყეობდა, თუმცა, 2013-2014 წლებში ასეთი სხვაობა არ ყოფილა და კომპანიის ხარჯი დასახელებული პერიოდისათვის ერთგვაროვანი იყო. ამდენად, მიუხედავად 2014 წლის 26 თებერვლის #24-ე ბრძანებაში და ფილიალის დირექტორის 2014 წლის 10 მარტის წერილში ფინანსური სირთულეების შესახებ მითითებისა, მოპასუხე მხარის (დამსაქმებლის) მიერ შესატყვის მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები, კომპანიის ხარჯების შემცირების არ არსებობის თაობაზე, ვერ გაბათილდა.

12.3. სააპელაციო სასამართლომ სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტზე, სსკ-ის 115-ე, 83-ე მუხლსა და საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლზე მითითებით განმარტა, რომ რეორგანიზაცია მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის ფორმალური საფუძველი არ არის და ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები არ უნდა იქცეს დასაქმებულთა უფლებების საწინააღმდეგო უმართებული გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად. ამგვარი ნების გამოვლენას, მიუხედავად იმისა, რა ფორმით არსებობს იგი: აქტი, ბრძანება, გარიგება, სსკ-ის 54-ე მუხლის დისპოზიციური შინაარსი (საჯარო წესრიგისა და ზნეობის წინააღმდეგობა) ბათილად მიიჩნევს და იურიდიულ შედეგს არ უკავშირებს. სააპელაციო სასამართლომ, ასევე, განმარტა, რომ რეორგანიზაციის შედეგად დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების ერთ-ერთ კანონისმიერ საფუძვლად რეორგანიზაციამდე დასაქმებული კადრის არასაკმარისი კვალიფიკაცია შეიძლება იქნეს მიჩნეული, კერძოდ ის, რომ განახლებული ფუნქციების შედეგად იგი ვეღარ აკმაყოფილებს დაწესებულ მოთხოვნებს და ამდენად, დაკავებული თანამდებობისათვის შეუფერებელია.

12.4. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ დასაქმებულის სამუშაო ადგილიდან დათხოვნისას თუნდაც, სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტის წინაპირობების გამოვლენისას, უნდა არსებობდეს გათავისუფლების გონივრული საფუძველი. შრომით ურთიერთობაში, მოქმედი კანონმდებლობით, დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება შეიძლება მხოლოდ კანონიერი საფუძვლის არსებობისას, რაც უკავშირდება დასაქმებულის შესაძლებლობებსა და ქცევის წესს ან კვალიფიკაციას, დამსაქმებლის მიერ არჩევანის გაკეთებისას გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით ხელმძღვანელობას, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს.

12.5. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ შრომითი ურთიერთობის მონაწილე მხარეებს შორის წონასწორობის დამყარება აუცილებელია. ძლიერი მხარის მიერ თავისი უფლებამოსილების განხორციელებისას დაცული უნდა იქნეს სუსტი მხარის ინტერესები. მუშაკის დათხოვნის გონივრული საფუძველი კავშირში უნდა იყოს: ა) მუშაკის არაკომპეტენტურობასთან ან/და არასათანადო ქცევასთან, ან ბ) უნდა მომდინარეობდეს საწარმოს, დაწესებულების თუ მათი სერვისის ოპერაციული საჭიროებიდან.

12.6. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე და 105-ე მუხლებზე დაყრდნობით განმარტა, რომ მოსარჩელის მითითება, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას აკისრებს. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხემ არაკანონიერად გამოსცა ბრძანება მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ და ის ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი.

12.7. დამსაქმებელს, დასაქმებულის სასარგებლოდ, სშკ-ის 44-ე, 38.8-ე, 32-ე მუხლებისა და სსკ-ის 408.1-ე მუხლის საფუძველზე ზიანის ანაზღაურება დაეკისრა. აპელანტისათვის მიყენებული ზიანი განისაზღვრა მისი მიუღებელი ხელფასით, გათავისუფლების დღიდან შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე, იმ კომპენსაციის თანხის რაოდენობის გამოკლებით, რაც მან ორი კალენდარული თვის შრომის ანაზღაურების სახით მიიღო. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ 2014 წლის 5 მარტიდან 2015 წლის 1 იანვრამდე პერიოდისთვის იძულებით განაცდურის ასანაზღაურებელ თანხას (ყოველთვიურად დარიცხული 3 200 ლარი) უნდა გამოაკლდეს 2 თვის თანხა, ჯამში 6 400 ლარის (დარიცხული) ოდენობით და მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, იძულებითი განაცდურის სახით 7 (შვიდი) თვის და 25 (ოცდახუთი) დღის იძულებითი განაცდური, ჯამში - 25 066.75 ლარი უნდა დაეკისროს.

12.8. სააპელაციო სასამართლო მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ აპელანტთან დადებული იყო ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება - 2014 წლის 1 იანვრიდან 2015 წლის 1 იანვრამდე პერიოდში, აქედან გამომდინარე, შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის პირობებში, არ არსებობდა დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენის საფუძველი.

13. დამსაქმებლის საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

13.1. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხემ (დამსაქმებელმა) საკასაციო წესით გაასაჩივრა. კასატორმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი თქმა, შემდეგ არგუმენტებზე დაყრდნობით მოითხოვა:

13.1.1. სააპელაციო სასამართლომ რიგ შემთხვევებში არასწორად მიუთითა კონკრეტულ გარემოებებზე კასატორის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების არარსებობის შესახებ, ხოლო რიგ შემთხვევებში - არასწორად შეაფასა ისინი, ყურადღება არ მიაქცია ზოგიერთ გარემოებას, მხარეთა ახსნა-განმარტებებს, სადაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებების საპირისპირო პოზიცია გამოითქვა;

13.1.2. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილებაში არასწორად მიუთითა, რომ მოპასუხე მხარემ არ წარადგინა მტკიცებულებები ფილიალში შტატების და დასაქმებული პირების რიცხოვნობის შემცირების თაობაზე. დამსაქმებელმა სარჩელთან ერთად წარმოადგინა 2014 წლის დასაწყისის და 2015 წლის ანალოგიური პერიოდის ყოველთვიური დეკლარაციები, რომლებითაც დასტურდება, რომ ფილიალის შტატები და მოსამსახურეები 3 ერთეულითაა შემცირებული და მათ ადგილზე დღემდე არავინაადასაქმებული, რასაც საკუთარ ახსნა-განმარტებაში მოსარჩელეც ადასტურებს;

13.1.3. სააპელაციო შესაგებელს ერთვის მოპასუხის მიერ 2016 წელს შემუშავებული საშტატო ნუსხა, რომლითაც დასტურდება, რომ 2014 წლის დასაწყისთან შედარებით ფილიალის შტატები 4 ერთეულით შემცირდა, რაც სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა;

13.1.4. სააპელაციო სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა მოპასუხის ფინანსურ სირთულეებთან დაკავშირებული მტკიცებულებები, რითაც სსსკ-ის 105.3-ე მუხლის დანაწესი დაარღვია. სასამართლომ მიუთითა, რომ მოპასუხე მხარემ არ წარადგინა მტკიცებულებები ფინანსური მდგომარეობის გაუარესების შესახებ და დაეყრდნო მხოლოდ მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ინვოისებს ფილიალის 2012-2013 წლის სახელფასო და საიჯარო დანახარჯების შესახებ (აღნიშნული ინფორმაცია კონფიდენციალურია და აპელანტმა ის კანონის დარღვევით მოიპოვა), სადაც სხვაობა არ იყო ამ პერიოდების მონაცემებს შორის, რაც, თავის მხრივ, არ ადასტურებს 2014 წელს ფინანსური მდგომარეობის გაუარესების არარსებობას;

13.1.5. სასამართლომ, დაეყრდნო რა უკანონოდ მოპოვებულ მტკიცებულებებს, საქართველოს კონსტიტუციის 42.7-ე და სსსკ-ის 103.1-ე მუხლები დაარღვია. სასამართლომ, ასევე დაარღვია სსსკ-ის 105.3-ე მუხლი, რადგან იხელმძღვანელა მტკიცებულებებით, რომლებიც რეალურად არაფერს ადასტურებდა მოპასუხის 2014 წლის დასაწყისში არსებულ ფინანსურ სირთულეებზე და არ მიაქცია ყურადღება მტკიცებულებებს, რომლებიც მოპასუხის ფინანსური მდგომარეობის გაუარესებას ადასტურებდა;

13.1.6. სააპელაციო სასამართლომ რამდენიმე კანონი (სსსკ-ის 103.3-ე და სშკ-ის 38.2 მუხლები) დაარღვია დამსაქმებლისათვის ძირითადი თანხის დაკისრების ნაწილში. სააპელაციო სასამართლომ ძირითადი თანხის დაკისრებისას არ გაითვალისწინა აპელანტისათვის 2 თვის კომპენსაციისა (6 400 ლარი) და გამოუყენებელი შვებულების კომპენსაციების (2 280 ლარი) თანხის (სულ - 8680 ლარი) გადახდის ფაქტი. ასევე, დამატებით, უკვე გადახდილ 1 060 ლარი , არ გამოაკლო მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილ მთლიან თანხას (სულ - 9 740 ლარს) და დამსაქმებელს ხელფასის გადახდა დასაქმებულის გათავისუფლების დღიდან დააკისრა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება თანამედროვე სასამართლო პრაქტიკას, არ ითვალისწინებს აპელანტის მიერ გამოუყენებელი შვებულების კომპენსაციის - 2 280 ლარის მიღების ფაქტს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება (იხ. საქმე №ას-578-553-2016) განმარტავს, რომ ერთწლიანი შრომითი ხელშეკრულების პირობებში დამსაქმებლისათვის იძულებითი მოცდენის პერიოდის შრომის ანაზღაურების სრულად დაკისრება, დამატებითი გამოუყენებელი შვებულების კომპენსაციას გამორიცხავს. აღნიშნული თანხების გამოკლება მხარისათვის დაკისრებულ თანხას 31 696 ლარს შეამცირებდა 21 726.75 ლარამდე;

13.1.7. კასატორისათვის გაუგებარია სააპელაციო სასამართლოს შეფასება იმასთან დაკავშირებით, რომ დამსაქმებელმა ვერ დაასაბუთა, თუ რატომ იყო საჭირო მენეჯერისათვის ტექნიკური განათლება, რამაც, რეალურად, მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა რეორგანიზაციის პროცესის შედეგად დასაქმებულის თანამდებობიდან გათავისუფლებაში;

13.1.8. გადაწყვეტილების მიღებისას სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია კონსტიტუციის 30.2-ე მუხლი, რომლის მიხედვით, სახელმწიფო ვალდებულია ხელი შეუწყოს თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარებას, რაც გულისხმობს მეწარმის უფლებას, თავისი სურვილის მიხედვით შეარჩიოს კონტრაჰენტი, აირჩიოს საწარმოს ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმა, საქმიანობის საგანი, თავისი შეხედულებით დაიქირაოს და გაათავისუფლოს თანამშრომლები. პირის გათავისუფლებისას სახეზე უნდა იყოს რეორგანიზაცია, შტატების ან თანამშრომელთა რიცხოვნობის შემცირება, ამასთან, პირის სამსახურიდან გათავისუფლება უშუალოდ უნდა განაპირობოს რეორგანიზაციის პროცესმა. ზემოხსენებული პირობები დასაქმებულის გათავისუფლებისას სრულად იყო დაცული.

14. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

14.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 25 მაისის განჩინებით დამსაქმებლის საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

14.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 28 ივლისის განჩინებით დამსაქმებლის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე და მიღებულ იქნა არსებითად განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ მოპასუხის საკასაციო განაცხადი ნაწილობრივ დასაბუთებულია და იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:

15. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, დამსაქმებელს ნაწილობრივ დასაბუთებული საკასაციო შედავება აქვს წარმოდგენილი.

16. საკასაციო სასამართლო სააპელაციო სასამართლოს, ამ გადაწყვეტილების 12.2-12.6 ქვეპუნქტებში ასახულ, ფაქტობრივ-სამართლებრივ მსჯელობას იზიარებს და მიიჩნევს, რომ დამსაქმებლის საკასაციო პრეტენზია, მხოლოდ იძულებით განაცდურის ოდენობის გამოთვლის ნაწილშია დასაბუთებული (იხ. ამ გადაწყვეტილების 13.1.6. ქვეპუნქტები).

17. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მტკიცების ტვირთი სწორად გადანაწილდა მხარეებს შორის სწორედ იმ სპეციფიკურობის გათვალისწინებით, რაც ნიშანდობლივია შრომითსამართლებრივი ურთიერთობისათვის. განსახილველ დავაში დაცულია კანონის წინაშე მხარეთა თანასწორობის კონსტიტუციური პრინციპი, რაც სამართალწარმოებისას უზრუნველყოფს მხარეთა შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის (სსსკ-ის მე-4-5 მუხლები) საფუძველზე დავის განხილვასა და გადაწყვეტას.

18. “რეორგანიზაციის მოტივით პირის სამუშაოდან გათავისუფლება მართლზომიერია, თუკი დადგინდება, რომ რეორგანიზაცია თავისი შინაარსით ეკონომიკური სიდუხჭირის, შტატების ან/და ხელფასის შემცირების ან სხვა ობიექტური გარომოებითაა გამართლებული და დამსაქმებელს აყენებს კონკრეტული თანამდებობიდან მუშაკის გათავისუფლების აუცილებლობის წინაშე” (სუსგ #ას-194-185-2016).

19. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ „საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო, ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლის და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში“ ( იხ. სუსგ # ას-941-891-2015, 29.01.2016წ; შდრ. საქმე # 1124-1080-2016, 10.03.2017წ.).

20. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად შეაფასა საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებები და საფუძვლიანად მიიჩნია, რომ სარჩელი დასაბუთებულია. დამსაქმებელმა ვერ დაასაბუთა დასაქმებულისათვის შრომითი ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტის კანონიერება რეორგანიზაციის საფუძვლით. კასატორი საკასაციო საჩივარში კომპანიის 2016 წლის საშტატო ნუსხაზე მიუთითებს და განმარტავს, რომ დამსაქმებელ კომპანიაში შტატები შემცირდა. საკასაციო სასამართლო კასატორის ამ პრეტენზიას არ იზიარებს, რადგან მოსარჩელე სამსახურიდან 2014 წლის 5 მარტს გაათავისუფლეს, კასატორი კი 2016 წლის მონაცემებზე უთითებს, რაც განსახილველი დავის შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი საფუძვლის შეუსაბამო არგუმენტია.

21. საკასაციო სასამართლო კასატორის, ამ გადაწყვეტილების 13.1.6 ქვეპუნქტში ასახულ პრეტენზიას იზიარებს და მიიჩნევს, რომ საქმის მასალებით დადგენილია, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემდეგ დამსაქმებელმა საბოლოო ანგარიშსწორება განახორციელა და დასაქმებულს 9 760 ლარი ჩაურიცხა (ტ. 1, ს.ფ. 55). აღნიშნული თანხა 2 თვის ხელფასსა და გამოუყენებელი შვებულების და დამატებით თანხას მოიცავს (3 200 ლარი * 2 თვე) + 2 280 ლარი + 1 080 ლარი. სააპელაციო სასამართლომ სარჩელით მოთხოვნილ თანხას მხოლოდ დამსაქმებლის მიერ გადახდილი 2 თვის ხელფასი გამოაკლო. სწორედ ამ ნაწილში, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, დასაბუთებულია კასატორის პრეტენზია, რომ დასაქმებულის სასარგებლოდ, დამსაქმებლისათვის დაკისრებულ თანხას, ამ უკანასკნელის მიერ უკვე გადახდილი 3 340 ლარიც უნდა გამოაკლდეს (25 066.75 ლარი - 3 340 ლარი = 21 726.75 ლარი) და, საბოლოოდ, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ იძულებითი განაცდურის - 21 726.75 ლარის გადახდა უნდა დაეკისროს.

22. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

23. ზემოხსენებული მოტივაციით, დამსაქმებლის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, ნაწილობრივ გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, დასაქმებულის სარჩელი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ იძულებითი განაცდურის სახით მიყენებული ზიანის - 21 726.75 (ოცდაერთი ათას შვიდას ოცდაექვსი ლარი და სამოცდათხუთმეტი თეთრი) ლარის ანაზღაურება უნდა დაეკისროს, დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილება (სსსკ-ის 411-ე მუხლი).

24. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო, ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე, 53-ე და 55-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. შპს "ე–ის" საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. ნაწილობრივ გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილება, კერძოდ, მისი სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 და მე-8 პუნქტები და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ნ.თ–ას სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

4. შპს "ე–ს" (ს/ნ .....) ნ.თ–ას (პ/ნ .....) სასარგებლოდ დაეკისროს იძულებითი განაცდურის სახით მიყენებული ზიანის - 21 726.75 (ოცდაერთი ათას შვიდას ოცდაექვსი ლარი და სამოცდათხუთმეტი თეთრი) ლარის ანაზღაურება;

5. დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილება;

6. ნ.თ–ას შპს "ე–ის" სასარგებლოდ დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის - 167 (ას სამოცდაშვიდი) ლარის გადახდა;

7. შპს "ე–ს" სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს სარჩელზე და სააპელაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის - 1520.87 (ათას ხუთას ოცი ლარი და ოთხმოცდაშვიდი თეთრი)ლარის გადახდა;

8. გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე