საქმე №ას-137-2019 6 მაისი, 2019 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ლ.ბ. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ე.მ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 4 დეკემბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – თანხის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ქ. თბილისში, ...... მდებარე უძრავი ქონების, ს/კ-ით ...... (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც უძრავი ქონება, უძრავი ნივთი, სადავო ქონება ან სადავო საცხოვრებელი სახლი) მესაკუთრეებს ლ.ბ. (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი ან პირველი მესაკუთრე) და გ.ბ. (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეორე მესაკუთრე) წარმოადგენენ (იხ. ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, ტ.1, ს.ფ. 27).

1.1. სადავო უძრავი ქონების თავდაპირველ მესაკუთრეს ხ.ა–ვა წარმოადგენდა, რომლის გარდაცვალების შემდეგ სადავო ქონება მემკვიდრეობით თ.ა–ამ მიიღო. ამ უკანსკნელმა სადავო საცხოვრებელი სახლი 1992 წელს ა. და გ.მ–ებს მიჰყიდა. 2013 წელს ხსენებული უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღირიცხა მოსარჩელე, რომელმაც საცხოვრებელი სახლის ნაწილი 2014 წელს გ.ბ–ს მიჰყიდა (იხ. ტ.1, ს.ფ. 22-27, ასევე, 87).

2. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის საინფორმაციო ბარათების მიხედვით, საცხოვრებელ სახლში 1947 წლიდან რეგისტრირებული იყო ე.მ–ის (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე ან მოსარგებლე) დედა - რ.ა. (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელის დედა), რომელიც 1999 წელს გარდაიცვალა, მამა - მ.მ–ვი (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელის მამა), რომელიც 1956 წელს გარდაიცვალა, ხოლო 1967 წლიდან, მოსარჩელე.

3. სადავო საცხოვრებელი სახლის მისამართზე 2016 წლის მაისის, ივნისისა და დეკემბრის თვის მონაცემით ყაზტრანსგაზის აბონენტად ქვითარში მითითებულია - მ–ვი. სს „თ–ის“, შპს „თ.ჯ–სა“ და „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერის“ ქვითრებში 2016 წლის აპრილის მონაცემებით, აბონენტად რეგისტრირებულია - მ–ვი. სს „თ–ის“ ინფორმაციით, სადავო სახლის მისამართზე №... სააბონენტო ბარათზე 1996 წლის მონაცემებით აბონენტად რეგისტრირებული იყო ჯერ მ.რ.რ–ის ასული, ხოლო შემდეგ 2016 წლის 17 მაისამდე მ–ი რ. ყაზტრანსგაზის ინფორმაციით, ქ. თბილისში, ..... შენობა №3-ში, მონაცემთა ბაზის მიხედვით, 2006 წლის 21 დეკემბრიდან 2016 წლის 9 დეკემბრამდე აბონენტად ფიქსირდებოდა მ–ვი. იმავე ნომრის აბონენტად 2006 წლის 21 დეკემბრიდან ფიქსირდება მოპასუხე.

4. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც ექსპერტიზის ბიურო) 2017 წლის 15 თებერვლის დასკვნის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც ექსპერტიზის დასკვნა) მიხედვით, სადავო უძრავი ნივთის 1 კვ.მ-ს საბაზრო ღირებულება 2017 წლის 13 თებერვლის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ 505 აშშ დოლარია. შესაბამისად, მთლიანი 35.31 კვ.მ. ფართის საბაზრო ღირებულება საორიენტაციოდ 17832 აშშ დოლარს შეადგენს. ექსპერტმა შეაფასა უძრავი ქონების ნაწილი. ადგილზე დათვალიერებით დადგინდა, რომ შესაფასებელი ობიექტი განთავსებულია ძველი თბილისის რაიონში, სოლოლაკში, წარმოადგენს ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონების ნაწილს, განლაგებულია ორსართულიანი შენობა-ნაგებობის მეორე სართულზე, შედგება ორი ოთახისა და აივნისაგან. ორივე ოთახს გააჩნია ფანჯრები და დამოუკიდებელი შესასვლელები აივნის მხრიდან. ერთ-ერთ ოთახში მოწყობილია სამზარეულო. აივანზე მოწყობილია სველი წერტილი. ობიექტის საერთო ფართი მთლიანობაში 49.89 კვ.მ-ს შეადგენს.

5. მოწმეების: ნ.შ–ძის, ლ.ზ–ძისა და მ.ზ–ის (შემდეგში ტექსტში ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც მოწმეები) ჩვენებების თანახმად, მოსარჩელის მამამ, სადავო ბინა 1946 წელს იყიდა, მოგვიანებით, ის დაქორწინდა რ.ა–ზე და შეეძინათ ორი შვილი, მათ შორის მოსარჩელე. მოსარჩელის ოჯახი წლების განმავლობაში ცხოვრობდა ხსენებულ ბინაში, თავად მოსარჩელემ გათხოვების შემდეგაც, შვილებთან და ქმართან ერთად განაგრძო სადავო სახლში ცხოვრება. 2001 წელს მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობა გაუარესდა და სამკურნალოდ ისრაელში გარკვეული დროით მოუხდა გამგზავრება. სადავო საცხოვრებელი სახლის გასაღები მეზობელს ჩააბარა, სახლში დატოვა ავეჯის ნაწილი, ხოლო დარჩენილი ავეჯი და ძვირფასი ჭურჭელი შესანახად მეზობლებთან განათავსა. მოსარჩელის გამგზავრებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ, მის საცხოვრებელ ბინაში შეიჭრა მაშინდელი მესაკუთრე ა.მ. და დაეუფლა სადავო საცხოვრებელ სადგომს.

6. 2017 წლის 25 მაისს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა სადავო უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემა, შესაბამისი კომპენსაციის, საბაზრო ღირებულების 25%-ის (4458 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარში გადახდის მომენტისათვის არსებული კურსით) გადახდის სანაცვლოდ. მოსარჩელე წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტებში აღწერილ ფაქტებზე მითითებით ამტკიცებდა, რომ მისი ოჯახი 1947 წლიდან სადავო საცხოვრებელ სახლში უწყვეტად ცხოვრობდა. მოსარჩელე 2001 წელს ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო იძულებული გახდა, სამკურნალოდ საზღვარგარეთ წასულიყო, თუმცა მას მფლობელობაში არსებული სადავო ქონება არ მიუტოვებია. მოსარჩელემ გამგზავრებამდე სახლში დატოვა ავეჯი, მათ შორის პიანინო, მოძრავი ნივთები და გასაღები კი, მეზობლებს ჩააბარა. მოსარჩელის ბინაში მისი სამკურნალოდ წასვლიდან რამდენიმე წლის შემდეგ შეიჭრა მაშინდელი მესაკუთრე - ავთანდილ მწყერაშვილი, რომელმაც სახლში არსებული მოსარჩელის ნივთები მეზობლებს დაურიგა, ხოლო თავად უძრავი ქონება ჯერ გააქირავა, შემდეგ კი, საკუთრებაში მოპასუხის მეუღლეს გადასცა, რომელმაც თავის მხრივ, საცხოვრებელი ბინა მოპასუხეს აჩუქა. 2016 წლის ივლისში დაბრუნებულმა მოსარჩელემ საცხოვრებელ ბინაში შესვლა ვეღარ შეძლო. აღსანიშნავია, რომ მას სადავო ქონება არ მიუტოვებია, საქართველოში დაბრუნება წლების განმავლობაში შექმნილი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო ვერ მოახერხა. ამდენად, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის შესაბამისად, ის წარმოადგენს კეთილსინდისიერ მოსარგებლეს და მოპასუხისათვის უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელი ბინის მესაკუთრედ უნდა აღირიცხოს.

7. მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელემ 2001 წლიდან შეწყვიტა ბინის ფაქტობრივი ფლობა. საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომელიც მის მიერ ბინის არამართლზომიერად დაუფლების ფაქტს დაადასტურებდა. გარდა ამისა, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, მოსარგებლეა პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს. კანონი ამოქმედდა 2016 წელს, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ მოსარჩელე ვერ მიიჩნევა სადავო ქონების მოსარგებლედ.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოსარჩელეს საკუთრებაში გადაეცა საჯარო რეესტრში მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების ნაწილი, კერძოდ, მეორე სართულზე განთავსებული 2 ოთახი : 12.92 კვ.მ და 16.15 კვ.მ, თავისი აივნით ფართით 20.82 კვ.მ და საპირფარეშოთი, სულ 49.89 კვ.მ, შესაბამისი კომპენსაციის - საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის - 4458 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარში (გადახდის მომენტისათვის არსებული კურსით) გადახდის სანაცვლოდ. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი, მე-2 და მე-5 მუხლები გამოიყენა.

9. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 4 დეკემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

10.1. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელე არ უნდა მიჩნეულიყო სადავო უძრავი ქონების მოსარგებლედ, რამდენადაც ის „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედების დროისათვის, სადავო საცხოვრებელ სახლში არ ცხოვრობდა და არ სარგებლობდა ნივთით.

პალატის განმარტებით, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ 2016 წლის 24 ივნისის საქართველოს კანონის მიღებისა და შესაბამისად, ამავე კანონით 1998 წლის 25 ივნისის კანონის ძალადაკარგულად ცნობის მიზანს წარმოადგენდა ამ უკანასკნელის მოქმედებისას საცხოვრებელი სადგომით სასრგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების სამართლებრივი რეგულირების ხარვეზების აღმოფხვრა და საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის მონაწილეთა შორის უფლება-მოვალეობათა ახლებური, უფრო სამართლიანი გადანაწილება. ამდენად, 2016 წლის 24 ივნისის კანონმა ძალადაკარგულად გამოაცხადა 1998 წლის 25 ივნისის კანონი ზოგადად ამ კანონით რეგულირებული სამართალურთიერთობების ფარგლებთან დაკავშირებით, თუმცა ახალი კანონით კიდევ უფრო გაიზარდა კანონის მოქმედების არეალი და პერიოდულობა. შესაბამისად, მართალია, ერთმა კანონმა ძალადაკარგულად გამოაცხადა მეორე, თუმცა აღნიშნული განხორციელდა უწყვეტ რეჟიმში და დათქმა, რომ 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილი ურთიერთობები სპეციალური კანონით უნდა მოწესრიგდეს, უცვლელად დარჩა.

10.2. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ კანონის ამოქმედების მომენტად არა 2016 წელი, არამედ - 1998 წელი უნდა მიჩნეულიყო, ვინაიდან საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობები თავდაპირველად სწორედ ამ პერიოდიდან დაექვემდებარა საკანონმდებლო რეგულირებას და 2016 წელს მიღებულმა კანონმა, როგორც მისი განმარტებითი ბარათიდან დგინდება, კიდევ უფრო დახვეწა ხსენებული სამართალურთიერთობის მონაწილეთა უფლება-მოვალეობანი.

10.3. სასამართლომ ყურადღება მიაქცია ასევე მოწმეთა განმარტებებს, რომლებმაც ერთმნიშვნელოვნად დაადასტურეს ის ფაქტი, რომ მოსარჩელეს 2001 წლის შემდეგ სადავო უძრავ ქონებაზე მფლობელობის უფლება არ დაუთმია და ფაქტობრივი ბატონობის შესაძლებლობა მისგან დამოუკიდებელი მიზეზების (ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესება) გამო წაერთვა;

10.4. სააპელაციო პალატის დასკვნით, განსახილველი შემთხვევა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მოთხოვნათა ფარგლებში ექცეოდა, სახელდობრ: მოწმეთა ჩვენებებით, სარეგისტრაციო ბარათითა და კომუნალური გადასახადების ქვითრებით, უდავოდ დგინდებოდა, რომ მოსარჩელე სადავო საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს წარმოადგენდა.

11. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით. კასატორის ძირითადი პრეტენზია მდგომარეობს იმაში, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა უსაფუძვლოდ მიიჩნიეს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ 2016 წლის 24 ივნისის კანონი, რომელიც ძალაში 2016 წლის 18 ივლისს შევიდა, 1998 წლიდან მოქმედებს. გარდა ამისა, სასამართლოებმა ხსენებული კანონის არასწორად განმარტებით, უგულებელყვეს ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა, რაც აშკარა საფრთხის შემცველია სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობისა და სამართლებრივი ურთიერთობის განჭვრეტადობისთვის. ამასთან, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებებში არასწორად იქნა დადგენილად მიჩნეული, თითქოს, ა.მ. შეიჭრა მოსარჩელის სახლში, თვითნებურად გამოიტანა სახლიდან ამ უკანასკნელის ნივთები და სადავო ქონება ძალადობრივი გზით დაიკავა.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 8 თებერვლის განჩინებებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

14.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

15. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ, მისი საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი (მოსარგებლე, რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს და რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, უფლებამოსილია მოითხოვოს საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით (საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის შესახებ სარჩელი) პუნქტი. აღნიშნული მოთხოვნა განხორციელებადია შემდეგი წინაპირობების არსებობისას, სახელდობრ: მოსარჩელე 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად უნდა ფლობდეს საცხოვრებელ სადგომს და მფლობელობის უფლება მას მიღებული უნდა ჰქონდეს მესაკუთრისგან საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე.

15.1. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი და სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ.

15.2. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელე 1967 წლიდან 30 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში, უწყვეტად ფლობდა სადავო საცხოვრებელ სადგომს. საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი სასამართლოების მხრიდან მოწმეთა ჩვენებებზე დაყრდნობით განვითარებულ მსჯელობას, რომ მოსარჩელეს 2001 წლის შემდეგაც არ დაუთმია სადავო საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლება და ფაქტობრივი ბატონობის შესაძლებლობა, მისგან დამოუკიდებელი მიზეზების გამო წაერთვა.

15.3. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, მოსარგებლე არის პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით.

იმავე კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა.

განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებებით დადგენილია, რომ მოსარჩელე რეგისტრირებული იყო სადავო საცხოვრებელ სადგომში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს.

ამდენად, რადგანაც განხორციელებულია „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სარჩელი მართებულად დაკმაყოფილდა.

16. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით წესრიგდება არა ყველა ის ურთიერთობა, რაც უძრავი ნივთის თაობაზე დადებულ ფორმადაუცველ გარიგებასთანაა დაკავშირებული, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომელიც მოითხოვს სპეციალურ მოწესრიგებას. მითითებული კანონის მოქმედების ფარგლებში სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილენი ვალდებული იყვნენ, დაეცვათ უძრავ ქონებაზე საკუთრების წარმოშობის იმ დროს მოქმედი წესები, მაგრამ, ზოგიერთ შემთხვევებში, ამ წესების დარღვევა უკავშირდებოდა გარკვეულ ობიექტურ გარემოებებს, რაც დამახასიათებელი იყო იმ დროს მოქმედი სამართლებრივი სივრცისათვის, კერძოდ, სამოქალაქო უფლებათა განხორციელება იმ დროს ბევრად იყო დამოკიდებული ადმინისტრაციულსამართლებრივ დანაწესებზე, რაც ხელს უშლიდა თავისუფალი სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას. ასეთ ვითარებაში ხშირად მხარეთა ურთიერთობა არ სცილდებოდა მათი ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის ფარგლებს. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სპეციალური მოწესრიგება უკავშირდება უშუალოდ ამ ურთიერთობების სპეციფიკას, კერძოდ, ურთიერთობებს, რომლებიც არსებობდა ზემოაღნიშნულ პერიოდში ფაქტის სახით, განსახილველმა კანონმა მიანიჭა იურიდიული მნიშვნელობა და დაუკავშირა მას კონკრეტული სამართლებრივი შედეგები. ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 იანვრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ მოწესრიგებას მოითხოვს (შდრ. სუსგ ას-1193-1138-2013, 31.03.2015).

17. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ 2016 წლის 24 ივნისის საქართველოს კანონის მიღებისა და შესაბამისად, ამავე კანონით 1998 წლის 25 ივნისის კანონის ძალადაკარგულად ცნობის მიზანს წარმოადგენდა ამ უკანასკნელის მოქმედებისას საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების სამართლებრივი რეგულირების ხარვეზების აღმოფხვრა და საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის მონაწილეთა შორის უფლება-მოვალეობათა ახლებური, უფრო სამართლიანი გადანაწილება. ამდენად, 2016 წლის 24 ივნისის კანონმა ძალადაკარგულად გამოაცხადა 1998 წლის 25 ივნისის კანონი ზოგადად ამ კანონით რეგულირებული სამართალურთიერთობების ფარგლებთან დაკავშირებით, თუმცა ახალი კანონით კიდევ უფრო გაიზარდა კანონის მოქმედების არეალი და პერიოდულობა. შესაბამისად, მართალია, ერთმა კანონმა ძალადაკარგულად გამოაცხადა მეორე, თუმცა აღნიშნული განხორციელდა უწყვეტ რეჟიმში და დათქმა, რომ 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილი ურთიერთობები სპეციალური კანონით უნდა მოწესრიგდეს, უცვლელად დარჩა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კანონის ამოქმედების მომენტად არა 2016 წელი, არამედ - 1998 წელი უნდა იქნეს მიჩნეული, ვინაიდან საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობები თავდაპირველად სწორედ ამ პერიოდიდან დაექვემდებარა საკანონმდებლო რეგულირებას.

18. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30). აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დეტალურად აღარ იმსჯელებს განსახილველი საკასაციო საჩივრის ყველა პრეტენზიაზე.

19. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

20. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

22. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%, მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% - 1532.83 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ.ბ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ლ.ბ–ს (პ/ნ ......) დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 2189.75 (ორი ათას ას ოთხმოცდაცხრა ლარი და სამოცდათხუთმეტი თეთრი) ლარის (საგადასახადო დავალება N54, გადახდის თარიღი 23.01.2019წ.) 70% - 1532.83 (ათას ხუთას ოცდათორმეტი ლარი და ოთხმოცდასამი თეთრი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი