№ ას-396-369-2017 15 თებერვალი, 2018 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ა. მ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (მოპასუხე), პ. ჩ-ი, ნ. ჩ-ი (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 3 თებერვლის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საცხოვრებელი სახლის უმკვიდრო ქონებად ცნობა და უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2015 წლის 16 ივლისს ა. მ-მა (შემდგომში „მოსარჩელე“, „აპელანტი“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს (შემდგომში „მოპასუხე“) მიმართ და მოითხოვა თბილისში, გ. ქ. #...-ში მდებარე ს. ტ-ს სახელზე რიცხული მთელი უძრავი ქონების (სახლთმფლობელობის) უმკვიდროდ ცნობა და საკუთრების უფლებით მის სახელზე რეგისტრაცია („საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონისა და სამოქალაქო კოდექსის 1343-ე მუხლის საფუძველზე).

1.1. სარჩელი ემყარება შემდეგ გარემოებებს:

1.1.1. ქ. თბილისში, გ. ქ. #....-ში მდებარე სახლთმფლობელობა ირიცხება ს. ტ-ს სახელზე, რომელიც გარდაიცვალა 1960-იანი წლების დასაწყისში და მისმა მეუღლემ, მ. ს-ამ 1962 წელს შინაურული ხელწერილით აღნიშნული სახლთმფლობელობა 750 მანეთად მიჰყიდა მოსარჩელის დედას, გ. მ-ს. სახლთმფლობელობის გაყიდვისთანავე, მ. ს-ა მუდმივად საცხოვრებლად გადავიდა რუსეთში და მისი ადგილსამყოფელი დღემდე უცნობია;

1.1.2. მოსარჩელე წარმოადგენს გ. მ-ის პირველი რიგის, ანდერძისმიერ მემკვიდრეს, რომელმაც დედის გარდაცვალების შემდეგ (2008 წლის 13 დეკემბერი) სრულად მიიღო სამკვიდრო. მოსარჩელის ოჯახის წევრები შეძენის დღიდან ფლობენ აღნიშულ საცხოვრებელ სახლს, ისინი დღემდე ამ მისამართზე არიან რეგისტრირებული და იხდიან კომუნალურ და სხვა სახის გადასახადებს.

2. 2015 წლის 21 აგვისტოს პ. ჩ-მა, ხოლო 20.... წლის 18 იანვარს ნ. ჩ-მა (შემდგომში „მოსარჩელეები“) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმართ და მოითხოვეს ქ. თბილისში, გ. ქ. #...-ში მდებარე, ს. ტ-ს სახელზე რიცხული უძრავი ქონებიდან ნაწილის - საცხოვრებელი სადგომის, ფართით 39.05 კვ.მ-ის - უმკვიდრო ქონებად ცნობა და მისი მოსარჩელეთათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემა („საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონისა და სამოქალაქო კოდექსის 1343-ე მუხლის საფუძველზე).

2.1. სარჩელი ემყარება შემდეგ გარემოებებს:

2.1.1. ქ. თბილისში, გ. ქ. #..-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი ირიცხება ს. ტ-ს სახელზე. 19...-იანი წლებიდან ამავე სახლთმფლობელობაში ჩაწერილი იყო ე. ს-ა, რომელმაც საცხოვრებელი სადგომის ნაწილი იყიდა ს. ტ-საგან, ხოლო 1990 წლის 5 ივნისის ხელწერილით საცხოვრებელი სადგომის იმავე ნაწილზე თავისი უფლება დაუთმო ვ. ჩ-ის (რომელიც იყო მოსარჩელეების, პ. ჩ-ის მამა და ნ. ჩ-ის მეუღლე) ოჯახს, ვინაიდან ისინი უვლიდნენ ე. ს-ას.

2.1.2. 1990 წლიდან მოსარჩელეთა ოჯახი ფლობს და სარგებლობს სადავო უძრავი ქონებით, ხოლო ვინაიდან უძრავი ქონების მესაკუთრედ ტექინვენტარიზაციის არქივში კვლავ ფიქსირდება ს. ტ-ო, ვერ ხერხდება უძრავი ქონების ნაწილის მოსარჩელეთათვის საკუთრებაში გადაცემა.

3. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლებით სარჩელები არ ცნო. მისი განცხადებით, საქმის მასალებით არ დგინდება, რომ მ. ს. წარმოადგენს ს. ტ-ოს მეუღლეს, ასევე არ დგინდება, რომ 19... წელს, ს. ტ-ს გარდაცვალების შემდგომ, მისმა მეუღლემ გაასხვისა სადავო უძრავი ქონება. საქმეში წარმოდგენილი გარდაცვალების მოწმობით, როგორც ს. ტ-ოს, ისე მ. ს-ას გარდაცვალების თარიღად მითითებულია 2014 წლის 16 აპრილი. ამრიგად, ამ დრომდე, ს. ტ-ო იყო საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრე და შესაბამისად, მხოლოდ მის უფლებამოსილებას წარმოადგენდა საცხოვრებელი სახლის გასხვისება. ვინაიდან საქართველოს კანონი „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ მხოლოდ მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის ურთიერთობას აწესრიგებს, ხოლო კანონით გათვალისწინებულ ასეთ მესაკუთრეს არ წარმოადგენს მ. ს-ა, მასსა და გ. მ-ს (მოსარჩელის დედა) შორის გაფორმებული ხელშეკრულებაც არ წარმოშობს მოსარჩელის (როგორც გ. მ-ის მემკვიდრის) საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლედ მიჩნევის საფუძველს.

4. პ. და ნ. ჩ-ების სარჩელთან დაკავშირებით მოპასუხემ მიუთითა, რომ საქმის მასალებით ასევე არ დასტურდებოდა სადავო საცხოვრებელი სადგომის ნაწილის ე. ს-ას მიერ დაკავების ფაქტი, რადგან იგი სათანადო წესით არ ყოფილა რეგისტრირებული გ. ქ. #...-ში და არც კომუნალური გადასახადების გადამხდელად ფიქსირდება. შესაბამისად, მასსა და ვ. ჩ-ს (მოსარჩელეების მამა და მეუღლე) შორის არსებული გარიგება არ წარმოშობდა შესაბამის სამართლებრივ შედეგს.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 28 აპრილის საოქმო განჩინებით მოპასუხის შუამდგომლობა საქმეთა გაერთიანების შესახებ დაკმაყოფილდა: ა. მ-ის, ნ. ჩ-ისა და პ. ჩ-ის სარჩელები სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმართ ქონების უმკვიდროდ ცნობისა და უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე გაერთიანდა ერთ წარმოებად და მიენიჭა ერთი საქმის ნომერი.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილებით ა. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასიათების მიხედვით, ქ. თბილისში, გ. ქ. #....-ში მდებარე ს. ტ-ს სახელზე რიცხული შენობა-ნაგებობა ლიტერ „...“ (საცხოვრებელი) უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე არსებული ფართიდან - 120,97 კვ.მ-დან (რომელიც საინვენტარიზაციო გეგმის მიხედვით შედგება #1, #2, #3, #4, #5, #6, #7, #8, #9 ოთახებისაგან) გარდა 39,05 კვ.მ-ისა (ოთახები #1, #2, #3, #4, #5) ლიტერი „...-..-..-2ვც“ (დამხმარე) უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე არსებული ფართი 56 კვ.მ ცნობილ იქნა უმკვიდრო ქონებად და დადგინდა აღნიშნული ქონების მოსარჩელისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემა; ნ. ჩ-ისა და პ. ჩ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა სრულად: საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასიათების მიხედვით, ქ. თბილისში, გ. ქ. #....-ში მდებარე ს. ტ-ს სახელზე რიცხული შენობა-ნაგებობა ლიტერ ,,...” (საცხოვრებელი) უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე არსებული ფართიდან - 120,97 კვმ-დან (რომელიც საინვენტარიზაციო გეგმის მიხედვით შედგება #1, #2, #3, #4, #5, #6, #7, #8, #9 ოთახებისგან) 39,05 კვ.მ (ოთახები: #1 #2 #3, #4, #5) ცნობილ იქნა უმკვიდრო ქონებად და დადგინდა მისი მოსარჩელეთათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემა.

7. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელე ა. მ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 3 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელი დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

9. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

9.1. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასითების მიხედვით, ქ. თბილისში, გ. ქ. #...-ში მდებარე ლიტერი „...“ (საცხოვრებელი) უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე არსებული ფართი - 120, 97 კვ.მ., ლიტერი „..-...-....-2ვც“(დამხმარე) უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე არსებული ფართი - 56,00 კვ.მ ირიცხება ს. ტ-ს სახელზე;

9.2. 1906 წლის 25 სექტემბერს დაბადებული ს. ტ-ო გარდაიცვალა 20... წლის ... აპრილს;

9.3. 1902 წელს დაბადებული მ. ს-ა გარდაიცვალა 20... წლის ... აპრილს;

9.4. 1948-1949 წლებიდან ქ. თბილისში, გ. ქ. #...-ში ს. ტ-თან ერთად ჩაწერილები იყვნენ მ. ს-ა და ე. ს-ა;

9.5. 1962 წლის 1 სექტემბერს მ. ს-ამ, მცხოვრები ქ. თბილისში, გ. ქ. #...-ში, მისი საცხოვრებელი სახლი ეზოთი გაყიდა გ. მ-ზე 750 რუბლად, რაც ხელმოწერით დაადასტურეს მოწმეებმა;

9.6. 1932 წლის 15 მაისს ქ. თბილისში დაბადებული გ. მ-ი ქ. თბილისში, გ. ქუჩა #....-ში რეგისტრირებულია 19... წლის 5 მარტიდან;

9.7. 1976-78 წლების, ასევე 1982-90 წლების მონაცემებით თბილისში, გ. ქუჩა #...-ში ადგილობრივი გადასახადების გადამხდელი იყო გ. მ-ი;

9.8. 2010 წლის 10 მარტის სამკვიდრო მოწმობის მიხედვით, მოსარჩელე ა. მ-ი გახდა გარდაცვლილი გ. მ-ის (დედის) პირველი რიგის მემკვიდრე და სამკვიდრო გაიხსნა ქ. თბილისში, გ. ქ. #...-ში;

9.9. მოსარჩელე ა. მ-ი ქ. თბილისში, გ. ქუჩა #...-ში რეგისტრირებულია 1974 წლის 9 დეკემბრიდან;

9.10. საქართველოს ნოტარიუსთა პალატიდან წარმოდგენილი ანდერძების ერთიანი ელექტრონული რეესტრიდან და ერთიანი ელექტრონული სამემკვიდრეო რეესტრიდან წარდგენილი ინფორმაციის მიხედვით, არ მოიძებნა ჩანაწერი გარდაცვლილი მ. ს-ას, ასევე ს. ტ-ს სახელით დამოწმებული ანდერძის თაობაზე და არ არის რეგისტრირებული ჩანაწერი გარდაცვლილი მ. ს-ას დანაშთი სამკვიდრო ქონების თაობაზე;

9.11. 1990 წლის 5 ივნისის ჩუქების ხელშეკრულების მიხედვით, გ. ქ. #...-ში მცხოვრებმა ე. ს-ამ საკუთარი ბინა თავის ეზოთი საჩუქრად გადასცა ამავე ქუჩაზე მცხოვრებ ვ. ჩ-ს იმის გამო, რომ იგი მეუღლესთან ერთად უწევდა მოვლა-პატრონობას. ე. ს-ა აღნიშნულ მისამართზე ჩაწერილი იყო 19... წლის 25 ნოემბრიდან;

9.12. ტექნიკური აღრიცხვის არქივში სააღრიცხვო მასალა მისამართით ქ. თბილისი, გ. ქ. #... წარმოდგენილი არ არის;

9.13. ქ. თბილისში, გ. ქ. # ...-ში კომუნალურ და სხვა სახის გადასახადებს, 1991-95 წლების მონაცემებით იხდიდა ჩოკოლაშვილი;

9.14. ვ. ჩ-ი გარდაიცვალა 200... წლის .... მარტს;

9.15. ვ. ჩ-ი არის მოსარჩელე პ. ჩ-ის მამა და მოსარჩელე ნ. ჩ-ის მეუღლე;

9.16. 2007 წლის 19 ოქტომბრის სამკვიდრო მოწმობის მიხედვით, ნ. ჩ-ი გახდა გარდაცვლილი მეუღლის, ვ. ჩ-ის პირველი რიგის მემკვიდრე.

10. სააპელაციო პალატამ შეაფასა აპელანტის პრეტენზია იმის თაობაზე, რომ გ. მ-სა და მ. ს-ას შორის 1962 წელს დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ფორმადაუცველი გარიგების საგანს წარმოდგენდა ქ. თბილისში, გ. ქ. #...-ში მდებარე მთლიანი უძრავი ქონება და არა მისი ნაწილი. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლებით, შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები და მოწმის სახით დაკითხულ პირთა ჩვენებები და მიიჩნია, რომ იმ პირობებში, როდესაც სადავო უძრავი ქონება საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასიათების მიხედვით ს. ტ-ს საკუთრებად ირიცხება, 1948-1949 წლებიდან კი ს. ტ-სთან ერთად სადავო მისამართზე ჩაწერილი იყვნენ მ. ს-ა და ე. ს-ა, ამასთან, 1962 წლის 1 სექტემბრის ხელშეკრულება მ. ს-სა და გ. მ-ს შორის დაიდო მ. ს-ას საცხოვრებელ სახლზე ბ. ...-ზე (ეზოთი), აღნიშნული არ იძლეოდა აპელანტის იმ პრეტენზიის გაზიარების საფუძველს, რომ 1962 წლის 1 სექტემბრის ხელშეკრულების საგანს ს. ტ-ს სახელზე რიცხული მთლიანი უძრავი ქონება წარმოადგენდა. აპელანტს, გარდა საკუთარი განმარტებისა, აღნიშნულის დამადასტურებლად რაიმე დოკუმენტი სასამართლოსთვის არ წარუდგენია.

11. სააპელაციო პალატამ აპელანტის არც ის პრეტენზია გაიზიარა, რომ ვინაიდან ჩუქების ხელშეკრულება (ე. ს-სა და ვ. ჩ-ს შორის) გაფორმდა თბილისში, გ. ქ. #...-ში მდებარე ქონებაზე, აღნიშნული არ შეიძლებოდა გამხდარიყო გ. ქ. #...-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველი. აღნიშნულთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ ტექნიკური აღრიცხვის არქივში გ. ქ. #...-ზე სააღრიცხვო მასალის არარსებობისა და გამჩუქებლის, ე. ს-ას სადავო მისამართზე 19... წლიდან რეგისტრაციის გამო, ჩუქების ხელშეკრუკრულების საფუძველზე, სახეზე იყო გ. ქ. #...-ში მდებარე ქონებაზე მოწინააღმდეგე მხარეების უფლებრივი წინამორბედის და, შესაბამისად, მათი საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველი.

12. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა აპელანტმა, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

13. საკასაციო საჩივრის ავტორის განცხადებით, 19... წლის ... სექტემბერს ქ. თბილისში, გ. ქ. #...-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი მ. ს-ამ მთლიანად (და არა მისი ნაწილი) გაასხვისა გ. მ-ზე (მოსარჩელე ა. მ-ის დედაზე), შესაბამისად, 19... წელს ე. ს-ვა ამ ქონების ნაწილს ვეღარ გააჩუქებდა ვ. ჩ-ზე. იგი ვეღარ გადასცმდა რაიმე უფლებას სხვა პირს ასეთი უფლების მის სახელზე არარსებობის გამო.

14. სახლთმფლობელობა მთლიანად მ. ს-ას მეუღლის, ს. ტ-ს საკუთრებაში ირიცხებოდა. მ. ს-ა სახლში ჩაეწერა 19... წელს, ხოლო ერთი წლის შემდეგ მათთან საცხოვრებლად გადავიდა და ჩაეწერა მ. ს-ას და, ე. ს-ა, რომელიც მათთან ცხოვრობდა მარდოიანებთან არსებული გარიგებით და არა თავის საკუთრებაში არსებულ ქონებაში.

15. სასამართლომ დაადგინა, რომ ვინაიდან არსებობს ჩუქების ხელშეკრულება, შესაბამისად, წარმოიშვა საკუთრების უფლებაც, თუმცა საერთოდ არ მსჯელობს იმ საკითხზე, გამჩუქებელს, ე. ს-ას ჰქონდა თუ არა საერთოდ ასეთი სახის გარიგების დადების უფლებამოსილება, ან/და რამდენად შეამოწმა დასაჩუქრებულმა გამჩუქებლის უფლებამოსილება (რამდენად იყო ის კეთილსინდისიერი შემძენი).

16. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 12 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

17. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნას დაუშვებლად.

18. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

19. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ქონების უმკვიდროდ ცნობისა და უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ მოსარგებლის სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი სპეციალური კანონის, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 24.06.2016 წლამდე მოქმედი რედაქციის მე-2 მუხლის მე-12 (თუ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრე გარდაცვლილია და არც კანონით და არც ანდერძით მემკვიდრეები არ არიან, ან არც ერთმა მემკვიდრემ არ მიიღო სამკვიდრო, ანდა ყველა მემკვიდრეს ჩამოერთვა მემკვიდრეობის უფლება (უმკვიდრო ქონება), მოსარგებლე უფლებამოსილია კანონით დადგენილი წესით მოითხოვოს დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობა) და მე-13 (ამ მუხლის მე-12 პუნქტის შესაბამისად უმკვიდროდ ცნობილი საცხოვრებელი სადგომი მოსარგებლეს უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცემა და საჯარო რეესტრში რეგისტრირდება სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე) პუნქტებია. „ზემოაღნიშნული კანონით წესრიგდება არა ყველა ის ურთიერთობა, რაც უძრავი ნივთის თაობაზე დადებულ ფორმადაუცველ გარიგებასთანაა დაკავშირებული, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომელიც მოითხოვდა სპეციალურ მოწესრიგებას. პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილენი ვალდებული იყვნენ დაეცვათ უძრავ ქონებაზე საკუთრების წარმოშობის იმ დროს მოქმედი წესები, მაგრამ ზოგიერთ შემთხვევებში ამ წესების დარღვევა უკავშირდებოდა გარკვეულ ობიექტურ გარემოებებს, რაც დამახასიათებელი იყო იმ დროს მოქმედი სამართლებრივი სივრცისათვის, კერძოდ, სამოქალაქო უფლებათა განხორციელება იმ დროს ბევრად იყო დამოკიდებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ დანაწესებზე, რაც ხელს უშლიდა თავისუფალი სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას. ასეთ ვითარებაში ხშირად მხარეთა ურთიერთობა არ სცილდებოდა მათი ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის ფარგლებს. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სპეციალური მოწესრიგება უკავშირდება უშუალოდ ამ ურთიერთობების სპეციფიკას, კერძოდ, ურთიერთობებს, რომლებიც არსებობდა ზემოაღნიშნულ პერიოდში ფაქტის სახით, განსახილველმა კანონმა მიანიჭა იურიდიული მნიშვნელობა და დაუკავშირა მას კონკრეტული სამართლებრივი შედეგები. ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 იანვრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ მოწესრიგებას მოითხოვს (კანონის პირველი მუხლი)“ (იხ. სუსგ საქმე #ას-1193-1138-2013, 31.03.2015 წელი).

21. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

22. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია.

23. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოქმნილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე, ანუ ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა უკავშირებს გარკვეულ იურიდიულ შედეგს (იხ. სუსგ №ას-1117-1074-2016, 2017 წლის 6 მარტი).

24. საქართველოს კონსტიუციის 85.3-ე მუხლით გარანტირებულია სამართალწარმოების განხორციელება მხარეთა შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის საწყისებზე, რაც, ასევე, ასახულია სსსკ-ის მე-4 და მე-5 მუხლებში, ამასთან, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ (სსსკ-ის 105-ე მუხლი).

25. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. სსსკ 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

26. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ კასატორი (მოსარჩელე) წარმოდგენს სადავო უძრავი ქონების ნაწილის მოსარგებლის (გ. მ-ის) მემკვიდრეს, რაც სპეციალური კანონის („საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის) შესაბამისად, ამ ნაწილზე მისი მესაკუთრედ ცნობის საფუძველს ქმნის. საკასაციო საჩივრის ავტორი არ ეთანხმება სასამართლოს ამგვარ დასკვნას და მიიჩნევს, რომ დედამისს, გ. მ-ს სარგებლობა მოპოვებული ჰქონდა სახლთმფლობელობის მთლიან და არა მის რომელიმე ნაწილზე, შესაბამისად, იგი (როგორც დედის მემკვიდრე) უნდა მიჩნეულიყო ქ. თბილისში, გ. ქ. #...-ში მდებარე მთლიანი საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრედ.

27. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას და აღნიშნავს, რომ კასატორის მითითება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, მტკიცებულებით გამყარებული არ არის - მოსარჩელე გარდა საკუთარი ახსნა-განმარტებისა, რაიმე დოკუმენტით ვერ აბათილებს საქმეში არსებულ, 1962 წლის 1 სექტემბრის სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებას, რომლითაც სადავო ქონების მესაკუთრის (ს. ტ-ს) უფლებამონაცვლემ, მ. ს-ამ მოსარჩელის დედას, გ. მ-ს გადასცა ქ. თბილისში, გ. ქ. #....-ში მდებარე მის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომი ეზოთი, რაც საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასიათების მიხედვით, წარმოადგენდა არა ამ მისამართზე მდებარე მთლიან საცხოვრებელ სახლს, არამედ მის ნაწილს - კერძოდ, 120,97 კვ.მ ფართიდან 56 კვ.მ-ს. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად შეაფასეს საქმეში არსებული მასალები, რის შესაბამისად, კასატორის მიერ წარდგენილი სარჩელი მართებულად დააკმაყოფილეს ნაწილობრივ, ქ. თბილისში, გ. ქ. #...-ში მდებარე საცხოვრებელი სადგომის ნაწილის უმკვიდროდ ცნობისა და მისი მოსარჩელისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე.

28. საკასაციო სასამართლო კასატორის ვერც იმ პრეტენზიას გაიზიარებს, რომ სასამართლოს ევალებოდა შეემოწმებინა საცხოვრებელი სახლის დანარჩენ ნაწილზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულების მართლზომიერება (თუ რამდენად ჰქონდა გამჩუქებელს ქონების გაჩუქების უფლებამოსილება ან/და რამდენად შეამოწმა დასაჩუქრებულმა გამჩუქებლის აღნიშნული უფლებამოსილება). საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ კასატორის აღნიშნული პრეტენზია არსებითად სცდება მის მიერ წარდგენილი სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს და არ შეიძლება სასამართლოს მსჯელობის საგანი გახდეს, თუმცა თუნდაც დასტურდებოდეს სადავო უძრავი ქონების დანარჩენ ნაწილზე სხვა პირთა მიერ კანონიერი სარგებლობის არარსებობის ფაქტი, აღნიშნული მაინც ვერ შეცვლის კასატორის (მოსარჩელის) იმ მდგომარეობას, რომ მას სარგებლობა მოპოვებული აქვს არა მთლიან ქონებაზე, არამედ მის ნაწილზე, რამაც მოთხოვნის არსებული სახით დაკმაყოფილება გამოიწვია.

29. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მისცა მათ, სწორად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებთა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

30. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში ასახული მსჯელობა სრულად შეესაბამება წინამდებარე განჩინებაში მოყვანილ განმარტებებს და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილურ პრაქტიკას (იხ. სუსგ საქმე საქმე №ას-123-115-2017, 28 ივლისი, 2017 წელი; საქმე №ას-1672-1660-2011, 12 დეკემბერი, 2011 წელი; საქმე №ას-81-77-2012, 1 მარტი, 2012 წელი). შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

31. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ა. მ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე