საქმე №ას-570-2019 14 ივნისი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – რ. ა-ე (მოპასუხე, აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ. თ. ქ. (მოსარჩელე,მოწინააღმდეგე მხარე)

გასაჩივრებული განჩინება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 25 იანვარის განჩინება და 2018 წლის 19 ოქტომბრის საოქმო განჩინება საქმის წარმოების შეჩერებაზე უარის თქმის შესახებ

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

აღწერილობითი ნაწილი:

1. 2015 წლის 22 ოქტომბერს მ. თ. ქ. (შემდეგში: მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) რ. ა-ეს (შემდეგში: მოპასუხე ან აპელანტი) გადასცა 13 000 აშშ დოლარი.

2. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხისათვის 13 000 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით.

3. მოსარჩელე მოთხოვნას იმით ასაბუთებდა, რომ 2015 წლის 22 ოქტომბერს, მოპასუხეს ერთი კვირით, სესხად გადასცა 13 000 აშშ დოლარი, რაც მოპასუხემ დაადასტურა მოწმეების თანდასწრებით შედგენილ ხელწერილზე ხელმოწერით. მოპასუხემ დაარღვია ნაკისრი ვალდებულება და არაერთი მოთხოვნის მიუხედავად მოსარჩელეს არ დაუბრუნა სადავო თანხა.

4. მოპასუხემ სარჩელი არ სცნო და განმარტა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა არა სესხის, არამედ ერთობლივი საქმიანობის შესახებ შეთანხმება, რომლის ფარგლებშიც მხარეებს უნდა ეწარმოებინათ ძვირფასი ქვების შესყიდვა/რეალიზაცია. ხელწერილში მითითებული თანხა 13 000 აშშ დოლარი წარმოადგენდა არა სესხის, არამედ ერთობლივი საქმიანობის ფარგლებში შესასყიდი ძვირფასი ქვების (ბრილიანტების) ღირებულებას. მოსარჩელისაგან მიღებული 13 000 აშშ დოლარით მოპასუხემ შეთანხმებისამებრ შეიძინა ძვირფასი ქვები და გადასცა მოსარჩელეს, რაც მან მიიღო, თუმცა, გარკვეული პერიოდის შემდეგ ის დაუბრუნა მოპასუხეს შეცვლილი (გაყალბებული) სახით.

5. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა: მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 13 000.00 აშშ დოლარი.

6. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია როგორც ამ განჩინების პ-1 ში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, აგრეთვე, დაადგინა, რომ 2015 წლის 22 ოქტომბერს მოპასუხემ, მოსარჩელისა და დამსწრე პირების - ო. დ-ისა (შემდეგში - მესამე პირი) და რ. დ-ის თანდასწრებით, წერილობით (ხელმოწერით) დაადასტურა, რომ 2015 წლის 22 ოქტომბერს, მოსარჩელისაგან ისესხა 13 000 აშშ დოლარი, რაც უნდა დაებრუნებინა 2015 წლის 29 ოქტომბერს. წერილობითი დოკუმენტი დადასტურდა მოპასუხისა და დამსწრე პირების ხელმოწერებით. სასამართლომ მტკიცებულებათა არ არსებობის გამო, არ გაიზიარა მოპასუხის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოება იმასთან დაკაშირებით, რომ 13 000 აშშ დოლარი მან მიიღო არა სესხის, არამედ ერთობლივი საქმიანობის თაობაზე შეთანხმების ფარგლებში.

7. დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ მოპასუხეს მოსარჩელისათვის 13 000 აშშ დოლარი დაბრუნებული არ აქვს.

8. გადაწყვეტილების გაუქმების და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ.

9. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 25 იანვარი განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

10. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ამ განჩინების პპ:1, 6-ში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები. იმავდროულად, აღნიშნა, რომ მოსარჩელე არის ეროვნებით თურქი, ქართული ენის არმცოდნე. დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ თურქულ ენას არ ფლობს მოსარჩელე.

11. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ხელწერილის გაფორმებისას მხარეები ერთმანეთთან ურთიერთობდნენ მესამე პირის დახმარებით, რომელიც თარგმნიდა თურქულიდან ქართულ ენაზე მოსარჩელის პოზიციას და პირიქით, დადგენილია, რომ მითითებული ხელწერილი შეადგინა მესამე პირმა.

12. პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაიკითხა მესამე პირი, რომელმაც განმარტა, რომ: „იცნობს მოსარჩელეს, რომელმაც სთხოვა დახმარება და თანხის სესხების თაობაზე ნოტარიუსთან გაყოლა. თუმცა, მოპასუხემ დაიგვიანა და მოვიდა ისეთ დროს, როცა სანოტარო ბიურო უკვე აღარ მუშაობდა, ამიტომ მას სთხოვეს თურქულიდან ეთარგმნა და ეს თარგმანი დაეწერა ფურცელზე; მოსარჩელემ მოპასუხეს მის თვალწინ მისცა თანხა 13.000 აშშ დოლარის ოდენობით, უთხრეს, რომ ეს იყო სესხის თანხა, რომელიც 10 დღეში უნდა დაებრუნებია მოპასუხეს. ხელწერილი დაწერა ორივეს კარნახით. მოპასუხემ იკისრა ვალდებულება თანხის დაბრუნებისა 10 დღეში. ასეთი იყო ორივე მხარის ნება. ქონდათ სამომავლო გეგმები, აპირებდნენ ქვის მცირე საამქროს გაკეთებას, თუმცა, ეს იყო სამომავლო გეგმა, ცხადია ცეხს 10 დღეში ვერ გააკეთებდა მოპასუხე. 10 დღეში, თანხა ვერ დააბრუნა მოპასუხემ და მოსარჩელეს მიუტანა რაღაც ქვები, რომლებიც არ იყო იმ ღირებულების, რასაც მოპასუხე მიუთითებდა, ამიტომ მოსარჩელემ ქვები უკან დაუბრუნა მოპასუხეს“.

13. მოწმე ბ. ც-ემ სასამართლო სხდომაზე განმარტა, რომ იგი არ დასწრებია მხარეთა მოლაპარაკებას. მოგვიანებით, გაიგო, რომ თანხა უსესხებია მოსარჩელეს მოპასუხისთვის, რაზეც შეადგინეს ხელწერილი. იცის, რომ თანხის გადახდის სანაცვლოდ მოპასუხეს მიჰქონდა თვლები, რომლებიც არ იყო სათანადო ხარისხის და ღირებულების და მოსარჩელე უკან უბრუნებდა.

14. პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმის სახით დაიკითხა მოპასუხის მიერ მოწვეული მოწმეები, თუმცა, მოწმეთა ჩვენების მიხედვით ისინი მხარეთა შორის შეთანხმების პროცესს არ დასწრებიან. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მათ განმარტებას შესაძლოა მინიჭებოდა ირიბი მტკიცებულების მნიშვნელობა.

15. სააპელაციო სასამართლოს მიერ შინაგან საქმეთა სამინისტროს ბათუმის საქალაქო სამმართველოდან გამოთხოვილი იქნა სისხლის სამართლის საქმის მასალების ასლები, რომლითაც დგინდება, რომ ბათუმის საქალაქო სამმართველოს განცხადებით მიმართა მოპასუხემ და სსკ-ის 180-ე მუხლის მესამე ნაწილის „ბ“ პუნქტის თანახმად გამოძიების დაწყება ითხოვა მოსარჩელის მიმართ. მითითებულ საქმეში განთავსებულია არაერთი მოწმის ჩვენება. მესამე პირის ჩვენებით: ,,13.000 აშშ დოლარი მოსარჩელემ მოპასუხეს გადასცა ბრლიანტის ქვების შესაძენად, როგორც მოგვიანებით მისთვის გახდა ცნობილი მოპასუხემ მოსარჩელეს გადასცა აღნიშნული თანხის ღირებულების ქვები, მაგრამ ბოლოს ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე ქვები უკან დაუბრუნა მოპასუხეს“. ბაგრატ ცეცხლაძის მიერ სისხლის სამართლის საქმეში მიცემული ჩვენება შემდეგი შინაარსისაა: „მოსარჩელემ უთხრა, რომ მოპასუხისათვის ნასესხები ქონდა 13000 აშშ დოლარი ერთობლივი საქმიანობის დაწყებაზე, მაგრამ აღნიშნული საქმიანობის დაწყება აღარ მოხდა და საბოლოოდ მოსარჩელემ უჩივლა სასამართლოში. მოსარჩელემ თუ როდის ასესხა მოპასუხეს 13000 აშშ დოლარი არ იცის და აღნიშნულ ფაქტს არ ესწრებოდა’’.

16. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მნიშვნელოვანი განმარტება გააკეთა სისხლის სამართლის საქმეზე დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებების სამოქალაქო საქმეზე მტკიცებულებად მიჩნევის საკითხზე (საქმე №ას-788-748-2013). საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სისხლის სამართლის საქმიდან გამოთხოვილი მასალები უნდა შეფასდეს, როგორც წერილობითი მტკიცებულებები, ამ შემთხვევაშიც, უპირველეს ყოვლისა, უნდა გავითვალისწინოთ ის, რომ ეს ჩვენებები წარმოადგენენ იმ პირთა ახსნა-განმარტებებს, რომლებიც კონკრეტულ სამოქალაქო საქმეში წარმოადგენენ პროცესის მონაწილეებს. ამ შემთხვევაში, შესაძლებელია, სისხლის სამართლის საქმის მასალებში მოცემული მოწმეთა ჩვენებები შეფასდეს როგორც წერილობითი მტკიცებულებები, მაგრამ პროცესუალურ-სამართლებრივ წესებთან ერთად სასამართლომ აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოს მტკიცებულების მატერიალურ სამართლებრივი მხარე, რაც საბოლოოდ, გავლენას ახდენს მტკიცებულებათა კვლევა-შეფასების ეტაპზე. სასამართლომ უპირველეს ყოვლისა სამართლებრივად უნდა შეაფასოს მოსარჩელეების მიერ მითითებული მოთხოვნის საფუძვლები (კერძოდ, თუ რომელი მატერიალურსამართლებრივი ნორმიდან გამომდინარეობს მოსარჩელეების მოთხოვნა მათ მიერ მითითებული საფუძვლების გათვალისწინებით). შესაბამისად, სასამართლოს მიერ შესაფასებელი მტკიცებულება უნდა შეიცავდეს იმ მატერიალურ-სამართლებრივი ხასიათის ინფორმაციას, რომელიც სადავო ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის ფაქტობრივი სიტუაციის ნორმატიული აღწერილობით არის მოცემული.

17. სააპელაციო სასამართლომ შეაფასა რა სისხლის სამართლის საქმეზე მოწმეთა ჩვენებები, როგორც წერილობითი მტკიცებულება, ასევე, საქმეშე შეკრებილი სხვა მტკიცებულებები, დადგენილად მიიჩნია, რომ 2015 წლის 22 ოქტომბერს, მოსარჩელემ მოპასუხეს სესხის სახით გადასცა 13.000 აშშ დოლარი, რომელიც ამ უკანასკნელს უნდა დაებრუნებინა 10 დღის ვადაში; სადავო თანხა მოპასუხეს მოსარჩელისათვის დაბრუნებული არ აქვს; სააპელაციო სასამართლომ არც ის გარემოება გაიზიარა, რომ სადავო თანხა არ იყო სესხი, არამედ იყო მომავალში ერთობლივი საქმიანობის განხორციელების პირობით გადაცემული თანხა.

18. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

19. კასატორის განმარტებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღება და შემდეგ ამ გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება მოხდა ერთი მტკიცებულების, კერძოდ, 2015 წლის 22 ოქტომბრის ხელწერილის საფუძველზე, რომლითაც მოპასუხემ მოსარჩელისაგან სესხად მიიღო 13 000 აშშ დოლარი. კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმეში წარმოდგენილი ხელწერილის დაუმოწმებელი ასლის შინაარსი და ხელმომწერები არ არის იდენტური მხარეების მიერ მოწმეთა თანდასწრებით ხელმოწერილი საბუთის, ხოლო სასამართლოს საბუთის დედნის წარდგენა არ მოუთხოვია, განჩინებაში არ არის დასაბუთებული, რატომ მიანიჭა სასამართლომ საბუთის ასლს მტკიცებულების ძალა.

20. კასატორის განმარტებით, მხოლოდ ამ მტკიცებულებაზე დაყრდნობით ადგილი აქვს სასესხო-სამართლებრივ ურთიერთობას. მისი განცხადებით, სახეზეა მოჩვენებითი გარიგება, რათა დაფარულიყო მათ შორის ზეპირად დადებული 8 ცალი ბრილიანტის ქვის ნასყიდობის ხელშეკრულება. კასატორი უთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის მე-2 ნაწილს, 477-ე, 487-ე, 488-ე მუხლებს და განმარტავს, რომ სესხის ხელშეკრულება მოჩვენებითი გარიგებაა, ხოლო ნასყიდობის ხელშეკრულება - თვალთმაქცური.

21. კასატორის განმარტებით, მოსარჩელის მიერ თაღლითობის ჩადენის ფაქტზე დაწყებული სისხლის სამართლის საქმიდან სასამართლომ გამოითხოვა მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებები, რასაც არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა. ამასთან, კასატორი უთითებს, რომ სისხლის სამართლის საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებები არ იქნა გამოთხოვილი. კასატორის განმარტებით, ააპელაციო სასამართლომ აშკარა უპირატესობა მიანიჭა მხოლოდ ერთი მოწმის ჩვენებას და განჩინებაში არ დაასაბუთა რატომ არ გაიზიარა სისხლის სამართლის საქმეში არსებული იმავე მოწმის გამოკითხვის ოქმი და სხვა წერილობითი მტკიცებულებები. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მტკიცებულებად გამოიყენა მოწმის ჩვენება, რომელიც მხარეთა მოლაპარაკებასა და ხელწერილის შედგენას არ დასწრებია.

22. კასატორი აგრეთვე ასაჩივრებს საქმის წარმოების შეჩერებაზე უარის თქმის შესახებ 2018 წლის 19 ოქტომბრის საოქმო განჩინებას. მისი მითითებით სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ დააკმაყოფილა მოთხოვნა საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე. საქმეზე ბათუმის საქალაქო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ მოპასუხემ მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 22 ოქტომბრის ხელწერილის, როგორც მოჩვენებითი გარიგების, ბათილად ცნობის მოთხოვნით. ამასთან, კასატორი უთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტს და 281-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტს და განმარტავს, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა განეხილა საქმე ბათუმის საქალაქო სასამართლოს მიერ სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტამდე.

სამოტივაციო ნაწილი:

23. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 22 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

24. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის საფუძვლიანობა წარმოადგენს.

25. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას იმის თაობაზე, რომ სადავოობისას სესხის ხელშეკრულების დადების - თანხის გადაცემის ფაქტის დამტკიცების ვალდებულება ეკისრება გამსესხებელს - მოსარჩელეს.

26. ზემოაღნიშნული მოსაზრების სრულყოფის მიზნით პალატა მიუთითებს პროცედურულ საკითხზე, რომელიც შეეხება სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის დაკისრებისას მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის გადანაწილებას და დამატებით განმარტავს შემდეგს: განსახილველი მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლი წარმოადგენს, რომლის თანახმადაც, სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარე, შეიძლება დავასკვნათ, რომ სესხი რეალურ ხელშეკრულებათა რიგს განეკუთვნება, რაც იმას ნიშნავს, რომ სახელშეკრულებო ურთიერთობა არა მხოლოდ მის არსებით პირობებზე მხარეთა შეთანხებით, არამედ ხელშეკრულების საგნის - გვაროვნული ნივთის გადაცემის მომენტიდან წარმოიშობა. შესაბამისად, მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაც, უპირველესად, ხელშეკრულების საგნის გადაცემაა (ხელშეკრულების დადება), რომელიც, თავის მხრივ, მიიღო მსესხებელმა. მატერიალური სამართლის ნორმა მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალურ წესს არ გვთავაზობს, რის გამოც, გამოყენებულ უნდა იქნას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის თანახმად ნივთის გადაცემის მტკიცების ტვირთი გამსესხებელს ეკისრება (შდრ: სუსგ №ას-1245-1168-2015, 20 მაისი, 2016 წელი, პ-1.5).

27. საგულისხმოა თავად მტკიცების სტანდარტიც, კერძოდ, მატერიალური სამართალი ადგენს თუ არა ხელშეკრულების დადების ფაქტის გარკვეული მტკიცებულებით დადასტურების ვალდებულებას (როგორიცაა, მაგ: სკ-ის 312-ე მუხლი _ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება). სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულება იდება ზეპირად. მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება გამოყენებულ იქნეს წერილობითი ფორმაც. ზეპირი ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით. ამდენად, შეიძლება დავასკვნათ, რომ სესხი ფორმასავალდებულო გარიგებას არ წარმოადგენს, მხარეები თავისუფალი არიან ხელშეკრულების ფორმის არჩევაში (სკ-ის 68-ე მუხლი), თუმცა, უდავოა, რომ ფორმის არჩევის საკითხი მტკიცების ტვირთზე პირდაპირ და უშუალო გავლენას ახდენს იმ შემთხვევაში, თუ წერილობითი ხელშეკრულება პირდაპირ შეიცავს დათქმას თანხის მსესხებლისათვის გადაცემის თაობაზე. მოხმობილი ნორმიდან გამომდინარე შეიძლება ითქვას ისიც, რომ სესხის ხელშეკრულების დადების ფაქტი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული ნებისმიერი დასაშვები მტკიცებულებით, მათ შორის, მოწმის ჩვენებით შეიძლება დადასტურდეს, თუმცა, ზეპირი სესხის დროს ნივთის გადაცემის დამტკიცების თვალსაზრისით, მხოლოდ ეს უკანასკნელი, კანონის თანახმად, არასაკმარისადაა მიჩნეული.

28. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატამ სადავო თანხის მოპასუხისთვის დაკისრების მოთხოვნის მართლზომიერება შეამოწმა საქმეში არსებული შემდეგი მტკიცებულებების ერთობლიობაში შეფასებით: წერილობითი მტკიცებულებებით, როგორიცაა ხელწერილი (იხ., ამ განჩინების პ-6) და სისხლის სამართლის საქმიდან ამოღებული მოწმეთა ჩვენებით (იხ., ამ განჩინების პპ: 12, 13), რომელებიც დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით წერილობითი მტკიცებულების სახედაა შეფასებული, სახელდობრ Nას-788-748-2013, 20 ოქტომბერი, 2014 წლის გადაწყვეტილებაში განმარტებულია, რომ „სისხლის სამართლის საქმიდან გამოთხოვილი მასალები უნდა შეფასდეს, როგორც წერილობითი მტკიცებულებები....“ მოცემულ შემთხევაში, კასატორი სადავოდ მიიჩნევს დასახელებულ წერილობითი მტკიცებულებათა შეფასების სისწორეს და აღნიშნავს, რომ თაღლითობის ჩადენის ფაქტზე დაწყებული სისხლის სამართლის საქმიდან სასამართლომ გამოითხოვა მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებები, რასაც არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა, აშკარა უპირატესობა მიანიჭა მხოლოდ ერთი მოწმის ჩვენებას და განჩინებაში არ დაასაბუთა რატომ არ გაიზიარა სისხლის სამართლის საქმეში არსებული იმავე მოწმის გამოკითხვის ოქმი და სხვა წერილობითი მტკიცებულებები (იხ., საკასაციო პრეტენზია ამ განჩინების პ-21).

29. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას და განმარტავს, რომ მტკიცებულებებს სასამართლო აფასებს თავისი შინაგანი რწმენის საფუძველზე (სსსკ-ის 105-ე მუხლი) იმის მიხედვით თუ რა გარემოების დადასტურებაა შესაძლებელი ამა თუ იმ მტკიცებულებით, რა დროსაც, ხელმძღვანელობს მტკიცებულებათა დასაშვებობის, განკუთვნადობისა და სარწმუნოობის კრიტერიუმით.

30. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა კვლავ მოიხმობს ზემოთმითითებულ სასამართლო პრაქტიკას, რომლის მიხედვით, „..პროცესუალურ-სამართლებრივ წესებთან ერთად სასამართლომ აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოს მტკიცებულების მატერიალურ სამართლებრივი მხარე, რაც საბოლოოდ, გავლენას ახდენს მტკიცებულებათა კვლევა-შეფასების ეტაპზე. სასამართლომ უპირველეს ყოვლისა სამართლებრივად უნდა შეაფასოს მოსარჩელეების მიერ მითითებული მოთხოვნის საფუძვლები (კერძოდ, თუ რომელი მატერიალურსამართლებრივი ნორმიდან გამომდინარეობს მოსარჩელეების მოთხოვნა მათ მიერ მითითებული საფუძვლების გათვალისწინებით). შესაბამისად, სასამართლოს მიერ შესაფასებელი მტკიცებულება უნდა შეიცავდეს იმ მატერიალურ-სამართლებრივი ხასიათის ინფორმაციას, რომელიც სადავო ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის ფაქტობრივი სიტუაციის ნორმატიული აღწერილობით არის მოცემული“ (შდრ: სუსგ Nას-788-748-2013).

31. რაც შეეხება საქმეში წარმოდგენილ ხელწერილს, დადგენილია, რომ 2015 წლის 22 ოქტომბერს მოპასუხემ, მოსარჩელისა და დამსწრე პირების - მესამე პირი და რ. დ-ის თანდასწრებით, წერილობით (ხელმოწერით) დაადასტურა, რომ 2015 წლის 22 ოქტომბერს, მოსარჩელისაგან ისესხა 13 000 აშშ დოლარი, რაც უნდა დაებრუნებინა 2015 წლის 29 ოქტომბერს. წერილობითი დოკუმენტი დადასტურდა მოპასუხისა და დამსწრე პირების ხელმოწერებით.

32. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმის თაობაზეც, რომ სასამართლოს საბუთის დედნის წარდგენა არ მოუთხოვია, ხოლო განჩინებაში არ არის დასაბუთებული, რატომ მიანიჭა სასამართლომ საბუთის ასლს მტკიცებულების ძალა (იხ., საკასაციო საჩივრის პრეტენზია ამ განჩინების პ-19).

33. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 135-ე მუხლის თანახმად, წერილობითი მტკიცებულება, როგორც წესი, წარდგენილ უნდა იქნეს დედნის სახით. თუ წარდგენილია საბუთის ასლი, სასამართლოს, მხარეთა შუამდგომლობით ან თავისი ინიციატივით, შეუძლია მოითხოვოს დედნის წარდგენა. პირი შეიძლება განთავისუფლდეს დედნის წარდგენისაგან მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაამტკიცებს, რომ ასეთი საბუთის წარდგენა გარკვეული მიზეზით, რომელსაც სასამართლო საფუძვლიანად მიიჩნევს, შეუძლებელია. საბუთის ასლისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭება დამოკიდებულია სასამართლოს შეხედულებაზე. ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონმდებელი იმპერატიულად არ მოითხოვს დოკუმენტის მხოლოდ დედნის სახით წარმოდგენას, არამედ ითვალისწინებს სასამართლოს მიერ წერილობითი დოკუმენტის ასლისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭებას (იხ., სუსგ №ას-274-262-2015, 13 მაისი, 2015 წელი).

34. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ შეაფასა რა სისხლის სამართლის საქმეზე მოწმეთა ჩვენებები, როგორც წერილობითი მტკიცებულება, ასევე, საქმეშე შეკრებილი სხვა მტკიცებულებები, როგორიცაა ხელწერილი დადგენილად მიიჩნია, რომ 2015 წლის 22 ოქტომბერს, მოსარჩელემ მოპასუხეს სესხის სახით გადასცა 13.000 აშშ დოლარი, რომელიც ამ უკანასკნელს უნდა დაებრუნებინა 10 დღის ვადაში; სადავო თანხა მოპასუხეს მოსარჩელისათვის დაბრუნებული არ აქვს; უარყოფილი იქნა მოპასუხის მითითება, რომ სადავო თანხა არ იყო სესხი, არამედ იყო მომავალში ერთობლივი საქმიანობის განხორციელების პირობით გადაცემული თანხა, რელევანტურ მტკიცებულაბათა არარსებობის გამო.

35. კასატორი აგრეთვე ასაჩივრებს საქმის წარმოების შეჩერებაზე უარის თქმის შესახებ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 19 ოქტომბრის საოქმო განჩინებას (იხ., საკასაციო საჩივრის საფუძვლები - პ-22).

36. სსკ-ის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებსსასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა.

37. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორმა ვერც ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 19 ოქტომბრის საოქმო განჩინების გაუქმების ნაწილში ვერ წარმოადგინა დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია. კასატორი აღნიშნავს, მან მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 22 ოქტომბრის ხელწერილის (იხ., ამ განჩინების პ-6), როგორც მოჩვენებითი გარიგების, ბათილად ცნობის მოთხოვნით. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსსკ-ის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით დადგენილი სასამართლოს ვალდებულებას საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ შესაძლოა ადგილი ჰქონდეს თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის გადაწყვეტას აბრკოლებს სხვა საქმის (სამოქალაქო ან ადმინისტრაციული) განხილვა, რასაც მოცემულ შემთხვევაშია ადგილი არ აქვს. განსახილველი დავის საგანია თანხის დაკისრება. როგორც კასატორი აღნიშნავს, სხვა საქმეში, იგი მოითხოვს 2015 წლის 22 ოქტომბრის ხელწერილის, როგორც მოჩვენებითი გარიგების, ბათილად ცნობას და სწორედ დასახელებული საქმის განხილვამდე სურს მიმდინარე საქმეზე წარმოების შეჩერება. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემული საქმის განხილვას ვერ დააბრკოლებდა კასატორის მიერ მითითებული საქმის განხილვა, მით უფრო, რომ მხოლოდ ხელწერილის არ ეყრდნობა წინამდებარე გადაწყვეტილებაში დადგენილი სადავო ფაქტობრივი გარემოებები.

38. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

39. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან მსგავს სამართლებრივ საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

40. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

41. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. რ. ა-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ რ. ა-ეს (პ/ნ:610090....) უკან დაუბრუნდეს 2019 წლის 29 მარტს დავალება N45 გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან (1788 ლარი) 1251.6 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე