№ას-653-620-2014 24 სექტემბერი, 2015 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

პაატა ქათამაძე (მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – სს „ს.ბ.“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „მ.“, მ.უ. (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. სს „ს.ბ–მა“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მყიდველი, მოპასუხე, კასატორი) და შპს „მ–მა“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც გამყიდველი, საზოგადოება, საწარმო, მეწარმე სუბიექტი, პირველი მოსარჩელე, პირველი აპელანტი) 2010 წლის 7 აპრილს გააფორმეს უძრავი ქონების ნასყიდობის წინარე შეთანხმება №1 - 01.17.11.007.009/ 01.17.11.007.019/01.14.14.011.061.01.500/03.05.01.979/20.42.01.105/01.15.08.001.08(შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც წინარე შეთანხმება) და უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება №2 - 01.17.11.007.009 / 01.17.11.007.019 / 01.14.14.011.061.01.500 / 03.05.01.979 / 20.42.01.105 / 01.15.08.001.008 (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც ხელშეკრულება) შემდეგ უძრავ ქონებაზე: 1. თბილისი, ..... დაზუსტებული ფართობი 2662.00 კვ.მ, საკადასტრო კოდი .....; 2. თბილისი, ......, დაზუსტებული ფართობი 6440.00 კვ.მ, საკადასტრო კოდი ......; 3. თბილისი, ...... საკადასტრო კოდი №......; 4. ქ. ქუთაისი, ......., საკადასტრო კოდი № ......; 5. ქობულეთი, ......., საკადასტრო კოდი № ......; 6. თბილისი, ..... (ნაკვეთი 1/8), დაზუსტებული ფართობი 24 551.00 კვ.მ, საკადასტრო კოდი № ......

2. საზოგადოების 100%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორია მ.უ. (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეორე მოსარჩელე, მეორე აპელანტი, საზოგადოების პარტნიორი, დამფუძნებელი), ხოლო დირექტორი სადავო პერიოდში იყო მისი შვილი - მ.უ. (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც დირექტორი).

3. წინარე შეთანხმებისა და ხელშეკრულების დადებისას საწარმოს წარმოადგენდა საზოგადოების დირექტორი, რომელსაც, რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, უფლებამოსილება საზოგადოების წესდების მე-7 მუხლის 7.2. პუნქტით ჰქონდა შეზღუდული. წესდების მითითებული პუნქტის მიხედვით, საზოგადოების მთლიანი ან ნაწილობრივი გასხვისება კრების კომპეტენციას განეკუთვნება, რომლის ფუნქციებს საზოგადოების პარტნიორი ერთპიროვნულად ასრულებდა (წესდების მე-6 მუხლი).

4. წინარე შეთანხმების საფუძველზე შესაბამისი უფლება საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში 2010 წლის 19 და 21 აპრილს დარეგისტრირდა, ხოლო 2012 წლის 29 ივნისს მოპასუხის სახელზე საკუთრების უფლებით აღირიცხა უძრავი ნივთები შემდეგი საკადასტრო კოდებით: №......; №......; №......; №.......

5. უძრავი ქონება, საკადასტრო კოდით ....., საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით მოპასუხის სახელზეა აღრიცხული, თუმცა საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველს არა სადავო ხელშეკრულება, არამედ №..... შეთანხმება წარმოადგენს. უძრავი ქონება, საკადასტრო კოდით ......, საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით ირიცხება შპს „ლ.ჰ.ლ–ის“ სახელზე და საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველი ნასყიდობის №110433109 ხელშეკრულებაა.

6. 2012 წლის 2 აგვისტოს საზოგადოებამ და მისმა პარტნიორმა სარჩელი აღძრეს მოპასუხის წინააღმდეგ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის მოთხოვნით. მათი მტკიცებით, დირექტორს კომპანიის უძრავი ქონების გასხვისების უფლებამოსილება არ გააჩნდა, რადგან იგი წესდებით ჰქონდა შეზღუდული. ამის თაობაზე მოპასუხისთვისაც იყო ცნობილი, რადგან შეზღუდვა საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა. საზოგადოების ქონების გასხვისების გადაწყვეტილება დამფუძნებელს უნდა მიეღო, რომლის თანხმობაც დირექტორს არ გააჩნდა. მოსარჩელეები მოითხოვდნენ ნასყიდობის ხელშეკრულების, როგორც არაუფლებამოსილი პირის მიერ დადებული გარიგების, ბათილად ცნობას.

7. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო. მან წარადგინა, როგორც მოთხოვნის წარმოშობის დამაბრკოლებელი, ისე მისი განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელი და მიუთითა, რომ ხელშეკრულებას გამყიდველის სახელით ხელს აწერდა მისი იმჟამინდელი დირექტორი, რომელიც საზოგადოების წესდების მიხედვით, მესამე პირებთან ურთიერთობაში კომპანიას ერთპიროვნულად წარმოადგენდა. ამასთან, მოპასუხის მტკიცებით, საზოგადოების პარტნიორისათვის სადავო გარიგების თაობაზე ცნობილი იყო და დირექტორის მიერ გამოხატული ნება მას სადავოდ არ გაუხდია. მოპასუხის განმარტებით, დირექტორის არაუფლებამოსილ პირად მიჩნევის შემთხვევაშიც კი, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მეოთხე ნაწილის მიხედვით, სასარჩელო მოთხოვნა, ხანდაზმულობის გამო, განხორციელებადი არ იყო.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 54-ე, 128.1, 129-ე მუხლები, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ-ის) 180-ე მუხლი, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მეორე, მესამე და მეოთხე ნაწილები.

8.1. სასამართლომ მეორე მოსარჩელის მოთხოვნა, ხელშეკრულების ბათილობის თაობაზე, დაუსაბუთებლად მიიჩნია, ვინიდან იგი არ იყო აღნიშნული სახელშეკრულებო ურთიერთობის უშუალო მხარე და, მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაშიც კი, ხელშეკრულების ბათილობით მიღწეული სამართლებრივი შედეგი მის უფლებებსა თუ ინტერესებზე გავლენას ვერ მოახდენდა.

8.2. სასამართლომ მიუთითა, რომ პირველი მოსარჩელეს ქობულეთში მდებარე უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი №.....) გასხვისების ნაწილში ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის იურიდიული ინტერესი არ გააჩნდა, ვინაიდან სადავო უძრავი ქონება სხვა კომპანიის საკუთრებას წარმოადგენდა, რომელმაც საკუთრების უფლება ნასყიდობის №110433109 ხელშეკრულების საფუძველზე მოიპოვა. საქმის წარმოების არცერთ ეტაპზე, მითითებული სამართლებრივი საფუძველი მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ. სასამართლომ იმავე დასაბუთებით უსაფუძვლოდ მიიჩნია პირველი მოსარჩელის მოთხოვნა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე იმ ნაწილში, რომლითაც ოქროყანაში მდებარე უძრავი ქონება (საკადასტრო კოდი ......) გასხვისდა. სასამართლომ მიუთითა, რომ უძრავი ქონების მესაკუთრეს მოპასუხე წარმოადგენდა, თუმცა საკუთრების უფლების წარმოშობის სამართლებრივი საფუძველი სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება არ იყო, რის გამოც ის სამართლებრივი შედეგი, რომელიც მოსარჩელეს სურდა, ვერ მიიღწეოდა.

8.3. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტზე, რომ წინარე ხელშეკრულების საფუძველზე, მოპასუხე საჯარო რეესტრში სადავო ქონების მომავალ მესაკუთრედ დარეგისტრირდა. აღნიშნული ფაქტი საწარმოს დამფუძნებელმა შეიტყო 2010 წელს, თუმცა წინარე ხელშეკრულებას არ შედავებია, რაც უფლებამოსილი პირის მიერ გარიგების მოწონების ფაქტზე მიანიშნებდა.

8.4. სასამართლომ მიუთითა, რომ კანონის დანაწესი ბათილობის მოთხოვნის 18-თვიანი ვადის ათვლასთან დაკავშირებით არ იყო დაკავშირებული დაინტერესებული პირის (წარმოდგენილი მეწარმე სუბიექტის) მიერ იურიდიული ფაქტის აღქმის სუბიექტურ მომენტთან, კერძოდ, თუ როდის გახდა მისთვის ცნობილი ხლეშეკრულების დადების თაობაზე. სასამართლოს მოსაზრებით, მნიშვნელოვანი იყო მხოლოდ ობიექტურად არსებული ფაქტი - როდის დაიდო ხელშეკრულება. სასამართლოს განმარტებით, ხელშეკრულების დადება, თავისი სამართლებრივი ბუნებით, გულისხმობს მხარეთა შეთანხმებას ყველა არსებით პირობაზე, რაც გამოიხატება ხელშეკრულებაზე თითოეული მხარის ნების გამოვლენით - ხელმოწერით. ეს კი საფუძველია უძრავი ნივთის რეგიტრაციისა, რის შემდეგაც შემძენის საკუთრების სანივთო უფლება წარმოიშობა. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულება დაიდო და ვალდებულებითსამართლებრივი უფლება-მოვალეობები წარმოიშვა 2010 წლის 7 აპრილს, როდესაც ნოტარიული წესით გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება. მითითებული თარიღიდან გარიგების ბათილობის მოთხოვნის 18-თვიანი ხანდაზმულობის ვადა გასული იყო, რაც მოთხოვნის უარყოფის საფუძველი გახდა.

9. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით შემდეგ საფუძვლებზე მითითებით:

9.1 მეორე მოსარჩელე საწარმოს 100%-იანი წილის მფლობელი და ერთადერთი დამფუძნებელი პარტნიორია, რომელიც იმავდროულად საზოგადოების პარტნიორთა კრების ფუნქციას ასრულებს. შესაბამისად, მას საზოგადოების ლიკვიდაციისა და ქონების პირად საკუთრებაში მიქცევის უფლება აქვს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სხვა პირის მიერ ქონების თითქმის უსასყიდლოდ დასაკუთრება ეწინააღმდეგება მისი, როგორც საწარმოს 100%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორის ინტერესს.

9.2. აპელანტების მოსაზრებით, უსწოროა იურიდიული ინტერესის - რესტიტუციის მიუღწევადობის საფუძვლით ხელშეკრულების იმ ნაწილის ბათილად ცნობაზე უარის თქმა, რომელიც ქობულეთსა და ოქროყანაში მდებარე მიწის ნაკვეთებს ეხება. მათი განმარტებით, ამ ორი უძრავი ქონების განკარგვის ნაწილში ხელშეკრულებას შედეგი არ მოჰყოლია, რის გამოც სასამართლოს დავის მოსაწესრიგებლად სსკ-ის 56-ე მუხლი უნდა გამოეყენებინა.

9.3. აპელანტების განმარტებით, სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა 18-თვიანი ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების თარიღი. სსკ-ის 183-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმა და მისი რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. შესაბამისად, გარიგება დადებულად მიიჩნევა, როდესაც ორივე პირობა შესრულებულია. განსახილველ შემთხვევაში, სადავო ხელშეკრულება დაიდო არა იმ დროს, როდესაც ის წერილობითი ფორმით შედგა, არამედ, როდესაც საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა - 2012 წლის 29 ივნისს, რის გამოც ხანდაზმულობის ვადის ათვლა ამ თარიღიდან უნდა დაიწყოს.

9.4. აპელანტთა მოსაზრებით, სასამართლომ ერთმანეთში აურია რწმუნებულისა და საკუთრების მინდობის ინსტიტუტი. შეზღუდული უფლებამოსილების მქონე რწმუნებულის მიერ ქონების ნასყიდობის წინარე შეთანხმების დადება არ იყო ქონების გასვისება, არამედ იგი წარმოშობდა ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ვალდებულებას. ნასყიდობის ხელშეკრულება კი, საამისო უფლებამოსილების მქონე პირს უნდა დაედო ან ამ უკანასკნელს გარიგება შემდგომში უნდა მოეწონებინა. მოცემულ შემთხვევაში, რადგან სადავო ხელშეკრულება საწარმოს პარტნიორმა არ დაადასტურა, მას იურიდიული ძალა არ გააჩნდა. ამიტომ, სასამართლოს სსკ-ის 111-ე და 709-ე მუხლებიც უნდა გამოეყენებინა, რადგან, განსახილველ შემთხვევაში, რწმუნებულს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება არც დავალებული ჰქონდა და არც შემდგომ მოუწონებია მარწმუნებელს.

9.5. აპელანტების განმარტებით, სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მეორე და მესამე პუნქტები, რომელთა შესაბამისადაც, ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილება საზოგადოებაში სრულყოფილ წარმომადგენლობით უფლებამოსილებასაც გულისხმობს, თუ წესდებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. საზოგადოების წესდების 7.2. მუხლის „ვ“ პუნქტით კი, ასეთი შეზღუდვა არსებობდა, შესაბამისად, არაუფლებამოსილი პირის მიერ დადებული გარიგება ბათილი იყო.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით:

10.1. პირველი აპელანტის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 28.09.2012წ. გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც პირველ მოსარჩელეს უარი ეთქვა შემდეგი უძრავი ნივთების: - 1. თბილისი, .... მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი ......; 2. თბილისი, ........., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი .......; 3. თბილისი, ......, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი №......; 4. ქ. ქუთაისი, ......, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი № ....... (ნაკვეთის წინა ნომრით .....) - გასხვისების ნაწილში 07.04.2010წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. პირველი მოსარჩელის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი პირველ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 07.04.2010წ. დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება (ნოტარიუსი პ. შ., სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის ნომერი 100317445) შემდეგი უძრავი ნივთების გასხვისების ნაწილში: - 1. თბილისი, ......, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი ......; 2. თბილისი, ......., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი ......; 3. თბილისი, ......., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი № ......; 4. ქ. ქუთაისი, ........ , მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი № ....... (ნაკვეთის წინა ნომრით ....).

10.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 28.09.2012წ. გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც პირველ მოსარჩელეს უარი ეთქვა 07.04.2010წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე შემდეგი უძრავი ნივთების გასხვისების ნაწილში: - 1. თბილისი, ....... (ნაკვ.1/8), (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი ......; 2. ქობულეთი, ....., საკადასტრო კოდით N .......- დარჩა უცვლელად.

10.3. მეორე აპელანტის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 28.09.2012წ. გადაწყვეტილება მეორე მოსარჩელის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში დარჩა უცვლელად.

11. სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 52-ე და 338-ე მუხლების ანალიზის საფუძველზე მიიჩნია, რომ საზოგადოების წესდებით დაწესებული შეზღუდვა მიუთითებდა საზოგადოების დამფუძნებლის მიზანზე, დაცული ყოფილიყო საზოგადოების საკუთრებაში არსებული ნებისმიერი აქტივი და ქონება პარტნიორთა კრების გარეშე რაიმე ფორმით განკარგვისაგან. ამასთან, სასამართლომ მიუთითა, რომ დირექტორის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ ცნობილი იყო მყიდველისთვისაც, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგინდა და მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ. შესაბამისად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ ხელშეკრულება საზოგადოების ქონების განკარგვაზე არაუფლებამოსილი პირის მიერ დაიდო, რის გამოც იგი სსკ-ის 54-ე, 99-ე და 56.1 მუხლების საფუძველზე ბათილი იყო.

12. სააპელაციო სასამართლომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულად არ მიიჩნია, რადგან ხანდაზმულობის ვადის ათვლის მომენტი დაუკავშირა ხელშეკრულების საფუძველზე ნასყიდობის საგანზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის ფაქტს და არა - წერილობითი ხელშეკრულების გაფორმების თარიღს, ვინაიდან ხელშეკრულება იურიდიულ შედეგს წარმოშობდა მხოლოდ საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შემდგომ. ამასთან, პალატამ მიაჩნია, რომ ხანდაზმულობის 18-თვიანი ვადის ათვლა სადავო ხელშეკრულების გაფორმების თარიღიდან დაუსაბუთებლად შეზღუდავდა მეწარმე სუბიექტის უფლებას კანონით დადგენილ საგამონაკლისოდ მცირე ვადაში სადავო გაეხადა ხელშეკრულება, თუ მეწარმე სუბიექტის ხელმძღვანელის უფლებამოსილება შეზღუდული იყო და ამის შესახებ კონტრაგენტმა იცოდა. პალატამ ყურადღება იმ გარემოებაზეც გაამახვილა, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 29.01.2014წ. გადაწყვეტილებით „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტის სიტყვები - „ასეთი ხელშეკრულების დადებიდან 18 თვის განმავლობაში“ არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით და ძალადაკარგულად გამოცხადდა.

13. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა ხელშეკრულების ბათილობისადმი მეორე მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის არარსებობასთან დაკავშირებით, ასევე, ქობულეთსა და ოქროყანაში მდებარე სადავო უძრავ ქონებათა გასხვისების ნაწილში ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობისადმი პირველი მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის მიუღწევლობის თაობაზე (წინამდებარე გადაწყვეტილების 8.1-8.2 პუნქტები). პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა უფლებამოსილი პირის მიერ ხელშეკრულების მოწონების თაობაზე, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა და განმარტა, რომ უფლებამოსილი პირის მიერ წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების მოწონება არ გულისხმობდა მხარეთა შორის გაფორმებული ძირითადი ნასყიდობის ხელშეკრულების მოწონების ფაქტს, ხოლო რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა უფლებამოსილი პირის ინფორმირებას სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების თაობაზე, საქმეში წარმოდგენილი არ იყო.

14. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ საკასაციო საჩივარი წარადგინა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად უარყოფა მოითხოვა შემდეგ პრეტენზიებზე მითითებით:

14.1. საზოგადოების მთლიანი ან ნაწილობრივი გასხვისება მისი კაპიტალის, წილების გასხვისებას გულისხმობს და არა - საზოგადოების უძრავი ან მოძრავი ქონების გასხვისებას, როგორც ეს სააპელაციო სასამართლომ განმარტა. ასეც რომ იყოს, მოცემულ შემთხვევაში, სადავო გარიგებით კომპანიის ქონება მთლიანად ან ნაწილობრივ არ გასხვისებულა, რადგან აქტივების გასხვისების პარალელურად შემცირდა მისი ვალდებულებებიც, კერძოდ, პირველ მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ ვადაგადაცილებული საკრედიტო დავალიანება გააჩნდა და სადავო ქონების მოპასუხის საკუთრებაში გადასვლით მოსარჩელის საკრედიტო დავალიანება პროპორციულად შემცირდა.

14.2. კასატორის მტკიცებით, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მივიჩნევთ, რომ სადავო გარიგების დასადებად დირექტორს პარტნიორის თანხმობა ესაჭიროებოდა, მოთხოვნა განხორციელებადი არ იყო ხანდაზმულობის გამო, რადგან გარიგების შეცილების 18-თვიანი ვადის დენის დაწყება ხელშეკრულების დადებას და არა - მის საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას უკავშირდება. ამასთან, საწარმოს პარტნიორი იმთავითვე იყო ინფორმირებული სადავო გარიგების დადების თაობაზე.

15. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო ამავე სასამართლოს 2015 წლის 8 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია. შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით - სარჩელი უარყოფილ უნდა იქნეს.

16. სსსკ-ის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი შეიძლება, ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: ა) არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; ბ) გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; გ) არასწორად განმარტა კანონი. მითითებული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული.

17. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა მატერიალური სამართლის ნორმები და, შესაბამისად, იურიდიულად დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება მიიღო ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაწილის ბათილად ცნობის თაობაზე, რაც ამ გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

18. საკასაციო პალატა, უპირველესად, ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელეს აღძრული აქვს აღიარებითი სარჩელი უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე. აღიარებითი სარჩელის დასაშვებობის წინაპირობები მოცემულია სსსკ-ის 180-ე მუხლში. ამ ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე, აღიარებითი მოთხოვნა დასაშვებია, თუ იკვეთება მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს. ამ სახის სარჩელების მიზანია არა სუბიექტური უფლების მიკუთვნება, არამედ უფლების სადავოობის აღმოფხვრა. ამ დროს სულაც არ არის აუცილებელი, რომ პირის უფლება დარღვეული იყოს, მაგრამ მომავალში დაირღვევის ვარაუდი, წარმოადგენს პირის იურიდიულ ინტერესს. ამიტომაც, ამ ტიპის სარჩელებს „უფლების დამდგენ“ სარჩელებსაც უწოდებენ. მიკუთვნებითი სარჩელებისგან განსხვავებით, აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიური ხასიათისაა და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა. ამდენად, თუ აღიარებითი სარჩელის წარმოებაში მიღების ეტაპზე სასამართლო გამოარკვევს, რომ მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრა შესაძლებელია, სასამართლომ აღიარებითი სარჩელი წარმოებაში არ უნდა მიიღოს და არ უნდა განიხილოს. განსახილველ შემთხვევაში, მართალია, მოსარჩელე არ უთითებს აღიარებითი სარჩელის იურიდიულ ინტერესზე (რაც ასეთი სარჩელის დასაშვებობის ერთ-ერთ აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ლ“ ქვეპუნქტის მიხედვით), თუმცა, სარჩელის შინაარსიდან გამომდინარე, ირკვევა, რომ მისი იურიდიული ინტერესია სადავო გარიგებით განკარგული ქონების დაბრუნება. აქედან გამომდინარე, ცხადია, მოსარჩელეს შეეძლო მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრა ქონების დაბრუნების მოთხოვნით, თუმცა ასეთი სარჩელი არ აღუძრავს, შესაბამისად, მისი აღიარებითი სარჩელი დაუშვებელი იყო.

19. აღნიშნულის მიუხედავად, საკასაციო სასამართლო მაინც განიხილავს მოსარჩელის აღიარებით სარჩელს, ვინაიდან, ჯერ ერთი, ასეთია, სასამართლო პრაქტიკა. ამასთან, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელის მიკუთვნებითი სარჩელიც წარუმატებელი იქნება, კერძოდ, მოსარჩელის მოთხოვნა იმ ქონების დაბრუნების თაობაზე, რომელიც მან ბათილი გარიგების საფუძველზე გადასცა მოპასუხეს, შეიძლება დაეფუძნოს სსკ-ის 976.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნტსა და 979.1 მუხლს (შესრულების კონდიქციას), თუმცა მითითებული ნორმებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის მისაღებად აუცილებელი წინაპირობაა სადავო გარიგების ბათილობის საფუძვლის არსებობა.

20. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოსაზრებით, სადავო გარიგება ბათილია, ვინაიდან ეს გარიგება დაიდო საწარმოს პარტნიორის თანხმობის გარეშე, რაც გათვალისწინებულია საწარმოს წესდებით და, ამასთან, ამ გარიგების დადებისას მოპასუხემ იცოდა მეწარმე სუბიექტის დირექტორის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ.

21. მოსარჩელის მიერ მითითებული საფუძვლით გარიგების შეცილებისა და, აქედან გამომდინარე, ამ გარიგების გაბათილების შესაძლებლობას ითვალისწინებს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის (ხელშეკრულების დადების დროს მოქმედი 19.11.2009 წლის რედაქციის) მე-9 მუხლის მეოთხე პუნქტი (თუ ხელშეკრულების დადებისას კონტრაგენტისათვის ცნობილი იყო მეწარმე სუბიექტის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ, წარმოდგენილ მეწარმე სუბიექტს შეუძლია ასეთი ხელშეკრულების დადებიდან 18 თვის განმავლობაში განაცხადოს გარიგების ბათილობის თაობაზე. იგივე წესი გამოიყენება, თუ წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირი და კონტრაგენტი განზრახ მოქმედებენ ერთად, რათა ზიანი მიადგეს იმ მეწარმე სუბიექტს, რომელიც წარმოდგენილია წარმომადგენლით).

ზემოხსენებული ნორმის გამოყენებისათვის, უპირველესად, უნდა განიმარტოს, თუ რა იგულისხმება მეწარმე სუბიექტის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვაში. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში ხელმძღვანელობის უფლება აქვთ დირექტორებს. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, ხელმძღვანელობის უფლებამოსილება გულისხმობს უფლებამოსილების ფარგლებში საწარმოს სახელით გადაწყვეტილებების მიღებას, ხოლო წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება - საწარმოს სახელით გამოსვლას მესამე პირებთან ურთიერთობაში. მითითებული ნორმის მესამე ნაწილი კი, ადგენს, რომ ხელმძღვანელობის უფლებამოსილება გულისხმობს წარმომადგენლობით უფლებამოსილებასაც, თუ პარტნიორთა შეთანხმებით (წესდებით) სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ამდენად, შპს-ში დირექტორი ახორციელებს ხელმძღვანელობით საქმიანობას, რაც გულისხმობს საწარმოს სახელით გადაწყვეტილებების მიღებას, ასევე, საწარმოს სახელით გამოსვლას მესამე პირებთან ურთიერთობაში. საზოგადოების დირექტორის კომპეტენცია, ანუ ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების (მათ შორის, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების) ფარგლები, განისაზღვრება კანონით ან საწარმოს წესდებით („მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 47.3 მუხლი), შესაბამისად, სწორედ მათ საფუძველზეა შესაძლებელი საზოგადოების ხელმძღვანელის უფლებამოსილების შეზღუდვა. აქედან გამომდინარე, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.4 მუხლში მითითებული მეწარმე სუბიექტის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვა გულისხმობს კანონით ან საწარმოს წესდებით საწარმოს დირექტორისათვის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვას.

განსახილველ შემთხვევაში, საწარმოს წესდებით დირექტორს შეზღუდული ჰქონდა საზოგადოების მთლიანი ან ნაწილობრივი გასხვისების უფლება (აღნიშნული კრების კომპეტენციას განეკუთვნებოდა, რომლის ფუნქციებს საზოგადოების პარტნიორი ერთპიროვნულად ასრულებდა).

22. შემდეგი საკითხი, რომელიც მოცემული დავის ფარგლებში უნდა გაირკვეს ისაა, საწარმომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მეოთხე პუნქტით დადგენილ 18-თვიან ვადაში წარადგინა თუ არა პრეტენზია ხელშეკრულების ბათილობის თაობაზე.

პალატა, პირველ რიგში, განმარტავს, რომ ნორმა ადგენს გარიგებიდან გამომდინარე შეცილების უფლების განხორციელებასა და მის სამართლებრივ შედეგს. შესაბამისად, არასწორია ქვედა ინსტანციების განმარტება მითითებული ნორმით ხანდაზმულობის ვადის დადგენის თაობაზე. ხანდაზმულობის ვადისაგან განსხავებით, რომელიც მოთხოვნის იძულებითი დაკმაყოფილების ვადაა, საცილო გარიგების ბათილად ცნობისათვის შეცილების უფლების მქონე სუბიექტმა გარიგების მეორე მხარეს უნდა მიმართოს და არა - სასამართლოს ან სხვა ორგანოს. ამდენად, გარიგების ბათილობა დამოკიდებულია შეცილების უფლების მქონე პირის მიერ შეცილების უფლების განხორციელებაზე.

23. მოპასუხის შესაგებლის მიხედვით, მოსარჩელემ ნორმით დადგენილი 18-თვიანი ვადა გაუშვა, რის გამოც ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობას ვეღარ მოითხოვდა. სასამართლომ დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ ხელშეკრულება დაიდო 2010 წლის 7 აპრილს, როდესაც ნოტარიული წესით გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება. მითითებული თარიღიდან კი, ბათილობის მოთხოვნის 18-თვიანი ვადა გასული იყო.

აღნიშნულთან დაკავშირებული აპელანტის პრეტენზია ის იყო, რომ სადავო ხელშეკრულება დაიდო არა, როდესაც ის წერილობით გაფორმდა, არამედ - როდესაც საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა - 2012 წლის 29 ივნისს, რაც სააპელაციო სასამართლომაც გაიზიარა და მიუთითა, რომ 18-თვიანი ვადის ათვლა სადავო ხელშეკრულების გაფორმების თარიღიდან დაუსაბუთებლად შეზღუდავდა მეწარმე სუბიექტის უფლებას, კანონით დადგენილ მცირე ვადაში სადავო გაეხადა ხელშეკრულება. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 29.01.2014წ. გადაწყვეტილებაზეც, რომლითაც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტის სიტყვების - „ასეთი ხელშეკრულების დადებიდან 18 თვის განმავლობაში“ არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი.

24. პალატა არ იზიარებს მითითებულ საკითხზე სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ მსჯელობას. პირველ რიგში, ნორმა შეცილების უფლების ვადის დაწყებას უკავშირებს ხელშეკრულების დადებას, რომელიც, თავის მხრივ, უკავშირდება მხარეთა მიერ მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმებას საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით (სსკ-ის 327 მუხლი) (შდრ. სუსგ №ას-495-471-2013, 25.03.2014 წელი) და.სასამართლოს მიერ კანონით დადგენილი შეცილების ვადის დასაწყისის ამ ობიექტური ფაქტორის თავისი მიხედულებით შეცვლა არასწორია, მიუხედავად იმისა, მიიჩნევს თუ არა სასამართლო, რომ კანონით დადგენილი შეცილების ვადა მცირეა.

25. მეორეც, პალატა განმარტავს, რომ საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას, საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით, არ აქვს რეტროაქტიული ეფექტი. მითითებული გადაწყვეტილების გამოტანისას (29.01.2014წ.) მოქმედი საქართველოს კონსტიტუციის 89-ე მუხლის მე-2 პუნქტი კრძალავს რეტროაქტივას და გადაწყვეტილების მიღებამდე წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობებზე გადაწყვეტილების შედეგი გავლენას ვერ ახდენს. ამდენად, მიუხედავად იმისა, რომ სადავო ჩანაწერი არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი მოსარჩელის საკონსტიტუციო სარჩელის საფუძველზე, საქმის განმხილველ სასამართლოს არანაირი სამართლებრივი ბერკეტი არ გააჩნია, მიანიჭოს გადაწყვეტილებას რეტროაქტიულობა და ნორმის იურიდიული ძალის დაკარგვის მომენტამდე არსებულ ურთიერთობაზე გაავრცელოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება (შდრ სუსგ №ას-1186-1128-2014 , 9.02.2015წ. №ას-495-471-2013, 25.03.2014 წელი).

26. გარდა ამისა, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას რომც ჰქონდეს ე.წ. ex tunc ეფექტი, ის მოსარჩელის მიმართ მაინც არ გავრცელდებოდა, რადგან გადაწყვეტილება შეცილების უფლების წარმოშობას რამდენიმე წინაპირობას უკავშირებს. გადაწყვეტილების მიხედვით, „მეწარმე (პარტნიორი) უფლებამოსილი უნდა იყოს, განაცხადოს გარიგების ბათილობის შესახებ, თუ დამტკიცდება, რომ გარიგების დადების ფაქტი მისთვის უცნობი იყო. გაუმართლებელია ბათილობის მოთხოვნა მხოლოდ იმ მიზეზით, რომ კონტრაგენტისათვის ცნობილი იყო შეზღუდვის შესახებ. ასეთი უფლება მეწარმეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში უნდა წარმოეშვას, თუ დამტკიცდება, რომ ხელმძღვანელის/წარმომადგენლის საქმიანობაზე ზედამხედველობის მექანიზმის არსებობის მიუხედავად, გარიგების შესახებ ინფორმაცია მისთვის არ იყო ცნობილი.“

27. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხის შესაგებლის მიხედვით, საზოგადოების პარტნიორისათვის აღნიშნული გარიგების თაობაზე იმთავითვე ცნობილი იყო, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებას გამორიცხავდა. საკასაციო პალატა იზიარებს ზემოხსენებულ პრეტენზიას და განმარტავს, რომ ვინაიდან გარიგების ბათილობა დამოკიდებულია შეცილების უფლების არსებობაზე, მნიშვნელოვანია, განისაზღვროს, ამ უფლების წარმოშობის წინაპირობები.

„მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მეოთხე პუნქტის დანაწესი მეწარმე სუბიექტისათვის წარმოადგენს სამართლებრივ მექნიზმს, დაიცვას საკუთრება მისი ნების საწინააღმდეგოდ განკარგვისაგან, თუმცა იგი ხელმძღვანელობის უფლებამოსილებაშეზღუდული დირექტორის მიერ გარიგების დადებისას, ყოველთვის არ წარმოუშობს საწარმოს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას. მითითებული ნორმის მიზანია მეწარმე სუბიექტმა თავისი უფლება აღიდგინოს მხოლოდ მაშინ, როდესაც მისთვის უცნობი იყო გარიგების დადების თაობაზე. შესაბამისად, გარიგების დადების შესახებ იმთავითვე ინფორმირებულობა მეწარმე სუბიექტს უკარგავს აღნიშნული მუხლით მოთხოვნის უფლებას, იგი აღარ წარმოადგენს განსახილველი ნორმის მიზნებისათვის გამყიდველის მიერ გამოვლენილი ნების შეცილებაზე უფლებამოსილ სუბიექტს.

აღნიშნული განპირობებულია იმით, რომ ნორმის მიზანია, გარიგება ბათილად იქნეს ცნობილი, როდესაც ის მეწარმე სუბიექტის ნების საწინააღმდეგოდ იდება. ხოლო ნების საწინააღმდეგოა თუ არა გარიგება, სწორედ გარიგების დადების შესახებ ცოდნას უკავშირდება, ვინაიდან, როდესაც დირექტორის საქმიანობაზე მაკონტროლებელმა ორგანომ/პირმა, მოცემულ შემთხვევაში, საწარმოს 100%-იანი წილის მფლობელმა პარტნიორმა იცის არასასურველი გარიგების შესახებ, მას მრავალი ბერკეტი აქვს იმისათვის, რომ მისი ნების საწინააღმდეგო გარიგების დადება თავიდან აიცილოს. პალატა განმარტავს, რომ გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლება - საწარმოს კანონიერი დაცვის შესაძლებლობაა და არა - უფლების ბოროტად გამოყენება კონტრაგენტის წინააღმდეგ. მითითებული დაცვის მექანიზმის იმ მეწარმე სუბიექტის მიერ გამოყენება, რომელმაც იცის გარიგების თაობაზე და არ მოქმედებს აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, მისი რისკის/შედეგების კონტრაგენტზე გადანაწილება არსებითად არასწორი იქნებოდა. ამდენად, მეწარმე სუბიექტის მიერ გარიგების დადების ფაქტის ცოდნა ქმნის სამართლებრივ ბარიერს, მოითხოვოს გარიგების ბათილად ცნობა და ასეთ შემთხვევაში, თუნდაც დადასტურებული ფაქტი კონტრაგენტის მიერ დირექტორის შეზღუდული უფლებამოსილების ცოდნის შესახებ მეწარმე სუბიექტის მოთხოვნის წარმოშობაზე გავლენას ვერ ახდენს. ამდენად, არსებითია, იცოდა თუ არა მეწარმე სუბიექტმა დირექტორის მიერ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების თაობაზე.

28. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის გარიგების შესახებ ინფორმირებულობის დასადგენად, უდავოდ გასათვალისწინებელია პარტნიორსა და დირექტორს შორის არსებული ურთიერთობა. კონკრეტულ შემთხვევაში, საწარმოს დამფუძნებელი პარტნიორი და საწარმოს დირექტორი მამა-შვილი არიან, შესაბამისად, არსებობს პრეზუმფცია, რომ ოჯახის წევრისათვის ცნობილი იყო საწარმოს სოლიდურ ქონებაზე გარიგების დადების თაობაზე. საკასაციო პალატას აქვს ლოგიკური ვარაუდის საფუძველი, რომ, როდესაც საწარმოს ქონება სხვისდებოდა, პარტნიორისათვის თავისი შვილის მიერ თავისივე საწარმოს ქონების გაყიდვის შესახებ ცნობილი იყო (შდრ. სუსგ Nას-997-1196-08, 31.03.2009).

პრეზუმფციის გაქარწყლების ტვირთი კი, ეკისრება იმ მხარეს, რომლის საწინააღმდეგოდაც მოქმედებს იგი (ვისთვისაც არახელსაყრელი შედეგის მომტანია), როდესაც პრეზუმირებული ფაქტი მოსარჩელის საწინააღმდეგოდ მოქმედებს, მან პირველ რიგში, აღნიშნული უნდა გააქარწყლოს და დაამტკიცოს საწინააღმდეგო, მას სრულად აკისრია დასაბუთებისა და მტკიცების ტვირთი. საწინააღმდეგოს მტკიცება ამ უკანასკნელის ვალდებულება იყო. აღნიშნული პრეზუმფცია მოსარჩელემ სარწმუნო და დამაჯერებელი მტკიცებულებებით ვერ გააქარწყლა.

29. მეწარმე სუბიექტის მიერ გარიგების თაობაზე ინფორმირებულობას ადასტურებს არა მხოლოდ იმგვარი პრეზუმფცია, რაც ახლო ნათესავებს, ოჯახის წევრებს შორის ერთმანეთის ქონებრივი მდგომარეობისა და საწარმოს ვალდებულებების შესახებ ინფორმაციის ფლობას უკავშირდება, არამედ ისიც, რომ მეწარმე სუბიექტის 100%-იანი წილის პატრნიორისათვის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულების თაობაზე ცნობილი იყო.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ, მართალია, სადავო არ იყო წინარე ხელშეკრულების თაობაზე პატრნიორის ინფორმირებულობა, თუმცა რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა უფლებამოსილი პირის ინფორმირებას სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების თაობაზე, საქმეში წარმოდგენილი არ იყო.

პალატა არ იზიარებს აღნიშნულ დასკვნას და მიუთითებს, რომ წინარე ხელშეკრულების არსი სწორედ ის არის, რომ იგი წარმოშობს ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვალდებულებას. 2010 წლის ივლისში, სწორედ პარტნიორის განცხადების საფუძველზე, განახლებულ საჯარო რეესტრის ამონაწერში (ვალდებულებათა გრაფაში) საწარმო მითითებული იყო როგორც უძრავი ქონების გამყიდველი, ხოლო მოპასუხე - როგორც მყიდველი. რაც გულისხმობს იმას, რომ პარტნიორმა იცოდა როგორც გასაყიდი ქონებისა და მისი სამომავლო მესაკუთრის თაობაზე, ისე - წინარე ნასყიდობის შეთანხმებით განსაზღვრული მხარეთა უფლება-მოვალეობების შესახებ. შეთანხმების 2.1.1. პუნქტის მიხედვით, „გამყიდველი იღებს ვალდებულებას მყიდველის ზეპირი ან წერილობითი მოთხოვნით განსაზღვრულ ვადაში და პირობებით მიყიდოს მყიდველს შეთანხმების ობიექტი (ნასყიდობის საგანი), ხოლო აღნიშული მიზნით მხარეები იღებენ ვალდებულებას დადონ ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულება.“ ნასყიდობის საგნის მახასიათებლები კი, ნასყიდობის ხელშეკრულებაში ასახული უძრავი ნივთების იდენტურია. ამდენად, დგინდება, რომ პარტნიორისათვის არა მარტო ხელმისაწვდომი იყო ინფორმაცია სამომავლო ნასყიდობის ხელშეკრულების შესახებ, არამედ ფაქტობრივადაც ფლობდა მას.

ამდენად, აღნიშნული ნორმა არ ეხება ისეთ შემთხვევას, როდესაც მეწარმე სუბიექტს აქვს ინფორმაცია საკუთარი ქონების უფლებრივი მდგომარეობის შეცვლის შესახებ. ასეთ შემთხვევაში იგი ვერ მიიჩნევა კეთილსინდისიერ პირად და, პირიქით, გარიგების ხელმომწერნი - საწარმოს დირექტორი და კონტრაგენტი მხოლოდ მაშინ იქცევიან არაკეთილსინდისიერად თუ მართლსაწინააღმდეგოდ, როდესაც მათი ქმედების შედეგად, გარიგების შესახებ ინფორმაცია მეწარმისათვის დაფარული, ხელმიუწვდომელი ხდება.

30. საკონსტიტუციო სასამართლომ შეცილების უფლების წარმოშობას კიდევ ერთი წინაპირობა დაუკავშირა, კერძოდ, მეწარმე სუბიექტმა არა მარტო ის უნდა დაამტკიცოს, რომ მისთვის გარიგების შესახებ არ იყო ცნობილი, არამედ ისიც, რომ საწარმოს საქმიანობაზე სათანადო კონტროლს ახორციელებდა და, მიუხედავად ამისა, არ იყო ინფორმირებული - „საწარმოში ზედამხედველობის მექნიზმების არარსებობა ან საწარმოს საქმიანობაში მეწარმის (პარტნიორების) არასათანადო ჩართულობა უნდა გამორიცხავდეს მესამე პირისათვის პრეტენზიის წაყენების მოთხოვნის უფლებას“.

აღნიშნულს საკასაციო სასამართლოც იზიარებს და მიუთითებს, რომ ნორმით განმტკიცებული უფლების წარმოშობისათვის არსებითია პარტნიორის მიერ საწარმოს ხელმძღვანელის/წარმომადგენლის საქმიანობაზე სათანადო ზედამხედველობის გაწევის მტკიცებაც. მოცემულ შემთხვევაში, პარტნიორის მიერ თავისი ზედამხედველობითი ფუნქციების შესრულებისა და ეფექტური კონტროლის ფაქტი არ დგინდება, ვინაიდან, როდესაც მისთვის ცნობილი გახდა წინარე შეთანხმების შესახებ, არაფერი გაუკეთებია, რითაც მისთვის ცნობილი ქონების გასხვისების რეალურ რისკს თავიდან აიცილებდა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტის სიტყვების - „ასეთი ხელშეკრულების დადებიდან 18 თვის განმავლობაში“ არაკონსტიტუციურად ცნობა მოსარჩელისათვის სამართლებრივ სურათს ვერ ცვლის.

31. შეცილების უფლება არა მხოლოდ გარიგების ბათილობის გამომწვევი, არამედ მისთვის ნამდვილობის მიმნიჭებელი უფლებაცაა, თუკი დაინტერესებული პირი ამ უფლებას დადგენილ ვადაში არ გამოიყენებს. ვინაიდან საწარმომ გარიგების ბათილობის თაობაზე პრეტენზია მოპასუხეს დადგენილ 18-თვიან ვადაში არ წარუდგინა, მან დაკარგა შეცილების უფლება, საცილო გარიგება გახდა ნამდვილი და აღარ არსებობს მისი ამ საფუძვლით ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

32. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე, კერძოდ, პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გასაჩივრებულ ნაწილში გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

33. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

34. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით ირკვევა, რომ მოპასუხეს საკასაციო საჩივარზე 8 000 ლარი (ტ. II, ს.ფ. 255) აქვს გადახდილი. შესაბამისად, პირველ მოსარჩელეს უნდა დაეკისროს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 8 0000 ლარის გადახდა კასატორის სასარგებლოდ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. სს „ს.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის პირველი, მე-2, მე-3 და მე-6 პუნქტები და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. არ დაკმაყოფილდეს შპს „მ–ის“ სარჩელი შპს „მ–სა“ და სს „ს.ბ–ს“ შორის 07.04.2010წ. დადებული უძრავი ქონების: 1. ქ.თბილისი, ….. მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი ......; 2. ქ.თბილისი, ......, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი .......; 3. ქ.თბილისი, ......., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი .......; 4. ქ.ქუთაისი, ......, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი ....... (ნაკვეთის წინა ნომრით .....) - ნასყიდობის ხელშეკრულების (ნოტარიუსი პ.შ., სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის ნომერი 100317445) ბათილად ცნობის თაობაზე;

4. შპს „მ–ს“, სს „ს.ბ–ის“ სასარგებლოდ, დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 8000.00 (რვა ათასი) ლარის გადახდა;

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ე. გასიტაშვილი