№584-553-2014 17 დეკემბერი, 2015 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

პაატა ქათამაძე (მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები – დ.კ–ძე (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე), ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა №.. (შეგებებული სარჩელის მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ხ.შ–ა, ზ.კ–ძე (მოპასუხეები, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 15 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საკუთრების მოწმობის ბათილად ცნობა, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობა და საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია (სარჩელში); საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა 2000 წლის 20 იანვრის კრების №12 ოქმისა და ქ.ბათუმის მერიის 2000 წლის 23 მაისის №109 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ბათუმის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1988 წლის 13 ივლისის №634 გადაწყვეტილებით, №.. საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივში (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც კოოპერატივი) 28 წევრი („ამხანაგი“) აღირიცხა, მათ შორის, ნ.დ–ძე (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც კოოპერატივის ყოფილი წევრი, ყოფილი მეპაიე, პირველი მოპასუხის დედა) და მისი ოჯახის წევრები: მეუღლე - ა.კ–ძე, შვილი - ზ.კ–ძე (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც პირველი მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი, აპელანტი). ამავე გადაწყვეტილებით კოოპერატივის მეპაიე წევრს, საპაიო შესატანის გადახდის სანაცვლოდ, ოროთახიანი ბინა უნდა გადასცემოდა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლში.

2. ამხანაგობის წევრთა 2000 წლის 20 იანვრის №12 კრების ოქმის მიხედვით, საერთო კრებამ მიიღო გადაწყვეტილება პირველი მოპასუხის დედის კოოპერატივის წევრობიდან გაყვანისა და, მის ნაცვლად, დ.კ–ძის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, კასატორი) მიღების შესახებ (შემდეგში 20.01.2000 წლის სადავო გადაწყვეტილება ან სადავო კრების ოქმი), რომელიც ქალაქ ბათუმის მერიამ 2000 წლის 23 მაისის №109 გადაწყვეტილებით დაამტკიცა. ამ დროისათვის მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა დასრულებული არ იყო და არსებობდა მხოლოდ შენობის კარკასი.

3. კოოპერატივის ყოფილი წევრი 25.08.2005 წელს, ხოლო მისი მეუღლე 22.11.2003 წელს გარდაიცვალა.

4. ბათუმის მერიის ზედამხედველობის სამსახურმა 2007 წელს გამოსცა ბრძანება ქ.ბათუმში, .... მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის, საერთო ფართით - 6691.85 მ2, ექსპლუატაციაში მიღების შესახებ, რომელიც 3202 მ2 მიწის ნაკვეთთან ერთად, 2007 წლის 24 დეკემბერს ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა №..-ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც ამხანაგობა) საკუთრებად დარეგისტრირდა.

5. ამხანაგობის 2009 წლის 4 თებერვლის საერთო კრების გადაწყვეტილებით (№01 ოქმი) დადგინდა საჯარო რეესტრში ქ.ბათუმში, .... მდებარე ბინა N56-ის (შემდეგში სადავო ქონების) მოსარჩელის საკუთრებად დარეგისტრირება.

6. ნოტარიუსმა თ.ჩ–მ 2013 წლის 24 იანვარს პირველი მოპასუხის სახელზე საკუთრების მოწმობა გასცა, რომლის საფუძველზეც, სადავო ქონება საჯარო რეესტრში ამ უკანასკნელის საკუთრებად აღირიცხა.

7. 2013 წლის 31 იანვარს სადავო ქონება, პირველ მოპასუხესა და მის მეუღლეს - ხ.შ–ას (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც დასაჩუქრებული, მეორე მოპასუხე) შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, საჯარო რეესტრში ამ უკანასკნელის საკუთრებად დარეგისტრირდა.

8. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს აჭარის მთავარი სამმართველოს ბათუმის საქალაქო სამმართველოს პოლიციის მე-4 განყოფილების 2013 წლის 2 მაისის გადაწყვეტილებით - მეორე მოპასუხის განცხადება სადავო ქონებიდან მოსარჩელის გამოსახლების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა; მითითებული სამმართველოს 2013 წლის 27 მაისის №21 ბრძანებით არ დაკმაყოფილდა ამ გადაწყვეტილებაზე წარდგენილი ადმინისტრაციული საჩივარიც.

9. 2013 წლის 28 მარტს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხეთა წინააღმდეგ და მოითხოვა:

- 2013 წლის 24 იანვარს პირველი მოპასუხის სახელზე გაცემული საკუთრების მოწმობის ბათილად ცნობა;

- 2013 წლის 31 იანვრის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;

- სადავო უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობა და საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია.

მოსარჩელის მტკიცებით, მან კოოპერატივის ყოფილ წევრს ჯერ 3000 აშშ დოლარი, შემდეგ კი, 5500 აშშ დოლარი გადაუხადა და, ფაქტობრივად, სადავო ბინა შეიძინა (დაუმთავრებელი კარკასის მდგომარეობაში). კოოპერატივის ყოფილი წევრის თანხმობით ის გახდა ამხანაგობის წევრი და ამ უკანასკნელის გადაწყვეტილებით საკუთრებაში გადაეცა სადავო ბინა, რომლის კეთილმოწყობისათვის მნიშვნელოვანი ხარჯი გასწია. პირველმა მოპასუხემ კი, საკუთრების მოწმობის მისაღებად ნოტარიუსს წარუდგინა ბათუმის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 13.07.1988 წლის გადაწყვეტილება და არა - ამხანაგობის კრების ის გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც, პირველი მოპასუხის დედა კოოპერატივის წევრი აღარ იყო და სადავო ბინაზე რაიმე უფლება აღარ გააჩნდა. საკუთრების მოწმობის მიღებისა და საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შემდეგ, პირველმა მოპასუხემ სადავო ქონება თავის მეუღლეს აჩუქა. მოსარჩელის განმარტებით, საკუთრების მოწმობა კანონის დარღვევითაა გაცემული, რის გამოც იგი ბათილია, ასევე, ბათილია ჩუქების ხელშეკრულებაც.

10. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს. მათ წარადგინეს მოთხოვნის წარმოშობის დამაბრკოლებელი შესაგებელი და მიუთითეს, რომ კოოპერატივის წევრობიდან გასვლის შესახებ პირველი მოპასუხის დედის თანხმობა არ არსებობს. საკუთრების მოწმობა კანონის შესაბამისად არის გაცემული, რის გამოც მოთხოვნა მისი ბათილად ცნობის თაობაზე უსაფუძვლოა.

11. თავის მხრივ, მოპასუხეებმა შეგებებული სარჩელი წარადგინეს მოსარჩელის, ამხანაგობისა და ქალაქ ბათუმის მერიის (ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც შეგებებული მოპასუხეები) წინააღმდეგ ამხანაგობის სადავო კრების ოქმისა და ქ.ბათუმის მერიის 2000 წლის 23 მაისის №109 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოთხოვნით. შეგებებული მოსარჩელეები ამტკიცებდნენ, რომ ყოფილ მეპაიეს პირადად არ გამოუხატავს ნება კოოპერატივიდან გასვლის თაობაზე. სადავო ბინა მოსარჩელეს 3 წლით დროებით სარგებლობაში გადასცეს და მას ყოფილი კოოპერატივის წევრისათვის სარჩელში მითითებული თანხა არ გადაუხდია. მშობლების გარდაცვალების შემდეგ პირველმა მოპასუხემ მოითხოვა ბინის გამოთავისუფლება, თუმცა უშედეგოდ.

12. შეგებებულმა მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს. მათ წარადგინეს როგორც მოთხოვნის წარმოშობის დამაბრკოლებელი, ისე - მისი განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელი, რომლითაც შეგებებულ სარჩელში მითითებულ არცერთ ფაქტობრივ გარემოებას არ დაეთანხმნენ. ამასთან, მიუთითეს, რომ სასარჩელო მოთხოვნები ხანდაზმული იყო.

13. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით: სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი სადავო საკუთრების მოწმობა და ჩუქების ხელშეკრულება; მოსარჩელე ცნობილ იქნა სადავო ქონების მესაკუთრედ და დადგინდა მისი საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში; შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

14. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 1512-ე, 1507.3, 208-ე, 215-ე, 225-227-ე, 50-ე, 54-ე, 128-130-ე მუხლები, სსრ-ის საბინაო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი აბზაცი, სსრ საბინაო-სამშენებლო კოოპერაციის სანიმუშო წესდების 27-ე პუნქტი და 36-ე პუნქტის ,,ბ” ქვეპუნქტი, „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების შესახებ“ ინსტრუქციის 55-ე მუხლი.

14.1. სასამართლოს მითითებით, კოოპერატივის შექმნის დროს მოქმედებდა საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი, სსრკ-ის მინისტრთა საბჭოს 1982 წლის 19 აგვისტოს დადგენილება „საბინაო-სამშენებლო კოოპერაციის შესახებ“, მინისტრთა საბჭოს 1985 წლის 30 აგვისტოს დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს სსრ საბინაო-სამშენებლო კოოპერაციის სანიმუშო წესდება“ და სადავო ურთიერთობა ამ ძალადაკარგული სამართლებრივი აქტებით უნდა მოწესრიგებულიყო. მითითებული აქტების მიხედვით, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივში ქონებაზე უფლების მიღების ერთ-ერთი აუცილებელი წინაპირობა კოოპერატივის წევრობისათვის დადგენილი საპაიო შესატანის გადახდა იყო.

14.2. სასამართლოს განმარტებით, სადავო №12 ოქმი, რომელშიც მითითებულია, რომ კოოპერატივის წევრთა საერთო კრება ჩატარდა, თავისი შინაარსით იგივეა, რაც ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის კრება, სადაც გადაწყვეტილება დამსწრე ამხანაგობის წევრთა თანხმობით მიიღება. ოქმით დასტურდება, რომ კრებას ესწრებოდა კოოპერატივის 48 წევრი. ამასთან, რომელიმე მათგანს განსახილველ საკითხთან დაკავშირებით საწინააღმდეგო პოზიცია არ დაუკავებია. შესაბამისად, საერთო კრებამ მიიღო გადაწყვეტილება, რომლის სამართლებრივი შედეგი პირველი მოპასუხის დედის ნაცვლად მოსარჩელის კოოპერატივის წევრად მიღება იყო. შესაბამისად, იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობით, ოჯახის დარჩენილი წევრების უფლება სადავო უძრავ ქონებაზე ვერ შენარჩუნდებოდა. ამასთან, სასამართლომ მიუთითა, რომ იმ დროისათვის კრების ოქმს, ქალაქ ბათუმის მერიის გადაწყვეტილებით, მიღება აღარ სჭირდებოდა, თუმცა მერიის გადაწყვეტილება რაიმე საპირისპიროს არ ადგენს, არამედ ადასტურებს სამართლებრივი ვითარების შეცვლას.

14.3. ამდენად, ნოტარიუსმა პირველი მოპასუხის სახელზე საკუთრების მოწმობა სადავო ქონებაზე გასცა იმ დროს, როცა მოსარჩელე იყო საცხოვრებელი ბინის მფლობელი და მოსარგებლე და არა - პირველი მოპასუხე. ამ უკანასკნელმა ნოტარიუსს წარუდგინა მხოლოდ თავისი დედის კოოპერატივის წევრად ცნობის შესახებ გადაწყვეტილება, შესაბამისად, ნოტარიუსისათვის უცნობი იყო შემდგომ მიღებული გადაწყვეტილებები კოოპერატივის წევრობის შეწყვეტის შესახებ. სასამართლომ მიიჩნია, რომ საკუთრების მოწმობამ პირველი მოპასუხისათვის არ წარმოშვა სამართლებრივი შედეგი, ვინაიდან ის გაცემისთანავე ბათილი იყო. სასამართლომ, სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე, ბათილად ცნო პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის სადავო უძრავ ქონებაზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულებაც.

14.4. სასამართლომ გაიზიარა შეგებებულ მოპასუხეთა მოსაზრება სარჩელის ხანდაზმულობის შესახებ, ხოლო მოსარჩელეთა (შეგებებულ სარჩელის) მტკიცება, რომ ისინი პერიოდულად მოითხოვდნენ ბინის გათავისუფლებას, სარწმუნოდ არ მიიჩნია. სასამართლომ მიუთითა, რომ მათ 2013 წლამდე ადმინისტრაციული ორგანოსთვისაც არ მიუმართავთ, მაშინ, როდესაც შეგებებული სარჩელის ავტორთათვის 2000 წლიდანვე ცნობილი იყო სადავო ბინის მოსარჩელის მიერ ფლობის შესახებ. მათ არც კოოპერატივის ყოფილი წევრის გარდაცვალების შემდეგ, როგორც მის უფლებამონაცლეებს, არ განუცხადებიათ პრეტენზია დარღვეულ უფლებაზე.

15. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით შემდეგ საფუძვლებზე მითითებით:

- სადავო ოქმის შექმნისას საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივები აღარ არსებობდა და არც სახლის მშენებლობა არ იყო დამთავრებული, რის გამოც ყოფილი კოოპერატივის წევრების ქონებრივი უფლებების საკითხი სსკ-ის მეოთხე თავით უნდა მოწესრიგებულიყო;

- მოსარჩელის დედა 2000 წლიდან შეზღუდულუნარიანი იყო, რის გამოც იგი ვერ შეძლებდა მოსარჩელესთან მისვლას და ბინის გამოთავისუფლების მოთხოვნას. მეორე მოპასუხე კი, ამას სისტემატურად მოითხოვდა;

- სასამართლოს არ გამოუკვლევია საკითხი, თუ რის საფუძველზე ფლობდა მოსარჩელე სადავო ბინას. იგი კოოპერატივის წევრი არ იყო და არც ბინაზე საკუთრების წარმოშობისათვის აუცილებელი საპაიო შენატანი არ შეუტანია. პირველი მოპასუხე კი, თვითონ იყო კოოპერატივის წევრი;

- სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას არ გაითვალისწინა, რომ უძრავი ქონების გასხვისებისთვის აუცილებელი იყო სანოტარო წესით დამოწმებული გარიგება. მოცემულ შემთხვევაში, არათუ ასეთი გარიგება, არამედ ყოფილი მეპაიეს განცხადებაც კი არ არსებობს კოოპერატივიდან გასვლის თაობაზე. გარდა ამისა, 2000 წლისთვის, როცა კოოპერატივები აღარ არსებობდა, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა არ იყო უფლებამოსილი, მიეღო გადაწყვეტილება ამხანაგობის წევრად მიღებასა და წევრის გაყვანასთან დაკავშირებით, რადგან ამხანაგობის წევრობა კანონმა დაუკავშირა არა ამხანაგობის გადაწყვეტილებას, არამედ ბინის შეძენას მრავალბინიან სახლში. ამასთან, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის კრების გადაწყვეტილებას ადგილობრივი მმართველობის ორგანოების მიერ დამტკიცება არ სჭირდებოდა.

16. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 15 აპრილის გადაწყვეტილებით - სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი სადავო კრების ოქმი და ქალაქ ბათუმის მერიის სადავო გადაწყვეტილება.

16.1. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, სსკ-ის 1512-ე მუხლის თანახმად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივები, როგორც იურიდიული პირები, ჩაითვალენ გაუქმებულად 1997 წლის 25 ნოემბრიდან. მათ უფლებამონაცვლეებად მიჩნეულ იქნენ ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობები ამ კოდექსის 208-232-ე მუხლების მიხედვით. შესაბამისად, ამხანაგობის კრების სადავო გადაწყვეტილების მიღებისას, #49 საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივი აღარ არსებობდა.

16.2. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 208.3 მუხლზე (მიწის ნაკვეთი, შენობის ნაწილი და ის ნაგებობა-დანადგარები, რომლებიც არ წარმოადგენს ინდივიდუალურ საკუთრებას, ბინის მესაკუთრეთა საერთო საკუთრებაა) და, რაკი უდავო იყო, რომ 2007 წლამდე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლი ექსპლუატაციაში არ მიღებულა და არც მასში არსებული ბინები ცალკეულ პირთა ინდივიდუალურ საკუთრებაში არ აღრიცხულა, სააპელაციო პალატამ ეს საცხოვრებელი სახლი ყოფილი კოოპერატივის წევრთა საერთო საკუთრებად მიიჩნია.

16.3. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის #519 დადგენილებაზეც და მიიჩნია, რომ ამ დადგენილების საფუძველზე საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრებს (მათ შორის ყოფილ მეპაიესა და მისი ოჯახის წევრებს) საკუთრების უფლება წარმოეშვათ მათ მიერ დაკავებულ ბინებზე.

16.4. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სსკ-ის 1512-ე მუხლის საფუძველზე, ყოფილი საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა მიერ კოოპერაციული ბინათმშენებლობის შედეგად შექმნილი ქონების მიმართ ამხანაგობის კრებას გადაწყვეტილება უნდა მიეღო ამავე კოდექსის 208-ე-232-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით. ამ ნორმებით კი, ამხანაგობა არ იყო უფლებამოსილი, ამხანაგობის შესაბამისი წევრის თანხმობის გარეშე, ჩამოერთმია მისთვის კოოპერატივის წევრობიდან გამომდინარე ქონებრივი უფლებები და ეს უფლებები სხვისთვის გადაეცა.

16.5. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში, არ დგინდებოდა ის გარემოება, რომ კოოპერატივის ყოფილმა მეპაიე წევრმა განცხადებით მიმართა ამხანაგობას სადავო გადაწყვეტილების მიღების მოთხოვნით და არც ის, რომ მან შემდეგში მოიწონა ეს გადაწყვეტილება.

16.6. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ, სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე, ბათილი იყო ამხანაგობის კრებისა და გამგეობის სადავო გადაწყვეტილებები.

16.7. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა შეგებებული სარჩელის მოპასუხის მოსაზრება შეგებებული სარჩელის მოთხოვნების ხანდაზმულობის თაობაზე და განმარტა, რომ შეგებებული სარჩელის მოსარჩელე საკუთრების აბსოლუტურ უფლებას იცავდა, რაზეც ხანდაზმულობა არ ვრცელდებოდა.

16.8. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ზემოხსენებული მსჯელობა თავისთავად გამორიცხავდა სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

17. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ და ამხანაგობამ (შეგებებული სარჩელის მოპასუხემ) საკასაციო საჩივარი წარადგინეს და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს შემდეგ პრეტენზიებზე მითითებით:

17.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიხედვით, სადავო კრების ოქმთან მიმართებით დავის საგანი მხოლოდ ის იყო, არსებობდა თუ არა კოოპერატივის ყოფილი წევრისა და მისი ოჯახის წევრთა ნება ამგვარი გარიგების დადების თაობაზე. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ კოოპერატივის წევრის ოჯახის წევრთა კოოპერატივის წევრებად მიჩნევა არასწორია, რადგან მეპაიე უშუალოდ პირველი მოპასუხის დედა იყო, ხოლო მისი ქმარი და შვილი კოოპერატივის დამოუკიდებელ წევრებად არ განიხილებოდნენ, შესაბამისად, ბინაზე არსებული უფლების დათმობის შესახებ გარიგებას მხოლოდ მეპაიეს ნების გამოვლენა სჭირდებოდა.

17.2. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად დაადგინა, რომ 2000 წლამდე სადავო ბინას კოოპერატივის ყოფილი წევრის ოჯახი ფლობდა. მოწმეთა ჩვენებებით დადგინდა, რომ ბინა მოსარჩელეს ე.წ. „კარკასულ მდგომარეობაში“ გადაეცა.

17.3. მოწმეთა ჩვენებებითვე დასტურდება განცხადების არსებობის ფაქტი. მათ კონკრეტულად მიუთითეს, თუ როგორ და რა ვითარებაში გადასცა ყოფილმა მეპაიემ მოსარჩელეს სადავო ქონებაზე თავისი უფლება. ამასთან, სისხლის სამართლის საქმის მასალებში არსებული ამხანაგობის ყოფილი თავმჯდომარის ჩვენებითაც დგინდებოდა, რომ 20.01.2000 წლის კრებაზე სწორედ კოოპერატივის ყოფილი წევრის განცხადება განიხილეს. ამ განცხადებით ყოფილმა მეპაიემ პრაქტიკულად თავისი ხმის უფლების რეალიზება მოახდინა. განცხადება კი, ფიზიკურად არ არსებობს, რადგან მოქმედი კანონმდებლობით მისი შენახვის ვადა 5 წელია.

17.4. კასატორის მოსაზრებით, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებას გამორიცხავდა ის ფაქტიც, რომ მათ არ გაუსაჩივრებიათ 04.02.2009 წლის კრების ოქმი, რომლითაც ამხანაგობამ, როგორც საჯარო რეესტრში სადავო ბინის მესაკუთრედ რეგისტრირებულმა სუბიექტმა, მოსარჩელეს კვლავ დაუდასტურდა სადავო ბინაზე არსებული უფლება.

17.5. კასატორების მტკიცებით, არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებითაც. კოოპერატივის ყოფილ წევრს სრული შესაძლებლობა ჰქონდა, შეეტყო თავისი სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ, თუკი იგი თავს უფლებაშელახულად მიიჩნევდა, მაგრამ იგი ვერ მიიჩნეოდა ასეთ პირად, რადგან თავად დაეთანხმა ამხანაგობიდან გასვლას, რასაც ადასტურებს ისიც, რომ მას ამ ფაქტთან დაკავშირებით რაიმე პრეტენზია არ განუცხადებია. ამასთან, კოოპერატივის ყოფილი წევრის გარდაცვალებიდან შეგებებული სარჩელის ავტორთა საკუთრების უფლების წარმოშობამდე რვა წელი გავიდა, რომლის განმავლობაში არც მათ არ განუცხადებიათ რაიმე პრეტენზია. რაც შეეხება ხანდაზმულობის საერთო ათწლიან ვადას, უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა ცხადყოფს, რომ ამ ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნა ხანდაზმულია იმისდა მიუხედავად, პირმა იცოდა თუ არა თავისი უფლების დარღვევის შესახებ.

18. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 14 აპრილის განჩინებით - საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დასაბუთებელია და უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

19. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, გასათვალისწინებელია ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაუშვა სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

20. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობა იმით გამოიხატა, რომ სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, ასევე, არასწორად განმარტა კანონი (სსსკ-ის 393.2 მუხლის „ბ“და „გ“ ქვეპუნქტები - სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ: ბ) სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; გ) არასწორად განმარტა კანონი). ამასთან, ყოველმხრივად, სრულად და ობიექტურად არ გამოიკვლია და სათანადოდ არ შეაფასა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტები (სსსკ-ის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილი), რისი შედეგიცაა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი საკმარისი დასაბუთების გარეშე.

21. მოსარჩელის მოთხოვნაა სადავო ქონების მესაკუთრედ ცნობა. მისი განმარტებით, პირველი მოპასუხის დედა იყო კოოპერატივის მეპაიე წევრი, რომელმაც, თანხის გადახდის სანაცვლოდ, მოსარჩელეს გადასცა პაიდან გამომდინარე მოთხოვნის უფლება. შესაბამისად, ამხანაგობის კრების გადაწყვეტილებით, მოსარჩელემ დაიკავა კოოპერატივის მეპაიე წევრის ადგილი, ხოლო მოგვიანებით, იმავე ამხანაგობის კრების გადაწყვეტილებით სადავო ქონება საკუთრებაში გადაეცა მოსარჩელეს. მიუხედავად ამისა, მან ამ ქონების მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია ვერ შეძლო, ვინაიდან პირველმა მოპასუხემ, ნოტარიუსის მიერ უკანონოდ გაცემული საკუთრების მოწმობის საფუძველზე, დაირეგისტრირა სადავო ქონება, ხოლო შემდეგ მეორე მოპასუხეს აჩუქა. მოსარჩელის განმარტებით, რაკი საკუთრების მოწმობის გაცემის კანონიერი საფუძველი არ არსებობდა, პირველი მოპასუხე არ იყო უფლებამოსილი, განეკარგა სადავო ქონება.

22. მოსარჩელის მიერ მითითებული ზემოხსენებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მისი მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 990.1 მუხლი (თუ არაუფლებამოსილი პირი რაიმე საგანს უსასყიდლოდ განკარგავს და ეს განკარგვა ნამდვილია უფლებამოსილი პირის მიმართ, მაშინ ის პირი, რომელმაც ამ განკარგვის შედეგად უშუალო სამართლებრივი სარგებელი მიიღო, მოვალეა, მიღებული გადასცეს უფლებამოსილ პირს).

23. აღნიშნული მოთხოვნა დაკმაყოფილებადია შემდეგი წინაპირობების ქვემოთ მოცემული თანმიმდევრობით განხორციელების შემთხვევაში: ა) თუ მოსარჩელე დაამტკიცებს, რომ სადავო ბინაზე უფლება კანონიერად შეიძინა; სადავო ბინა არაუფლებამოსილმა პირმა (პირველმა მოპასუხემ) უსასყიდლოდ გადასცა მეორე მოპასუხეს; ამ განკარგვის შედეგად მეორე მოპასუხე გამდიდრდა (უშუალო სამართლებრივი სარგებელი მიიღო) და, შესაბამისად, მოსარჩელეს ქონებრივი დანაკლისი მიადგა.

24. პირველი საკითხი, რომელიც სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს ისაა, თუ რა უფლება ჰქონდა მოსარჩელეს სადავო ქონებაზე. მოსარჩელის განმარტებით, მან პირველი მოპასუხის დედისგან შეიძინა ამ უკანასკნელის ქონებრივი უფლება (ამხანაგობის წევრობიდან გამომდინარე ბინის მიღების უფლება) და, საბოლოოდ, ამხანაგობის კრების გადაწყვეტილებით საკუთრებაში გადაეცა კიდეც სადავო ქონება. რაკი ამ გარემოებებს მოპასუხეები ედავებიან, სასამართლო შეამოწმებს მოსარჩელის მიერ სადავო ბინაზე უფლების შეძენის კანონიერებას.

25. საკასაციო პალატა, უპირველესად, იმ სამართლებრივ ნორმებზე გაამახვილებს ყურადღებას, რომლითაც სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას იხელმძღვანელა. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ურთიერთობას აწესრიგებს „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ” საქართველოს კანონი. ასეთი დასკვნა, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, გამომდინარეობს სსკ-ის 1512-ე მუხლის შინაარსიდან (საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივები, როგორც იურიდიული პირები, ჩაითვალონ გაუქმებულად 1997 წლის 25 ნოემბრიდან. მათ უფლებამონაცვლეებად მიჩნეულ იქნენ ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობები ამ კოდექსის 208-232-ე მუხლების მიხედვით), რაკი ამ ნორმის მიხედვით, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების უფლებამონაცვლეებად ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობები იქნენ მიჩნეული.

26. საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ მსჯელობას და განმარტავს, რომ მითითებული ნორმები არ ადგენს მშენებარე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მენაშენეთა (ამხანაგობის წევრთა) უფლება-მოვალეობებს, არამედ უკვე აშენებული (ექსპლუატაციაში მიღებული) სახლის მესაკუთრეთა სამართლებრივ ურთიერთობებს აწესრიგებს. ამდენად, სსკ-ის 1512-ე მუხლი ითვალისწინებს ისეთ შემთხვევებს, რომლებიც ეხება დასრულებულ მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლში არსებული ბინების მესაკუთრეთა შორის წარმოშობილ უფლება-ვალდებულებებს (შდრ. იხ. სუსგ №ას-666-887-08 31.01.2009წ.) .

27. წინა პუნქტში განვითარებული მსჯელობიდან გამომდინარე, რაკი საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივები, როგორც იურიდიული პირები, 1997 წლის 25 ნოემბრიდან გაუქმდა, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, იმ მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის ასაშენებლად შექმნილი საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის ყოფილ წევრთა უფლება-მოვალეობები, რომლის მშენებლობაც 1997 წლის 25 ნოემბრისათვის დასრულებული არ იყო, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ოცდამეხუთე თავის (ერთობლივი საქმიანობა (ამხანაგობა) დადგენილი ნორმების (სსკ-ის 930-ე-940-ე მუხლები) მიხედვით უნდა მოწესრიგდეს. ეს დასკვნა გამომდინარეობს სსკ-ის 1507-ე მუხლის მეორე ნაწილის შინაარსიდან (იმ ურთიერთობათა მიმართ, რომლებიც წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, ამ კოდექსის ნორმები გამოიყენება 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი უფლებებისა და მოვალეობების მიმართ). მოცემულ შემთხვევაში, სადავოა სწორედ 1997 წლის 25 ნოემბრის შემდეგ კოოპერატივის ყოფილ წევრსა და მოსარჩელეს შორის წარმოშობილი უფლებები და მოვალეობები, ამიტომ მათ მიმართ ახალი სამოქალაქო კოდექსის ნორმები უნდა გამოვიყენოთ.

28. სადავო არაა, რომ პირველი მოპასუხის დედა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის მეპაიე წევრი იყო და სრულად ჰქონდა გადახდილი შესაბამისი საპაიო შესატანი. ამ შესატანის სანაცვლოდ მას უნდა გადასცემოდა სადავო ბინა მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის აშენებისა და ექსპლუატაციაში მიღების შემდეგ, ანუ მას საპაიო შესატანის შესაბამისი წილის (ქონებრივი უფლების) მოთხოვნის უფლება გააჩნდა ამხანაგობის მიმართ. მოსარჩელის განმარტებით, მან სწორედ ეს მოთხოვნის უფლება შეიძინა კოოპერატივის ყოფილი წევრისგან.

29. მოთხოვნის უფლების შეძენის შესაძლებლობას ითვალისწინებს სსკ-ის 198.1 მუხლი (მოთხოვნა ან უფლება, რომელთა დათმობა და დაგირავებაც შესაძლებელია, მათმა მფლობელმა შეიძლება საკუთრებად გადასცეს სხვა პირს. მოთხოვნები და უფლებები ახალ პირზე გადადის ისეთსავე მდგომარეობაში, როგორშიც ისინი ძველი მფლობელის ხელში იყვნენ), ხოლო სსკ-ის 199.1 მუხლი ადგენს იმ გამონაკლისებს, რა დროსაც მოთხოვნის დათმობა დაუშვებელია (მოთხოვნის მფლობელს (კრედიტორს) შეუძლია მოვალის თანხმობის გარეშე მოთხოვნა მესამე პირს დაუთმოს, თუკი ის არ ეწინააღმდეგება ვალდებულების არსს, მოვალესთან მის შეთანხმებას ან კანონს (მოთხოვნის დათმობა). განსახილველ შემთხვევაში, სსკ-ის 199.1 მუხლით გათვალისწინებული საგამონაკლისო შემთხვევების არსებობა არ იკვეთება. სსკ-ის 198.2 მუხლის (მოთხოვნის დათმობა ხდება მოთხოვნის მფლობელსა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულებით, ასეთ შემთხვევაში თავდაპირველი მფლობელის ადგილს იკავებს მესამე პირი) შესაბამისად, მოთხოვნის დათმობის სამართლებრივი შედეგია კრედიტორის ცვლილება, კერძოდ, თავდაპირველი კრედიტორის ადგილს იკავებს ახალი კრედიტორი. განსახილველ შემთხვევაში, მოთხოვნის დათმობის საფუძველზე, თავდაპირველი კრედიტორის (კოოპერატივის ყოფილი წევრის) ადგილი დაიკავა ახალმა კრედიტორმა (მოსარჩელემ).

30. მოპასუხის პრეტენზია ზემოხსენებული მოთხოვნის დათმობის მიმართ ისაა, რომ კოოპერატივის ყოფილ წევრს მოთხოვნის დათმობის ნება არ გამოუვლენია, ამასთან, მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულება წერილობით უნდა დადებულიყო და ნოტარიუსს დაედასტურებინა.

31. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის დათმობის მტკიცების ტვირთი ეკისრება ახალ კრედიტორს, ხოლო პირი, რომელიც ეჭვქვეშ დააყენებს მოთხოვნის დათმობის ნამდვილობას, ვალდებულია, დაამტკიცოს ეს გარემოება. ამდენად, პირველ რიგში, ახალი კრედიტორია ვალდებული, დაამტკიცოს მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულების დადების ფაქტი. ახალი კრედიტორის (მოსარჩელის) განმარტებით, კოოპერატივის ყოფილი წევრისგან მოთხოვნის უფლება ზეპირი ხელშეკრულების საფუძველზე შეიძინა. ეს გარემოება დასტურდება როგორც ამხანაგობის კრების სადავო გადაწყვეტილებით, ასევე - მოწმეების: თ.გ–ძის, თ.გ–ძისა და თ.მ–ძის ჩვენებებით, შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ მოთხოვნის დათმობის ფაქტი დაამტკიცა. მოპასუხემ, მართალია, ეჭვქვეშ დააყენა მოთხოვნის დათმობის ნამდვილობა, მაგრამ ეს გარემოება ვერ დაამტკიცა დასაშვები და დამაჯერებელი მტკიცებულებებით. დაუსაბუთებელია მოპასუხის მოსაზრება მოთხოვნის დათმობის ფორმის თაობაზეც, ვინაიდან მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულებისათვის კანონით ფორმა არ არის დადგენილი, შესაბამისად, ასეთი ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს როგორც წერილობით, ისე ზეპირად (შდრ. სუსგ საქმე №ას-528-501-2015, 4 ნოემბერი, 2015 წელი).

32. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, რაკი არ მოიძებნა კოოპერატივის ყოფილი წევრის წერილობითი განცხადება ამხანაგობიდან მისი გასვლის თაობაზე, ამხანაგობის კრების სადავო გადაწყვეტილება უკანონოა. საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ზემოხსენებულ მსჯელობას, ვინაიდან ამხანაგობისათვის მსგავსი თხოვნით წერილობით მიმართვის აუცილებლობას კანონი არ ადგენს. სსკ-ის 933.1 მუხლის მიხედვით, ამხანაგობის წევრს, ამხანაგობის სხვა წევრთა თანხმობით, შეუძლია, თავისი წილი ქონების ან უფლების სახით მესამე პირს გადასცეს. ცხადია, ასეთი თანხმობის მისაღებად ამხანაგობის წევრი განცხადებით მიმართავს ამხანაგობას, რაც შეიძლება გააკეთოს როგორც წერილობით, ისე ზეპირად. მოცემულ შემთხვევაში, ის ფაქტი, რომ კოოპერატივის ყოფილმა წევრმა ამხანაგობას განცხადებით მიმართა, დასტურდება კრების ჩატარებითა და შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღებით. კრების სადავო გადაწყვეტილება ხელმოწერილია კრების თავმჯდომარისა და მდივნის მიერ, რაც ფორმალურად მის ნამდვილობას ადასტურებს. შესაბამისად, მხოლოდ მოპასუხის განმარტება, რომ კოოპერატივის ყოფილ წევრს განცხადებით არ მიუმართავს ამხანაგობისათვის, სადავო გადაწყვეტილების ნამდვილობას ვერ გააქარწყლებს, მით უფრო, იმის გათვალისწინებით, რომ არც კოოპერატივის ყოფილი წევრი (თავის სიცოცხლეში) და არც მოპასუხე 2013 წლამდე არ შესდავებია მოსარჩელეს, რომელიც წლებია ფლობს და სარგებლობს სადავო ბინით.

33. ამხანაგობის კრების 2009 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილებით ირკვევა, რომ ამხანაგობამ მოსარჩელეს საკუთრებაში გადასცა სადავო ბინა, რომელიც მას საჯარო რეესტრში უნდა დაერეგისტრირებინა. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ამხნაგობის კრების ეს გადაწყვეტილება მიღებულია სსკ-ის 935.1 მუხლის (თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს, შემოსავლები მონაწილეებს შორის ნაწილდება მათი წილის შესაბამისად) საფუძველზე, კერძოდ, მოსარჩელეს საკუთრებაში გადაეცა ოროთახიანი ბინა კოოპერატივის ყოფილი მეპაიე წევრისგან დათმობის ხელშეკრულებით შეძენილი წილის შესაბამისად. აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ მოსარჩელემ სადავო ბინაზე საკუთრება კანონიერად შეიძინა.

34. სარჩელის საფუძვლიანობის დასადგენად უნდა შემოწმდეს, უფლებამოსილი იყო თუ არა პირველი მოპასუხე, განეკარგა სადავო ბინა, რომელიც ამხანაგობის კრების გადაწყვეტილებით საკუთრებაში გადაეცა მოსარჩელეს. დადგენილია, რომ 2013 წლის 24 იანვარს პირველი მოპასუხის სახელზე ნოტარიუსმა გასცა საკუთრების მოწმობა, რომლის საფუძველზეც, სადავო ქონება საჯარო რეესტრში ამ უკანასკნელის საკუთრებად აღირიცხა. შესაბამისად, სწორედ ნოტარიუსის მიერ გაცემული საკუთრების მოწმობის კანონიერებაა შესაფასებელი.

35. „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის №71 ბრძანების 55.1 მუხლის თანახმად, ნოტარიუსი გასცემს საკუთრების მოწმობას ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობების (ყოფილი საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების) სახლებში არსებულ იმ ბინებზე, რომლებიც საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის №519 დადგენილების შესაბამისად საკუთრებაში გადაეცათ ამ ბინების მფლობელებს და რომლებიც ამ ინსტრუქციის ძალაში შესვლამდე არ არის აღრიცხული ამ ბინების მფლობელთა საკუთრებაში. მითითებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, ნოტარიუსი საკუთრების მოწმობას გასცემს ყოფილი საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების სახლებში არსებულ მხოლოდ იმ ბინებზე, რომლებიც საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის №519 დადგენილების შესაბამისად საკუთრებაში გადაეცათ ამ ბინების მფლობელებს ან მათ მემკვიდრეებს. შესაბამისად, შესამოწმებელია, ხომ არ მოიპოვა პირველმა მოპასუხემ სადავო ბინაზე საკუთრების უფლება საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის №519 დადგენილების შესაბამისად ან მემკვიდრეობით.

36. ზემოხსენებული დადგენილების შინაარსი ცხადყოფს, რომ საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის მეპაიე წევრებს საკუთრებაში გადაეცათ მათ მიერ დაკავებული ბინები, ანუ აქ იგულისხმება დასრულებულ და ექსპლუატაციაში მიღებულ სახლებში განლაგებული ბინები, რომელთაც კოოპერატივის მეპაიე წევრები ფლობდნენ. მოცემულ შემთხვევაში, პირველი მოპასუხე კოოპერატივის მეპაიე წევრი არ ყოფილა, ამასთან, არც თვითონ და არც დედამისი სადავო ბინას არ დაუფლებიან, ვინაიდან დადგენილია, რომ კოოპერატივის ყოფილი წევრის მიერ მოთხოვნის დათმობისას მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა დასრულებული არ იყო. ამდენად, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის №519 დადგენილების საფუძველზე, პირველი მოპასუხე საკუთრებას ვერ მოიპოვებდა. იგი ვერც მემკვიდრეობით ვერ მიიღებდა სადავო ქონებას, ვინაიდან მისმა მამკვიდრებელმა სიცოცხლეშივე განკარგა კოოპერატივის წევრობიდან გამომდინარე მოთხოვნის უფლება. შესაბამისად, ეს უფლება სამკვიდრო აქტივში ვერ შევიდოდა და მას ვერც მემკვიდრე ვერ მიიღებდა, ვინაიდან სსკ-ის 1328.1 მუხლის მიხედვით, სამკვიდრო ქონებაში შედის მამკვიდრებლის მხოლოდ ის ქონებრივი უფლებები (სამკვიდრო აქტივი), რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის.

37. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, უნდა მივიჩნიოთ, რომ პირველი მოპასუხის სახელზე საკუთრების მოწმობის გაცემას კანონიერი საფუძველი არ გააჩნდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ იგი არ იყო უფლებამოსილი, განეკარგა სადავო ქონება, რომელიც მოსარჩელეს ეკუთვნოდა. ამასთან, რაკი სადავო ქონება პირველმა მოპასუხემ უსასყიდლოდ გადასცა მეორე მოპასუხეს, ცხადია, რომ მან ამ განკარგვის შედეგად უშუალო სარგებელი მიიღო და, შესაბამისად, გამდიდრდა მოსარჩელის ხარჯზე. სსკ-ის 990.1 მუხლი კი, გამდიდრებულ პირს ავალდებულებს, მიღებულის გადაცემას უფლებამოსილი პირისთვის. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მეორე მოპასუხის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ იგი კეთილსინდისიერი შემძენია და შეუძლია, უარი თქვას ქონების მოსარჩელისათვის დაბრუნებაზე. პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 990.1 მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, ჩუქება ფასდება - როგორც ნაკლებად დაცვის ღირსი ინტერესი. შესაბამისად, როდესაც შეძენა არაუფლებამოსილი პირისაგან უსასყიდლოდ ხორციელდება, არც კეთილსინდისიერი შემძენი არ მიიჩნევა დაცვის ღირსად, რადგან მას ნივთის შესაძენად არ გაუწევია არანაირი ქონებრივი დანახარჯი.

38. ამდენად, მოსარჩელემ დაამტკიცა, რომ სადავო ბინაზე საკუთრების უფლება მას წარმოეშვა; პირველი მოპასუხის სახელზე საკუთრების მოწმობა არასწორად გაიცა; პირველი მოპასუხის მიერ სადავო ქონების უსასყიდლოდ განკარგვით მეორე მოპასუხემ სამართლებრივი სარგებელი მიიღო. შესაბამისად, სარჩელი პირველი მოპასუხის სახელზე გაცემული საკუთრების მოწმობისა ბათილად ცნობის, 2013 წლის 31 იანვრის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და სადავო უძრავ ქონებაზე მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს; სადავო უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში უნდა აღირიცხოს მოსარჩელის საკუთრებად, ხოლო შეგებებული სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

39. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე, კერძოდ, პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 15 აპრილის გადაწყვეტილება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდეს, ხოლო შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

40. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

41. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით ირკვევა, რომ მოსარჩელეს სარჩელზე სახელმწიფო ბაჟი 1930 ლარი, ხოლო საკასაციო საჩივარზე 5000.00 ლარი აქვს გადახდილი, შესაბამისად, მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროთ ამ უკანასკნელის მიერ გაღებული 5930.00 ლარი. მათვე უნდა დაეკისროთ მოსარჩელის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის – 500.00 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, მე-8, მე-7 მუხლებით, 257-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. დ.კ–ძისა და ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა №..-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 15 აპრილის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. დ.კ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. ბათილად იქნეს ცნობილი ზ.კ–ძის სახელზე გაცემული 2013 წლის 24 იანვრის საკუთრების მოწმობა (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის ნომერი #130057239) უძრავ ქონებაზე – მდებარე ქ.ბათუმი, ..... (საკადასტრო კოდი: №......);

5. ბათილად იქნეს ცნობილი ზ.კ–ძესა და ხ.შ–ას შორის 2013 წლის 31 იანვარს დადებული ჩუქების ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე – მდებარე ქ.ბათუმი, ..... (საკადასტრო კოდი: №......);

6. დ.კ–ძე ცნობილ იქნეს ქ.ბათუმში, ...... მდებარე №56 ბინის მესაკუთრედ და შესაბამისი ცვლილებები განხორციელდეს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სარეგისტრაციო სამსახურში. დ.კ–ძე აღირიცხოს უძრავი ქონების – ქ.ბათუმში, ..... მდებარე №56 ბინის (საკადასტრო კოდი: №......) მესაკუთრედ;

7. ხ.შ–ასა და ზ.კ–ძის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

8. ხ.შ–ასა და ზ.კ–ძეს დ.კ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროთ ამ უკანასკნელის მიერ სარჩელზე და საკასაციო საჩივარზე გაღებული სახელმწიფო ბაჟის – 5930.00 ლარის, აგრეთვე, დ.კ–ძის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის – 500.00 ლარის გადახდა;

9. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ე. გასიტაშვილი