საქმე №ას-220-2019 27 მაისი, 2019 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „თ.ბ.“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები - მ.მ., გ.ჯ–ძე (მოსაპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 13 დეკემბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა, თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ი.ჯ–ძესა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მსესხებელი, თავდაპირველი მოვალე, გარდაცვლილი ან მამკვიდრებელი), რომლის უფლებამონაცვლეც, მოგვიანებით, მ.მ. (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც პირველი მოპასუხე, პირველი მოწინააღმდეგე მხარე ან მსესხებლის უფლებამონაცვლე) გახდა და სააქციო საზოგადოება „თ.ბ–ს“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი, კრედიტორი ან ბანკი) შორის 2015 წლის 4 მაისს დაიდო საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მსესხებლის სახელზე გაიცა კრედიტი - 7 000 ლარი, 1469 დღით, წლიური საპროცენტო სარგებლის 17.95%-ის დარიცხვით. კრედიტის დაფარვა უნდა განხორციელებულიყო ყოველი თვის 12 რიცხვში (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 867-ე, 868-ე და 623-ე მუხლები).

2. ხელშეკრულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებისათვის განისაზღვრა ფიქსირებული პირგასამტეხლო ერთჯერადად - 20 ლარი, ასევე, დავალიანების თანხის 0.5%, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე (სსკ-ის 417-ე-418-ე მუხლები).

3. საკრედიტო ხელშეკრულებით კრედიტის მოქმედების პერიოდში გათვალისწინებულ იქნა მსესხებლის სიცოცხლის სავალდებულო დაზღვევაც და ამ უკანასკნელის სახელზე გაიცა სადაზღვევო პოლისი. დაზღვევის პრემიის ოდენობა განისაზღვრა მიმდინარე სადაზღვევო თანხის - 7 000 ლარის, წლიური 0,72 %-ით.

4. მსესხებელმა (თავდაპირველი მოვალე) ნაკისრი ვალდებულება ნაწილობრივ შეასრულა. მან 2015 წლის 12 აგვისტოდან შეწყვიტა გადახდა. 2015 წლის 2 სექტემბერს ის გარდაიცვალა.

5. პირველმა მოპასუხემ, როგორც გარდაცვლილის პირველი რიგის მემკვიდრემ, 2017 წლის 14 ნოემბერს სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, საკუთრებაში მიიღო გარდაცვლილის დანაშთი ქონება, ანუ სრული აქტივი და პასივი, რაც მამკვიდრებელს გააჩნდა გარდაცვალების მომენტისათვის, მათ შორის მამკვიდრებლის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ....., ს/კ-ით ..... (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც უძრავი ქონება, უძრავი ნივთი, მეორე მოპასუხის საკუთრება, სადავო ქონება ან სამკვიდრო ქონება).

6. პირველ მოპასუხესა და გ.ჯ–ძეს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეორე მოპასუხე, მეორე მოწინააღმდეგე მხარე, მყიდველი ან უძრავი ქონების მესაკუთრე) შორის 2017 წლის 20 ნოემბერს სადავო უძრავ ქონებაზე დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მეორე მოპასუხე საჯარო რეესტრში ხსენებული უძრავი ნივთის მესაკუთრედ აღირიცხა.

7. 2017 წლის 25 დეკემბრის მდგომარეობით, ბანკის მიმართ მსესხებლის ფულადი დავალიანება შეადგენდა 10 921.21 ლარს, საიდანაც სესხის ძირითადი თანხა - 6823.68, პროცენტი - 3009.39, ჯარიმა - 1000, ხოლო დაზღვევის თანხა - 88.15 ლარი იყო (იხ. დავალიანების შესახებ ცნობა, ტ.1, ს.ფ. 33).

8. 2018 წლის 25 იანვარს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხეების წინააღმდეგ და მოითხოვა:

8.1. პირველი მოპასუხისათვის საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მამკვიდრებლის ვალის - 10 921.21 ლარის (დავალიანების ძირითადი თანხა - 6823.67 ლარი, სარგებელი - 3009.39 ლარი, პირგასამტეხლო - 1000 ლარი, დაზღვევის ხელშეკრულების ფარგლებში გადასახდელი დავალიანება - 88.15 ლარს) ანაზღაურება;

8.2. პირველ მოპასუხესა და მეორე მოპასუხეს შორის 2017 წლის 20 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობიდან გამომდინარე, სადავო ქონებაზე პირველი მოპასუხის საკუთრების უფლების აღდგენა.

8.3. მოსარჩელე, წინამდებარე განჩინების 1-7 პუნქტებში აღწერილ ფაქტებზე მითითებით ამტკიცებდა, რომ მსესხებელმა საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები ნაწილობრივ შეასრულა, კერძოდ, მან 2015 წლის 12 აგვისტოდან სესხის გადახდა შეწყვიტა. გარდაცვლილის დანაშთი სამკვიდრო (სადავო უძრავი ქონება) ერთადერთმა მემკვიდრემ - პირველმა მოპასუხემ მიიღო, შესაბამისად, ეს უკანასკნელი ვალდებული იყო, მამკვიდრებლის სასესხო დავალიანება სრულად დაეფარა. გარდა ამისა, ნასყიდობის ხელშეკრულების საგანი წარმოადგენდა გარდაცვლილი მოვალის ერთადერთ ქონებას, რომელიც პირველმა მოპასუხემ ბანკის მიმართ არსებული დავალიანების გადახდისაგან თავის არიდების მიზნით, დაჩქარებული წესით, სამკვიდროს მიღებიდან (14.11.2017წ.) რამდენიმე დღეში (20.11.2017წ.) გაასხვისა. აღნიშნული ქმედება ცხადყოფდა იმ გარემოებას, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება წარმოადგენდა მოჩვენებით გარიგებას და, შესაბამისად, სახეზე იყო, მისი ბათილობიდან გამომდინარე, უძრავი ნივთის პირველ მოპასუხეზე საკუთრების უფლების აღდგენის სამართლებრივი საფუძველი.

9. პირველმა მოპასუხემ სარჩელი ნაწილობრივ - სესხის ძირითადი თანხის - 6823.67 ლარის ნაწილში ცნო, ხოლო სარგებლის, ჯარიმისა და დაზღვევის თანხის დაკისრების, ასევე, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში მოთხოვნა უსაფუძვლოდ მიიჩნია. მეორე მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით სარჩელი ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში არ ცნო და განმარტა, რომ მასსა და პირველ მოპასუხეს შორის სადავო ქონებაზე ნასყიდობის ხელშეკრულება კანონის მოთხოვნათა სრულად დაცვით გაფორმდა, შესაბამისად, მისი ბათილად ცნობის ფაქტობრივსამართლებრივი საფუძველი, არ იკვეთებოდა.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. პირველ მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, 9971.21 ლარის გადახდა დაეკისრა; სასარჩელო მოთხოვნა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ამ ქონების პირველი მოპასუხის საკუთრებაში დაბრუნების ნაწილში, უარყოფილ იქნა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად, სსკ-ის 867-ე, 868-ე, 417-ე-418-ე, 420-ე, 316-ე-317-ე, 319-ე, 477-ე, 50-ე და 56-ე მუხლები გამოიყენა.

11. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ. მან გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სადავო ქონებაზე ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ამ ქონებაზე პირველი მოპასუხის საკუთრებაში დაბრუნების ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 13 დეკემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

12.1. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის ერთადერთ სადავო საკითხს წარმოადგენდა პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებითი ხასიათი.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მარტოოდენ მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები, რომ მემკვიდრეობის საფუძველზე უძრავი ქონების საკუთრების უფლებით აღრიცხვა პირველი მოპასუხის სახელზე და ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მეორე მოპასუხისათვის უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემა საჯარო რეესტრში განხორციელდა დაჩქარებული წესით, ვერ გახდება სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებით გარიგებად შეფასების საკმარისი საფუძველი;

პალატამ სსკ-ის 56-ე მუხლზე მითითებით, განმარტა, რომ გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევის მიზნებისათვის, საქმის მასალებით უტყუარად უნდა დასტურდებოდეს, მოჩვენებითი გარიგების დროს გამოვლენილი ნების თავისებურებები, რაც გამოიხატება, უპირველეს ყოვლისა, მხარეთა განზრახვაში, თავიდან აიცილონ გარიგების სამართლებრივი შედეგები. ამასთან, უნდა არსებობდეს ორივე მხარის ერთობლივად, საერთო მიზნითა და განზრახვით მოქმედების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, საიდანაც ნათლად იკვეთება ერთობლივი მოქმედების მოტივი. მოჩვენებითი გარიგება სამართლებრივი სიმულაციაა, რომელიც კანონსაწინააღმდეგო მიზანს ემსახურება;

12.2. განსახილველ შემთხვევაში, უდავო ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენდა ის, რომ საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იყო მსესხებლის სიცოცხლის სავალდებულო დაზღვევა ბანკის სასარგებლოდ კრედიტის მოქმედების პერიოდში. მსესხებლის სიცოცხლის დაზღვევის მიზანს წარმოადგენდა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შემთხვევაში, ამ მომენტისათვის დაზღვეულის ბანკის მიმართ დარჩენილი საკრედიტო მიმდინარე დავალიანების ანაზღაურება (ტ. І, ს.ფ. 24, 26-28).

ამდენად, მითითებული გარემოება, რომ მამკვიდრებლის სიცოცხლე ბანკის სასარგებლოდ დაზღვეული იყო კრედიტის მოქმედების პერიოდში, ერთმნიშვნელოვნად გამორიცხავდა მემკვიდრის - პირველი მოპასუხის მოჩვენებით განზრახვას სადავო უძრავ ნივთის გასხვისებასთან მიმართებით, ვინაიდან, ამ უკანასკნელს გააჩნდა საფუძველი ევარაუდა, რომ მისი მამკვიდრებლის საკრედიტო დავალიანებას ბანკის წინაშე სადაზღვევო კომპანია დაფარავდა;

13. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ. მან გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და სადავო უძრავი ქონების პირველი მოპასუხის საკუთრებაში დაბრუნების მოთხოვნის ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა. კასატორის მტკიცებით :

13.1. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა ისე უარყვეს სარჩელი ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ამ ქონების პირველი მოპასუხის საკუთრებაში დაბრუნების მოთხოვნის ნაწილში, რომ არ გაითვალისწინეს ის ფაქტი, რომ პირველმა მოპასუხემ სამკვიდრო ქონება საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში დაჩქარებული წესით (იმავე დღეს) აღირიცხა, რისთვისაც მან გადაიხადა მომსახურების საფასური გაცილებით დიდი ოდენობით, ვიდრე ჩვეულებრივი წარმოებისას უნდა გადაეხადა.

გარდა აღნიშნულისა, პირველმა მოპასუხემ ქონების საკუთრებაში რეგისტრაციისთანავე, ასევე, დაჩქარებული წესითა და იმავე დღეს 2017 წლის 20 ნოემბერს, სადავო ქონება ახლო მეგობარს - მეორე მოპასუხეს მიჰყიდა. ამ შემთხვევაშიც, მხარემ გადაიხადა მომსახურების საფასური ჩვეულებრივზე დაახლოებით ორჯერ მეტი ოდენობით (205 ლარი).

ყოველივე ზემოხსენებული ცხადყოფდა იმ ფაქტს, რომ მოპასუხეებს შორის გაფორმებული სადავო ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, მოჩვენებით გარიგებას წარმოადგენდა, რათა პირველ მოპასუხეს თავი აერიდებინა მამკვიდრებლის სასესხო ვალდებულების შესრულებისაგან.

13.2. საყურადღებოა ის ფაქტიც, რომ 2018 წლის 25 იანვარს შეტანილ სარჩელზე პირველი ინსტანციის სასამართლოში სხდომა 2018 წლის 15 მაისს ჩაინიშნა. ამ დროისთვის კი, ქონების ძველი მესაკუთრე - პირველი მოპასუხე, კვლავ აგრძელებდა ქონების ფაქტობრივ ფლობას. აღნიშნული გარემოებაც ცალსახად ადასტურებს, რომ რეალურად მხარეთა შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, მოჩვენებითი გარიგებაა იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას რაიმე იურიდიული შედეგი მოჰყოლოდა.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 7 მარტის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

15. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

16. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

16.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

17. განსახილველ შემთხვევაში, კრედიტორის მოთხოვნა მემკვიდრის, პირველი მოპასუხისათვის, გარდაცვლილის ვალების დაკისრების თაობაზე სსკ-ის 1484-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან (მემკვიდრეები ვალდებულნი არიან მთლიანად დააკმაყოფილონ მამკვიდრებლის კრედიტორთა ინტერესები, მაგრამ მიღებული აქტივის ფარგლებში თითოეულის წილის პროპორციულად), და 1494-ე მუხლიდან (კრედიტორთა მოთხოვნები მემკვიდრეებმა უნდა დააკმაყოფილონ ერთჯერადი გადახდის გზით, თუ მათ შორის შეთანხმებით სხვა რამ არ არის დადგენილი) გამომდინარეობს.

17.1. გარდაცვლილის ვალის წარმოშობის ფაქტობრივი საფუძველია მამკვიდრებლის მიერ კრედიტორის წინაშე 2015 წლის 4 მაისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობა, შესაბამისად, სსკ-ის 867-ე, 623-ე, 625.1, 417-ე-418-ე და 799.2-ე მუხლების საფუძველზე, მამკვიდრებლის მიმართ კრედიტორის მოთხოვნა წარმოშობილი იყო.

17.2. სააპელაციო სასამართლომ დამტკიცებულად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: მამკვიდრებელსა და ბანკს შორის დაიდო საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ბანკმა მსესხებელს საკუთრებაში გადასცა 7 000 ლარი, 1469 დღით, წლიური 17.95 %-ის სარგებლის დარიცხვით; ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, გათვალისწინებულ იქნა პირგასამტეხლო - 0,5 %, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე; ასევე, დადგენილია, რომ საკრედიტო ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში, ბანკის სასარგებლოდ, ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ იქნა მსესხებლის სიცოცხლის სავალდებულო დაზღვევა, რომლის მიზანს წარმოადგენდა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის შემთხვევაში, ამ მომენტისათვის დაზღვეული ბანკის მიმართ დარჩენილი საკრედიტო მიმდინარე დავალიანების ანაზღაურება; სადაზღვევო პრემიის ოდენობა განისაზღვრა მიმდინარე სადაზღვევო თანხის - 7000 ლარის წლიური 0,72 %-ით; მსესხებელმა ვალდებულება დაარღვია, მან სესხის მხოლოდ ნაწილი გადაიხადა. ის იმავე წლის 2 სექტემბერს გარდაიცვალა და მისი დანაშთი სამკვიდრო - სადავო უძრავი ქონება მიიღო ერთადერთმა მემკვიდრემ - პირველმა მოპასუხემ, რომელმაც ხსენებული უძრავი ნივთი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მეორე მოპასუხეს მიჰყიდა.

17.3. კანონის თანახმად სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის (სსკ-ის 1328.1-ე მუხლი). შესაბამისად, პირველ მოპასუხეს სწორად დააკისრა სასამართლომ მამკვიდრებლის ვალების გადახდა მის მიერ მიღებული სამკვიდროს ფარგლებში.

18. რაც შეეხება კრედიტორის პრეტენზიას, რომელიც 2017 წლის 20 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობიდან გამომდინარე, სადავო ქონებაზე თავდაპირველი მესაკუთრის საკუთრების უფლების აღდგენას უკავშირდება, საკასაციო სასამართლო მას, როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით დაუსაბუთებლად მიიჩნევს, ძირითადად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნებს და დამატებით აღნიშნავს შემდეგს: ამ სახის მოთხოვნა შესაძლოა სსკ-ის 992-ე, 998-ე მუხლებსა და 408-ე მუხლის პირველ ნაწილს დაეფუძნოს. თუმცა, ამ ნორმებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის (თავდაპირველი მდგომარეობის აღდგენა) განმაპირობებელი უმთავრესი ფაქტობრივი წინაპირობის - ნასყიდობის ხელშეკრულების მონაწილეების შეთანხმებული მოქმედება კრედიტორისათვის ზიანის მიყენების მიზნით, რათა ხელი შეეშალათ მისთვის დავალიანების ამოღებაში მემკვიდრის მიერ მიღებული უძრავი ქონების რეალიზაციის გზით, მოსარჩელემ გასაგებად და დამაჯერებელად, ანუ უტყუარ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, ვერ დაასაბუთა.

18.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში, ნების გამოვლენის გარეგანი დათქმა არ არსებობს. ამ შემთხვევაში, აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები შეთანხმებით მოქმედებდნენ და ნების ნაკლს ორივე აცნობიერებდეს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველ ნაწილში ის შემთხვევა იგულისხმება, როდესაც, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე, მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში, ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას იურიდიული შედეგი არ მოჰყვება. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ). ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება, მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ამ მხრივ, დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-921-861-2017).

18.2. საკასაციო პალატა კასატორის ყურადღებას მიაქცევს, რომ გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევისათვის, დადასტურებული უნდა იყოს, რომ ორივე მხარე აღნიშნული მიზნით მოქმედებს. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მოპასუხეების ერთობლივად, საერთო მიზნითა და განზრახვით მოქმედების ფაქტი, ასევე, ვერ დაადასტურა მათი (მოპასუხეების) ნაცნობობის ფაქტი და ის გარემოება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ეტაპზე მეორე მოპასუხე ინფორმირებული იყო, ან რაიმე წყაროზე დაყრდნობით, ინფორმირებული უნდა ყოფილიყო უძრავი ქონების სადავოობის თაობაზე.

ამდენად, პალატა მიიჩნევს, რომ მხარეებს შორის არსებობდა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ნამდვილი ნება, რაც განხორციელდა კიდეც, მეორე მოპასუხე საჯარო რეესტრში უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღირიცხა და თუკი ეს უკანასკნელი თავისი სურვილით, პირველ მოპასუხეს დროებით, საკუთარ ბინაში აცხოვრებს, აღნიშნული საკუთრების საგნის შეხედულებისამებრ მოხმარების უფლებიდან მომდინარეობს და მხოლოდ მითითებული არგუმენტი გარიგებას მოჩვენებითად ვერ აქცევს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ცალსახაა, რომ, მოპასუხეებს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება მოჩვენებით ხასიათს არ ატარებდა და აღნიშნული საფუძვლით გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი არ ვლინდებოდა.

19. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ მოსარჩელე სადავო ხელშეკრულების მოჩვენებითობაზე აპელირებისას სარჩელში უთითებდა მხოლოდ იმ ფაქტზე, რომ პირველმა მოპასუხემ სამკვიდრო ქონება დაჩქარებული წესით აღირიცხა თავის საკუთრებად საჯარო რეესტრში და დაჩქარებული წესითვე გაასხვისა ის ახლო მეგობარზე - მეორე მოპასუხეზე (იხ. სარჩელის 6-7 ფაქტობრივი გარემოებები). ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებითობის განმსაზღვრელ სხვა ფაქტობრივ გარემოებაზე მოსარჩელეს არც სარჩელში და არც სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე არ მიუთითებია (იხ. სარჩელი და 15.05.2018წ. სასამართლოს მოსამზადებელი სხდომის ოქმი). მოსარჩელემ მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოში გამართულ მთავარ სხდომაზე მიუთითა ახალ ფაქტობრივ გარემოებებზე, სახელდობრ კი, იმაზე, რომ პირველი მოპასუხე სადავო უძრავი ნივთის გასხვისების შემდგომაც განაგრძობდა აღნიშნულ ქონებაში ცხოვრებას და რომ მეორე მოპასუხე მისი ახლო მეგობარია (იხ. 15.05.2018წ. სასამართლო სხდომის ოქმი).

სსსკ-ის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული.

ამდენად, პალატას მიაჩნია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად არ მიიღეს და იმსჯელეს აღნიშნულ ახალ ფაქტობრივ გარემოებებზე, ვინაიდან, მოსარჩელეს სასამართლოსთვის არ მიუთითებია ხსენებული გარემოებების საქმის მომზადების ეტაპზე წარუდგენლობის საპატიო მიზეზი.

20. რაც შეეხება, მოსარჩელის მიერ სადავო გარიგების მოჩვენებითი ხასიათის სამტკიცებლად მითითებულ გარემოებას, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების შემძენის სახელზე საჯარო რეესტრში დაჩქარებული წესით რეგისტრაციასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მხოლოდ აღნიშნულ გარემოებაზე დაყრდნობით, სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებით გარიგებად მიჩნევა, შეუძლებელია.

21. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

22. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

23. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

24. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% - 348.99 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „თ.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სს „თ.ბ–ს“ (ს/კ ....) დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 498.56 ლარის (საგადასახადო დავალება #6510, გადახდის თარიღი 22.02.2019წ.) 70% - 348.99 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი