25 აპრილი, 2019 წელი,

საქმე №ას-1203-2018 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვა

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი - ბ.ქ.

წარმომადგენელი - მ.რ–ძე

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „დ.“

წარმომადგენელი - გ.ს–ძე, ა.გ.

II საკასაციო საჩივრის ავტორი - შპს „დ.“

მოწინააღმდეგე მხარე - ბ.ქ.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება

I საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა

II საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება, პარტნიორის გარიცხვა, საზოგადოების დირექტორის თანამდებობიდან გადაყენება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. შპს „დ“-ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, პირველი კასატორი, კომპანია, საწარმო, საზოგადოება ან შპს) დამფუძნებელი პარტნიორები ბ.ქ. (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე, აპელანტი, ყოფილი დირექტორი, პირველი პარტნიორი ან მეორე კასატორი) და ა.გ. (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეორე პარტნიორი ან ამჟამინდელი დირექტორი) არიან. თითოეული პარტნიორი კომპანიის 50%-იანი წილის მესაკუთრეა. პირველი პარტნიორი საზოგადოების დაფუძნების დღიდან - 2000 წლის 12 იანვრიდან იმავდროულად კომპანიის დირექტორი იყო, თუმცა პარტნიორთა 2012 წლის 6 აგვისტოს კრების ოქმის საფუძველზე, მოპასუხე გათავისუფლდა კომპანიის დირექტორის თანამდებობიდან და ახალ დირექტორად მეორე პარტნიორი დაინიშნა, რის შემდეგაც შესაბამისი ცვლილება განხორციელდა სამეწარმეო რეესტრში.

2. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 9 დეკემბრის აქტით, კომპანიას, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, 282 957 ლარის გადახდა დაეკისრა. შემოწმება დაეყრდნო ფინანსური პოლიციის ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს მიერ წარდგენილ საბუღალტრო დოკუმენტაციებსა და საგადასახადო დეკლარაციებს.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 10 მაისის განაჩენით, მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 210-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით (ყალბი საგადასახადო დოკუმენტების ჯგუფურად, არაერთგზის დამზადება და გასაღება) გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის, რაც გამოიხატა მის მიერ დაფუძნებული კომპანიების, მათ შორის - მოსარჩელე კომპანიის სახელით ყალბი საგადასახადო დოკუმენტების დამზადება-გასაღებით, უსაქონლო ოპერაციების წარმოებაში.

4. 2010 წლის 12 ნოემბერს სსიპ შემოსავლების სამსახურსა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც შემოსავლების სამსახური) და საწარმოს შორის გაფორმდა საგადასახადო შეთანხმება, რომლის მიხედვითაც, კომპანიას საგადასახადო ვალდებულების ჯამურ ოდენობად - 222 000 ლარი, ხოლო თანხის გადახდის ვადად - 30 დღე განესაზღვრა.

5. 2010 წლის 2 დეკემბერს ორივე პარტნიორმა მიიღო გადაწყვეტილება საბანკო კრედიტის აღების თაობაზე.

6. 2010 წლის 10 დეკემბერს კომპანიასა და სს „ვ.ბ.ჯ–ას” (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც ბანკი) შორის გაფორმდა საბანკო შეთანხმება, რომლის საფუძველზეც, საზოგადოებას გამოეყო კრედიტი - 125 000 აშშ დოლარი. დასაბრუნებელი თანხის ოდენობა პროცენტებთან ერთად 188 584 აშშ დოლარს შეადგენდა.

7. აღებული კრედიტით კომპანიამ სახელმწიფო ბიუჯეტის მიმართ 2010 წლის 12 ნოემბრის შეთანხმებით განსაზღვრული დავალიანება დაფარა.

8. 2012 წლის 6 აგვისტოს კომპანიის პარტნიორთა კრებამ, რომელსაც არ დაესწრო მოპასუხე, ეს უკანასკნელი გაათავისუფლა დირექტორის თანამდებობიდან. ის ასევე გაირიცხა კომპანიის პარტნიორობიდან. ამ გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაედო მოპასუხის მხრიდან დანაშაულებრივი ქმედების ჩადენა - მოსარჩელის სახელით ყალბი საგადასახადო დოკუმენტაციის გამოწერა, ასევე, ერთგულების მოვალეობის დარღვევა - კომპანიის კომერციული შანსის მითვისება.

9. 2012 წლის 28 მაისს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა:

9.1. მოპასუხისათვის, მოსარჩელის სასარგებლოდ, ზიანის ანაზღაურების სახით - 188 584 აშშ დოლარის დაკისრება;

9.2. მოპასუხის კომპანიის დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლება;

9.3. მოპასუხის კომპანიის პარტნიორობიდან გარიცხვა.

9.4. მოსარჩელე წინამდებარე განჩინების 1-8 პუნქტებში აღწერილ ფაქტებზე მითითებით ამტკიცებდა, რომ მოპასუხემ კომპანიის სახელით ყალბი საგადასახადო დოკუმენტები დაამზადა. აღნიშნულის გამო, თბილისის საგადასახადო ინსპექციამ 2005 წლის 9 დეკემბრის აქტით, კომპანიას, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, ჯარიმის სახით სოლიდური თანხის გადახდა დააკისრა, რაც ცხადყოფდა იმ გარემოებას, რომ მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით საზოგადოებას დიდი ოდენობით ზიანი მიადგა, რომლის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირსაც სწორედ მოპასუხე წარმოადგენდა. ვინაიდან, მოპასუხემ განახორციელა საზოგადოების ინტერესებისათვის აშკარად საზიანო მოქმედებები, კომპანიაში შეუძლებელი იყო, მხარეთა შემდგომი ურთიერთობის გაგრძელება, რის გამოც, მოპასუხე კომპანიის პარტნიორობიდან უნდა გარიცხულიყო.

10. მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ საგადასახადო ვალდებულების შესრულების მიზნით აღებული კრედიტი მართლსაწინააღმდეგო არ იყო, ვინაიდან ბანკისაგან კრედიტის აღების გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა საზოგადოების პარტნიორთა კრებაზე, ანუ კრედიტის აღების გადაწყვეტილების მიღება მოსარჩელის თანხმობით განხორციელდა. კომპანია 2010 წლის დეკემბრიდან კეთილსინდისიერად ასრულებდა ბანკის წინაშე ნაკისრ ვალდებულებას, იხდიდა კრედიტს, რაც განპირობებული იყო, მისი როგორც დირექტორის, კეთილსინდისიერებით. ის ამტკიცებდა, რომ კომპანიას მისი მოქმედებით რაიმე ზიანი არ მისდგომია და აქედან გამომდინარე, სარჩელი დაუსაბუთებელი იყო. გარდა ამისა, მოპასუხის პარტნიორობიდან გარიცხვა რიგი პროცედურული დარღვევებით განხორციელდა, კერძოდ, კრებას დაესწრო მხოლოდ მეორე პარტნიორი, რომელმაც მოპასუხის პარტნიორობიდან გარიცხვისა და დირექტორობიდან გადაყენების გადაწყვეტილება, ერთპიროვნულად მიიღო, რისი უფლებაც, მას არ გააჩნდა.

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა სრულად; მოპასუხეს, კომპანიის სასარგებლოდ, 188 584 აშშ დოლარის ანაზღაურება დაეკისრა; ის გათავისუფლდა დირექტორის თანამდებობიდან და გაირიცხა საწარმოს პარტნიორობიდან. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 992-ე, 408-ე, მე-8 მუხლები, ასევე, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 და მე-9¹ მუხლები გამოიყენა.

12. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით.

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 6 მარტის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად თბილისის საქალაქო სასამართლოს დაუბრუნდა.

14. აღნიშნული განჩინება, საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების მოთხოვნით.

15. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 30 ოქტომბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად თბილისის სააპელაციო სასამართლოს დაუბრუნდა.

15.1. საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის ის ნორმები წარმოადგენდა, რომლებითაც მოწესრიგებულია დირექტორის მიერ ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების განხორციელების წესი და საზოგადოების პარტნიორის უფლება-მოვალებები. საკასაციო პალატამ სსკ-ის 709-ე-723-ე მუხლებზე მითითებით განმარტა, რომ კერძო სამართლის იურიდიული პირის დირექტორსა და ამ იურიდიულ პირს შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობა დავალების ხელშეკრულებაა, რომლის საფუძველზეც, დირექტორი საწარმოს სახელითა და ხარჯზე ახორციელებს მისთვის წესდებით/კანონით მინიჭებულ უფლებამოსილებებს, შესაბამისად, ზიანის თაობაზე საწარმოს მიერ აღძრული სარჩელებიც არა დელიქტური ვალდებულების, არამედ სახელშეკრულებო მოთხოვნათა ფარგლებში უნდა შემოწმებულიყო.

16. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხე კომპანიის დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლდა და ამ ნაწილში სარჩელი იურიდიული ინტერესის არქონის გამო, უარყოფილ იქნა; დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

16.1. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოსარჩელე თავის მოთხოვნას დელიქტური სამართლის ნორმებზე ამყარებდა, შესაბამისად, მოცემული დავის მომწესრიგებელ მატერიალურსამართლებრივ ნორმას სსკ-ის 992-ე მუხლი წარმოადგენდა. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილი იყო აპელანტის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ამ ქმედებით მიყენებული ზიანი, ბრალი, ასევე, მიზეზობრივი კავშირი ჩადენილ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ამდენად, სასარჩელო მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, საფუძვლიანი იყო და მართებულად დაკმაყოფილდა.

16.2. სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზიარა კომპანიის პარტნიორობიდან მოპასუხის გარიცხვის თაობაზე გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში განვითარებული მსჯელობა და მიუთითა, რომ აღნიშნული საკითხის განხილვისას უნდა დაცულიყო ბალანსი საზოგადოების ინტერესსა და თავად პარტნიორის ლეგიტიმურ ინტერესს შორის. საკითხის განხილვისას თანაბარი წილის მქონე ორი პარტნიორის არსებობის პირობებში, გასათვალისწინებელი იყო, სამოქალაქო სამართალურთიერთობაში მოქმედი კეთილსინდისიერების პრინციპი და საკითხი უნდა გადაწყვეტილიყო საწარმოსა და კეთილსინდისიერი პარტნიორის სასარგებლოდ. ფაქტობრივი გარემოება, რომლითაც პირველი ინსტანციის სასამართლომ იხელმძღვანელა პარტნიორის კეთილსინდისიერების დასადგენად, მოპასუხის მიერ დანაშაულებრივი ქმედებით საწარმოსათვის ზიანის მიყენება იყო;

16.3. სააპელაციო პალატამ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 180-ე მუხლზე მითითებით განმარტა, რომ მოპასუხის დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლებასთან დაკავშირებით სადავო გარემოებას წარმოადგენდა აღიარებითი სარჩელის მიმართ იურიდიული ინტერესის დადგენა. განსახილველ შემთხვევაში, რადგანაც პარტნიორის გადაწყვეტილება დირექტორის გადაყენების თაობაზე მეწარმეთა რეესტრში უკვე რეგისტრირებული იყო და სამეწარმეო რეესტრში შესაბამისი ცვლილებაც იყო განხორციელებული, აღნიშნულ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის არქონის გამო, უსაფუძვლო იყო და არასწორად დაკმაყოფილდა.

17. აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა. მოსარჩელემ (პირველი კასატორი) გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ (მეორე კასატორი), გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

17.1. მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

17.1.1. სააპელაციო პალატამ იურიდიული ინტერესის არქონის საფუძვლით არასწორად უარყო სასარჩელო მოთხოვნა დირექტორის თანამდებობიდან მოპასუხის გათავისუფლების ნაწილში. აღნიშნული საკითხი უნდა შეფასებულიყო მოპასუხის დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლების ლეგიტიმურობის თვალსაზრისით, ვინაიდან, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ დირექტორობიდან გადაყენების შესახებ მოთხოვნა იურიდიული ინტერესის არარსებობის გამო უნდა დარჩეს შეფასების გარეშე, შექმნილი ვითარებიდან გამომდინარე, კვლავ სადავო დარჩება საკითხი მოპასუხის დირექტორობიდან გათავისუფლების საფუძვლიანობის თაობაზე. ამ პირობებში, მოპასუხეს კვლავ დარჩება უფლება, წმინდა ფორმალური მოთხოვნების დაუცველობაზე მითითებით იდავოს გათავისუფლების ლეგიტიმურობასთან დაკავშირებით.

17.2. მოპასუხის საკასაციო საჩივრის საფუძვლები :

17.2.1. მოპასუხე დაკავებულ იქნა 2005 წლის 17 ოქტომბერს პოლიტიკური პარტიის შექმნიდან სამ თვეში (იხ. ტ.1, ს.ფ. 30, სასჯელის მოხდა დაიწყო 2005 წლის 17 ოქტომბერს), საგადასახადო ინსპექცია კი, დაიწყო 2005 წლის 22 ნოემბერს და დასრულდა ამავე წლის 9 დეკემბერს (ტ.1, ს.ფ. 47-51), ანუ, იმ პერიოდში, როდესაც მოპასუხე იმყოფებოდა წინასწარი დაკავების იზოლატორში. რაც შეეხება საგადასახადო დარღვევას, რის გამოც კომპანია დაჯარიმდა, შემოწმებისას საგადასახადო ინსპექციას წარედგინა 2005 წლის 25 ოქტომბერს ჩატარებული ინვენტარიზაციის აქტი, რომლის მიხედვითაც, 2005 წლის 26 ოქტომბრისათვის კომპანიას დაუფიქსირდა 888 162.88 ლარის დანაკლისი. იმ დროისათვის მოქმედი საგადასახადო კოდექსის მიხედვით, აღნიშნული დანაკლისი, როგორც საქონლის რეალიზაცია, უნდა დაფიქსირებულიყო საგადასახადო დეკლარაციაში და კომპანიას უნდა წარედგინა არაუგვიანეს 2005 წლის 15 ნოემბრისა. გამომდინარე იქიდან, რომ მოპასუხე იმყოფებოდა წინასწარი დაკავების იზოლატორში, ბუნებრივია მან ვერ მოახერხა საგადასახადო დეკლარაციის წარდგენა, რის საფუძველზეც, საგადასახადო ორგანომ, კომპანიას დააკისრა დამატებითი ღირებულების გადასახადის გადახდა;

17.2.2. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ ვერ მიუთითა ვერცერთ მტკიცებულებაზე, რომლითაც დადგინდებოდა მოპასუხისათვის ბრალად შერაცხულ ქმედებასა და კომპანიისათვის დარიცხულ საგადასახადო ვალდებულებას შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი. კომპანიას დაეკისრა გადასახადის გადახდა, რაც დაეკისრებოდა იმ შემთხვევაშიც, მოპასუხე რომ არ დაეკავებინათ, ჩვეულებრივი სამეწარმეო საქმიანობის ფარგლებში. საყურადღებოა, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე კომპანია არ ყოფილა ბრალდებულად ცნობილი. ამასთან, უშუალოდ საწარმოს სახელით საგადასახადო დოკუმენტაციის გაყალბების ნაწილში სახელმწიფო ბიუჯეტს მხოლოდ 8 183.9 ლარის ოდენობით ზიანი მიადგა;

17.2.3. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ სამართლებრივი შეფასების გარეშე დატოვა საკითხი, როგორ იქნა გაიგივებული და მიზეზ-შედეგობრივად დაკავშირებული განაჩენით მოპასუხისათვის ბრალად შერაცხული ქმედება, კომპანიის მიერ საგადასახადო ვალდებულების დაფარვის მიზნით კრედიტის - 188 584 აშშ დოლარის აღებასთან;

17.2.4. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მოპასუხე კომპანიის მიმართ იმდენად გულისხმიერი და კეთილსინდისიერი იყო, რომ კომპანიის მიერ აღებულ კრედიტს პირადი სახსრებითაც ფარავდა. 2010-2014 წლებში, მოპასუხემ პირადი სახსრებით 48 876 აშშ დოლარი დაფარა (იხ. ტ. 6, ს.ფ. 285-290), რაზეც, მიუხედავად მოპასუხის არაერთი მითითებისა, არ უმსჯელია სააპელაციო პალატას. მოპასუხე სრულად დაფარავდა კომპანიის მიერ აღებულ ვალს, რომ არა გაყალბებული პარტნიორთა კრება, რომელზეც ის მეორე პარტნიორმა 2014 წელს გადააყენა. ამ პერიოდიდან კომპანიაში არ განაწილებულა დივიდენდი, მას უკანონოდ ითვისებს მეორე პარტნიორი, რასაც სათანადო სამართლებრივი შეფასება მიეცემა მომავალში;

17.2.5. როგორც უკვე აღინიშნა, მოპასუხე პირადი სახსრებიდან (დივიდენდიდან) იხდიდა კამპანიის სესხს. 2014 წლიდან, მას შემდეგ რაც დირექტორად დაინიშნა მეორე პარტნიორი, დივიდენდი მოპასუხეზე არ განაწილებულა, რის გამოც მან შეწყვიტა ვალის გადახდა. ამდენად, მოპასუხემ, არათუ ზიანი მიაყენა კომპანიას, არამედ გამოიჩინა სამეწარმეო საქმიანობისათვის იშვიათი გულისხმიერება;

17.2.6. სამართლებრივად უსაფუძვლოა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში განვითარებული მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ დირექტორის მიერ მიყენებული ზიანის გამო, პარტნიორი (დირექტორი) პარტნიორობიდან უნდა გაირიცხოს. პარტნიორობიდან გარიცხვას გააჩნია თავისი სპეციფიკური საფუძვლები და მასთან მიმართებით რაიმე ანალოგიაზე საუბარი შეუძლებელია. სააპელაციო პალატამ კი, უზოგადესი სამეწარმეო-სამართლებრივი ცნებები ერთმანეთში აურია და დირექტორის ვალდებულება, პარტნიორის ვალდებულებად აქცია;

17.2.7. დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვა უკიდურესი ღონისძიებაა, რაც დასაშვებია მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევაში და ის უნდა ეფუძნებოდეს გასარიცხი პარტნიორის კანონისა და საზოგადოების ინტერესების აშკარად საწინააღმდეგო ქმედებას (სუსგ # ას-812-1099-2009, 09.11.2009);

17.2.8. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი განამტკიცებს რა საზოგადოების ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობას, თავიანთი მოვალეობის შეუსრულებლობის შემთხვევაში, დირექტორის საქმიანობიდან გამომდინარე, დარღვევა შესაძლებელია, გახდეს დირექტორისათვის ქონებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებისა და არა მისი პარტნიორობიდან გარიცხვის საფუძველი (სუსგ # ას-556-939-2006, 13.03.2007);

17.2.9. მართალია, კანონი იცნობს პარტნიორის გარიცხვის შესაძლებლობას, თუმცა აღნიშნულს საფუძვლად შესაძლოა დაედოს შენატანის განუხორციელებლობა, როგორც პირველადი (სადამფუძნებლო) შენატანის, ასევე, შემდგომში, საწარმოს ფუნქციონირების დროს პარტნიორთა კრების მიერ გაზრდილი საწესდებო კაპიტალის შეუვსებლობა და ასევე, პარტნიორის მიერ თავისი მოვალეობების დარღვევა.

კასატორის განმარტებით, პარტნიორს გააჩნია რამდენიმე ვალდებულება, კერძოდ, ის უნდა მოქმედებდეს საწარმოს საუკეთესო ინტერესებიდან გამომდინარე და არ უნდა აყენებდეს მას ზიანს, არ უნდა ეწეოდეს იმავე ან მსგავს საქმიანობას, არ უნდა გაახმაუროს საწარმოს კონფიდენციალური ინფომაცია და ა.შ. აღნიშნული ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, შესაძლოა დღის წესრიგში მართლაც დადგეს პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვის საკითხი.

მოცემულ შემთხვევაში, მნიშვნელოვანია, რომ სასამართლოს მიერ ინსტიტუციურად მოწესრიგდეს საზოგადოების პარტნიორობიდან გარიცხვის კანონით გაუთვალისწინებელი წინაპირობები, მისი შესაბამისობა კონსტიტუციასთან და დადგინდეს გარიცხვის განხორციელების წესი, რაც ამჟამინდელი მდგომარეობით, სასამართლოს არცერთ საქმეზე არ დაუდგენია. პარტნიორის გარიცხვის კანონით მოუწესრიგებლობა იწვევს ბუნდოვან სამომავლო შედეგებს: ვის გადაეცემა წილის მესაკუთრის უფლება მიიღოს მონაწილეობა საზოგადოების მართვაში - დარჩენილ პარტნიორებს? თუ ასეა, რა პრინციპით, თუ სახელმწიფოს - როგორც მიტოვებული ქონების მესაკუთრეს?;

17.2.10. სასამართლომ სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასებისთვის არ გამოიყენა მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონის 9.7 მუხლი და სსკ-ის 709-723-ე მუხლები;

17.2.11. კომპანიის დირექტორის მიმართ სისხლის სამართლის განაჩენის არსებობა საკმარისი არ არის მისთვის ქონებრივი პასუხისმგებლობის უპირობოდ დაკისრებისათვის, რადგან სისხლის სამართლის საქმეზე დადგენილი გარემოებები გამოკვლევის გარეშე არ შეიძლება ჩაითვალის უტყუარად დამტკიცებულად. განაჩენი წარმოადგენს მხოლოდ ერთ-ერთ მტკიცებულებას და საჭიროებს შეფასებას სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში.

18. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 19 დეკემბრის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტებით, საკასაციო საჩივრები ცნობილ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია, შესაბამისად, დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლებაზე უარის თქმის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად უნდა დარჩეს, ხოლო მოპასუხის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია, რადგანაც საქმეზე არ არის დადგენილი საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რასაც შედეგად დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების მიღება მოჰყვა, პალატა მიიჩნევს, რომ გამოიკვეთა სსსკ-ის 412-ე მუხლის წინაპირობები, შესაბამისად, მოპასუხის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ზიანის ანაზღაურებისა და მოპასუხის საზოგადოების პარტნიორობიდან გარიცხვის ნაწილში, ხელახალი განხილვის მიზნით, იმავე სასამართლოს დაუბრუნდეს.

19. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, გასათვალისწინებელია ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაუშვა სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეს კომპანიის დირექტორის გათავისუფლების მოთხოვნის უარყოფის ნაწილში, დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

20. საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაქცევს იმაზე, რომ კომპანიის დირექტორის თანამდებობიდან მოპასუხის გათავისუფლების მოთხოვნა, თავისი არსით, მიზნად სასამართლოს მიერ მოპასუხესთან სამართლებრივი ურთიერთობის არარსებობის აღიარებას (დადასტურებას) ისახავს (აღიარებითი სარჩელით პირს შეუძლია მოითხოვოს მასსა და მოპასუხეს შორის სადავოდ გამხდარი უფლების ან სადავო მატერიალური სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა/არარსებობის ფაქტის აღიარება (დადასტურება). ამასთან, ამ სახის სარჩელის აღძვრა იურიდიული ინტერესის გარეშე დაუშვებელია. სსსკ-ის 180-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარეობს აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესის განმსაზღვრელი შემდეგი კრიტერიუმები: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა (შდრ.სუსგ # ას-838-802-2014, 19.03.2015წ., #ას-932-872-2017, 17.10.2017წ).

20.1. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სამართლის ნორმა პირს დამოუკიდებლად, ყოველგვარი წინაპირობების დაცვის გარეშე, ანიჭებს უფლებამოსილებას შეცვალოს მეორე პირის უფლებრივი მდგომარეობა, რაც დამატებით სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადასტურებას აღარ საჭიროებს. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის განმსაზღვრელი არცერთი ზემოაღნიშნული კრიტერიუმი არ იკვეთება.

20.2. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ 2012 წლის 6 აგვისტოს კომპანიის პარტნიორმა (მოსარჩელემ), მოპასუხე გაათავისუფლა საწარმოს დირექტორის თანამდებობიდან. აღნიშნული იურიდიული ფაქტი რეგისტრირებულია სამეწარმეო რეესტრში. უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით, დაუშვებელია მეწარმე სუბიექტის საქმიანობაში იმგვარი ჩარევა, რომ პარტნიორს შეეზღუდოს საწარმოს დირექტორთან ხელშეკრულების შეწყვეტის უფლებამოსილება, რაც მას მინიჭებული აქვს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით (იხ. კანონის 9¹.6.“ე“ ქ/პუნქტი). სამართლებრივად დირექტორთან დადებული შეთანხმება დავალების (სასამსახურო) ხელშეკრულებაა და, შესაბამისად, მისი ცალმხრივად შეწყვეტის მართლზომიერების შემოწმებისას “მეწარმეთა შესახებ” კანონის ნორმებთან ერთად, გამოიყენება დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელი ნორმები (სსკ-ის 709-ე და მომდევნო მუხლები). სწორედ სსკ-ის 720-ე მუხლის პირველი ნაწილი ანიჭებდა უფლებას მოსარჩელეს ცალმხრივად შეეწყვიტა მოპასუხესთან დადებული ხელშეკრულება. ამრიგად, საწარმოს ინტერესებიდან გამომდინარე, წესდებით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, შესაბამის უფლებამოსილ პირსა თუ ორგანოს შეუძლია ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე ნებისმიერ დროს შეწყვიტოს ხელშეკრულება ხელმძღვანელთან და გამოვლენილი ნება მესამე პირების მიმართ ნამდვილი ხდება მისი მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის მომენტიდან (შდრ. მსგავს საქმეებზე სუსგ-ები: საქმე №ას-302-287-2016, 15 ივლისი, 2016 წელი; საქმე №ას-101-97-2016, 15 ივლისი, 2016 წელი; საქმე №ას-23-23-2016, 9 მარტი, 2016 წელი; საქმე №ას-302-287-2016, 15 ივლისი, 2016 წელი; საქმე №ას-131-127-2016; 23 სექტემბერი, 2016 წელი).

21. მოპასუხის საკასაციო პრეტენზიებთან მიმართებით, საკასაციო სასამართლო ასკვნის შემდეგს: გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მოპასუხისათვის, როგორც ზიანის ანაზღაურების დაკისრების, ისე მისი კომპანიის პარტნიორობიდან გარიცხვის ნაწილში სამართლებრივად და ფაქტობრივად დაუსაბუთებელია. ზიანის დაკისრების მოთხოვნა ისეა დაკმაყოფილებული, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სწორად არ განსაზღვრულა მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა/ნორმები და, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არც შესაბამის დასაბუთებას არ შეიცავს მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმით/ნორმებით გათვალისწინებული შედეგის განმაპირობებელი წინაპირობების არარსებობის თაობაზე.

21.1. ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.6 (შპს-ს დირექტორი საზოგადოების საქმეებს უნდა გაუძღვეს კეთილსინდისიერად; კერძოდ, ზრუნავდეს ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, და მოქმედებდეს იმ რწმენით, რომ მისი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის. თუ ის არ შეასრულებს ამ მოვალეობას, საზოგადოების წინაშე წარმოშობილი ზიანისთვის პასუხს აგებს მთელი თავისი ქონებით, პირდაპირ და უშუალოდ), სსკ-ის 709-ე (დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე), 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებიდან გამომდინარეობს, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მითითებული სამართლებრივი ნორმებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებები არ დაუდგენია და არც გამოუკვლევია.

21.2. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკორპორაციო სამართლის მიზნებისათვის საწარმოს ხელმძღვანელობა/წარმომადგენლობა ორმხრივი სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში მიღწეული შეთანხმებაა, რომლის ერთი მხარე - მომსახურების გამწევი ვალდებულია, გაწიოს შეპირებული მომსახურება, ხოლო მეორე მხარე - გადაიხადოს საზღაური. ამ ტიპის შეთანხმება დამყარებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე და უფლებით აღჭურვილ პირს, ფიდუციური ვალდებულების ფარგლებში, აძლევს სრულ დამოუკიდებლობას, იურიდიული პირის სახელითა და ხარჯზე განახორციელოს ყველა ის მოქმედება, რაც წესდებით გათვალისწინებული მიზნის მიღწევას შეუწყობს ხელს. იმ პირობებში, როდესაც სსკ-ის იურიდიული პირის მომწესრიგებელი ნორმები და სპეციალური კანონი - „მეწარმეთა შესახებ“ არ შეიცავს პირდაპირ დათქმას საწარმოს დირექტორთან დადებული ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნების თაობაზე, დგება საკითხი იმის შესახებ, თუ ყველაზე უფრო რომელ სამართლებრივ ინსტიტუტთან არის ეს ურთიერთობა ახლოს. პალატა განმარტავს, რომ დავალება იმ ხელშეკრულებათა რიცხვს მიეკუთვნება, რომელიც დაკავშირებულია სამუშაოს შესრულებასთან, მისი საგანია რწმუნებული პირის მიერ ერთი ან რამდენიმე იმგვარი მოქმედების შესრულება, რომელიც იწვევს ამა თუ იმ შედეგის დადგომას და როგორც წესი, ეფუძნება ურთიერთნდობას, რწმუნებულის ვალდებულებას წარმოადგენს დავალებული მოქმედების მმართველის გულისხმიერებით წარმოება და მიღწეული შედეგის ადრესატი ხდება წარმოდგენილი პირი.

21.3. ამდენად, კერძო სამართლის იურიდიული პირის დირექტორსა და ამ იურიდიულ პირს შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობა დავალების ხელშეკრულებაა, რომლის საფუძველზეც, დირექტორი საწარმოს სახელითა და ხარჯზე ახორციელებს მისთვის წესდებით/კანონით მინიჭებულ უფლებამოსილებებს, შესაბამისად, ზიანის თაობაზე საწარმოს მიერ აღძრული სარჩელებიც სახელშეკრულებო მოთხოვნათა ფარგლებში უნდა შემოწმდეს და არა დელიქტური ვალდებულების, რა დროსაც უნდა დადგინდეს ზიანის ანაზღაურების განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა (მართლსაწინააღმდეგო ქმედება - სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევა, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი).

21.4. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა დირექტორის მიერ კომპანიისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივ საფუძვლად არასწორად განსაზღვრეს სსკ-ის 992-ე მუხლი და სადავო ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად არ გამოიყენეს როგორც სპეციალური სამართლებრივი ნორმა - „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.6-ე მუხლი, ისე სსკ-ის ზემოაღნიშნული ნორმები.

22. გამომდინარე იქიდან, რომ განსახილველი სარჩელი არ მიეკუთვნება სსსკ-ით გათვალისწინებულ, ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ დავათა კატეგორიას, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენი ვერ შეფასდება სსსკ-ის 309¹⁷.1-ე მუხლით განსაზღვრულ იმ მტკიცებულებად, რომელიც საკმარისი იქნება მოცემულ დავაზე ზიანის მიყენების ფაქტის დასადგენად.

საკასაციო პალატა, მოცემულ შემთხვევაში, იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენი განსახილველ დავაში წარმოადგენს მხოლოდ ერთ-ერთ მტკიცებულებას, რომელიც, სსსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად, საჭიროებს სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში შეფასებას.

22.1. ამასთან, პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ ხსენებული განაჩენით დასტურდება მოპასუხის მხრიდან სახელმწიფოსთვის და არა მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენების ფაქტი, რაც ერთმნიშვნელოვნად გამორიცხავს მხოლოდ განაჩენზე დაყრდნობით მოპასუხის მხრიდან კომპანიისთვის ზიანის მიყენების ფაქტობრივი გარემოების დამტკიცების შესაძლებლობას.

23. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ შეასრულა საკასაციო სასამართლოს 2015 წლის 30 ოქტომბრის მითითებები და არ დაადგინა თუ რა სახისა და მოცულობის ზიანი მიადგა საწარმოს, იყო თუ არა ეს ზიანი უშუალოდ მოპასუხის მოქმედების შედეგი. სააპელაციო და პირველი ინსტანციის სასამართლოებმა, ზიანის მიყენების ფაქტის დადგენისას, მიღებული გადაწყვეტილება დააფუძნეს როგორც განაჩენს, ისე საგადასახადო შემოწმების აქტს. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საგადასახადო შემოწმების აქტი სრულყოფილად არ გამოკვლეულა და არ შეფასებულა თუ რამ გამოიწვია საგადასახადო დავალიანების წარმოშობა და რა ბრალი მიუძღვოდა ამაში კომპანიის დირექტორს. შესაბამისად, გამოუკვლეველია განაჩენსა და საგადასახადო შემოწმების აქტს შორის მიზეზშედეგობრივი კავშირი, სახელდობრ, დარიცხული საგადასახადო ვალდებულება წარმოადგენს თუ არა მოპასუხის მიერ ჩადენილი დანაშაულებრივი ქმედების უშუალო შედეგს და რა მოცულობით (ფარგლებში).

23.1. იმ შემთხვევაში, თუ საქმის ხელახალი განხილვის დროს დადგინდება, რომ დირექტორი საზოგადოების საქმეებს არ უძღვებოდა კეთილსინდისიერად, კერძოდ, არ ზრუნავდა ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, და არ მოქმედებდა იმ რწმენით, რომ მისი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელი იყო საზოგადოებისათვის, რასაც შედეგად საზოგადობისათვის ზიანის მიყენება მოჰყვა, სააპელაციო სასამართლომ ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სათანადოდ უნდა გამოიკვლიოს და შეაფასოს, მოპასუხის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოება, ამ უკანასკნელის მხრიდან კომპანიის კრედიტის პირადი სახსრებით ნაწილობრივ დაფარვასთან დაკავშირებით; ის, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს არ შეუფასებია საქმეში წარმოდგენილი მოპასუხის 2008-2017 წწ. საბანკო ანგარიშის ამონაწერები, რომლითაც ვლინდება მისი მხრიდან კომპანიის სესხის ნაწილობრივ დაფარვის ფაქტი (იხ. ტ.VI, ს.ფ. 295-316).

24. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ უკრიტიკოდ, სარჩელის დასაბუთებულობის შემოწმების გარეშე, გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვის მართებულობასთან დაკავშირებით ისე, რომ არ გამოუკვლევია არსებობდა თუ არა პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვის წინაპირობები და არ დაუდგენია პარტნიორის წილის კომპენსირებასთან დაკავშირებული გარემოებები.

24.1. პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვა უკიდურესი ზომაა. შესაბამისად, ასეთი ზომა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მხოლოდ მნიშვნელოვანი საფუძვლების არსებობისას. პარტნიორის გარიცხვის მნიშვნელოვანი საფუძველი სახეზეა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც საზოგადოებამ აღარ უნდა ითმინოს გასარიცხი პარტნიორის კორპორაციულსამართლებრივი მონაწილეობა; სახელდობრ, როდესაც, მისი ქცევა შეუძლებელს ხდის ან მნიშვნელოვნად ართულებს საზოგადოების მიზნის მიღწევას, რაც აუტანელს გახდიდა მისი საზოგადოების რიგებში დარჩენას. საუბარია პიროვნულ თვისებებსა და ურთიერთობებზე, როგორიცაა, მაგალითად, ნდობის დეფიციტი, ვალდებულებების მძიმე დარღვევა, დანაშაულებრივი საქმიანობა, ნდობის ბოროტად გამოყენება და სხვა პარტნიორებთან დაძაბული ურთიერთობები. საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის საფუძველი შეიძლება გახდეს არა ყველა სახის, არამედ იმგვარი ზიანი რომელიც საწარმოს საქმიანობას უშლის ხელს გრძელვადიან პერსპექტივაში და მაშასადამე საფრთხის ქვეშ აყენებს მის არსებობას (შდრ. სუსგ # ას-812-1099-2009, 09.11.2009).

24.2. ამდენად, საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვა უნდა განხორციელდეს მხოლოდ მნიშვნელოვანი საფუძვლის არსებობისას, როდესაც, სახეზეა კომპანიისათვის არსებითი ზიანის მიყენება, რაც არღვევს ნდობას პარტნიორთა შორის და რის გამოც, მათი ერთობლივი საქმიანობა შეუძლებელი ხდება.

24.3. აქვე საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პარტნიორის გარიცხვის შესახებ გადაწყვეტილების მიღება წარმოადგენს კომპანიის პარტნიორთა კრების დისკრეციაში შემავალ საკითხს, რომლის მიზანშეწონილობაზეც სასამართლო კონტროლი არ ვრცელდება. სასამართლო შემოწმების უფლებამოსილება ვრცელდება მხოლოდ პარტნიორის გარიცხვასთან დაკავშირებით მიღებული გადაწყვეტილების ნამდვილობაზე, სახელდობრ, რამდენადაა დაცული კანონითა და კომპანიის წესდებით განსაზღვრული პროცედურები სადავო გადაწყვეტილების მიღებისას.

24.4. საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის სამართლებრივ შედეგს წილზე საკუთრების უფლების ჩამორთმევა წარმოადგენს, შესაბამისად, პალატის მოსაზრებით, შესაბამისი ფაქტობრივი წინაპირობების შესრულების შემთხვევაში, საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვა არ უნდა განხორციელდეს მისი წილის კომპენსაციის საკითხის გადაუწყვეტლად, რათა არ მოხდეს მისი კონსტიტუციით დაცული საკუთრების უფლების შელახვა. აღნიშნული კი, თავის მხრივ დამოკიდებულია კომპანიაში თავისუფალი სახსრების არსებობაზე, რაც ასევე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს კვლევის საგანი უნდა გახდეს.

25. საკასაციო პალატა, განმარტავს, რომ სასამართლომ უნდა დაადგინოს პარტნიორის გარიცხვის უფლების წარმოშობის წინაპირობები და სსკ-ის 399-ე მუხლის საფუძველზე, რომელიც ითვალისწინებს, მნიშვნელოვანი საფუძვლის არსებობისას, ხანგრძლივი სახელშეკრულებო სამართლებრივი ურთიერთობის მოშლის შესაძლებლობას, გამოიკვლიოს საზოგადოების მიერ ამ უფლების გამოყენების მართლზომიერება. სასამართლომ უნდა დაადგინოს პარტნიორის მიერ საზოგადოების წინაშე ნაკისრი ვალდებულების დარღვევა - საზოგადოების მიზნის შელახვა, რის შედეგადაც შეუძლებელი ხდება პარტნიორული ურთიერთობის შენარჩუნება; საზოგადოებისთვის ზიანის მიყენება; პირველ და მეორე წინაპირობას შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა. გარიცხვის შესახებ სასარჩელო წარმოებისას, სასამართლო ამოწმებს, რამდენად კეთილსინდისიერად გამოიყენეს პარტნიორებმა (პარტნიორმა) გარიცხვის უფლება, ხომ არ იყო მათი გადაწყვეტილება მოტივირებული პირადი ინტერესებით, პირადი სარგებლის ან ქონებრივი უპირატესობის მოსაპოვებლად (შდრ. სუსგ №ას-201-201-2018, 08.10.2018).

25.1. პალატის მოსაზრებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მხრიდან პარტნიორის გარიცხვის წინაპირობების კვლევისას, მნიშვნელოვანია, რომ ერთმანეთისგან გაიმიჯნოს მოპასუხის - როგორც პარტნიორისა და მოპასუხის, როგორც დირექტორის მოვალეობები და პასუხისმგებლობა კომპანიის წინაშე.

25.2. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხის საზოგადოების პარტნიორობიდან გარიცხვის ნაწილშიც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მოკლებულია ფაქტობრივ დასაბუთებას, რაც მისი გაუქმების საფუძველია.

26. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ დირექტორის მიმართ კომპანიის სასარგებლოდ ზიანის დაკისრებისა და პარტნიორის გარიცხვის სასარჩელო მოთხოვნებთან მიმართებით, სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობები და, შესაბამისად, არასრულყოფილად დაადგინა ამ ურთიერთობიდან გამომდინარე მოთხოვნის ფაქტობრივი წანამძღვრები, ამასთან, არ გამოიკვლია საქმის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რამაც საბოლოო ჯამში არასწორი გადაწყვეტილების მიღება განაპირობა. ამრიგად, სააპელაციო სასამართლომ, საქმის ხელახალი განხილვისას, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს და ობიექტურად შეაფასოს როგორც სარჩელსა და შესაგებელში მითითებული ფაქტობრივი საფუძვლები, ისე - მათი დამადასტურებელი მტკიცებულებები და ისე მიიღოს გადაწყვეტილება.

27. სსსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. მოცემული ნორმების ანალიზისა და წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, შეამოწმოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება, ვიდრე საქმეზე არ დადგინდება დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 399-ე, 272-ე, 264.3, 257.1, 412-ე, მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „დ–-ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. ბ.ქ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

3. ნაწილობრივ გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს შპს „დ-ის“ პარტნიორის ბ.ქ–ის გარიცხვისა და ამავე საწარმოსთვის ბ.ქ–ის, როგორც საზოგადოების დირექტორის, მიერ მიყენებული ზიანის საკითხების დამატებითი გამოკვლევის მიზნით;

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩეს შპს „დ-ის“ დირექტორის თანამდებობიდან ბ.ქ–ის გათავისუფლების მოთხოვნის უარყოფის ნაწილში;

5. კასატორს შპს „დ-ს“ დაუბრუნდეს საზოგადოების დირექტორის ა.გ–ის მიერ 2019 წლის 25 მარტს საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე წარმოდგენილი განცხადება (რეგისტრაციის ნომერი ა-1432-2019) 11 ფურცლად;

6. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი