საქმე №ას-32-2019 5 ივლისი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – დ. ქ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა. დ-ი, გ. ქ-ი (მოპასუხე)

მესამე პირი - კახეთის სააღსრულებო ბიურო

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – მოძრავი ნივთების ყადაღისაგან გათავისუფლება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. დ. ქ-მა (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა. დ-ის (შემდგომ – მოპასუხე), მესამე პირი მოპასუხის მხარეზე - კახეთის სააღსრულებო ბიურო, მიმართ, რომლითაც მოითხოვა 2016 წლის 22 მარტს კახეთის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებლის მიერ გურჯაანის რაიონის სოფელ ... შედგენილი №922.... აქტში აღწერილი ნივთების ამორიცხვისა და ყადაღისაგან გათავისუფლება. მოგვიანებით, საქმეში თანამოპასუხედ ჩაერთო მოვალე - გ. ქ-ი.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2016 წლის 22 მარტს, მის საცხოვრებელ სახლში კახეთის სააღსრულებო ბიუროს აღმსრულებელმა შეადგინა ნივთის აღწერისა და დაყადაღების შესახებ №922... აქტი. ამ აქტში ჩამოთვლილი ნივთები არ ეკუთვნის მოსარჩელის მამას – გ. ქ-ს (შემდგომ – მოვალე, მოსარჩელის მამა), რომელსაც ხელი აქვს მოწერილი აღნიშნულ დოკუმენტზე. ყველა ნივთი შეძენილია მოსარჩელის მიერ და მას ეკუთვნის, რისი დადასტურებაც შეუძლია სათანადო მტკიცებულებებით. აქტის შედგენის დროს, სახლში მოსარჩელის მამის მეტი არავინ იმყოფებოდა, მან სათანადოდ ვერ შეაფასა ამ აქტის მნიშვნელობა, ვერ მიიღო სათანადო განმარტება აქტის მნიშვნელობისა და გასაჩივრების შესახებ.

3. მოპასუხე მხარეებმა შეთანხმება გააფორმეს ნოტარიულად ვალის გრაფიკით გადახდის შესახებ, რამაც მოსარჩელის მამა დაამშვიდა და 22 მარტს შედგენილი აქტის საშიშროება გამოირიცხა, არც აქტის ჩაბარება მოუთხოვია და არც მისი გასაჩივრება უცდია. მოგვიანებით, მოსარჩელისთვის გახდა ცნობილი მისი კუთვნილი ნივთების დაყადაღების შესახებ.

4. სადავო ნივთებიდან 1) 54335 – „გრუნდინგის“ ფირმის ტელევიზორი მოსარჩელემ შეიძინა 2014 წლის 20 სექტემბერს 519 ლარად; 2) 54336 – „ბეკოს“ ფირმის გაზქურა შეძენილი აქვს შპს „მ. ტ.“ 2014 წლის 16 აპრილს მოსარჩელის ახლობელის ზ. ბ-ის სახელზე გაკეთებული განვადებით, თანხის ნახევარი ყიდვის დროს გადაიხადა, ნაწილი განვადებით დაფარა; 3) 54337 – „ჰიტაჩის“ ფირმის მაცივარი იყიდა 750 ლარად 2015 წლის შემოდგომაზე გურჯაანში, მაღაზია „ჯ. ე.“ მდ. თავისუფლების ქ. №22. 5) 54339 – დივანი და ორი სავარძელი შეიძინა გურჯაანში საკუთარი თანხით – 560 ლარად ავეჯის მაღაზიაში 2015 წლის 30 მაისს; 6) 54338 - სარეცხი მანქანა „სამსუნგი“ იყიდა 600 ლარად გურჯაანში, მაღაზია „ჯ.“, ... №1-ში.

მოპასუხის პოზიცია:

5. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი არცერთი დოკუმენტი სადავო ნივთების მოსარჩელისადმი კუთვნილების ფაქტს არ ადასტურებს.

6. საქმეში მესამე პირად ჩაბმულმა კახეთის სააღსრულებო ბიუროს წარმომადგენელმა განმარტა, რომ კრედიტორის ქონების აღწერისას კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით შედგინა №922... აქტი ნივთების აღწერისა და დაყადაღების შესახებ. ოჯახში ნივთების აღწერის დროს ამ ნივთებზე პირადი საკუთრების შესახებ განცხადება ან ამის დამადასტურებელი დოკუმენტი მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია.

7. თელავის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო საჩივრით.

8. თავდაპირველად, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და საქმე ხელახლა განსახილველად უკან დაუბრუნდა თელავის რაიონულ სასამართლოს. პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის ხელახალი განხილვისას მოპასუხედ ჩაერთო მოვალე - გ. ქ-ი. თელავის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ კვლავ გაასაჩივრა სააპელაციო საჩივრით. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

9. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სააღსრულებო ფურცლის იძულებითი აღსრულების საფუძველზე 2016 წლის 22 მარტს კახეთის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებლის მიერ გურჯაანის რაიონის სოფელ ... აღიწერა და დაყადაღდა მოვალის – მოსარჩელის მამის საცხოვრებელ სახლში არსებული შემდეგი ნივთები: 1. „გრუნდინგის“ ფირმის ტელევიზორი; 2. „ბეკოს“ ფირმის გაზქურა; 3. „ჰიტაჩის“ ფირმის მაცივარი; 4. „სამსუნგის“ ფირმის სარეცხი მანქანა; 5. დივანი და ორი სავარძელი. აგრეთვე, დადგენილია, რომ 2016 წლის 24 ივნისს თელავის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა მოსარჩელემ, მოპასუხეების – კახეთის სააღსრულებო ბიუროსა და მოპასუხის მიმართ, მოითხოვა 2016 წლის 22 მარტს კახეთის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებლის მიერ გურჯაანის რაიონის სოფელ ... შედგენილი №922... აქტში აღწერილი ნივთების ამორიცხვა და ყადაღისაგან გათავისუფლება.

10. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოვალე ეწევა სოფლის მეურნეობას (მოსარჩელის განმარტებით, – მევენახეობას) და ცხოვრობს ერთ ოჯახად თ. ც-თან, დ. და გ. ქ-ებთან ერთად. მათ არა აქვთ გამიჯნული ქონება.

11. სააპელაციო პალატამ აგრეთვე დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ (აპელანტი) ვერ შეძლო დაყადაღებული ნივთების მისდამი კუთვნილების ფაქტის დადასტურება. შესაბამისად, მან ვერ შეძლო დაესაბუთებინა მისი სასარჩელო მოთხოვნა ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლების შესახებ.

12. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ-ი) 102-ე მუხლი შეიცავს ზოგად დებულებას მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების თაობაზე. ყადაღისაგან ქონების გათავისუფლების შესახებ სარჩელებზე მტკიცების ტვირთის განაწილების წესი განსაზღვრულია „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლის პირველი პუნქტით, რომლის მიხედვით, თუ მესამე პირი ამტკიცებს, რომ მას აღსრულების საგანზე გააჩნია უფლება, მაშინ იმ სასამართლოში, რომლის სამოქმედო ტერიტორიაზედაც ხდება აღსრულება, მესამე პირს შეუძლია აღძრას სარჩელი. ასეთ სარჩელს სასამართლო განიხილავს სასარჩელო წარმოების წესით (სარჩელი ყადაღისაგან ქონების გათავისუფლების შესახებ).

13. ამდენად, მითითებული ნორმის თანახმად, ყადაღისაგან ქონების გათავისუფლების შესახებ სარჩელზე მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოსარჩელეს. სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად, წერილობითი მტკიცებულებები წარმოადგენს მტკიცებულების ერთ-ერთ სახეს. ამავე კოდექსის 134-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, წერილობით მტკიცებულებებს წარმოადგენს აქტები, საბუთები, საქმიანი და პირადი ხასიათის წერილები, რომლებიც შეიცავს ცნობებს საქმისათვის მნიშვნელოვან გარემოებათა შესახებ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XVIII თავი ეხება მოწმეთა ჩვენებას, როგორც მტკიცებულებათა ერთ-ერთ სახეს.

14. მოცემულ შემთხვევაში სადავო არ არის, რომ 2016 წლის 22 მარტს კახეთის სააღსრულებო ბიუროს აღმსრულებელმა, მოპასუხის მიმართ მოვალის არსებული ვალის გამო, მოახდინა ნივთების აღწერა და დაყადაღება, რის გამოც, შეადგინა №922... აქტი. მითითებული აქტით დაყადაღებულია შემდეგი ნივთები: „გრუნდინგის“ ფირმის ტელევიზორი, „ბეკოს“ ფირმის გაზქურა, „ჰიტაჩის“ ფირმის მაცივარი, „სამსუნგის“ ფირმის სარეცხი მანქანა, დივანი და ორი სავარძელი. ასევე, დადგენილია, რომ მოვალე ცხოვრობს ერთ ოჯახად სამ პირთან ერთად იმ ბინაში, სადაც მოხდა მოძრავი ნივთების დაყადაღება და დადგენილია, რომ მათ არ აქვთ გამიჯნული ქონება.

15. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ ვერ დაასაბუთა ის გარემოება, რომ დაყადაღებული მოძრავი ნივთები შეძენილია მის მიერ და წარმოადგენს უშუალოდ მის საკუთრებას. პალატამ აღნიშნა, რომ სარჩელს თან ერთვის საგარანტიო ტალონების ასლები, საიდანაც ვერ დგინდება, თუ ვინ წარმოადგენს მყიდველს, ხსენებული დოკუმენტის ასლზე იკითხება მხოლოდ მყიდველის ფაქსიმილე, რომლის მოსარჩელისადმი კუთვნილების დადგენა შეუძლებელია.

16. რაც შეეხება საკრედიტო ხელშეკრულებების ასლებს, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ გაურკვეველია, მათი შინაარსიდან გამომდინარე, თუ ვინ წარმოადგენს მსესხებელს, ასევე, დაუდგენელია, რა მიზნით იყო გაფორმებული ხსენებული ხელშეკრულებები და იყო თუ არა კრედიტის მიზნობრიობა რომელიმე დაყადაღებული ნივთის შეძენა. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა ისიც, რომ გაზქურის საკუთრების დამადასტურებლად მოსარჩელის მიერ საქმეზე დართულია ზაზა ბერიძის სახელზე გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულება და განაცხადის ფორმა, რომელთა თანახმადაც კონკრეტული ნივთის მყიდველად სწორედ აღნიშნული პიროვნება სახელდება და ქონების აპელანტისადმი კუთვნილების ფაქტის დადგენა ხსენებულ მტკიცებულებაზე დაყრდნობით შეუძლებელია.

17. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ მოვალის მიერ ქონების დაყადაღებისას არ ყოფილა გაცხადებული რაიმე სახის პრეტენზია და მას აღმასრულებლისთვის არ განუმარტავს, რომ დასაყადაღებელი მოძრავი ნივთები წარმოადგენდა მოსარჩელის საკუთრებას. აღნიშნულზე მხარეთა შორის არ ყოფილა გაურკვევლობა ვალის განაწილვადების თაობაზე შეთანხმების მიღწევის დროსაც.

18. ამდენად, ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ აპელანტმა ვერ უზრუნველყო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლებითაც უტყუარად დადასტურდება სადავო ნივთებზე მისი საკუთრების უფლება.

19. სააპელაციო პალატამ აქვე მიუთითა, რომ განსახილველი კატეგორიის დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკა. სსკ-ის 151-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკუთვნებელი არის მოძრავი ნივთი, რომელიც, თუმცა, არ არის მთავარი ნივთის შემადგენელი ნაწილი, მაგრამ განკუთვნილია მთავარი ნივთის სამსახურისთვის, დაკავშირებულია მასთან საერთო სამეურნეო დანიშნულებით, რის გამოც, იგი სივრცობრივად მთავარ ნივთს უკავშირდება და, დამკვიდრებული შეხედულების მიხედვით, ითვლება საკუთვნებლად. საკუთვნებლის თვისებას შეადგენს ის, რომ იგი მთავარ ნივთთან დაკავშირებულია საერთო სამეურნეო დანიშნულებით, რაც გამოიხატება იმაში, რომ საკუთვნებელი განკუთვნილია მთავარი ნივთის სამსახურისათვის. საკუთვნებელი სივრცობრივად უკავშირდება მთავარ ნივთს საწინააღმდეგოს დამტკიცებამდე. მთავარი ნივთის მესაკუთრე იმავდროულად საკუთვნებლის მესაკუთრედ მიიჩნევა. საცხოვრებელ ბინაში არსებული ავეჯი განკუთვნილია მისი სამსახურისათვის და დაკავშირებულია მასთან საერთო სამეურნეო დანიშნულებით (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებები შემდეგ საქმეებზე: Nას-305-293-2012; Nას-1522-1529-2011 და Nას-1777-1755-2011).

20. სსკ-ის 158-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ივარაუდება, რომ ნივთის მფლობელი არის მისი მესაკუთრე. მესაკუთრედ ყოფნის პრეზუმფცია გამოიყენება მხოლოდ მოძრავი ნივთების მიმართ, ვინაიდან კანონი მათზე საკუთრების უფლების წარმოშობისათვის არ ადგენს სპეციალურ რეჟიმს, როგორიცაა წერილობითი გარიგება და მისი რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში (სსკ-ის 158-ე მუხლის მეორე ნაწილი). მოძრავი ნივთების ცნებას სამოქალაქო კანონმდებლობა არ იძლევა, რის გამოც, მოქმედებს პრეზუმფცია, რომ ყველა ნივთი მოძრავია, რომელიც არაა უძრავი. ამავე კოდექსის 186-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და მეორე ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, მოძრავ ნივთზე საკუთრების გადასაცემად აუცილებელია, რომ მესაკუთრემ ნამდვილი უფლების საფუძველზე გადასცეს შემძენს ნივთი.

21. აღნიშნულ გარემოებათა შეფასების შედეგად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მოსაზრება, რომ დაყადაღებულ მოძრავ ნივთებზე მოსარჩელის საკუთრების უფლება არ დგინდებოდა, მოსარჩელე და მოვალე ცხოვრობდნენ ერთად, ერთ ოჯახად, იმ ბინაში, რომელიც წარმოადგენს დაყადაღებული მოძრავი ნივთების ადგილსამყოფელს და მათ არ აქვთ გამიჯნული ქონება.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

22. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

23. კასატორმა განმარტა, რომ სადავო ნივთების დაყადაღების მომენტში თავად სახლში არ იმყოფებოდა. აღმასრულებელს არ განუმარტავს მოვალისათვის, რომ მას უფლება ჰქონდა, აქტზე ხელის მოწერისას თავისი პრეტენზია დაეფიქსირებინა ოქმში შენიშვნის სახით. მან ზეპირად განუმარტა აღმასრულებელს, რომ სადავო ნივთები მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენდა და ერთ კვირაში წერილობითაც აცნობა აღმასრულებელს, რომ ნივთები მას არ ეკუთვნოდა. აღნიშნული წერილობითი მტკიცებულება ერთვის საქმეს, თუმცა, სამწუხაროდ არცერთი ინსტანციის სასამართლოს არ გაუზიარებია იგი.

24. საქმეში წარმოდგენილი უძრავი ქონების გამოსყიდვისა და იჯარის ხელშეკრულებებით დგინდება, რომ მოძრავი დაყადაღებული ნივთების ადგილსამყოფელი სახლი არ არის მოვალის საკუთრება, არამედ, ეკუთვნის საბანკო დაწესებულებას, მოსარჩელეს გადაცემული აქვს იჯარით და იგი ახორციელებს მის გამოსყიდვას.

25. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს, სსსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, ზემოთ მითითებული გარემოებები სათანადოდ არ შეუფასებია და არასწორად დაადგინა, რომ მოვალე წარმოადგენს იმ უძრავი ქონების მესაკუთრეს, რომელშიც სადავო დაყადაღებული ნივთებია განლაგებული, რაც არ შეესაბამება სინამდვილეს. ამდენად, სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა სსკ-ის 151-ე და 158-ე მუხლები. იმ პირობებში, როდესაც უძრავ ნივთს, საკუთრების უფლების გაუმიჯნავად, ფლობს ოთხი ფიზიკური პირი, თანასაკუთრების უფლება უნდა გავრცელდეს უძრავ ქონებაში არსებულ მოძრავ ნივთებზეც, რაშიც არ არის დადგენილი მოვალის კუთვნილი წილის ოდენობა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

26. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 იანვრის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 22 მარტის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის (საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე) საპროცესო სამართლებრივი საფუძვლით.

27. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია. შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინება ნაწილობრივ უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს, შემდეგი საფუძვლებით:

28. საკასაციო საჩივრით შედავებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 ოქტომბრის განჩინება, რომლითაც დ. ქ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თელავის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

29. კასატორი წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში აღნიშნავს, რომ სადავო ნივთები მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენდა და ერთ კვირაში წერილობითაც ეცნობა აღმასრულებელს, რომ ნივთები მოვალეს არ ეკუთვნოდა. აღნიშნული წერილობითი მტკიცებულება ერთვის საქმეს, თუმცა, სამწუხაროდ არცერთი ინსტანციის სასამართლოს არ გაუზიარებია იგი. ამასთან, კასატორი აღნიშნავს, რომ სადავო ნივთების მისი სახრებით შეძენის დამადასტურებელი მტკიცებულებები საქმეშია წარმოდგენილი (იხ., საკასაციო საჩივარი).

30. სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები, ხოლო ამავე კოდექსის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა სააპელაციო სასამართლოს მიერ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების არასწორად გამოყენებისა და განმარტების კუთხით ნაწილობრივ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) წარმოადგინა, კერძოდ, დადგენილია, რომ სადავო ნივთებიდან 1) 54335 – 2014 წლის 20 სექტემბერს 519 ლარად „გრუნდიგის“ ფირმის ტელევიზორის; 2) 54337 – 2015 წლის შემოდგომაზე 750 ლარად „ჰიტაჩის“ ფირმის მაცივრის; 3) 54338 - „სამსუნგის“ ფირმის სარეცხი მანქანის კასატორის მიერ შეძენის ფაქტი ეფუძნება მის მიერ სასამართლოში წარმოდგენილ საგარანტიო ტალონებს (იხ., ტ.3. ს.ფ. 89, 90,მ 227-230). მითითებულ გარემოებასთან ერთად, უნდა შფასდეს საქმეში წარმოდგენილი ცნობა, რომლის მიხედვით დადგენილია, რომ გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ... ნამდვილად ერთ ოჯახად ცხოვრობენ გ. ქ-ი, თ. ც-ი, გ. ქ-ი და დ. ქ-ი (ტ.1. ს.ფ. 12). ამდენად, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ კასატორმა, დ. ქ-მა, ნამდვილად შეიძინა სადავო ნივთების ის ნაწილი, რომელთან დაკავშირებითაც წარმოადგინა საგარანტიო ტალონები, ამდენად, ეს ნივთები კასატორის საკუთრებაა. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სარჩელის უარყოფის იმ ნაწილში, რომელიც შეეხება 1) 54335 – 2014 წლის 20 სექტემბერს 519 ლარად „გრუნდინგის“ ფირმის ტელევიზორს 2) 54337 – 2015 წლის შემოდგომაზე 750 ლარად „ჰიტაჩის“ფირმის მაცივარს 3) 54338 -„სამსუნგის“ ფირმის სარეცხი მანქანას) კასატორმა წარმოადგინა დასაშვები საკასაციო პრეტენზია.

31. პირველ რიგში, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კერძო ხასიათის ურთიერთობების სამართლებრივი რეგულირების პროცესში კონკრეტული სამართლის ნორმების საფუძველზე, ამ ურთიერთობის მონაწილეების აღჭურვა განსაზღვრული უფლებებითა და მოვალეობებით, განაპირობებს შემდგომში მათ ქცევას არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში. სამართლის ნორმა (ნორმები) პირს უნდა ანიჭებდეს უფლებას, მოსთხოვოს ვალდებულ პირს, შეასრულოს სამართლებრივად განპირობებული აუცილებელი მოქმედება ან თავი შეიკავოს მისგან (სსკ-ის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილი). აქედან გამომდინარე, მოთხოვნა ყოველთვის წარუმატებელი იქნება, თუ არ არსებობს კანონის ნორმა, საიდანაც გამომდინარეობს ის სამართლებრივი შედეგი, რომლის მიღწევაც მოსარჩელეს სურს (შდრ. სუსგ საქმე Nას-245-233-2017 6.06.2017).

32. აქვე საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაპყრობს ერთგვაროვანი პრაქტიკისკენ, რომელიც დადგენილია მოძრავი ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლების შესახებ სარჩელებზე. ამ კატეგორიის დავების მიმართ სასამართლოს დამოკიდებულება შემდეგნაირია: „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-40 მუხლის პირველი პუნქტის ანალიზი ცხადყოფს, რომ ყადაღა შეიძლება, დაედოს მხოლოდ მოვალის კუთვნილ მოძრავ ქონებას. ამავე კანონის 32-ე მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების დანაწესი იცავს იმ პირთა უფლებებს, რომელთა საკუთრების ობიექტი გარკვეული ცდომილების შედეგად მიიჩნევა მოვალის ქონებად (აღსრულების საგნად). ასეთ ვითარებაში აღსრულების საგანზე უფლების მქონე მესამე პირი სარგებლობს უფლებამოსილებით, აღძრას სასამართლოში სარჩელი მოვალისა და კრედიტორის წინააღმდეგ და მოითხოვოს ქონების ყადაღისაგან განთავისუფლება. სამოქალაქო კოდექსის 158-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ივარაუდება, რომ ნივთის მფლობელი არის მისი მესაკუთრე. ეს წესი არ მოქმედებს იმ შემთხვევაში, როცა ნივთზე საკუთრებითი ურთიერთობის ხასიათი ვლინდება საჯარო რეესტრიდან. საკუთრების პრეზუმფცია არ გამოიყენება არც ძველი მფლობელის მიმართ, თუ მან ეს ნივთი დაკარგა, მოჰპარეს ან სხვაგვარად გავიდა მისი მფლობელობიდან. საკუთრების პრეზუმფცია მოქმედებს ძველი მფლობელის სასარგებლოდ, მხოლოდ მისი მფლობელობის პერიოდში. აღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული ვარაუდი (პრეზუმფცია) ასახავს იმ შემთხვევებს, როდესაც ბრუნვის მონაწილეთათვის უცნობია მფლობელობის უკან არსებული უფლება, ხშირ შემთხვევაში, მფლობელის უფლებები, მაგრამ სამართლებრივი წესრიგი მოითხოვს, დავეყრდნოთ მფლობელის კეთილსინდისიერებას და იგი, საწინააღმდეგოს დამტკიცებამდე, ნივთის მესაკუთრედ მივიჩნიოთ (შდრ. სუსგ-ები №ას-1777-1755-2011, 04.06.2012; №ას-1107-1027-2017, 23.02.2018). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოძრავ ნივთებთან დაკავშირებით მესაკუთრედ ყოფნის პრეზუმფციის გაქარწყლების შემთხვევაში, მოძრავი ნივთის მართლზომიერი მფლობელი აღარ ჩაითვლება მის მესაკუთრედ. იმ ვითარებაში, როდესაც საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოძრავი სადავო ნივთების ნაწილი შეძენილა მოსარჩელის მიერ, კერძოდ, განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში წარდგენილია სადავო ნივთების საგარანტიო ბარათები რომლებითაც ცალსახად დასტურდება დაყადაღებული მოძრავი ნივთების მოსარჩელისათვის კუთვნილება, ამ გარემოების გამაქარწყლებელი მტკიცებულებები მოპასუხეს უნდა წარედგინა, რაც მან ვერ უზრუნველყო. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, გაქარწყლებულად მიიჩნევა მოვალის სასარგებლოდ სსკ-ის 158-ე მუხლის საფუძველზე მოქმედი პრეზუმცია.

33. ამდენად, განსახილველი საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებათა სამართლებრივი შეფასებიდან და მსგავს საქმეზე დადგენილი სასამართლო პრაქტიკიდან გამომდინარე, რომელთან შესაბამისობაშიცაა (იდენტური ფაქტობრივი გარემოებები) მოცემული საქმის ვითარება, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სადავო ნივთების ნაწილის მესაკუთრეს წარმოადგენს კასატორი.

34. ამრიგად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 158-ე მუხლი, ნორმის ამგვარი განმარტება შეუძლებელს ხდის პრეზუმფციის (ვარაუდის) გაქარწყლებას, რაც ეწინააღმდეგება ზოგადად პრეზუმფციის არსს.

35. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, რაც მისი გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია, თუ გადაწყვეტილება არ არის საკმარისად დასაბუთებული, ხოლო სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და 2016 წლის 22 მარტს აღსრულების ეროვნული ბიუროს კახეთის სააღსრულებო ბიუროს მიერ შედგენილი ნივთის აღწერისა და დაყადაღების აქტიდან უნდა ამოირიცხოს: 1) 54335 – „გრუნდიგის“ ფირმის, შავი ფერის, თხევად კრისტალური ტელევიზორი; 2) 54337 – „ჰიტაჩის“ფირმის თეთრი ფერის მაცივარი; 3) 54338 - სარეცხი მანქანა ფირმა „სამსუნგი“ თეთრი ფერის;

36. რაც შეეხება სადავო ნივთების დანარჩენ ნაწილს, კერძოდ, დივანსა და ორ კრესლოს, აგრეთვე გაზქურას, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ ნაწილში, კასატორმა ვერ წარმოადგინა მტკიცებულებები, რომელიც დაადასტურებდა აღნიშნული ნივთების მის საკუთრებაში არსებობის ფაქტს და გააქარწყლებდა მესაკუთრედ მოვალის ყოფნის პრეზუმფციას. მოსარჩელე სარჩელში მიუთითებს, რომ აღნიშნული ნივთების მისადმი კუთვნილება დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი საკრედიტო ხელშეკრულებებით (იხ., სარჩელი ტ.1. ს.ფ.5, 18-25), თუმცა, საკასაციო პალატა აღნიშნულს არ მიიჩნევს სადავო მოძრავ ნივთებზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების დამადასტურებელ საკმარის მტკიცებულებად და ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას იმის თაობაზე, რომ გაურკვეველია წარმოდგენილი საკრედიტო ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე თუ ვინ წარმოადგენს ნივთის მესაკუთრეს. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა ისიც, რომ გაზქურის საკუთრების დამადასტურებლად მოსარჩელის მიერ საქმეზე დართულია ზაზა ბერიძის სახელზე გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულება და განაცხადის ფორმა, რომელთა თანახმადაც კონკრეტული ნივთის მყიდველად სწორედ აღნიშნული პიროვნება სახელდება და ქონების აპელანტისადმი კუთვნილების ფაქტის დადგენა ხსენებულ მტკიცებულებაზე დაყრდნობით შეუძლებელია.

37. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, რომ სააპელაციო სასამართლოს სათანადოდ არ შეუფასებია, რომ მოვალე არ წარმოადგენს იმ უძრავი ქონების მესაკუთრეს, რომელშიც სადავო დაყადაღებული ნივთებია განლაგებული და რომ აღნიშნულ უძრავ ნივთს, საკუთრების უფლების გაუმიჯნავად, ფლობს ოთხი ფიზიკური პირი, თანასაკუთრების უფლება კი, უნდა გავრცელდეს უძრავ ქონებაში არსებულ მოძრავ ნივთებზეც, რაშიც არ არის დადგენილი მოვალის კუთვნილი წილის ოდენობა, საკასაციო პალატა სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით ვერ განიხილავს, გამომდინარე იქიდან, რომ აღნიშნულ გარემოებაზე კასატორს (მოსარჩელე) დავის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე არ მიუთითებია.

38. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას. შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხე ალექსანდრე დათაშვილს უნდა დაეკისროს მოსარჩელის სასარგებლოდ სამივე ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად 275 ლარი სარჩელის დაკმაყოფილებული ნაწილის პროპორციულად.

სარეზოლუციო ნაწილი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 408.3 და 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. დ. ქ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. ნაწილობრივ გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 ოქტომბრის განჩინება და თელავის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება;

3. დ. ქ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და 2016 წლის 22 მარტს აღსრულების ეროვნული ბიუროს კახეთის სააღსრულებო ბიუროს მიერ შედგენილი ნივთის აღწერისა და დაყადაღების აქტიდან N92289 ამოირიცხოს: 1) 54335 – „გრუნდიგის“ ფირმის, შავი ფერის, თხევად კრისტალური ტელევიზორი; 2) 54337 – „ჰიტაჩის“ფირმის თეთრი ფერის მაცივარი; 3) 54338 - სარეცხი მანქანა ფირმა „სამსუნგი“ თეთრი ფერის;

4. დანარჩენ ნაწილში სარჩელში არ დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 ოქტომბრის განჩინება და თელავის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება;

5. დაეკისროს ა. დ-ს დ. ქ-ის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხის ანაზღაურება 275 ლარის ოდენობით;

6. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი