№ ას-303-286-2017 30 აპრილი, 2018 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ა. მ-ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ. ბ-ო, ე. მ-ი

(მოსარჩელეები)

თავდაპირველი მოპასუხე - კ. მ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 6 იანვრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – მესაკუთრედ ცნობა, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 1979 წლის 16 ივლისიდან ლ. ბ-ო (შემდგომში „მოსარჩელე“) რეგისტრირებულ ქორწინებაში იყო ს. მ-იანთან (შემდგომში „მამკვიდრებელი“). 1982 წლის 23 აპრილს მათ შეეძინათ შვილი, ე. მ-ი (შემდგომში „მეორე მოსარჩელე“).

2. სერგო მალხასიანის გარდაცვალების შემდგომ, 2012 წლის 21 ივნისს, მის ქონებაზე გაიხსნა სამკვიდრო. მამკვიდრებლის სახელზე რეგისტრირებული იყო შემდეგი უძრავი ქონება:

- ქ. თბილისში, ლ. ქუჩა №...-ში მდებარე 31 კვ.მ ფართი (საკადასტრო კოდი: 01.15.05.072.....), რომელიც მამკვიდრებელს საკუთრებაში გადაეცა 1992 წლის 2 აპრილს დამოწმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე;

- ქ. თბილისში, ლ. ქუჩა №...-ში მდებარე 53.19 კვ.მ სხვენი (საკადასტრო კოდი: 01.15.05.072.....), რომელზეც მამკვიდრებელს საკუთრების უფლება წარმოეშვა ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „ლ. ...“-ის კრების №46 ოქმის საფუძველზე (გაფორმების თარიღი - 17.06.2010 წელი);

- ქ. თბილისში, ... მასივის მე-... კვარტალში (კორპ. №..., ბ. №14) მდებარე უძრავი ქონება (საკადასტრო კოდი: 01.13.03.033....), რომელზეც მამკვიდრებელს საკუთრების უფლება წარმოეშვა 2001 წლის 4 ივლისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე.

3. 2007 წლის 20 აპრილს ქ. თბილისში, ... მასივის მე-... კვარტალში (კორპ. №..., ბ. №14) მდებარე უძრავი ქონება (საკადასტრო კოდი: 01.13.03.033.....) ს. მ-ანმა მიჰყიდა შვილს, ა. მ-ს (შემდგომში „მოპასუხე“, „აპელანტი“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“).

4. საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის ერთიანი ელექტრონული სამემკვიდრეო რეესტრიდან მიღებული ინფორმაციის შესაბამისად, 2013 წლის 20 ივნისს ლ. ბ-სა და ე. მ-ის (შემდგომში „მოსარჩელეები“) მიმართ გაცემულია სამკვიდრო მოწმობა სერგო მ-ის სამკვიდროზე.

5. საჯარო რეესტრის ამონაწერების მიხედვით, ქ. თბილისში, ლ. ქუჩა №21-ში მდებარე 35.07 კვ.მ ფართისა (საკადასტრო კოდი: 01.15.05.072.....2) და ქ. თბილისში, ლ. ქუჩა №...-ში მდებარე 53.19 კვ.მ სხვენის (საკადასტრო კოდი: 01.15.05.072.003....) 1/5-1/5 ნაწილი რეგისტრირებულია მოსარჩელეთა სახელზე; რეგისტრაციის საფუძვლად მითითებულია სამკვიდრო მოწმობები. ამავე სამკვიდრო მოწმობის საფუძელზე ქონების 1/5-1/5 წილის მესაკუთრედ რეგისტრირებულნი არიან კ. და ა. მ-იც (შემდგომში „მოპასუხეები“).

6. 1992 წლის 2 აპრილს დამოწმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე ქ. თბილისში, ლ. ქუჩა №21-ში მდებარე 31 კვ.მ ბინა საკუთრებაში გადაეცა მამკვიდრებელს. საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ ცნობის მიხედვით, პრივატიზაციის მომენტისათვის აღნიშნულ ბინაში მასთან ერთად ჩაწერილი იყო მეორე მოსარჩელე. პირველი მოსარჩელე ცნობაში მითითებული არ არის.

7. მოსარჩელეებმა მოპასუხეთა მიმართ წარადგინეს სარჩელი სასამართლოში და მოითხოვეს ქ. თბილისში, ლ. ქუჩა №21-ში მდებარე უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი: 01.15.05.072.003....), თითოეულის 5/12-5/12 ნაწილის მესაკუთრეებად ცნობა; ქ. თბილისში, ლ. ქუჩა №21-ში მდებარე 53.19 კვ.მ სხვენის (საკადასტრო კოდი: 01.15.05.072....) 1/12 ნაწილის მესაკუთრედ პირველი მოსარჩელისა და 1/8 ნაწილის მესაკუთრედ მეორე მოსარჩელის ცნობა; ქ. თბილისში, ... მასივის მე-... კვარტალში (კორპ. №..., ბ. №14) მდებარე უძრავ ქონებაზე (საკადასტრო კოდი: 01.13.03.033.003.01.14) მამკვიდრებელსა და მოპასუხე ა. მ-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა და ქონების ½ ნაწილზე პირველი მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობა.

8. სარჩელის თანახმად, მხარეები არიან მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეები - პირველი მოსარჩელე არის მამკვიდრებლის მეუღლე, ხოლო მეორე მოსარჩელე და მოპასუხეები - შვილები. გარდაცვალების მომენტისათვის მამკვიდრებლის სამკვიდრო მასაში შედიოდა ქ. თბილისში, ლ. ქუჩა №21-ში მდებარე 35.07 კვ.მ ფართი, (რომლის პრივატიზაცია მოხდა 1992 წლის 2 აპრილს). ამ დროისათვის მოსარჩელეები წარმოადგენდნენ მამკვიდრებლის ოჯახის წევრებს და თითოეულის წილი თანასაკუთრებაში შეადგენდა 1/3 ნაწილს. ქონებაზე მათი თანასაკუთრება საჯარო რეესტრში ფიქსირდება მხოლოდ სამკვიდრო ქონების სტატუსით. ვინაიდან მამკვიდრებელსა და პირველ მოსარჩელეს რეგისტრირებული ქორწინების პერიოდში წარმოეშვათ საკუთრების უფლება ზემოაღნიშნულ მისამართზე მდებარე სხვენზე, პირველი მოსარჩელე ცნობილ უნდა იქნას აღნიშნული ქონების ½ ნაწილის მესაკუთრედ, იგი ასევე ცნობილი უნდა იქნას მისი მეუღლის მიერ გასხვისებული ქ. თბილისში, ... მასივის მე-... კვარტალში (კორპ. №..., ბ. №14) მდებარე უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი: 01.13.03.033....) ½ ნაწილის მესაკუთრედ.

9. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ სადავო უძრავი ქონების პრივატიზაციის დროისათვის მათი მშობლები განქორწინებული იყვნენ და არ წარმოადგენდნენ ერთი ოჯახის წევრებს. ამასთან, არასრულწლოვანი ე. ბ-ო დედასთან ერთად ცხოვრობდა სხვა მისამართზე.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოსარჩელეები ცნობილი იქნენ ქ. თბილისში, ლ. ქუჩა №21-ში მდებარე უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი: 01.15.05.072.....) 5/12-5/12 ნაწილის მესაკუთრეებად; პირველი მოსარჩელე ცნობილი იქნა ქ. თბილისში, ლ. ქუჩა №21-ში მდებარე 53.19 კვ.მ სხვენის (საკადასტრო კოდი: 01.15.05.072....) 5/12 ნაწილის, ხოლო მეორე მოსარჩელე ამავე უძრავი ქონების 1/8 ნაწილის მესაკუთრედ; სარჩელი 2007 წლის 20 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და ქ. თბილისში, .... მასივის მე-... კვარტალში (კორპ. №..., ბ. №14 (საკადასტრო კოდი: 01.13.03.033....) მდებარე უძრავი ქონების 1/2 ნაწილზე პირველი მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

11. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრა ორივე მხარემ. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება; მოპასუხეებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 6 იანვრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; პირველი მოსარჩელე ცნობილ იქნა ქ. თბილისში, ლ. ქუჩა №21-ში მდებარე უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი: 01.15.05.072....) 1/8 ნაწილის, ხოლო მეორე მოსარჩელე ამავე ქონების 5/8 ნაწილის მესაკუთრედ; პირველი მოსარჩელე ცნობილ იქნა ქ. თბილისში, ლ. ქუჩა №21-ში მდებარე 53.19 კვ.მ სხვენის (საკადასტრო კოდი: 01.15.05.072....) 5/8 ნაწილის, ხოლო მეორე მოსარჩელე ამავე ქონების 1/8 ნაწილის მესაკუთრედ; ბათილად იქნა ცნობილი 2007 წლის 20 აპრილს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ½ ნაწილში; პირველი მოსარჩელე ცნობილ იქნა ქ. თბილისში, ... მასივის მე-4 კვარტალში (კორპ. №..., ბ. №14, საკადასტრო კოდი: 01.13.03.033....) მდებარე უძრავი ქონების 1/2 ნაწილის მესაკუთრედ.

13. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები.

14. სასამართლომ იხელმძღვანელა „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის N107 დადგენილებით, სადავო ქონების პრივატიზაციის დროს მოქმედი საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის 62-ე მუხლით და მიუთითა, რომ პრივატიზაციის პერიოდისათვის მოქმედი სამართლებრივი რეგულაციების თანახმად, ე.წ ჩაწერის ინსტიტუტი განსაზღვრავდა პრივატიზაციის უფლების მქონე პირთა წრეს. ზემოაღნიშნული დადგენილების მიზნებისათვის ოჯახის წევრის სტატუსიც დამოკიდებული იყო დამქირავებელთან საპრივატიზებო ბინაში ცხოვრებაზე, რაც დასტურდებოდა ბინაში ჩაწერით. სწორედ ამ მიზნით ხდებოდა საბინაო პირობების შემოწმება და დგებოდა შესაბამისი ცნობა (ფორმა #1), რომელიც აღრიცხავდა განმცხადებლის ოჯახის წევრებისა და მასთან ერთად მცხოვრებ პირთა ოდენობას.

15. სასამართლოს შეფასებით, მიუხედავად იმისა, რომ პირველი მოსარჩელე წარმოადგენდა მამკვიდრებლის მეუღლეს, იგი ვერ მიიჩნეოდა ქ. თბილისში, ლ. ქუჩა №21-ში მდებარე 35.07 კვ.მ უძრავ ქონებაზე (საკადასტრო კოდი: 01.15.05.072...) პრივატიზების უფლების მქონედ, ვინაიდან არ იყო ჩაწერილი აღნიშნულ ბინაში, ხოლო მეორე მოსარჩელეს ბინის ½ წილზე სამართლებრივად უფლება ჰქონდა მოპოვებული, როგორც პრივატიზაციაში მონაწილე პირს. ამდენად, სასამართლოს მოსაზრებით, სერგო მალხასიანის სამკვიდრო მასად უნდა განსაზღვრულიყო ზემოაღნიშნული უძრავი ქონების ½ ნაწილი.

16. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ ამავე მისამართზე მდებარე 53.19 კვ.მ სხვენი (საკადასტრო კოდი: 01.15.05.072....) წარმოადგენს მამკვიდრებლისა და პირველი მოსარჩელის, როგორც მეუღლეთა, თანასაკუთრებას. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხეთა პრეტენზია იმის თაობაზე, რომ 1995 წლიდან მეუღლეებს შორის ქორწინება შეწყვეტილი იყო. საქმეში წარდგენილი სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს მიერ გაცემული ცნობით სასამართლომ დაადგინა, რომ მამკვიდრებელსა და პირველ მოსარჩელეს შორის ქორწინება შეწყდა მამკვიდრებლის გარდაცვალებით, ხოლო ინფორმაცია მათი განქორწინების შესახებ არ დასტურდებოდა.

17. სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ ქ. თბილისში, .... მასივის მე-.... კვარტალში (კორპ. №....., ბ. №14, საკადასტრო კოდი: 01.13.03.033....) მდებარე უძრავი ქონებაც მეუღლეთა ქორწინების განმავლობაში იყო შეძენილი და წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას. შესაბამისად, პირველ მოსარჩელეს ამ ქონების ½ ნაწილი ეკუთვნოდა. ვინაიდან მამკვიდრებელს არ ჰქონდა ქონების მთლიანად გასხვისების უფლება, სასამართლომ დაასკვნა, რომ არსებობდა ½ ნაწილში ამ ქონებაზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი.

18. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლით და დადგენილად მიიჩნია, რომ ვინაიდან მამკვიდრებელს დარჩა ოთხი პირველი რიგის მემკვიდრე - მეუღლე და სამი შვილი, სამკვიდრო მასაში შემავალი ქონების ½ ნაწილი უნდა განაწილებულიყო მათზე და თითოეულის წილი უნდა განსაზღვრულიყო 1/8-ით. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ სადავო ქონებაზე პირველი მოსარჩელის წილია 1/8, ხოლო მეორე მოსარჩელის - 5/8.

19. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინეს მოსარჩელეებმა და მოპასუხე არსენ მალხასიანმა. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება. მოპასუხემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

20. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 8 მაისის განჩინებით მოსარჩელეთა საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველი ხარვეზის დადგენილ ვადაში შეუსვსებლობის გამო.

21. მოპასუხის საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ გარემოებებს:

21.1. სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი საქმისწარმოების წესი და სააპელაციო სასამართლოს სხდომებზე არ მოიწვია თარჯიმანი. ვინაიდან კასატორმა არ იცის ქართული ენა, თარჯიმნის გარეშე მან ვერ შეძლო თავისი უფლებების დაცვა, შესაბამისად, შეიზღუდა მისი უფლება სასამართლოს ხელმისაწვდომობაზე;

21.2. გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია, ვინაიდან სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, რის გამოც ნასყიდობის ხელშეკრულება სრულიად უსაფუძვლოდ ცნო ბათილად.

22. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 23 მარტის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

23. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნას დაუშვებლად.

24. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

25. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

26. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

27. კასატორის ძირითადი პრეტენზია ეხება იმას, რომ მან არ იცის სამართალწარმოების ენა, ხოლო ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას სასამართლომ არ დაუნიშნა თარჯიმანი, შეიზღუდა მისი უფლება სასამართლოს ხელმისაწვდომობაზე.

28. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მართლმსაჯულების ხელმისაწვდომობის უფლება განმტკიცებულია საქართველოს კონსტიტუციით, საერთაშორისო ხელშეკრულებებითა და შიდა საკანონმდებლო აქტებით. საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლით აღიარებულია უფლების სასამართლო წესით დაცვის საყოველთაო პრინციპი - ყოველ ადამიანს უფლება აქვს თავის უფლებათა და თავისუფლებათა დასაცავად მიმართოს სასამართლოს. აღნიშნული პრინციპი განმტკიცებულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით, რომლის შესაბამისად, ყოველი პირისათვის უზრუნველყოფილია უფლების სასამართლო წესით დაცვა. საქმის განხილვას სასამართლო შეუდგება იმ პირის განცხადებით, რომელიც მიმართავს მას თავისი უფლების ან კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დასაცავად.

29. სამართლიანი სასამართლო განხილვის საყოველთაოდ აღიარებული პრინციპი განმტკიცებულია ასევე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით (სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლება). ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლო ყოველთვის ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ეროვნულმა ხელისუფლებამ თითოეულ საქმეზე უნდა უზრუნველყოს კონვენციის მნიშვნელობის ფარგლებში ,,სამართლიანი სასამართლოს’’ მოთხოვნების დაცულობა (იხ. Dombo Beheer B.V. v. the Netherlands, 27 ოქტომბერი 1993, § 33). სასამართლოს ხელმისაწვდომობის უფლება უნდა იყოს „პრაქტიკული და ეფექტიანი“ (იხ. Bellet v. France, 4 დეკემბერი 1995, §38).

30. შეჯიბრებითი პროცესის, როგორც სამართლიანი სასამართლოს უფლების განუყოფელი ნაწილის მნიშვნელობა ასახულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლში (სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები).

31. ამასთან, შეჯიბრებითი პროცესის მნიშვნელობაზე ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში იმსჯელა და განმარტა, რომ მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ იცოდნენ და ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and Others v. The Czech Republic, 2005 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილება, no. 61811/00, §59; Nideröst-Huber v. Switzerland, 1997 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილება, Reports of Judgments and Decisions 1997-I, გვ. 108, §24; K.S. v. Finland, 2001 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება no. 29346/95, §21) (იხ. სუსგ №ას-1191-1133-2014, 14 მაისი, 2015 წელი).

32. საქმეში ჰუდაკოვა და სხვები სლოვაკიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპის სასამართლომ განმარტა, რომ: „სამართლიანი სასამართლოს ფართო კონცეფციის ერთ-ერთი ელემენტი, მხარეთა თანასწორობის პრინციპი, მოიცავს მხარეთა უფლებას, ჰქონდეთ გონივრული შესაძლებლობა, წარადგინონ თავიანთი საქმე სასამართლოს წინაშე ისეთ პირობებში, რომლებიც არ ჩააყენებს მათ არსებითად არახელსაყრელ მდგომარეობაში მეორე მხარესთან შედარებით“ (იხ. Hudakova and Others v. Slovakia, 2010 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილება, no. 23083/05, §25). იმავე საქმეში ევროპის სასამართლომ განმარტა, რომ „მოთხოვნა, სამართალწარმოების მხარეებს ჰქონდეთ შესაძლებლობა მიიღონ ინფორმაცია და კომენტარი გააკეთონ წარდგენილ მტკიცებულებებსა და მოსაზრებებზე, მოქმედებს როგორც პირველ ინსტანციაში, ისე გასაჩივრების დროს, იმის მიუხედავად, გასაჩივრების დროს არის თუ არა წარმოდგენილი ახალი მოსაზრებები. ყველა მხარისათვის მოსაზრებების გაცნობის მოთხოვნა გამომდინარეობს საჭიროებიდან, რომ მხარეებს ჰქონდეთ რწმენა მართლმსაჯულების განხორციელებისა და რომ მათ უარი არ ეთქვათ შესაძლებლობაზე გამოთქვან თავიანთი მოსაზრებები იმ საკითხებზე, რომლებმაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე“ (იხ. Hudakova and Others v. Slovakia, 2010 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილება, no. 23083/05, § 29) (იხ. სუსგ №ას-1191-1133-2014, 14 მაისი, 2015 წელი).

1.1. ამრიგად, სასამართლოს ხელმისაწვდომობის უფლება ინდივიდის უფლებების და თავისუფლებების დაცვის, სამართლებრივი სახელმწიფოსა და ხელისუფლების დანაწილების პრინციპების უზრუნველყოფის უმნიშვნელოვანესი კონსტიტუციური გარანტიაა. ის ინსტრუმენტული უფლებაა, რომელიც წარმოადგენს სხვა უფლებებისა და ინტერესების დაცვის საშუალებას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 10 ნოემბრის №1/3/421,422 გადაწყვეტილება საქმეზე “საქართველოს მოქალაქეები – გიორგი ყიფიანი და ავთანდილ უნგიაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ”).

33. უფლებებისა და თავისუფლებების არსებობისა და ეფექტიანი რეალიზებისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს სამართალწარმოების განხორციელებისას პროცესის მონაწილე პირთა მხრიდან სამართალწარმოების ენის ცოდნასა და მის გამოყენებას.

34.საქართველოს კონსტიტუციის 2.3 მუხლის თანახმად, საქართველოს სახელმწიფო ენა არის ქართული. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 9.4 მუხლით კი დადგენილია, რომ სამართალწარმოება ხორციელდება სახელმწიფო ენაზე, ხოლო სახელმწიფო ენის არმცოდნე პირს მიეჩინება თარჯიმანი.

35. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კანონის ზემოაღნიშნული ნორმების შინაარსიდან გამომდინარე, საქართველოში სამართალწარმოების ენა არის სახელმწიფო ენა, ანუ ქართული ენა. რაც შეეხება კანონის დათქმას - სახელმწიფო ენის არმცოდნე პირისათვის თარჯიმნის მიჩენის თაობაზე, იგი გამოიყენება სასამართლო სხდომაზე საქმის ზეპირი განხილვისას (იხ. სუსგ საქმე №ას-682-648-2013, 10 მარტი, 2015 წელი).

36. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმის თაობაზე, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია ზემოაღნიშნული საპროცესო ნორმა და თარჯიმანი არ დაუნიშნა აპელანტს (მოპასუხეს), რომელმაც არ იცოდა ქართული ენა.

37. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს თავად კასატორის (მოპასუხის) მიერ სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილ სააპელაციო საჩივარზე, რომლის მე-7 გვერდზე არსებულ ველში „დაგჭირდებათ თუ არა თქვენ/ან დასაბარებელ პირს თარჯიმანი საქმის ზეპირი განხილვისას?“ აპელანტის (კასატორის) მიერ მონიშნულია პასუხი „არა“ (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 303). ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს სხდომის ოქმების ელექტრონული ჩანაწერების შესწავლით დასტურდება ისიც, რომ აპელანტი საუბრობს ქართულად და მოსამართლის მიერ დასმულ შეკითხვებს თავად სცემს პასუხს ქართულ ენაზე (იხ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 დეკემბრის სხდომის ოქმი, CD დისკი, 14:14:35-14:16:51).

38. ყოველივე აღნიშნულიდან გამოდინარე, იმ პირობებში როდესაც საქმის მასალებით არ იკვეთება კასატორის მიერ ქართული ენის არცოდნისა და მისთვის თარჯიმნის დანიშვნის კანონით განსაზღვრული საჭიროება, ამასთან, თავად საჩივრის ავტორს (აპელანტს) სასამართლოში საქმის განხილვისას (ზეპირ სასამართლო სხდომებზე) არ მოუთხოვია თარჯიმნის მომსახურებით სარგებლობა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის ზემოთ მითითებული პრეტენზია უსაფუძვლოა და ადგილი არ აქვს მხარის საპროცესო უფლებების შეზღუდვას. ამრიგად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

39. დაუსაბუთებელია კასატორის მორიგი პრეტენზიაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივ უსწორობასთან დაკავშირებით. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული, ხოლო კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მისი მითითება, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, რის გამოც უსაფუძვლოდ ცნო ბათილად ნასყიდობის ხელშეკრულება ვერ მიიჩნევა იმგვარ საკასაციო შედავებად, რაც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვებისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლის შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

40. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ამავე დროს, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ საქმე №ას-589-548-2017,17 ნოემბერი, 2017 წელი), შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

41. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

42. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 600 ლარის 70% - 420 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ა. მ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს ა. მ-ს (პ/ნ: 0100502...) დაუბრუნდეს მის მიერ 2017 წლის 24 აპრილს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 600 ლარის 70% - 420 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე