საქმე №ას-1046-966-2017 20 ივლისი, 2018 წელი

№ას-1046-966-2017 შპს გორმედი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „გ.“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ფ-ი (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე – დ. შ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 6 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის განმხილველი სასამართლოსთვის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი – მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2009 წლის 23 ივლისს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის გამო ი. ფ-ი (შემდგომში „მოსარჩელე“, ან „პაციენტი“) სასწრაფო სამედიცინო ბრიგადამ გადაიყვანა სამედიცინო დაწესებულებაში, სს „გ.“ (შემდგომში „მოპასუხე“, „მოპასუხე კლინიკა“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“).

2. 2009 წლის 6 აგვისტოს პაციენტს ჩაუტარდა ბარძაყის ძვლის ოსტეოსინთეზი ექიმ-ტრავმატოლოგ დ. შ-ის (შემდგომში „კლინიკის ექიმი“) მიერ.

3. მოპასუხე კლინიკის მიერ 2011 წლის 9 აგვისტოს გაცემული ცნობით ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ირკვევა, რომ პაციენტის სტაციონარში მოთავსების თარიღია 2011 წლის 5 აგვისტო, ხოლო სამედიცინო დაწესებულებიდან გაწერისა - 2011 წლის 9 აგვისტო. პაციენტის დიაგნოზი: მარცხენა ბარძაყის შეხორცებული მოტეხილობა ქ/კ ოსტეოსინთეზის შემდგომი პერიოდი; ჩატარებული მკურნალობა: ოპერაცია სპინალური ანესთეზიით, ფიქსატორების ამოღება. პაციენტს მიეცა რეკომენდაცია - კიდურის დაუტვირთაობა 4-5 კვირის განმავლობაში.

4. მოპასუხის მიერ 2013 წლის 29 იანვარს გაცემული ცნობით ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ირკვევა, რომ მოსარჩელემ ამბულატორიას მიმართა 2013 წლის 29 იანვარს და დაესვა დიაგნოზი: მარცხენა ბარძაყის ძვლის ოსტეოსინთეზის შემდგომი პერიოდი, მუხლის სახსრის კონტრაქტურა, მადეფორმირებელი გონართროზი III-IV ხარისხი. ჩატარებულ დიაგნოსტიკურ კვლევებში მითითებულია, რომ რენტგენოგრამაზე ფიქსირდება მარცხენა ბარძაყის ძვლის მოტეხილობა, ვითარდება კორძი, სასახსრე ნაპრალი მნიშვნელოვნად შევიწროვებულია. სამკურნალო და შრომით რეკომენდაციებში მიეთითა, რომ პაციენტს ესაჭიროება ოპერაცია - მუხლის სახსრის ტოტალური ცემენტიანი ენდოპროტეზირება.

5. 2013 წლის 7 თებერვალს შპს „მ. ქ. ჯ.“ მიერ გაცემული ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ №60../1... და №60.../13 ცნობებით დგინდება, რომ პაციენტმა აღნიშნულ კლინიკას მიმართა 2013 წლის 2 თებერვალს და დაესვა დიაგნოზი - მარცხენა ბარძაყის ძვლის ქვემო მესამედის შეუხორცებელი მოტეხილობა შ72.4; სამკურნალო და შრომით რეკომენდაციებში მიეთითა, რომ პაციენტს ესაჭიროება ოპერაციული მკურნალობა მარცხენა ბარძაყის ძვლის ქვემო მესამედის რეოსტეოსინთეზი, თეძოს ფრთიდან ტრანსპლანტანტის გადანერგვა NFშჟ65.

6. მოპასუხის მიერ 2013 წლის 12 მარტს გაცემული ცნობით ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ირკვევა, რომ პაციენტმა ამბულატორიას მიმართა 2013 წლის 29 იანვარს და დაესვა დიაგნოზი - მარცხენა ბარძაყის ძვლის შეუხორცებელი მოტეხილობა ქვედა 1/3-ში. მარცხენა მუხლის სახსრის კონტრაქტურა, მადეფორმირებელი გონართროზი III-IV ხარისხი. ჩატარებულ დიაგნოსტიკურ კვლევებში მითითებულია, რომ 2013 წლის 11 მარტს გაუკეთდა მარცხენა მუხლის რენტგენოგრამა, ქვემო მესამედში აღენიშნება ძველი მოტეხილობა, დიდი წვივის ძვლის წინა კიდეზეც აღენიშნება მოტეხილობა, სრული კორძი არ ჩანს, სასახსრე ნაპრალი შევიწროვებულია. რეკომენდაციებში მიეთითა, რომ პაციენტს ესაჭიროება ოპერაცია მარცხენა ბარძაყის ძვლის განმეორებითი მეტალოოსტეოსინთეზი.

7. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სსიპ სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოს 2013 წლის 10 ოქტომბრის წერილს პაციენტისადმი დაერთო ინფორმაცია გაწეული სამედიცინო დახმარების ხარისხის შესწავლის შედეგების შესახებ, ასევე, საქართველოს სამედიცინო ასოციაციების გაერთიანების რეცენზენტების მიერ გაცემული დასკვნა, სადაც მითითებულია, რომ პაციენტს მოპასუხე კლინიკაში მკურნალობა ჩაუტარდა სამჯერ: პირველად - 2009 წლის 23 ივლისს დიაგნოზით: მარცხენა ბარძაყის ძვლის როკებზე გამავალი ფრაგმენტოვანი მოტეხილობა, გაუკეთდა ჩონჩხოვანი დაჭიმვა მარცხენა წვივის ბორცვიდან; 2009 წლის 6 აგვისტოს ჩაუტარდა ოპერაცია - ბარძაყის ძვლის ოსტეოსინთეზი; მეორედ - 2009 წლის 21 აგვისტოდან იმავე წლის 22 აგვისტომდე დიაგნოზით: მარცხენა ყვრიმალის ძვლის მოძველებული მოტეხილობა, გაუკეთდა ოპერაცია; მესამედ - 2013 წლის 5 აგვისტოდან იმავე წლის 9 აგვისტომდე დიაგნოზით: მარცხენა ბარძაყის ძვლის შეხორცებული მოტეხილობა ქვემო მესამედში, ოსტეოსინთეზის შემდგომი პერიოდი, გაუკეთდა ოპერაცია - მეტალო-კონსტრუქციის ამოღება. ორთოპედიული თვალსაზრისით პირველ ეტაპზე ოპერაციული მიდგომა სწორია; იგი წარმართულია საჭირო თანმიმდევრობითა და მოწოდებული ოპერაციული ტექნიკით; პოსტოპერაციული პერიოდი წარმართულია გართულებების გარეშე, რასაც ადასტურებს პოსტოპერაციული რენტგენოგრამები და რენტგენოლოგის დასკვნა. რაც შეეხება მესამე ეტაპს - სამედიცინო ბარათი №2606 დიაგნოზი - მარცხენა ბარძაყის შეხორცებული მოტეხილობა, ოსტეოსინთეზის შემდგომი პერიოდი - 2013 წლის 4 აგვისტოს რენტგენოლოგიური დასკვნა ძალიან ბუნდოვანია; შეხორცებული მოტეხილობის არსებობა არც დადასტურებულია და არც უარყოფილი; არ არის აღწერილი ბარძაყის ძვლის მოტეხილი ფრაგმენტების კონსოლიდაციის ხარისხი, ძვლოვანი კორძის არსებობა და შეხორცებული მოტეხილობის რენტგენოლოგიური დიაგნოზი, რასაც უნდა დაყრდნობოდა ქირურგი და განესაზღვრა ფიქსატორის ამოღების საჭიროება. საბოლოოდ, დასკვნაში მიეთითა, რომ ოპერაციული მიდგომა სწორია, პოსტოპერაციული პერიოდი წარმართულია გართულებების გარეშე; რენტგენოლოგიური დასკვნა და წარმოდგენილი რენტგენოგრამები არ იძლევა შეხორცებული მოტეხილობის დიაგნოზის დადასტურების საშუალებას, თუმცა გაურკვევლად აღნიშნავს ძვლოვანი კორძის არსებობას, რაც არ იძლევა შეხორცების ობიექტურად შეფასების შესაძლებლობას.

8. სსიპ სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტომ კომისიური წესით შეისწავლა პაციენტის მიერ განცხადებაში მოყვანილი ფაქტები მოპასუხე კლინიკაში გაწეული სამედიცინო მომსახურების ხარისხთან დაკავშირებით და პროფესიული განვითარების საბჭომ 2013 წლის 4 ოქტომბრის სხდომაზე მიღებული გადაწყვეტილებით ამავე დაწესებულების ექიმს, დავით შავშიშვილს შეუჩერა სახელმწიფო სერთიფიკატის მოქმედება 2 თვის ვადით და მას დაევალა პროფესიული რეაბილიტაციის კურსის გავლა.

9. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 14 აპრილს გაცემულ №00165541.. დასკვნაში მითითებულია, რომ პაციენტს მოპასუხე კლინიკაში ჩაუტარდა ოპერაციები - 2009 წლის 6 აგვისტოს - ბარძაყის ძვლის ოსტეოსინთეზი, ხოლო 2011 წლის 5 აგვისტოს - ფიქსატორის ამოღება. ორივე შემთხვევაში ტრავმატოლოგიურ განყოფილებაში პაციენტი საოპერაციოდ მომზადდა სათანადოდ, ჩაუტარდა ყველა საჭირო გამოკვლევა; ოპერაციული მიდგომა პირველ შემთხვევაში არჩეულია სწორად, საჭირო თანმიმდევრობითა და ტექნიკით. მეორე ოპერაციის წინასაოპერაციო დიაგნოზი - საფიქსაციო საშუალების ამოღების აუცილებლობა, გამოკვლევებით დადასტურებული არ არის, კერძოდ, არ დადგენილა მოტეხილი ძვლის სრული კონსოლიდაცია, რაც აუცილებლად უნდა დადგენილიყო. ამჟამად, პაციენტს აღენიშნება ტრავმული წარმოშობის პათოლოგია, მარცხენა ბარძაყის ძვლის დისტალური ბოლოს ფსევდოართროზი (ცრუ სახსარი); ზემოთ აღნიშნული დიაგნოზი ხანდაზმულობით სრულიად შესაძლებელია შეესაბამებოდეს 2009 წლის 23 ივლისის პერიოდს. აღნიშნული პათოლოგია იწვევს კიდურის ფუნქციის დაქვეითებას, ვინაიდან აღინიშნება როგორც მოხვრითი, ისე გაშლითი კონტრაქტურა (გაშლა 1550-მდე, მოხრა 1000-მდე); ესაჭიროება ოპერაცია - მარცხენა ბარძაყის ძვლის ოსტეოსინთეზი ძვლის ტრანსპლანტაციით.

10. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 7 ოქტომბრის №0054426614 დასკვნის თანახმად, სამედიცინო მომსახურების გაწევაზე 2011 წლის 5 აგვისტოს თარიღით განხორციელებული ხელმოწერები პაციენტის წერილობით ინფორმაციულ თანხმობაზე შესრულებულია არა მოსარჩელის, არამედ სხვა პირის მიერ.

11. პაციენტმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე კლინიკისა და კლინიკის ექიმის, დავით შავშიშვილის მიმართ და მოითხოვა ჯანმრთელობის გაუარესების გამო მისთვის მიყენებული მატერიალური ზიანის სახით 15 000 ლარის, ხოლო მორალური ზიანის სახით - 10 000 ლარისა და სამომავლო მკურნალობის ხარჯის მოპასუხეთათვის სოლიდარულად დაკისრება.

12. მოსარჩელის განცხადებით, მოპასუხე კლინიკის ექიმმა მას დაუსვა არასწორი დიაგნოზი და ჩაუტარა არასწორი ოპერაციული მკურნალობა, რის გამოც ამჟამად მე-2 ჯგუფის ინვალიდია, ყავარჯნების გარეშე ვერ გადაადგილდება, საჭიროებს ძლიერ ტკივილგამაყუჩებლებს და რამდენიმე ძვირადღირებულ ოპერაციას, რისი თანხებიც მოსარჩელის ოჯახს არ გააჩნია.

13. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლებით სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ პაციენტს სამედიცინო პროცედურები ჩაუტარდა სამედიცინო პრაქტიკაში არსებული მეთოდების შესაბამისად, ხოლო მისი დაინვალიდება გამოწვეულია არა ჩატარებული ოპერაციული მკურნალობის, არამედ 2009 წლის 23 ივლისს მიღებული ტრავმის შედეგად. ამასთან, დადასტურებულია, რომ პაციენტი ინფორმირებული იყო ოპერაციისშემდგომ მოსალოდნელ გართულებებთან დაკავშირებით. მოპასუხეთათვის გაურკვეველია ასევე, რომელ ჩასატარებელ ოპერაციებზე მიუთითებს მოსარჩელე სარჩელში, ვინაიდან უცნობია, საჭიროებს თუ არა იგი ამ სახის ჩარევას.

14. გორის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

15. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 6 ივლისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და წარდგენილი სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხე კლინიკას მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის სახით 5590 ლარისა და მორალური ზიანის სახით - 5000 ლარის ანაზღაურება.

16. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-10 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები, იხლმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1007-ე მუხლით, „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის „ო“ ქვეპუნქტით და დაასკვნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა მოპასუხე კლინიკისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ყველა წინაპირობა. კერძოდ: 1. ზიანი (სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტიზის 2014 წლის 14 აპრილის დასკვნის საფუძველზე სასამართლომ დაადგინა, რომ პაციენტს აღენიშნებოდა ტრავმული წარმოშობის პათოლოგია (მარცხენა ბარძაყის ძვლის დისტალური ბოლოს ფსევდოართროზი (ცრუ სახსარი)), რის გამოც სჭირდებოდა ოპერაცია - მარცხენა ბარძაყის ძვლის ოსტეოსინთეზი ძვლის ტრანსპლანტაციით); 2. მართლსაწინააღმდეგო ქმედება (ზემოაღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნითა და სსიპ სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოს მიერ გაცემული ინფორმაციით პაციენტისათვის გაწეული სამედიცინო დახმარების ხარისხის შესწავლის შედეგებით დადასტურდა, რომ მეორე ოპერაციის (05.08.11წ.) წინასაოპერაციო დიაგნოზი - რენტგენოლოგიური დასკვნა ძალიან ბუდოვანია, შეხორცებული მოტეხილობის არსებობა არც დადასტურებულია და არც უარყოფილი; არ არის აღწერილი ბარძაყის ძვლის მოტეხილი ფრაგმენტების კონსოლიდაციის ხარისხი, ძვლოვანი კორძის არსებობა და შეხორცებული მოტეხილობის რენტგენოლოგიური დიაგნოზი, რასაც უნდა დაყრდნობოდა ქირურგი და განესაზღვრა ფიქსატორის ამოღების საჭიროება; რენტგენოლოგიური დასკვნა და წარმოდგენილი რენტგენოგრამები არ იძლევა შეხორცებული მოტეხილობის დიაგნოზის დადასტურების საშუალებას, თუმცა გარკვეულწილად აღნიშნავს ძვლოვანი კორძის არსებობას (სეგმენტი მითითებული არ არის), რაც არ იძლევა შეხორცების ობიექტურად შეფასების შესაძლებლობას; საფიქსიო საშუალების ამოღების აუცილებლობა, გამოკვლევებით დადასტურებული არ არის); ამასთან, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ ოპერაციის ჩატარებაზე კლინიკას არ გააჩნდა პაციენტის ინფორმირებული თანხმობა; 3. მიზეზობრივი კავშირი (ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, პაციენტის საბოლოო დიაგნოზი სრულიად შესაძლებელია შეესაბამებოდეს ხანდაზმულობით 2009 წლის 23 ივლისს. ამასთან, საქმეში ზიანის გამომწვევი სხვა შესაძლო მიზეზის დამადასტურებელი მტკიცებულება, წარმოდგენილი არ არის); 4. ბრალი (იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებაში მოპასუხე კლინიკას ბრალი არ მიუძღვის ამ უკანასკნელის მხარეზეა, მას კი საკუთარი ბრალის გამომრიცხველი რაიმე მტკიცებულება სასამართლოსთვის არ წარუდგენია).

17. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხე კლინიკის მხრიდან არასწორი დიაგნოზის დასმამ განაპირობა გაუმართლებელი ოპერაციის ჩატარება, რამაც პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესება გამოიწვია, შესაბამისად, დაირღვა პაციენტის უფლება მიეღო ადეკვატური, განვითარების შესატყვისი სტანდარტის სამედიცინო მომსახურება.

18. სასამართლომ საქმეში წარდგენილი ანგარიშ-ფაქტურებით დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ ჩასატარებელი ტრავმატოლოგიური მკურნალობის (ბარძაყის ძვალში ძვლოვანი ქსოვილის აუტოპლასტიკა/აუტოგადანერგვა) ღირებულება შეადგენს 5 500 ლარს, ხოლო შპს „მ. ჯ.“ 2013 წლის 7 თებერვალს ჩატარებული ამბულატორიული მკურნალობისათვის (მუხლის რენტგენოგრაფია და ტრავმატოლოგის კონსულტაცია) მოსარჩელემ გადაიხადა 90 ლარი.

19. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 409-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ ვინაიდან საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდებოდა მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის მხოლოდ 5590 ლარის ოდენობით მატერიალური ზიანის მიყენების ფაქტობრივი გარემოება, სარჩელი მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში ექვემდებარებოდა მხოლოდ მითითებული ოდენობით დაკმაყოფილებას.

20. რაც შეეხება მოთხოვნას არაქონებირივი ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 413.2 მუხლზე და აღნიშნა, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების პრევენციული ფუნქციის განხორციელებისათვის მნიშვნელობა ენიჭება ისეთ ფაქტორს, როგორიცაა სამართალდარღვევის განმეორების საშიშროება ზიანის მიმყენებლის მიერ, ამასთან, ანაზღაურება უნდა იყოს გონივრული და სამართლიანი. ფულადი კომპენსაციის ოდენობა არ უნდა იყოს უზომოდ გაზრდილი და არ უნდა მოწყდეს რეალობას, მისი მიზანი არ უნდა იყოს მოპასუხის დასჯა. მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ხელყოფის ხასიათი, მისი გავლენა პირის არამატერიალურ სიკეთეზე. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს პირის დარღვეული უფლებების ხასიათი, ამ დარღვევის ნეგატიური როლი პიროვნებაზე, ჯანმრთელობის დაზიანების ხარისხი და ა.შ..

21. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხის ქმედების შედეგად ვნება მიადგა მოსარჩელის ჯანმრთელობას, რაც ამ უკანასკნელის მხრიდან მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველს ქმნიდა. ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლომ მხედველობაში მიიღო მიყენებული ზიანის ტიპი, ხასიათი და მოცულობა და მოპასუხისათვის დასაკისრებელი მორალური ზიანის გონივრულ და სამართლიან ოდენობად 5000 ლარი მიიჩნია.

22. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხე კლინიკამ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოსთვის დაბრუნება.

23. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

23.1. სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები და საერთოდ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ წარდგენილ საექსპერტო დასკვნებში არ არის საუბარი ექიმისა და სამედიცინო დაწესებულების მხრიდან პაციენტისათვის არასწორი სამედიცინო მომსახურების გაწევაზე, რაც შეიძლებოდა გამხდარიყო პაციენტის ჯანმრთელობის გაუარესების მიზეზი. დასკვნებში მითითებულია, რომ პაციენტისათვის გაწეული მომსახურების ტაქტიკა არჩეულია სწორად. უშედეგო მკურნალობა ან მკურნალობის უარყოფითი შედეგი თავისთავად არ იწვევს სამედიცინო პერსონალის პასუხისმგებლობას, ზიანი გამოწვეული უნდა იყოს მკურნალობისას დაშვებული შეცდომებით. სწორად ჩატარებული მკურნალობა, თუნდაც მას უარყოფითი შედეგი მოჰყვეს, არ იწვევს სამედიცინო პერსონალის პასუხისმგებლობას. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ამ სახის დავებზე უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკა (საქმე #ას-1268-1526-09; #ას-247-237-2013, #ას-1163-1092-2012);

23.2. სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მოთხოვნები, მთავარ სხდომაზე ახალ მტკიცებულებად მიიღო და საქმეს დაურთო მოსარჩელის (აპელანტის) მიერ წარდგენილი ანგარიშ-ფაქტურა ისე, რომ აპელანტს არ მიუთითებია რაიმე საპატიო მიზეზზე, რის გამოც მან დაგვიანებით წარადგინა იგი სასამართლოში (2017 წლის აპრილში გაცემული დოკუმენტი წარადგინა 2017 წლის 6 ივლისს).

24. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 25 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

25. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნას დაუშვებლად.

26. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

27. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

28. კასატორის საკასაციო არგუმენტი ძირითადად ემყარება იმას, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა საექიმო შეცდომის არსებობა მაშინ, როდესაც საექსპერტო დასკვნებით არ ირკვევა ექიმისა და სამედიცინო დაწესებულების მხრიდან პაციენტისათვის არასწორი სამედიცინო მომსახურების გაწევის ფაქტი, რაც ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით წარდგენილი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს ქმნიდა.

29. საკასაციო პრეტენზიის შემოწმების მიზნით, საკასაციო სასამართლო პირველ რიგში, საჭიროდ მიიჩნევს აღნიშნოს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1007-ე მუხლით გათვალისწინებული სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება ზიანის კვალიფიკაციისათვის აუცილებელი ოთხივე წინაპირობის დადგენას მოითხოვს: უნდა დადგინდეს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის და ბრალი. ნორმის მიზნიდან გამომდინარე, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად მიიჩნევა სამედიცინო დაწესებულების მიერ არასწორად განხორციელებული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა, რამაც გამოიწვია ზიანი.

30. სამედიცინო პერსონალის ქმედებით ან უმოქმედობით გამოწვეული პაციენტის ფიზიკური ან ფსიქიკური მდგომარეობის გაუარესების ან სიკვდილის შემთხვევაში, პაციენტს, მის ნათესავს ან კანონიერ წარმომადგენელს შეუძლია მოითხოვოს პაციენტისათვის მიყენებული როგორც მორალური, ასევე მატერიალური ზიანის ანაზღაურება.

31. სამედიცინო მუშაკის ქცევის, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქცევის კვალიფიკაციისას, აუცილებელია არასათანადო სამედიცინო დახმარების აღმოჩენის ფაქტის დადგენა. ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მოიცავს არა მარტო მის აქტიურ მოქმედებებს, არამედ უმოქმედობასაც.

32. პაციენტისათვის მიყენებული ზიანისას, როგორც წესი, ექიმის განზრახი ბრალი არ გვაქვს. ასეთ შემთხვევებში საკმარისია, დადგინდეს ექიმის გაუფრთხილებლობა, რაც გულისხმობს მის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების აუცილებელი გულისხმიერებისა და ყურადღების გარეშე განხორციელებას. გულისხმიერებასა და ყურადღებიანობაში იგულისხმება ექიმის მიერ საჭირო სამედიცინო მოქმედებების ზედმიწევნით ხარისხიანად, აღიარებული სამედიცინო სტანდარტების შესაბამისად შესრულება.

33. მკურნალობის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება დაკმაყოფილდეს, თუკი პირისათვის მიყენებული ზიანი გამოწვეულია უშუალოდ მცდარი სამედიცინო მოქმედებით, ანუ გამოკვეთილია მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ის გარემოება, რომ ზიანი გამოიწვია სამედიცინო პერსონალის ქმედებამ, უტყუარად უნდა დადგინდეს. უშედეგო მკურნალობა ან მკურნალობის უარყოფითი შედეგი თავისთავად (უალტერნატივოდ) არ იწვევს სამედიცინო პერსონალის პასუხისმგებლობას. ზიანი გამოწვეული უნდა იყოს მკურნალობისას დაშვებული შეცდომებით, ანუ, თუ მკურნალობა სწორადაა ჩატარებული, თუნდაც მას უარყოფითი შედეგი მოჰყვეს, არ იწვევს ექიმის პასუხისმგებლობას (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №260-244-11, 27 ივნისი, 2011 წელი).

34. საქართველოს კანონმდებლობაში საექიმო შეცდომების აღმნიშვნელი სხვადასხვა ტერმინები იხმარება. ტერმინი „მცდარი საექიმო ქმედება“ (იგივე „მცდარი სამედიცინო ქმედება“) გულისხმობს ექიმის მიერ უნებლიედ პაციენტის მდგომარეობისათვის შეუსაბამო დიაგნოზის ან/და სამკურნალო ღონისძიების ჩატარებას, რაც მიყენებული ზიანის უშუალო მიზეზი გახდა [„ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის „ო“ ქვეპუნქტი].

35. საექიმო შეცდომაში იგულისხმება ექიმის მიერ საზოგადოდ აღიარებული სამედიცინო და ეთიკური სტანდარტების, კანონმდებლით განსაზღვრული წესების დარღვევა, რამაც განაპირობა პაციენტის მდგომარეობისათვის შეუსაბამო სადიაგნოზო და/ან სამკურნალო ღონისძიებების ჩატარება, რაც, თავის მხრივ, პაციენტისათვის ზიანის მიყენების უშუალო მიზეზი გახდა. ექიმს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი, რომ პაციენტის მიმართ ჩატარდა მართლზომიერი და უშეცდომო მკურნალობა, იგი პასუხს აგებს არასწორ მკურნალობაზე და მხოლოდ ასეთი მკურნალობის თანამდევ უარყოფით შედეგზე. ამდენად, ექიმის პასუხისმგებლობის საფუძველი არის არა მკურნალობის უარყოფითი შედეგი, არამედ სამედიცინო მეცნიერების სტანდარტებიდან გადახვევა (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №1268-1526-09, 25 მაისი, 2010 წელი).

36. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნული კატეგორიის დავებში პაციენტს (მის ნათესავს ან კანონიერ წარმომადგენელს) ეკისრება, როგორც ფაქტების სრულყოფილად და დამაჯერებლად წარდგენისა და გაცხადების ვალდებულება, აგრეთვე მტკიცების ტვირთი იმის დასადასტურებლად, რომ ადგილი ჰქონდა სამკურნალო შეცდომას. თუ პაციენტის (მისი ნათესავს ან კანონიერი წარმომადგენლის) განმარტებები არ დადასტურდება, მაშინ სამკურნალო შეცდომა პაციენტის (მისი ნათესავს ან კანონიერი წარმომადგენლის) მოთხოვნის საწინააღმდეგოდ, არ დამტკიცდება. ასევე, პაციენტმა (მისმა ნათესავმა ან კანონიერმა წარმომადგენელმა) უნდა წარმოადგინოს და დაამტკიცოს, რომ დამდგარი ზიანი ეფუძნება სამედიცინო დაწესებულების ვალდებულების დარღვევას (იხ. სუსგ საქმე №ას-111-111-2018 , 11 მაისი, 2018 წელი).

37. „პაციენტის უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, პაციენტს ან მის კანონიერ წარმომადგენელს უფლება აქვს მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს კომპენსაცია ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანისა, რომლებიც გამოწვეულია: ა.ა) პაციენტის უფლებების დარღვევით; ა.ბ) მცდარი სამედიცინო ქმედებით. საგულისხმოა, რომ დასახელებეული სპეციალური ნორმები, მოთხოვნის მატერიალურ საფუძველს ქმნიან ზიანის ანაზღაურების საკითხში, თუმცა, იმისათვის, რომ წარმოიშვას ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, საჭიროა არსებობდეს რელევანტური და საკმარისი მტკიცებულება.

38. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ხოლო ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. აღნიშნული მსჯელობა მიუთითებს, რომ დარღვეული უფლების დაცვა მხარეს კონკრეტული ფაქტებზე დაყრდნობით შეუძლია და ამ ფაქტების მითითება მისივე მოვალეობაა; საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტები, რომლებიც სადავოა, დამტკიცებას საჭიროებს; ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ფაქტების მიმთითებელ მხარეებს ეკისრებათ; გამონაკლისს წარმოადგენს მატერიალური სამართლით გათვალისწინებული შემთხვევა, როდესაც ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ამა თუ იმ ნორმით განსხვავებულადაა მოწესრიგებული. მხედველობაშია მტკიცების განსხვავებული სტანდარტი, რომელიც მოცემულია მოთხოვნის მატერიალურ სამართლებრივ საფუძველში.

39. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამედიცინო ხასიათის შეცდომის შედეგად მიყენებული ზიანის კვლევისას დაზარალებულის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს ასეთი ზიანის მიყენების ფაქტის არსებობა.

40. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოპასუხე კლინიკის ექიმის მიერ მისთვის არასწორი დიაგნოზის დადგენაზე აპელირებს და ჯანმრთელობისათვის ზიანის მიყენების ფაქტის დასადასტურებლად მიუთითებს საქმეში წარდგენილ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 14 აპრილის საექსპერტო დასკვნაზე. სწორედ აღნიშნული დასკვნა დაედო საფუძვლად სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებას. ამასთან, სასამართლომ საექსპერტო დასკვნასთან ერთად შეაფასა მოსარჩელისთვის გაწეული სამედიცინო დახმარების ხარისხის შესწავლის შედეგები და საქართველოს სამედიცინო ასოციაციების გაერთიანების დასკვნა. აღნიშნულ დასკვნებზე მითითებით კი დაადგინა, რომ მოსარჩელეს მოპასუხე კლინიკაში გაუკეთდა ორი ოპერაცია: ბარძაყის ძვლის ოსტეოსინთეზი და ფიქსატორის ამოღება. ორივე შემთხვევაში პაციენტს ჩაუტარდა ყველა საჭირო წინასაოპერაციო გამოკვლევა, თუმცა როგორც დასკვნებშია მითითებული, პირველ შემთხვევაში ოპერაციული მიდგომა არჩეულია სწორად, ხოლო მეორე შემთხვევაში (ფიქსატორის ამოღებისას) წინასაოპერაციო დიაგნოზი საკმაოდ ბუნდოვანია - შეხორცებული მოტეხილობის არსებობა არც დადასტურებულია და არც უარყოფილი; არ არის აღწერილი ბარძაყის ძვლის მოტეხილი ფრაგმენტების კონსოლიდაციის ხარისხი, ძვლოვანი კორძის არსებობა და შეხორცებული რენტგენოლოგიური დიაგნოზი, რასაც უნდა დაყრდნობოდა ქირურგი და განესაზღვრა ფიქსატორის ამოღების საჭიროება; გამოკვლევებით დადასტურებული არ არის საფიქსაციო საშუალების ამოღების აუცილებლობა, რაც აუცილებლად უნდა დადგენილიყო. ამასთან, დადასტურდა, რომ ვინაიდან პაციენტს აღენიშნება ტრავმული წარმოშობის პათოლოგია, რომელიც იწვევს კიდურის ფუნქციის დაქვეითებას, მას ესაჭიროება მარცხენა ბარძაყის ძვლის ოსტეოსინთეზი ძვლის ტრანსპლანტაციით (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 54-63; 76-82).

41. ზემოაღნიშნული გარემოებების შეფასების შედეგად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ დასკვნებში ასახული გარემოებები მიუთითებენ მოპასუხე კლინიკის ექიმის მცდარ სამედიცინო ქმედებაზე [„ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის „ო“ ქვეპუნქტი], რაც გამოიხატა პაციენტის მდგომარეობისათვის შეუსაბამო სამკურნალო ღონისძიების ჩატარებაში (ფიქსატორების ამოღება). ხოლო, ვინაიდან ამავე დასკვნებით დადგენილია, რომ ფიქსატორების ამოღებამ გამოიწვია მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესება (მას ესაჭიროება განმეორებითი ოპერაცია ძვლის ტრანსპლანტაციით), აღნიშნული გარემოებები ერთობლიობაში ადასტურებს მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ყველა წინაპირობის არსებობას: ზიანს, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას, მიზეზობრივი კავშირსა და ბრალს. საკასაციო საჩივრის ავტორს კი არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც სასამართლოს ზემოაღნიშნული დასკვნების გააქარწყლების შესაძლებლობას მისცემდა.

42. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას სააპელაციო სასამართლოს მიერ სამოქალაქო საპროცესო ნორმების დარღვევის თაობაზე, რაც, მისი მოსაზრებით, სასამართლოსთვის დაგვიანებით წარდგენილი დოკუმენტების მტკიცებულების სახით მიღებაში გამოიხატა, საკასაციო სასამართლო ვერც აღნიშნულს გაიზიარებს და მიუთითებს შემდეგს: როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, მოსარჩელემ მისთვის მიყენებული მატერიალური ზიანის ფულადი ანაზღაურებისათვის მტკიცებულების სახით სამედიცინო დაწესებულების მიერ გაცემული ანგარიშ-ფაქტურები (რომლებიც ასახავდა ბარძაყის ძვლის ტრანსპლანტირების მიზნით სამომავლოდ ჩასატარებელი ოპერაციის ღირებულებას) და სამედიცინო გამოკვლევების ჩატარების დამადასტურებელი გადახდის ქვითრები წარადგინა არა სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას, არამედ ჯერ კიდევ პირველ ინსტანციაში საქმის მოსამზადებელი სხდომის დანიშვნამდე - აღნიშნული მტკიცებულებები ერთვის სარჩელს (იხ. ტ. 1. ს.ფ. 70-75). ამრიგად, საკასაციო საჩივის ავტორის მოცემული პრეტენზიაც უსაფუძვლოა და დაუსაბუთებელი. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

43. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში ასახული მსჯელობა სრულად შეესაბამება წინამდებარე განჩინებაში მოყვანილ განმარტებებს და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილურ პრაქტიკას (იხ. სუსგ საქმე №ას-247-237-2013, 1 ივლისი, 2013 წელი; საქმე №1163-1092-2012, 25 დეკემბერი, 2013 წელი). შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

44. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

45. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, ხოლო კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარზე ნაცვლად 529,5 ლარისა (საკასაციო საჩივრის დავის საგანია 10 590 ლარი (5590+5000=10 590), რომლის 5% შეადგენს 529,5 ლარს) გადახდილია 583 ლარი, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს 583 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 53,50 ლარი (583-529,5=53,50) და დარჩენილი 529,50 ლარის 70% – 370,65 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „გ.“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს შპს „გ.“ (ს/კ 417876...) დაუბრუნდეს მის მიერ 2017 წლის 21 აგვისტოს №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 583 (ხუთას ოთხმოცდასამი) ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 53 (ორმოცდაცამეტი) ლარი და 50 თეთრი და დარჩენილი 529,50 ლარის 70% – 370 (სამას სამოცდაათი) ლარი და 65 თეთრი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე