საქმე №ას-52-2019 11 ივნისი, 2019 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.ხ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - სსიპ ქ. თბილისის N26 საჯარო სკოლა (მოპასუხე)

II საკასაციო საჩივრის ავტორი - სსიპ ქ. თბილისის N26 საჯარო სკოლა

მოწინააღმდეგე მხარე - მ.ხ–ძე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 2 აგვისტოს განჩინება

I საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

II საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. მ.ხ–ძე (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, პირველი აპელანტი, პირველი კასატორი, დასაქმებული, მუსიკის მასწავლებელი ან მასწავლებელი) წლების განმავლობაში სსიპ ქ.თბილისის N26-ე საჯარო სკოლაში (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე, მეორე აპელანტი, მეორე კასატორი, დამსაქმებელი, საჯარო სკოლა ან სკოლა) იყო დასაქმებული. მოსარჩელე, უკანასკნელად, 2011 წლის 3 იანვარს დადებული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, 2016 წლის 3 იანვრამდე მუსიკის მასწავლებლად დაინიშნა. მისი ყოველთვიური შრომითი ანაზღაურება 242.87 ლარს (დარიცხული) შეადგენდა.

2. 2011 წლის 10 ოქტომბერს სკოლის დირექტორმა გამოსცა ბრძანება (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც გათავისუფლების შესახებ ბრძანება ან სადავო ბრძანება), რომლითაც მოსარჩელესთან 2011 წლის 10 ოქტომბრიდან შეწყდა შრომითი ურთიერთობა. გათავისუფლებას საფუძვლად იმჟამად მოქმედი საქართველოს შრომის კოდექსის, შემდეგში სშკ-ის, 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი და 38-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილები დაედო.

3. სადავო ბრძანების გამოცემის შემდეგ სკოლამ მოსარჩელეს ერთი თვის კომპენსაცია გადაუხადა.

4. მოსარჩელე 2015 წლის 25 ნოემბრიდან დღემდე ააიპ ქ. თბილისის 132-ე საბავშო ბაგა-ბაღის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც საბავშვო ბაღი) აღმზრდელის თანაშემწის პოზიციაზეა დასაქმებული. მისი თანამდებობრივი სარგო 2015 წლის ნოემბრიდან 2016 წლის იანვრის ჩათვლით 250 ლარი იყო, ხოლო 2016 წლის თებერვლიდან 275 ლარს შეადგენს.

5. მოსარჩელემ 2012 წლის 28 ნოემბერს საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრს (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც მინისტრი) წერილობითი განცხადებით მიმართა და საჯარო სკოლაში უწინდელ თანამდებობაზე აღდგენა და განაცდური ხელფასის ანაზღაურება მოითხოვა, იმ საფუძვლით, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლებას სკოლამ საფუძვლად დაუდო მისი პოლიტიკური შეხედულებები. ამავე წერილში დასაქმებულმა აღნიშნა, რომ მან იმავე მოთხოვნით რამდენჯერმე მიმართა სკოლის დირექტორს, რომელმაც განუმარტა, რომ მისი სამუშაოზე აღდგენა მოხდებოდა საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც განათლების სამინისტრო ან სამინისტრო) შესაბამისი მითითების შემდეგ.

6. სამინისტრომ 2013 წლის 27 მარტს მოსარჩელის 2012 წლის 28 ნოემბრის წერილი განსახილველად გადასცა „საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს ტერიტორიული ორგანოების საგანმანათლებლო რესურსცენტრებისა და საჯარო სკოლების თანამშრომელთა პოლიტიკური შეხედულებების გამო სამსახურიდან გათავისუფლების საკითხების შემსწავლელ კომისიას“ (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც კომისია). კომისიამ 2013 წლის 7 მარტს დაასკვნა, რომ მოსარჩელის განცხადება და თანდართული დოკუმენტები არ შეესაბამებოდა კომისიის დებულებას, რის გამოც, განმცხადებელს დაუდგინდა ხარვეზი და გამოსასწორებლად მიეცა 10 დღის ვადა დამატებითი დოკუმენტაციის, კერძოდ კი, განცხადებაში მითითებული ფაქტების დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარსადგენად.

7. განათლების სამინისტრომ 2014 წლის 28 მაისისა და 2014 წლის 22 აგვისტოს წერილებით მოსარჩელეს აცნობა, რომ საჯარო სკოლაში მასწავლებლად აღდგენას ან სხვა რომელიმე სკოლაში დასაქმებას „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის შესაბამისად, სკოლის დირექტორი ახორციელებდა. შესაბამისად, მოსარჩელეს საჯარო სკოლაში დასაქმების მოთხოვნით ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებისათვის, ხოლო მხარეთა შორის წარმოშობილი შრომითი დავის გადასაწყვეტად კი, მითითებული კანონის მე-12 მუხლის მე-3 პუნქტის საფუძველზე, სასამართლოსათვის უნდა მიემართა.

8. 2015 წლის 11 მარტს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ, გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, უწინდელ თანამდებობაზე (მუსიკის მასწავლებლის პოზიციაზე) აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნით, 2011 წლის 10 ოქტომბრიდან, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, მისი ყოველთვიური ხელფასის - 242.87 ლარის გათვალისწინებით. მოსარჩელე წინამდებარე გადაწყვეტილების 1-7 პუნქტებში აღწერილ ფაქტებზე მითითებით ამტკიცებდა, რომ მოპასუხემ სამსახურიდან უსაფუძვლოდ და დაუსაბუთებლად გაათავისუფლა. 1976 წლიდან სამსახურიდან გათავისუფლების დღემდე - 2011 წლის 10 ოქტომბრამდე, დასაქმებული დაკისრებულ მოვალეობას კეთილსინდისიერად და ორგანიზებულად ასრულებდა, იყო შრომისმოყვარე და მის მიმართ რაიმე დისციპლინური სახდელი არ ყოფილა გამოყენებული. სადავო ბრძანება დაუსაბუთებელი იყო, ვინაიდან მასში არ იყო ასახული, თუ კონკრეტულად რაში გამოიხატებოდა მოსარჩელის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობების დარღვევა ან სხვა მიზეზი, რამაც მისი სამუშაოდან დათხოვნა განაპირობა. მოსარჩელის მტკიცებით, რეალურად, დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლება პოლიტიკური ნიშნით იყო განპირობებული, სახელდობრ კი, იმ ფაქტით, რომ ერთ-ერთ გახმაურებულ საქმესთან (მკვლელობა) დაკავშირებით, მან თამამად გამოთქვა საკუთარი შეხედულება და ღიად გამოხატა უარყოფითი დამოკიდებულება.

9. მოპასუხემ წარადგინა როგორც მოთხოვნის გამომრიცხველი, ისე მისი განხორციელების ხელისშემშლელი (ხანდაზმულობის) შესაგებელი და განმარტა, რომ 2010 წლის 27 დეკემბრის რედაქციით მოქმედი სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტის საფუძვლად შრომითი ხელშეკრულების მოშლას ითვალისწინებდა. საყურადღებო იყო, რომ განათლების სამინისტროს ტერიტორიული ორგანოების საგანმანათლებლო რესურსცენტრებისა და საჯარო სკოლების თანამშრომელთა პოლიტიკური შეხედულებების გამო სამსახურიდან გათავისუფლების საკითხების შემსწავლელმა კომისიამ არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა და არ ცნო ის პოლიტიკური ნიშნით გათავისუფლებულად. შესაბამისად, მოსარჩელის პოზიცია პოლიტიკური ნიშნით სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე უსაფუძვლო იყო.

გარდა აღნიშნულისა, 2011 წლის 25 იანვარს მოსარჩელეს სკოლის დირექტორის ბრძანების საფუძველზე, ჟურნალში აღმოჩენილი დარღვევების გამო, მითითება მიეცა. 2011 წლის 15 თებერვლის N12 ბრძანებით კი, ჟურნალში გაცდენების აღუნიშვნელობის გამო, საყვედური გამოეცხადა. სკოლის 2011 წლის შინაგანაწესის მე-5 მუხლის მე-6 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, დისციპლინური სახდელი გამოიყენება გადაცდომის გამოვლენისთანავე, მაგრამ არაუგვიანეს ერთი წლისა მისი ჩადენის დღიდან. მოსარჩელეს გათავისუფლების დროს - 2011 წლის 10 ოქტომბერს, დისციპლინური სახდელი დაკისრებული ჰქონდა.

2010 წლის 16 ივნისის წერილობითი განცხადებით, მოსარჩელემ ოჯახური მდგომარეობის გამო, თანხმობა მხოლოდ 14 ერთსაათიანი გაკვეთილის ჩატარებაზე განაცხადა, ხოლო დარჩენილი 7 საათის სხვა პედაგოგისათვის გადაცემაზე იშუამდგომლა. მოგვიანებით, შიდა რეგულაციების საფუძველზე, მიზანშეწონილი გახდა მასწავლებელთათვის განაკვეთების სრულად შევსება. სწორედ აღნიშნულის გამო და პროფესიული უნარ-ჩვევების პრიორიტეტის გათვალისწინებით მიიღო დირექტორმა გადაწყვეტილება, მოსარჩელის მიერ დაკავებულ თანამდებობაზე სხვა მასწავლებელი დაენიშნა.

გარდა ამისა, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმული იყო, ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში, სახელშეკრულებო მოთხოვნებისათვის გათვალისწინებული ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა უკვე გასული იყო.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი გასაჩივრებული ბრძანება და მოსარჩელე აღდგენილ იქნა მუსიკის მასწავლებლის თანამდებობაზე; მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, 2011 წლის 10 ნოემბრიდან 2015 წლის 25 ნოემბრამდე, იძულებითი განაცდურის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება დაეკისრა, მისი ყოველთვიური ხელფასის - 242.87 ლარის გათვალისწინებით. სასარჩელო მოთხოვნა იძულებითი განაცდურის გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ანაზღაურების ნაწილში უარყოფილ იქნა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლი, ევროპის სოციალური ქარტიის 24-ე მუხლი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 115-ე, 54-ე, 408-ე, 409-ე, 411-ე და 412-ე მუხლები, სშკ-ის მოქმედი რედაქციის 38.8, 44-ე, 32-ე მუხლები, ასევე, სშკ-ის 2010 წლის 27 დეკემბრის რედაქციით მოქმედი 37.1. „დ“ ქვეპუნქტი და „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 12.3 და 43.1 „ზ“ მუხლები გამოიყენა.

11. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა. მოსარჩელემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 2 აგვისტოს განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

12.1. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხემ სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში სადავოდ გახადა მხოლოდ სარჩელის ხანდაზმულობისა და მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენის შეუძლებლობის საკითხი. პალატამ სსკ-ის 138-140-ე მუხლებზე მითითებით განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ თავისი უფლების დასაცავად განათლების სამინისტროს 2012 წლის 28 ნოემბერს მიმართა, ხოლო მისი განცხადება განსახილველად ამავე სამინისტროს პოლიტიკური შეხედულებების გამო სამსახურიდან გათავისუფლების საკითხების შემსწავლელ კომისიას გადაეცა, რის შესახებაც მოსარჩელეს 2013 წლის 27 მარტის წერილით ეცნობა, მასვე ეცნობა, რომ კომისიის სამუშაო ჯგუფმა 2013 წლის 7 მარტს შეისწავლა დასაქმებულის განცხადება, რომელიც არ შეესაბამებოდა კომისიის დებულებას;

12.2. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ, ხსენებული კომისიის შექმნის მიზნებიდან და საქმეში წარმოდგენილი კომისიის შემაჯამებელ ანგარიშში ასახული კომისიის საქმიანობის შედეგებიდან გამომდინარე, მართებულად მიიჩნია, რომ კომისია წარმოადგენდა კომპეტენტურ ორგანოს, რომელიც სპეციალურად შეიქმნა სამსახურიდან გათავისუფლების საკითხების შესწავლისათვის (ასევე, კომისიის შექმნამდე სამინისტროში შესული განცხადებების შესწავლის მიზნით). პალატამ დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ 2012 წლის 28 ნოემბერს სამინისტროს მიმართა, რითაც სარჩელის ხანდაზმულობის ვადის დენა შეწყდა, რის გამოც, ხანდაზმულობის ვადა სსკ-ის 141-ე მუხლის საფუძველზე, მითითებული თარიღიდან იწყებოდა და 2015 წლის 28 ნოემბერს იწურებოდა. რადგანაც განსახილველი სარჩელი 2015 წლის 11 მარტს იყო აღძრული, სარჩელი ხანდაზმულად ვერ მიიჩნეოდა;

12.3. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო მისი წილი ტვირთის იმგვარად რეალიზება, რომ დაედასტურებინა მოსარჩელის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენის დამაბრკოლებელი გარემოებები. მოპასუხის მიერ მხოლოდ იმ ფაქტზე მითითება, რომ დასაქმებულს არ ჰქონდა გამოცდა ჩაბარებული და ის პროფესიული და კარიერული წინსვლის სქემაში ჩართული არ ყოფილა, მოსარჩელისათვის სამუშაოზე აღდგენის მოთხოვნაზე უარის თქმის საფუძველი ვერ გახდებოდა.

13. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა. მოსარჩელემ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

13.1. მოსარჩელის (დასაქმებულის) საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

13.1.1. გასაჩივრებულ განჩინებით მოსარჩელეს უსაფუძვლოდ ეთქვა უარი იძულებითი განაცდურის სრულად დაკმაყოფილებაზე. სხვა სამსახურის დაწყებას ხელი არ უნდა შეეშალა სასამართლოსთვის, რომ მოპასუხისათვის იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება სრულ პერიოდზე დაეკისრებინა, ვინაიდან ამჟამინდელ სამუშაო ადგილზე ცვლაში მუშაობა ხელს არ შეუშლიდა მოსარჩელეს პარალელურად სკოლაში მუსიკის გაკვეთილები ჩაეტარებინა;

13.1.2. მოპასუხეს არც შესაგებელსა და არც საქმის განხილვის რომელიმე ეტაპზე არ ჰქონია პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელის მიერ სხვა სამსახურის დაწყების შემდეგ, მოპასუხეს იძულებითი განაცდური არ უნდა დაჰკისრებოდა.

13.2. მოპასუხის (დამსაქმებლის) საკასაციო საჩივრის არგუმენტები:

13.2.1. სასამართლოებმა მოსარჩელის მიერ განათლების სამინისტროსადმი მიმართვა არასწორად მიიჩნიეს სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობისა და სამუშაოზე აღდგენის მოთხოვნის დაკმაყოფილების ვარგის საშუალებად და სარჩელის ხანდაზმულობის ვადის დინება უსაფუძვლოდ ჩათვალეს შეწყვეტილად;

13.2.2. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად განმარტეს სსკ-ის 138-140-ე მუხლები;

13.2.3. კასატორის განმარტებით, ის ფაქტი, რომ განათლების სამინისტრომ მოსარჩელეს წერილობით განუმარტა დავის მოსაწესრიგებლად სკოლისათვის ან სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება, გამორიცხავს ამავე სამინისტროს მიერ შექმნილი კომისიის კომპეტენტურობას ხსენებული საკითხის მოწესრიგებასთან დაკავშირებით;

13.2.4. მოსარჩელემ კომისიას 2012 წლის 28 ნოემბერს მიმართა, მაშინ, როდესაც ხსენებული კომისია რეალურად 2012 წლის 14 დეკემბერს შეიქმნა. შესაბამისად, სასამართლომ არასწორად გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ სკოლის დირექტორის მოქმედება კანონმდებლობით დადგენილ ვადაში სათანადო (კომპეტენტურ) ორგანოში იყო გასაჩივრებული. აღსანიშნავია, რომ კომისიას საჩივრის წარდგენის დროისათვის ამგვარი საკითხების განხილვის უფლებამოსილება არ გააჩნდა, ვინაიდან მისი დებულება მხოლოდ 2012 წლის 14 დეკემბრიდან ამოქმედდა;

13.2.5. სკოლის შინაგანაწესის მე-10 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, დირექტორის გადაწყვეტილება შეიძლება, სამეურვეო საბჭოში გასაჩივრებულიყო, გადაწყვეტილების გაცნობიდან ორი კვირის ვადაში, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს არ შეუსრულებია;

13.2.6. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა უსაფუძვლოდ არ გაიზიარეს სკოლის პოზიცია მოსარჩელის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის შეუძლებლობასთან დაკავშირებით. კონკრეტულ შემთხვევაში, სასამართლო უნდა დაყრდნობოდა ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკას და მოპასუხისათვის უნდა დაეკისრებინა მხოლოდ ერთი წლის შრომის ანაზღაურების კომპენსაციის გადახდა.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 აპრილის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტით, საკასაციო საჩივრები ცნობილ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებული, ხოლო მოპასუხის საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია. შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელი უარყოფილ უნდა იქნეს.

15. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, დამსაქმებლის (მეორე კასატორის) პრეტენზიები, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეზე დადგენილი ფაქტები და არასწორად განმარტა კანონი, რასაც შედეგად მოჰყვა სამართლებრივად დაუსაბუთებელი დასკვნები სარჩელის საფუძვლიანობასთან დაკავშირებით, დასაბუთებულია, ხოლო მოსარჩელის პრეტენზიები უსაფუძვლოა და არ უნდა იქნეს გაზიარებული.

16. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა (უფლებრივი რესტიტუცია) და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნა სშკ-ის 38.8 (სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით) და 44-ე (შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), ასევე, სსკ-ის 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია, მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

17. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხის ძირითადი საკასაციო პრეტენზია მდგომარეობს იმაში, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად მიიჩნიეს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დენა შეწყვეტილად და აქედან გამომდინარე, არასწორად დაასკვნეს, რომ სარჩელი ხანდაზმული არ იყო.

17.1. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ისტანციის სასამართლოების მსჯელობას, რომ მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს მოქმედი შრომის კოდექსი სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების გასაჩივრების ხანდაზმულობის რაიმე სპეციალურ ვადას არ ითვალისწინებდა, შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნებზე ვრცელდება სახელშეკრულებო მოთხოვნათა ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა (სსკ-ის 129-ე მუხლი).

განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების დღიდან (10.10.2011 წ.) სარჩელის აღძვრამდე (11.03.2015 წ.) გასულია სამ წელზე მეტი დრო (3 წელი და 7 თვე).

დადგენილია, რომ მოსარჩელემ წარმოდგენილი სარჩელით აღძრული მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად, 2012 წლის 28 ნოემბერს, განცხადებით მინისტრს მიმართა.

შემდეგში, აღნიშნული განცხადება განსახილველად კომისიას გადაეცა, რომელიც 2012 წლის 14 დეკემბერს შეიქმნა. კომისიამ 2013 წლის 7 მარტს დაასკვნა, რომ მოსარჩელის განცხადება და თანდართული დოკუმენტები არ შეესაბამებოდა კომისიის დებულებას, რის გამოც, განმცხადებელს დაუდგინდა ხარვეზი, რომლის შევსების მიზნით დაევალა დამატებითი დოკუმენტაციის წარდგენა და ხარვეზის გამოსასწორებლად 10 დღის ვადა მიეცა.

რაიმე მტკიცებულება, რომლითაც დადგინდებოდა, რომ მოსარჩელემ ხარვეზი შეავსო და კომისიამ მის განცხადებაზე არსებითად იმსჯელა, საქმეში წარმოდგენილი არ არის.

უდავოა, რომ განათლების სამინისტროს 2014 წლის 28 მაისისა და 2014 წლის 22 აგვისტოს წერილებით მოსარჩელეს ეცნობა, რომ მისი მოთხოვნების დაკმაყოფილება სამინისტროს კომპეტენციას სცილდებოდა.

17.2. სსკ-ის 138-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება, დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. შესაბამისად, გამოიყენება 139-ე და 140-ე მუხლები.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მითითებული ნორმის საფუძველზე ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტისათვის აუცილებელია, რომ მხარის მიერ მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად არჩეული საშუალება ვარგისი იყოს შესაბამისი შედეგის მისაღწევად. სახელმწიფო ორგანოსათვის მიმართვისას აუცილებელია, რომ აღნიშნული ორგანო კომპეტენტური იყოს, ანუ სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის მოწესრიგება ამ ორგანოსადმი მიმართვის გზით უნდა შეიძლებოდეს. თითოეულმა მხარემ თავად უნდა შეარჩიოს საკუთარი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად სწორი და ეფექტური საშუალება, ამ პირობის დარღვევით გამოწვეული შედეგები კი თავად მხარის რისკია (შდრ. სუსგ ას-1586-1489-2012, 22.04.13).

17.3. განსახილველ შემთხვევაში, ადმინისტრაციული ორგანო (მინისტრი), რომელსაც მოსარჩელემ სარჩელის აღძვრამდე მიმართა, საკასაციო პალატის შეფასებით, წარმოადგენს არაუფლებამოსილ ორგანოს, მოსარჩელის მოთხოვნებზე მსჯელობისა და დაკმაყოფილების თვალსაზრისით.

„ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ვ“ და „ზ“ ქვეპუნქტების თანახმად, სკოლის დირექტორი საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიერ დამტკიცებული პირობებისა და წესის შესაბამისად, უზრუნველყოფს მასწავლებლებთან და სკოლის სხვა თანამშრომლებთან შრომითი ხელშეკრულებების დადებასა და შესრულებას; უფლებამოსილია, ვადამდე შეუწყვიტოს მასწავლებელს შრომითი ხელშეკრულება ხელშეკრულების პირობების დარღვევის, სააღმზრდელო საქმიანობისათვის შეუფერებელი ქმედების ჩადენის ან კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით არაკვალიფიციურობის დადასტურების შემთხვევაში.

იმავე კანონის მე-12 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, საჯარო სკოლის დირექტორსა და სკოლის თანამშრომლებს შორის წარმოშობილ შრომით დავებს, როგორც სამოქალაქო დავებს, სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განიხილავს სასამართლო.

ამდენად, სკოლიდან გათავისუფლებული მასწავლებლის სამსახურში აღდგენასა და განაცდური ხელფასის ანაზღაურებაზე უფლებამოსილ ორგანოებს სკოლა და სასამართლო წარმოადგენს.

იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელემ არაუფლებამოსილ ადმინისტრაციულ ორგანოს მიმართა, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენა არ შეწყვეტილა.

18. გარდა ამისა, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სააპელაციო სასამართლო მიიჩნევდა, რომ კომისიისადმი მოსარჩელის განცხადების გადაცემა კომპეტენტური ადმინისტრაციული ორგანოსათვის მიმართვას წარმოადგენდა, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული, სსკ-ის 140-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესიდან გამომდინარე, ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას მაინც არ გამოიწვევდა.

18.1. მითითებული ნორმის მიხედვით, სარჩელის შეტანა ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას არ გამოიწვევს, თუ მოსარჩელე უარს იტყვის სარჩელზე, ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სარჩელი განუხილველად იქნება დატოვებული. თუ უფლებამოსილი პირი ექვსი თვის ვადაში შეიტანს ახალ სარჩელს, მაშინ ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის შეტანის დროიდან.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის მხრიდან მის განცხადებაზე კომისიის მიერ დადგენილი ხარვეზის აღმოფხვრის ფაქტობრივი გარემოება საქმის მასალებით არ დასტურდება. ასევე, არ დასტურდება კომისიის მიერ მოსარჩელის განცხადების არსებითად განხილვის ფაქტიც. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელის 2012 წლის 28 ნოემბრის განცხადება კომისიის მიერ 2013 წლის მარტ-აპრილში განუხილველად იქნა დატოვებული, რასაც ადასტურებს ასევე სამინისტროს 2014 წლის 28 მაისისა და 2014 წლის 22 აგვისტოს წერილებიც.

18.2. მართალია, სსკ-ის 140-ე მუხლში მითითებულია სასამართლოს მხრიდან სარჩელის განუხილველად დატოვებისა და არა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განცხადების განუხილველად დატოვების შესახებ, თუმცა საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნული ნორმის დებულება უნდა განიმარტოს მისი ფუნქციური დანიშნულების გათვალისწინებით, იმავე კოდექსის 138-ე მუხლთან ერთობლივად, სახელდობრ, ამ უკანასკნელი სამართლებრივი ნორმით, ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის მიზნებისათვის მოთხოვნის არსებობის შესახებ ადმინისტრაციული ორგანოსთვის განცხადებით მიმართვა გაიგივებულია სარჩელის შეტანასთან. შესაბამისად, სსკ-ის 140-ე მუხლი, რომელიც განსაზღვრავს სარჩელის განუხილველად დატოვების შემთხვევაში ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას, პალატის მოსაზრებით, ასევე უნდა გავრცელდეს ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან მოთხოვნის არსებობის შესახებ განცხადების განუხილველად დატოვების შემთხვევაზეც.

ვინაიდან 2013 წლის აპრილიდან მოსარჩელის მიერ სარჩელის აღძვრამდე, 2015 წლის 11 მარტამდე, გასულია 6 თვეზე გაცილებით მეტი დრო, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ხანდაზმულობის ვადის დენა შეწყვეტილად არ უნდა ჩაითვალოს.

სწორედ ასეთი შემთხვევისათვის ადგენს სსკ-ის 140-ე მუხლი, რომ სარჩელის განუხილველად დატოვების შემთხვევაში, ხანდაზმულობის ვადის დენა არ შეწყდება, მაგრამ, თუ პირი განუხილველად დატოვებიდან 6 თვის განმავლობაში აღძრავს ახალ სარჩელს, რომელსაც სასამართლო წარმოებაში მიიღებს და განიხილავს, ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის წარდგენის მომენტიდან.

18.3. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს სამინისტროს 2014 წლის 28 მაისის წერილითაც განემარტა, რომ მისი მოთხოვნების განხილვა არ წარმოადგენდა სამინისტროს კომპეტენციას და მას საერთო სასამართლოებისადმი მიმართვის გზით უნდა დაეცვა საკუთარი სადავოდ გამხდარი უფლება, თუმცა დასაქმებულს არც ხსენებული წერილის მიღებიდან 6 თვის განმავლობაში მიუმართავს სარჩელით სასამართლოსთვის. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის საფუძველი არ არსებობს და, შესაბამისად, სარჩელი ხანდაზმულად უნდა იქნეს მიჩნეული.

19. ვინაიდან გამოვლინდა მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი გარემოება, კასატორების სხვა პრეტენზიებზე საკასაციო სასამართლო აღარ იმსჯელებს.

20. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გასაჩივრებულ განჩინებას, რადგან მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სსკ-ის 138-ე მუხლი, რაც, სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 264.3-ე, 404-ე, 408-ე, 410-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. მ.ხ–ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. სსიპ ქ. თბილისის N26 საჯარო სკოლის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 2 აგვისტოს განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

4. მ.ხ–ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

5. გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ბესარიონ ალავიძე