საქმე №ას-1140-2018 15 ივლისი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს. რ.“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ. ბ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სარჩოს ოდენობის გაანგარიშება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ვ. ბ-ე (შემდგომში - „მოსარჩელე“) მუშაობდა საქართველოს რკინიგზის ... სავაგონო დეპოში თბომავლის მემანქანის პოზიციაზე.

2. 1999 წლის 1 თებერვალს ... სავაგონო დეპოში მომხდარი უბედური შემთხვევის შედეგად მოსარჩელემ მიიღო საწარმოო ტრამვა და დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი 80%-ით.

3. ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 16 ივლისის განჩინებით (საქმეზე №2/163/1), მოსარჩელე ვ. ბ-ესა და მოპასუხე შპს „ს. რ.“ შორის დამტკიცდა მორიგება, რომლის თანახმად, მოპასუხე მხარემ აიღო ვალდებულება, გადაეხადა მოსარჩელისათვის, სარჩოს სახით მისაღები თანხის - 138 ლარის ნაცვლად, 2001 წლის ივნისსა და 2002 წლის აგვისტოში ჯერ - 15%-ით, ხოლო შემდეგ - 30%-ით გაზრდილი თბომავლის მემანქანის ხელფასის ოდენობა, გადაანგარიშებული სახით.

4. თბომავლის მემანქანის (სამანევრო მუშაობა დეპოში) ყოველთვიური შრომის ანაზღაურების ოდენობა 2011 წლის 1 მარტიდან 2012 წლის დეკემბრამდე შეადგენდა 850 ლარს; 2012 წლის დეკემბრიდან სარჩელის აღძვრის დროისათვის კი - 1000 ლარს.

5. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სს „ს. რ.“ მიმართ (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „კასატორი“) და მოითხოვა:

5.1. მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 2011 წლის დეკემბრის თვიდან შემდგომი სამი წლის განმავლობაში სარჩოს მიუღებელი სხვაობის ერთობლივად გადახდის დაკისრება 19 882.80 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით;

5.2. მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 2014 წლის 23 დეკემბრიდან ყოველთვიური სარჩოს გადახდის დაკისრება 800 ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.

6. მოსარჩელის განმარტებით, 2001 წლიდან მოპასუხისგან ყოველთვიურად იღებს სარჩოს 207.7 ლარის ოდენობით უცვლელად. ამ პერიოდში თბომავლის მემანქანის ხელფასის გაზრდის მიუხედავად, მოპასუხემ სარჩო არ გაუზარდა.

7. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი. მოცემულ შემთხვევაში მხარე ვალდებულია დაამტკიცოს, რომ თუ არა უბედური შემთხვევა, ის ნამდვილად მიიღებდა შემოსავალს იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც მოითხოვს (ფიქსირებული სტაბილური ხელფასის სახით, მისი გაზრდის გათვალისწინებით, ცხოვრების ბოლომდე).

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 19 882.80 ლარის გადახდა.

10. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე გადაწყვეტილების 1-4 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები.

11. სააპელაციო პალატის მითითებით, სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნის ფარგლებში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების მიმართ აპელანტის არგუმენტს წარმოადგენდა ის, რომ ხაშურის რაიონული სასამართლოს მიერ 2003 წლის 16 ივლისის განჩინებით დამტკიცებული მორიგების აქტი არ ითვალისწინებდა დათქმას საპენსიო ასაკამდე სარჩოს გადახდის ვალდებულების თაობაზე, რის გამოც იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელეს საპენსიო ასაკი შეუსრულდა 2001 წლის 27 მარტს, არ შეიძლება გავლენა მოეხდინა მოპასუხის მხრიდან სარჩოს ანაზღაურების ვალდებულებაზე.

12. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 6 თებერვლის №53 ბრძანებულებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48 ბრძანებულებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესი” და საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით განისაზღვრა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი [აღნიშნული წესის 1.1 მუხლის შესაბამისად, საწარმოში, დაწესებულებასა თუ ორგანიზაციაში, ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის მიუხედავად, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება ამ წესით, საქართველოს შრომის კოდექსითა და სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრულ შემთხვევებში. ამავე წესის 1.2 მუხლით, დამსაქმებელი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა დასაქმებულის ჯანმრთელობას შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, თუ ზიანი გამოწვეულია დამსაქმებლის ბრალეული მოქმედებით და შრომის კოდექსი და სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას ასეთი მოქმედებისათვის. მითითებული წესის მე-2 მუხლის მიხედვით, „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის N48 ბრძანებულების მოთხოვნათა დაცვით დანიშნული „ზიანის ანაზღაურების სარჩო“ ექვემდებარება ანაზღაურებას დამსაქმებლის ან მისი უფლებამონაცვლის მიერ], რომლის თანახმად, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიღებული ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული საკითხის გადაწყვეტა განისაზღვრა შრომის კოდექსისა და სამოქალაქო კოდექსის საფუძველზე.

13. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ, მართალია, სარჩოს გადაანგარიშების შესაძლებლობას საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება არ ითვალისწინებდა, თუმცა, ზიანის ანაზღაურების არსი სწორედ დაზარალებულისათვის მიყენებული ზიანის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რისთვისაც მხედველობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე ორგანიზაციაში მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც შრომის უნარის შეზღუდვის გამო დაზარალებული ვეღარ ახერხებს მუშაობას, რის გამოც მას უკვე არ აქვს უნარი, მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით, რომელსაც იგი მიიღებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

14. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მოყვანილ განმარტებაზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი პრაქტიკის თაობაზე (იხ. სუსგ №789-746-2015, 22.01.2016), კერძოდ, მასზედ, რომ ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება რომ არ დამდგარიყო, პრეზუმირებულია, რომ ელმავლის მემანქანის თანაშემწე იმუშავებდა საპენსიო ასაკამდე, რომელიც იმხანად მოქმედი შრომის კოდექსის (1973 წლის რედაქციით) მიხედვით, მამაკაცებისთვის 65 წელს შეადგენდა. სააპელაციო პალატის განმარტებით, აღნიშნული გადაწყვეტილებით შეიცვალა მანამდე არსებული სასამართლო პრაქტიკა, რაც ითვალისწინებდა დამსაქმებლისთვის დასაქმებულის სასარგებლოდ საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის სიცოცხლის ბოლომდე ანაზღაურების დაკისრებას, თუმცა წინამდებარე სასარჩელო წარმოების გზით მოსარჩელისთვის სარჩოს დაწესება კი არ ხდებოდა, არამედ - დაწესებული სარჩოს გადაანგარიშება - ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 16 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული მხარეთა მორიგების გამო საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ განჩინების საფუძველზე, რომელიც წარმოადგენდა მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენას და გარკვეული სამართლებრივი შედეგის დადგომას ისახავდა მიზნად. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ხსენებული მორიგების აქტით, მოპასუხემ აიღო ვალდებულება მოსარჩელისთვის გადაეხადა 2001 წლის ივნისიდან 2002 წლის აგვისტომდე ჯერ 15%-ით, ხოლო შემდგომ - 30%-ით გაზრდილი თბომავლის მემანქანის ხელფასის ოდენობა გაანგარიშებული სახით. ამასთან, ხსენებული მორიგების აქტი ვალდებულების შესრულების საპენსიო ასაკით შეზღუდვასთან დაკავშირებით დათქმას არ შეიცავდა, მით უფრო, რომ იმ დროისათვის მოქმედი კანონმდებლობა და სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკა სარჩოს გადახდის საპენსიო ასაკით შემოფარგვლას არ ითვალისწინებდა, ამდენად, მხარეთა მიერ შეთანხმებული მორიგების პირობები არ ეწინააღმდეგებოდა კანონს და არ ლახავდა მესამე პირთა ინტერესებს.

15. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოცემულ საქმეში სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მოსარჩელის მიერ საწარმოო ტრავმის მიღების ფაქტი და მის სასარგებლოდ სარჩოს დანიშვნა დადგენილი იყო სასამართლოს მიერ დამტკიცებული და კანონიერ ძალაში შესული მორიგების აქტით. შესაბამისად, იმ ფაქტს, რომ მოპასუხემ აიღო ვალდებულება მოსარჩელისათვის გადაეხადა 2001 წლის ივნისიდან 2002 წლის აგვისტომდე ჯერ 15%-ით, ხოლო შემდგომ - 30%-ით გაზრდილი თბომავლის მემანქანის ხელფასის ოდენობა გაანგარიშებული სახით, პრეიუდიციული მნიშვნელობა გააჩნდა წინამდებარე დავაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად და სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელის დავის საგანს არ წარმოადგენდა სარჩოს დაწესება, არამედ - დაწესებული სარჩოს გადაანგარიშება და დანაკლისის ანაზღაურება.

16. სააპელაციო პალატის განმარტებით, საქართველოს შრომის კოდექსის 44-ე მუხლის შესაბამისად, ყოველთვიური სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენს, რასაც დაზარალებული დაწესებულებიდან ჯანმრთელობის დაზიანებამდე იღებდა და რასაც ის მიიღებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

17. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სარჩოს ანაზღაურების სამართლებრივ საფუძველს სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილები წარმოადგენდა.

18. სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ სარჩელის აღძვრამდე და მას შემდეგაც, მოსარჩელე სარჩოს სახით ყოველთვიურად იღებდა 207.7 ლარს, ასევე, თბომავლის მემანქანის (სამანევრო მუშაობა დეპოში) ყოველთვიური შრომის ანაზღაურების ოდენობა 2011 წლის 1 მარტიდან 2012 წლის დეკემბრამდე შეადგენდა 850 ლარს, ხოლო 2012 წლის დეკემბრიდან სარჩელის წარდგენის დროისათვის შეადგენს 1000 ლარს. სარჩელის და სააპელაციო საჩივრის მიხედვით, 2011 წლის დეკემბრიდან 2012 წლის დეკემბრამდე, მოსარჩელეს სარჩოს სახით უნდა მიეღო ხელფასის 850 ლარის 12 თვეზე ნამრავლის 80%, ანუ 8160 ლარი და სანაცვლოდ მიიღო 2492.40 ლარი, ხოლო 2012 წლის დეკემბრიდან 2013 წლის დეკემბრამდე უნდა მიეღო თბომავლის მემანქანის ხელფასის - 1000 ლარის 12 თვეზე ნამრავლის 80% - 9600 ლარი, სანაცვლოდ კი მიიღო 2449.40 ლარი, 2013 წლის დეკემბრიდან 2014 წლის დეკემბრამდე უნდა მიეღო 1200 ლარის 80%, ანუ 9600 ლარი, თუმცა მიიღო 2492.40, შესაბამისად, მოპასუხემ მოსარჩელეს დააკლო ჯამში 19 882.80 ლარი (ტომი პირველი, ს.ფ. 75). სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოპასუხე ვალდებული იყო მოსარჩელისთვის საწარმოში უბედური შემთხვევისას მიღებული ტრავმის საფუძველზე, პროფესიული შრომის უნარის 80%-ით უვადოდ დაკარგვის გამო, აენაზღაურებინა მისთვის მიყენებული ზიანი, გადაეხადა ყოველთვიურად თანხა მორიგების აქტში მითითებული გარემოების გათვალისწინებით - თბომავლის მემანქანის ხელფასის ოდენობის პროპორციულად, გადაანგარიშებული სახით.

19. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

20. მოპასუხემ მიუთითა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

20.1. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი. სასამართლომ მოპასუხეს მორიგების აქტში მითითებული გარემოებების, კერძოდ, თბომავლის მემანქანის ხელფასის ოდენობის პროპორციულად გადაანგარიშებული სახით დააკისრა თანხა, რაც ეწინააღმდეგება სასამართლოს მიერ დამტკიცებულ, კანონიერ ძალაში შესულ მორიგების აქტს. აღნიშნული აქტით მოპასუხემ ვალდებულება აიღო მოსარჩელისთვის გადაეხადა 2001 წლის ივნისიდან 2002 წლის აგვისტომდე ჯერ 15%, ხოლო შემდგომ - 30%-ით გაზრდილი მემანქანის ხელფასის ოდენობა გადაანგარიშებული სახით. შესაბამისად, თუ სასამართლომ გამოიყენა პრეიუდიციული მნიშვნელობის, კანონიერ ძალაში შესული 2003 წლის 16 ივლისის განჩინება (საქმეზე #2-163/1), მაშინ მსჯელობის სხვაგვარად განვითარება არარელევანტურია და ვერ გამოდგება სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად, რადგან ეწინააღმდეგება კანონიერ ძალაში შესულ განჩინებას;

20.2. სასამართლოს მიერ გამოყენებული ნორმები არ აწესრიგებს სარჩოს დანიშვნის წესს. სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებას არეგულირებს სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-2 და არავითარ შემთხვევაში პირველი ნაწილი, რომელიც წარმოადგენს სპეციალურ დანაწესს, უშუალოდ შეეხება სხეულის დაზიანების ფაქტს და მისი სპეციფიკიდან გამომდინარე, ადგენს კომპენსაციის პირველადი მდგომარეობის აღდგენის საშუალებას სარჩოს დანიშვნის გზით. 408-ე მუხლის მეორე ნაწილი პირდაპირ ადგენს, თუ რა მეთოდით უნდა მოხდეს ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურება და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა და მასზე ამავე მუხლის პირველი ნაწილის გავრცელება, როგორც განსხვავებული მოწესრიგება, დაუშვებელია. აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილი ზოგადად მიუთითებს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის ვალდებულებაზე, ხოლო მისი მეორე ნაწილი გამომდინარეობს პირველი ნაწილისგან და აზუსტებს მას, ანუ ადგენს სხეულის დაზიანების შემთხვევაში მდგომარეობის აღდგენის მეთოდს;

20.3. მუშაკის ჯანმრთელობის დაზიანების შემთხვევაში პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა - სარჩოს დანიშვნა უვადოდ არაეფექტური და არაზუსტი გადაწყვეტაა პრობლემისა, ვინაიდან მთელი ცხოვრების მანძილზე მიუღებელი შემოსავლის წინასწარ ზუსტად განსაზღვრა შეუძლებელია და, ამასთან, საგულისხმოა, რომ მტკიცების სირთულის თვალსაზრისით მოდავე მხარეებისათვის თანაბარმნიშვნელოვანია. კანონი ლოგიკურად დარჩა საკითხის მოწესრიგების იმგვარ ფორმაზე, როგორიცაა სარჩოს დანიშვნა იმ ოდენობიდან, რა ოდენობითაც დაზარალებული იღებდა ხელფასს ზიანის მიყენების დროს და მას ეს სარჩო ერიცხება ცხოვრების ბოლომდე. როგორც ჩანს, აღნიშნული მოწესრიგების „ხარვეზიანობის“ სავარაუდოობისა და საეჭვოობის „საკომპენსაციოდ“ კანონი ითვალისწინებს სარჩოს გადახდას სტაბილურად ფიქსირებული ოდენობით მთელი ცხოვრების მანძილზე. კანონმდებელმა ამ გზით, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პრინციპის ფონზე მათი უფლებებისა და ინტერესების შეჯერების საფუძველზე მოაწესრიგა აღნიშნული საკითხი, რაც სავსებით ლოგიკურია ზოგადსამართლებრივი თვალსაზრისით. აღნიშნულ შემთხვევაში, როგორც ერთი მხარის, ისე მეორე მხარის უფლებების მოსალოდნელი შეზღუდვა დაყვანილია მინიმალურ დონეზე. შესაბამისად, მოსარჩელე ნომინალურ დონეზეც კი ვერ ასაბუთებს მოთხოვნას, რაც სარჩელის შინაარსს ფორმალური თვალსაზრისით შეავსებდა. აღნიშნული კი განპირობებულია სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების როგორც სათანადო კონკრეტული სამართლებრივი საფუძვლის, ისე შესაბამისი ზოგადი სამართლებრივი პრინციპის არარსებობით;

20.4. სსკ-ის 408.1 მუხლი ვრცელდება სახელშეკრულებო ან სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურებაზე, რომელიც არ შეიძლება გავრცელდეს ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურებაზე;

20.5. სასამართლომ სარჩელით მოთხოვნილი ერთობლივი გასაცემის დაკისრება განახორციელა საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევით, ვინაიდან სარჩო წარმოადგენს შემოსავალს და საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-80 და 82-ე მუხლების თანახმად, ის იბეგრება საშემოსავლო გადასახადით. მოპასუხე, მოქმედი საგადასახადო კოდექსის თანახმად, წარმოადგენს საგადასახადო აგენტს, რომელიც ახდენს საშემოსავლო გადასახადის გამოანგარიშებას გადამხდელთათვის, მის დაკავებას და გადასახადის თანხის კანონმდებლობის შესაბამისად ბიუჯეტში გადარიცხვას. უფრო მეტიც, მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა, როგორც ერთობლივი, ასევე ყოველთვიური სარჩოს გადახდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.

21. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 27 ივლისის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

22. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 17 დეკემბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

23. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა წარმოდგენილი საქმის მასალები და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

24. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე მუხლის თანახმად, საქმის განხილვა საკასაციო სასამართლოში წარმოებს იმ წესების დაცვით, რომლებიც დადგენილია სააპელაციო სასამართლოში საქმეთა განხილვისათვის, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომელთაც ეს თავი შეიცავს. ამავე კოდექსის 372-ე მუხლის მიხედვით, საქმის განხილვა სააპელაციო სასამართლოში წარმოებს იმ წესების დაცვით, რაც დადგენილია პირველი ინსტანციით საქმეთა განხილვისათვის, ამ თავში მოცემული ცვლილებებითა და დამატებებით.

25. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ პუნქტის შესაბამისად, სასამართლო არ მიიღებს სარჩელს თუ არსებობს სასამართლოს გადაწყვეტილება (განჩინება) მხარეთა მორიგების დამტკიცების შესახებ. ამავე კოდექსის 187-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, თუ სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი გამოვლინდება ამ სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ, მაშინ იმის მიხედვით, თუ როგორია ეს საფუძველი, სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას ან სარჩელს განუხილველად დატოვებს.

26. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ წინამდებარე სარჩელით მოსარჩელე ითხოვს საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის სახით მოპასუხისათვის დაკისრებული სარჩოს ოდენობის გაანგარიშებას, კერძოდ, 2011 წლის დეკემბრის თვიდან შემდგომი სამი წლის განმავლობაში სარჩოს მიუღებელი სხვაობის - 19 882.80 ლარის, ასევე, 2014 წლის დეკემბრიდან ყოველთვიურად 800 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრებას.

27. საქმეში არსებული ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 16 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით დადგენილია, რომ მოსარჩელე მოპასუხის მიმართ წარდგენილი სარჩელით ითხოვდა მოპასუხისათვის დაკისრებული სარჩოს გადაანგარიშებას მემანქანის გაზრდილი ხელფასის გათვალისწინებით (იხ. ს.ფ 18-19). აღნიშნულ საქმეზე მხარეთა (მოპასუხესა და მოსარჩელეს) შორის დამტკიცებული მორიგების გამო შეწყდა წარმოება და მხარეთა შორის მორიგება დამტკიცდა შემდეგი პირობებით: მოპასუხემ აიღო ვალდებულება გადაეხადა მოსარჩელისათვის სარჩოს სახით მისაღები თანხის - 138 ლარის ნაცვლად 2001 წლის ივნისსა და 2002 წლის აგვისტოში ჯერ 15%-ით, ხოლო შემდეგ - 30%-ით გაზრდილი თბომავლის მემანქანის ხელფასის ოდენობა გადაანგარიშებული სახით.

28. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია დისპოზიციურობის პრინციპზე, რაც გულისხმობს მხარეთა ნების თავისუფლებას შეხედულებისამებრ განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები. მორიგებით საქმის დამთავრება კი დისპოზიციურობის პრინციპის ერთ-ერთი კონკრეტული გამოვლინებაა (სსსკ მე-3 მუხლი). მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. საქმის მორიგებით დამთავრებით მხარეთა შორის წამოჭრილი დავა წყდება არა მხოლოდ იურიდიულად, არამედ ფაქტობრივადაც, რაც გულისხმობს იმას, რომ მორიგების შედეგად ეს დავა წყდება საბოლოდ და იმავე საფუძვლით იმავე მხარეებს შორის დავა აღარ დაიშვება.

29. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ წინამდებარე სარჩელში მოსარჩელე მიუთითებს 2003 წლის 16 ივლისს დამტკიცებული მორიგების პირობებზე და აღნიშნავს, რომ მორიგების ფარგლებში მოპასუხე მას ყოველთვიურად უხდის სარჩოს (207,7 ლარის ოდენობით), თუმცა ვინაიდან 2011 წლიდან მოპასუხე საწარმოში - ხაშურის სალოკომოტივო დეპოში მომუშავე თბომავლის მემანქანის ხელფასი გაიზარდა 1000 ლარამდე, მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა გაუცემელი სარჩოს სხვაობა აღნიშნული ცვლილებების გათვალისწინებით (იხ. ს.ფ. 2-11).

30. ზემოაღნიშნული მორიგებისა და წინამდებარე სარჩელის საფუძვლების ერთობლივი შეფასების შედეგად, საკასაციო სასამართლო ასკვნის, რომ მოცემულ დავაში მოსარჩელე მოითხოვს მის სასარგებლოდ ერთხელ უკვე გადაანგარიშებული და მორიგების ფარგლებში შეთანხმებული სარჩოს ოდენობის კვლავ გადაანგარიშებას, რაც მის მიერ წარდგენილი სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის წინაპირობებს ქმნის.

31. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ პუნქტის მოთხოვნები, რაც მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

32. სსსკ 187-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი გამოვლინდება ამ სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ, მაშინ იმის მიხედვით, თუ როგორია ეს საფუძველი, სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას ან სარჩელს განუხილველად დატოვებს. მთავარი სხდომის დანიშვნამდე სარჩელის განუხილველად დატოვების შემთხვევაში კი მოსარჩელეს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

33. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან სარჩელის წარმოებში მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი გამოვლინდა საქმეზე მთავარი სხდომის დანიშვნამდე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორ სს „ს. რ.“ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 994.14 ლარის 70% - 695.89 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 186-ე, 187.2, 275-ე, 284-ე, 285-ე, 399-ე, 372-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სს „ს. რ.“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე მიღებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 7 დეკემბრისა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილებები;

3. ვ. ბ-ის სარჩელი სს „ს. რ.“ მიმართ სარჩოს ოდენობის გაანგარიშების თაობაზე დარჩეს განუხილველი;

4. სს ს. რ. (ს/ნ: 202886...) დაუბრუნდეს მის მიერ 2018 წლის 3 ივლისს №13106 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი, 994.14 ლარის 70% - 695.89 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე