№ას-694-660-2013 21 იანვარი, 2016 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

პაატა ქათამაძე (მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი

სხდომის მდივანი – ლელა სანიკიძე

კასატორი – სს „ს.რ–ა“ (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი – მ.მ–ი

მოწინააღმდეგე მხარეები – შპს „გ.ტ–ი“, შპს „ი–ი“ (მოპასუხეები)

წარმომადგენლები – კ.გ–ა, ი.ა–ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 8 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ნასყიდობის, იჯარის, მიბარების, ვალის გაქვითვისა და მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2010 წლის 22 ნოემბერს შპს „ი–სა’’ (შემდეგში: პირველი მოპასუხე, გამყიდველი, ან მოიჯარე) და შპს „გ.ტ–ს’’ (შემდეგში: მეორე მოპასუხე, მყიდველი, ან მეიჯარე) შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საგანია გამყიდველის საკუთრებაში არსებული შემდეგი ქონება: თბომავალი TGM-23 48-1893-1989 წ.; TGM-4 1456-1987წ; ამწე ჯოჯგინა KC 50-42B; ამწე ჯოჯგინა K-305; პროგრამული უზრუნველყოფის სასწორი; სასწორის პროგრამული უზრუნველყოფა. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა ჯამში 208 200 ლარით (დღგ-ს გარეშე, 245 676 ლარი - დღგ-ს ჩათვლით).

2. 2010 წლის 22 ნოემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე, ამავე დღეს, შედგა მიღება-ჩაბარების აქტი ნასყიდობის საგნის მყიდველისათვის გადაცემის თაობაზე.

3. ამავე დღეს, 2010 წლის 22 ნოემბერს, მყიდველსა და გამყიდველს შორის გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება, რომლითაც გამყიდველს, როგორც მოიჯარეს, გადაეცა ზემოაღნიშნული მოძრავი ნივთები. საიჯარო ქირა ყოველთვიურად განისაზღვრა 20 000 ლარის ოდენობით. 2010 წლის 22 ნოემბრის აქტის საფუძველზე მოიჯარემ სარგებლობასა და მფლობელობაში მიიღო საიჯარო ქონება.

4. 2010 წლის 22 ნოემბერს მყიდველსა და გამყიდველს შორის დაიდო ვალის გაქვითვის შესახებ შეთანხმება. ამ შეთანხმების მიხედვით, შპს ,,ჰ.ს.ი.ჯ–სა“ (რომლის უფლებამონაცვლეს ქვემოთ მითითებული სესხის ხელშკრულებებიდან წარმოშობილ უფლებებზე წარმოადგენს მყიდველი, საფუძველი - 2010 წლის 15 ნოემბრის ხელშკრულება მოთხოვნის დათმობის შესახებ) და გამყიდველს შორის 2007 წლის 20 მარტს და 2008 წლის 30 აპრილს გაფორმებული სესხის ხელშეკრულებებიდან, აგრეთვე მხარეებს შორის 2010 წლის 15 ნოემბერს გაფორმებული ვალის გაქვითვის თაობაზე შეთანხმებიდან გამომდინარე, 2010 წლის 22 ნოემბრის მდგომარეობით გამყიდველის დავალიანებამ შეადგინა:

- 2007 წლის 20 მარტის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სესხის ძირითადი თანხა - 51 200 ლარი და სესხის ძირითად თანხაზე დარიცხული პროცენტი - 22 987.14 ლარი;

- 2008 წლის 30 აპრილის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სესხის ძირითადი თანხა - 318 00 ლარი და სესხის ძირითად თანხაზე დარიცხული პროცენტი - 79 836.45 ლარი;

- ზემოხსენებულ შეთანხმებაში მითითებულია, რომ 2010 წლის 15 ნოემბრის მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულების საფუძველზე, მყიდველს წარმოეშვა მოთხოვნის უფლება გამყიდველის მიმართ ზემომითითებული სესხის ხელშკრულებებიდან გამომდინარე უფლებებზე.

5. 2010 წლის 22 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მყიდველმა გამყიდველისგან იყიდა ნასყიდობის ხელშკრულების 1.2. პუნქტით გათვალისწინებული ქონება, რომლის ღირებულებამ დღგ-ს ჩათვლით შეადგინა 246 676 ლარი. ამდენად, გამყიდველს დასახელებულ თანხაზე წარმოეშვა შემხვედრი მოთხოვნის უფლება მყიდველის მიმართ.

6. ზემომითითებული ფულადი დავალიანებების ნაწილობრივ ურთიერთგაქვითვისა და ვალდებულებების უზრუნველყოფის მიზნით მხარეები შეთანხმდნენ შემდეგზე: გამყიდველს გაექვითა სესხის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი დავალიანებები. 2007 წლის 20 მარტის სესხის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი დავალიანება სესხის ძირითადი თანხისა და მასზე დარიცხული პროცენტის გათვალისწინებით ჩაითვალა სრულად გადახდილად; 2008 წლის 30 აპრილის სესხის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი დავალიანება, კერძოდ სესხის ძირითადი თანხა შემცირდა 91 652.41 ლარით, ხოლო საპროცენტო სარგებელი, 79 836.45 ლარი, ჩაითვალა სრულად გადახდილად. გამყიდველის, როგორც მოვალის ვალდებულება მყიდველის მიმართ, მთლიანობაში შემცირდა 245 676 ლარით (ნასყიდობის ღირებულებით). ამის შედეგად, 2007 წლის 20 მარტის სესხის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი დავალიანებები ჩაითვალა სრულად გადახდილად, ხოლო 2008 წლის 30 აპრილის სესხის ხელშკრულებიდან გამომდინარე დავალიანება განისაზღვრა 226 347.59 ლარით.

7. 2011 წლის 1 თებერვალს გამყიდველსა და მყიდველს შორის დაიდო №15 ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საგანია გამყიდველის საკუთრებაში არსებული შემდეგი ქონება: 1 ცალი ოფის-კონტეინერი. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 39 000 ლარით.

8. 2011 წლის 1 თებერვალს მხარეებს შორის გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება, რომლითაც გამყიდველმა მფლობელობასა და სარგებლობაში მიიღო მყიდველის მოძრავი ქონება - 1 ცალი ოფის კონტეინერი. საიჯარო ქირა ყოველთვიურად განისაზღვრა 2 000 ლარით. მხარეებს შორის გაფორმდა შესაბამისი მიღება-ჩაბარების აქტი.

9. 2011 წლის 9 თებერვალს მყიდველსა და გამყიდველს შორის დაიდო ვალის გაქვითვის შესახებ შეთანხმება, რომლის თანახმად, შპს ,,ჰ.ს.ი.ჯ–სა“ და გამყიდველს შორის 2008 წლის 30 აპრილს გაფორმებული სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილი მოთხოვნის უფლებები შპს ,,ჰ.ს.ი.ჯ–მა“ დაუთმო მყიდველს, 2010 წლის 15 ნოემბერს გაფორმებული მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულების საფუძველზე. აქედან გამომდინარე, მყიდველს წარმოეშვა მოთხოვნის უფლება გამყიდველის მიმართ.

10. 2011 წლის 9 თებერვლის მდგომარეობით, სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მყიდველის მოთხოვნის უფლება გამყიდველის მიმართ შეადგენდა - 181 837 ლარს სესხის ძირითადი თანხის სახით და 2 540.73 ლარს სესხის ძირითად თანხაზე დარიცხული პროცენტის სახით.

11. 2011 წლის 1 თებერვლის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე კი, გამყიდველს წარმოეშვა მოთხოვის უფლება მყიდველის მიმართ 46 020 ლარის მიმართ.

12. ზემოხსენებული ფულადი დავალიანებების ნაწილობრივ ურთიერთგაქვითვისა და ვალდებულებების უზრუნველყოფის მიზნით მხარეები შეთანხმდნენ შემდეგზე: გამყიდველს გაექვითა სესხის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი დავალიანება, კერძოდ, სესხის ძირითადი თანხა შემცირდა 43 479.27 ლარით, ხოლო სესხის ძირითად თანხაზე დარიცხული საპროცენტო სარგებელი 2 540.73 ლარით. ამ შეთანხმების გაფორმების შედეგად, შესრულებულად ჩაითვალა 2011 წლის 1 თებერვლის ნასყიდობის ხეშეკრულებიდან წარმოშობილი მყიდველის ვალდებულება.

13. 2008 წლის 30 აპრილის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გამყიდველის დავალიანება განისაზღვრა 138 357.80 ლარით.

14. გამყიდველისა და მყიდველის 100%-იანი წილის მფლობელი არის შპს „ჰ.ს.ი.ჯ–ი’’.

15. 2011 წლის 1 მაისის შეთანხმებით, შეწყდა გამყიდველსა და მყიდველს შორის 2010 წლის 22 ნოემბერს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულება, ხოლო 2011 წლის 29 აპრილის შეთანხმებით - 2011 წლის 1 თებერვალს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულება.

16. 2011 წლის 6 იანვარის მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულებით, გამყიდველმა მყიდველს დაუთმო მოთხოვნის უფლება მოვალის - შპს ,,ქ.ა–ის“ მიმართ. მოთხოვნის მოცულობა განისაზღვრა - 48 789.39 ლარით.

17. 2011 წლის 1 მაისს მყიდველსა და გამყიდველს შორის გაფორმდა მიბარების ხელშეკრულება, რომლითაც გამყიდველს გადაეცა შემდეგი მოძრავი ნივთები: თბომავალი TGM-23 48-1893-1989 წ.; TGM-4 1456-1987წ; ამწე ჯოჯგინა KC 50-42B; ამწე ჯოჯგინა K-305; პროგრამული უზრუნველყოფის სასწორი; სასწორის პროგრამული უზრუნველყოფა, ოფის კონტეინერი.

18. საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებებით, კერძოდ, საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებით, დამატებითი ღირებულების გადასახადის დეკლარაციებითა და საგადასახადო დავალებებით დადასტურებულია მიბარებისა და იჯარის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულების ფაქტი.

19. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს ,,ს.რ–ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გამყიდველს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 81 551.56 აშშ დოლარის, 106 673.23 ლარისა და ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების შესასრულებლად 2 445 792.27 ლარის გადახდა.

20. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილებით პირველ მოპასუხეს შპს ,,ს.რ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა საიჯარო ქირის ძირითადი თანხის 801.14 აშშ დოლარისა და მიუღებელი შემოსავლის 607 630.94 ლარის ანაზღაურება.

21. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 16 ნოემბრის გადაწყვეტილებით პირველ მოპასუხეს შპს ,,ს.რ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 823 357.60 აშშ დოლარის გადახდა.

22. სასამართლოში სარჩელი აღძრა სს „ს.რ–ამ“ (შემდეგში: მოსარჩელემ ან კასატორმა) შპს „ი–ისა“ (შემდეგში - პირველი მოპასუხის) და შპს „გ.ტ–ის“ (შემდეგში - მეორე მოპასუხის) წინააღმდეგ. მოსარჩელემ მოითხოვა პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის დადებული შემდეგი ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა: 2011 წლის 1 თებერვალს დადებული #15 ნასყიდობის ხელშეკრულების; 2011 წლის 1 თებერვალს დადებული #17 იჯარის ხელშეკრულების; 2011 წლის 1 მაისს დადებული #28 მიბარების ხელშეკრულების; 2010 წლის 22 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების; 2010 წლის 22 ნოემბრის იჯარის ხელშეკრულების; 2010 წლის 22 ნოემბრის ვალის გაქვითვის შესახებ შეთანხმების; 2011 წლის 9 თებერვლის ვალის გაქვითვის თაობაზე შეთანხმებისა და 2011 წლის 6 იანვარს დადებული მოთხოვნის დთმობის შესახებ ხელშეკრულების. სარჩელის საფუძვლად მოსარჩელემ იმ გარემოებაზე მიუთითა, რომ დასახელებული ხელშეკრულებები წარმოადგენდნენ მოჩვენებით დადებულ გარიგებებს, რომლებიც დაიდო მოსარჩელის სასარგებლოდ მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების შესაფერხებლად და არა - რეალური სამართლებრივი შედეგის წარმოსაშობად.

23. პირველმა მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო. მისი მოსაზრებით, ის გარემოება, რომ მოპასუხეების დამფუძნებელი ერთი და იგივე პარტნიორია, მათ შორის დადებული გარიგებების გაუქმების საფუძველს არ წარმოადგენდა.

24. სარჩელი არ ცნო არც მეორე მოპასუხემ, რომელმაც განმარტა, რომ მოსარჩელეს არ გააჩნდა ხელშეკრულებათა ბათილად ცნობის მიმართ იურიდიული ინტერესი. ამასთან, ხელშეკრულებები დაიდო შესაბამისი სამართლებრივი შედეგის მისაღწევად.

25. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით: სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი წინამდებარე განჩინების 22 პუნქტში მითითებული ხელშეკრულებები.

26. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა პირველმა და მეორე მოპასუხემ. მათ მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

27. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 8 მაისის გადაწყვეტილებით: მოპასუხეების სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შეიცვალა ახალი გადაწყვეტილებით; სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

28. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-21 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და მიიჩნია, რომ არ იკვეთებოდა სადავო ხელშეკრულებების (2011 წლის 1 თებერვლის ნასყიდობის ხელშეკრულება; 2010 წლის 22 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება; 2010 წლის 22 ნოემბრის ვალის გაქვითვის თაობაზე შეთანხმება; 2011 წლის 9 თებერვლის ვალის გაქვითვის თაობაზე შეთანხმება; 2011 წლის 6 იანვრის მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულება) მოჩვენებით გარიგებებად ცნობის საფუძველი, რაც შემდეგნაირად დაასაბუთა:

28.1. სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 56.1 მუხლით (ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს) გათვალისწინებული გარიგებისათვის დამახასიათებელია ის, რომ მხარეებს არ სურთ იმ მიზნის მიღწევა, რაც დადებული გარიგებიდან გამომდინარეობს, ეს შედეგი არის მოჩვენებითი, და, არანაირი ურთიერთობა მხარეებს შორის არ წარმოიშობა (არც ფორმალური და არც ფაქტობრივი). კონკრეტულ შემთხვევაში, ამ დასკვნის შესაბამისი წინაპირობები არ არსებობდა, კერძოდ, საქმის მასალებიდან არ გამომდინარეობდა, რომ, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე, მისი მიმღები მოქმედებდნენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარემოებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყოლოდა, ანუ ორივე მხარეს არ სურდა ხელშეკრულებით დასახული მიზნის მიღწევა.

28.2. სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელის მოთხოვნის დამასაბუთებელი არგუმენტები შემდეგში მდგომარეობდა: სადავო გარიგებები გაფორმდა იმ დროს, როდესაც მოსარჩელე სასამართლოში წარმართავდა დავას პირველი მოპასუხის წინააღმდეგ; პირველი მოპასუხე განაგრძობდა გასხვისებული უძრავი ქონების ფლობასა და სარგებლობას; ერთ შემთხვევაში, ნასყიდობის ფასი იყო შეუსაბამოდ დაბალი, ხოლო საიჯარო ქირა პირიქით - მაღალი, ხოლო მეორე შემთხვევაში, ნასყიდობის ღირებულება იყო შეუსაბამოდ მაღალი, ხოლო საიჯარო ქირა - დაბალი; პირველ მოპასუხეს რეალურად არანარი ანაზღაურება არ მიუღია; მეორე მოპასუხისა და პირველი მოპასუხის 100%-იანი წილის მფლობელი არის შპს „ჰ.ს.ი.ჯ–ი’’. მითითებულ არგუმენტებთან მიმართებით სასამართლომ აღნიშნა შემდეგი: მოპასუხეებს შორის დადებულ ნასყიდობის ხელშკრულებებს მოჰყვა შესაბამისი იურიდიული შედეგი, კერძოდ, პირველმა მოპასუხემ ქონება გადასცა მყიდველს, ხოლო გამყიდველმა მიიღო შეთანხმებული ფასი. ნასყიდობის ფასთან მიმართებაში მნიშვნელოვანი იყო იმის აღნიშვნა, რომ გამყიდველს გააჩნდა მყიდველის დავალიანება, რაც გამომდინარეობდა მასა და შპს „ჰ.ს.ი.ჯ–ს’’ შორის 2007 წლის 20 მარტსა და 2008 წლის 30 აპრილს გაფორმებული სესხის ხელშეკრულებიდან, ასევე, მოთხოვნის დათმობის შესახებ 2010 წლის 15 ნოემბრის ხელშეკრულებიდან. დადგინდა და მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია ის გარემოება, რომ პირველ მოპასუხეს მითითებული ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე გააჩნდა დავალიანება (მოთხოვნის უფლების დათმობის შესახებ ხელშკრულების საფუძველზე მეორე მოპასუხის მიმართ) სესხის ძირითადი თანხისა და პროცენტის სახით. ამდენად, ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, პირველ მოპასუხეს წარმოეშვა ნასყიდობის ფასის მოთხოვნის უფლება მეორე მოპასუხის მიმართ, ხოლო მეორე მოპასუხეს გააჩნდა მოთხოვნის უფლება პირველი მოპასუხის მიმართ, გამომდინარე სესხის ხელშეკრულებებიდან. სსკ-ის 442.1 (ორ პირს შორის არსებული ურთიერთმოთხოვნა შეიძლება გაქვითვით შეწყდეს, თუ დამდგარია ამ მოთხოვნათა შესრულების ვადა) და 444-ე (თუ გასაქვითი მოთხოვნები მთლიანად ვერ ფარავენ ერთმანეთს, იქვითება მხოლოდ ის, რომლის მოცულობაც ნაკლებია მეორე მოთხოვნის მოცულობაზე) მუხლებიდან გამომდინარე, ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის გზით, პირველი მოპასუხის ვალდებულება მეორე მოპასუხის მიმართ შეწყდა ნასყიდობის ღირებულების ნაწილში. ვინაიდან, ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა ვალდებულების დაფარვისკენ მიმართული მოქმედებაა, ნასყიდობის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულება შესრულებულად უნდა მიჩნეულიყო. გარდა ზემოაღნიშნულისა, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე დადგენილი გარემოებები იმის შესახებ, რომ პირველი მოპასუხე ასრულებდა საიჯარო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას (მეორე მოპასუხისათვის საიჯარო ქირის გადახდას), მიუთითებდნენ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების ნამდვილობაზე.

28.3. სასამართლოს შეფასებით, სადავო გარიგებების მოჩვენებით გარიგებებად შეფასების საფუძველს არ წარმოადგენდა მოსარჩელის არგუმენტი ნასყიდობისა და იჯარის ფასთან დაკავშირებით. ამ კუთხით სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ნასყიდობის ფასისა და იჯარის ფასის შეუსაბამობა რეალურ ფასთან მიმართებით. ამასთან, ფასი განისაზღვრებოდა მხარეთა შეთანხმებით, და შეუსაბამობის შემთხვევაშიც, არ შეიძლებოდა ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი ყოფილიყო იმ პირობებში, როდესაც ნასყიდობის ფასისა და ასევე, საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება მოვალემ შეასრულა. რაც შეეხებოდა პირველი მოპასუხის მიერ მოძრავი ნივთების ფლობასა და სარგებლობას, დადგინდა, რომ გამყიდველი ქონების ფლობას ახორციელებდა შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლით და ასრულებდა ვალდებულებას - საიჯარო ქირის გადახდას. შესაბამისად, არც ეს გარემოება ქმნიდა საფუძველს ნასყიდობის ხელშეკრულებების მოჩვენებითად მიჩნევისათვის. სადავო გარიგებების მოჩვენებით გარიგებებად შეფასების საფუძველს არც ის გარემოება იძლეოდა, რომ პირველი მოპასუხისა და მეორე მოპასუხის 100%-იანი წილის მფლობელი იყო შპს „ჰ.ს.ი.ჯ–ი’’, ვინაიდან დადგინდა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე მეორე მოპასუხემ მიიღო მოძრავი ნივთები და გადაიხადა ნასყიდობის ფასი.

29. სასამართლოს შეხედულებით, სარჩელი უსაფუძვლო იყო 2011 წლის 1 თებერვალს დადებული №17 იჯარის ხელშეკრულების, 2011 წლის 1 მაისს დადებული №28 მიბარების ხელშეკრულებისა და 2010 წლის 22 ნოემბრის იჯარის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნის ნაწილშიც შემდეგი გარემოებების გამო: საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ-ის) 180-ე მუხლის თანახმად, სარჩელი შეიძლება აღიძრას უფლებისა თუ სამართლებრივი ურთიერთობების არსებობა-არარსებობის დადგენის, დოკუმენტების ნამდვილობის აღიარების ან დოკუმენტების სიყალბის დადგენის შესახებ, თუ მოსარჩელეს აქვს იმის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს. ამ განმარტებიდან ცხადი ხდება, რომ აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის არსებობა, იურიდიული ინტერესის ცნებაში ყოველთვის იგულისხმება ის მატერიალურ-სამართლებრივი უფლება, რომლის დაცვასაც უზრუნველყოფს აღიარებითი სარჩელი. სარჩელის დაკმაყოფილება მოსარჩელისათვის დადებითი იურიდიული შედეგის მომტანი უნდა იყოს, ასევე, აღიარებითი სარჩელის აღძვრის აუცილებელი წინაპირობაა მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი სადავო საკითხისადმი, რაც მითითებული უნდა იყოს სარჩელში. აღიარებითი სარჩელის მიმართ იურიდიული ინტერესის არსებობაში იგულისხმება მოთხოვნის დაკმაყოფილების შედეგად მოსარჩელის მიერ კონკრეტული სამართლებრივი შედეგის მიღწევა. მოცემულ შემთხვევაში, ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობას მოსარჩელისათვის რაიმე ქონებრივი შედეგი არ მოჰყვებოდა. ამასთან აღსანიშნავი იყო, რომ 2011 წლის 1 მაისის შეთანხმებით, შეწყდა მოპასუხეებს შორის 2010 წლის 22 ნოემბერს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულება, ხოლო 2011 წლის 29 აპრილის შეთანხმებით - 2011 წლის 1 თებერვალს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულება. ამდენად, მითითებული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობით ვერ მიიღწეოდა მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგი, რაც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებაში მდგომარეობდა.

30. სააპელაციო სასამართლოს ზემოხსენებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

30.1. 2010 წლის 22 ნოემბერს და 2011 წლის 1 თებერვალს, პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის დაიდო ჯერ ნასყიდობის, ხოლო შემდეგ - იჯარის ხელშეკრულებები. ამ ხელშეკრულებებით პირველმა მოპასუხემ მეორე მოპასუხეს მიჰყიდა მოძრავი ნივთები, რომლებიც იმავე დღეს დადებული იჯარის ხელშეკრულებებით პირველ მოპასუხეს ისევ უკან გადაეცა. სწორედ პირველ მოპასუხეს სჭირდებოდა ხსენებული ნივთები და არა - მეორე მოპასუხეს, რადგან ამ უკანასკნელის მფლობელობაში ისინი არც ერთი დღით არ ყოფილა. აღნიშნული გარემოება იძლევა ლოგიკურ საფუძველს ვარაუდისათვის, რომ პირველი მოპასუხის მიმართ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებების აღუსრულებლობის მიზნით, შპს „ჰ.ს.ი.ჯ–ი“ აქტიურად ჩაერთო მის მიერვე დაფუძნებული საწარმოების ურთიერთობაში და თავისი ორი მოთხოვნა დაუთმო მეორე მოპასუხეს. მეორე მოპასუხემ, თავის მხრივ, რეალური ფულადი ოპერაციის გახორციელების გარეშე, პირველი მოპასუხისგან შეიძინა სადავო ქონებები;

30.2. მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის იჯარის სახელშეკრულებო ურთიერთობა ჯერ კიდევ 2006 წლიდან არსებობდა. იჯარის ხელშეკრულების ფარგლებში არსებულმა დავალიანებამ, რომელიც პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ უნდა გადაეხადა, სასამართლოს 2010 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შეადგინა 81 551.56 აშშ დოლარი, 106 673.23 ლარი და ზიანის ასანაზღაურებლად - 2 445 792.27 ლარი. 2010 წლის 22 ნოემბრის ნასყიდობის და იჯარის ხელშეკრულება ამ გადაწყვეტილების გამოტანამდე 1 თვით ადრე დაიდო. მოჩვენებითი გარიგების არსებითი შემადგენელი თვისება ისაა, რომ მისი მეშვეობით მოვალე ფორმალურად თავიდან იცილებს ქონებას იმისათვის, რომ აღნიშნულ ქონებაზე არ მოხდეს კრედიტორის - მესამე პირის მოთხოვნის მიქცევა. სასამართლო გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა, თუმცა ამ დროისათვის სადავო ნივთები გასხვისებული აღმოჩნდა. მხარეები შეეცადნენ ამ თვალსაზრისითა და ფორმით დაეცვათ ფორმალური პროცედურები ხელშეკრულებების ნამდვილობის შთაბეჭდილების შესაქმნელად;

30.3. სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო სსკ-ის 50-ე, 56-ე მუხლები და, სადავოსამართლებრივ ურთიერთობას არასწორი კვალიფიკაცია მისცა. სასამართლოს სწორედ დასახელებული ნორმებით უნდა ეხელმძღვანელა და სარჩელის საფუძვლიანობა ისე უნდა გამოერკვია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

31. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

32. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

33. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

34. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები (იხ. წინამდებარე განჩინების 1-21 პუნქტები) სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, ვინაიდან კასატორს მათ წინააღმდეგ დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია (სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).

35. უწინარესად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეს აღძრული აქვს აღიარებითი სარჩელი. ასეთი სარჩელის დასაშვებობის წინაპირობებს ადგენს სსსკ-ის 180-ე მუხლი. ამ ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, აღიარებითი სარჩელის დასაშვებობის განმსაზღვრელი კრიტერიუმებია: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა (შდრ:იხ. სუსგ # ას-838-802-2014, 19.03.2015წ.).

36. აღიარებით სარჩელთან დაკაშირებით არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკა, სადაც საკასაციო სასამართლომ განმარტა შემდეგი: „აღიარებითი სარჩელის დასაშვებობის, ისევე, როგორც მისი დასაბუთებულობის, საკითხის შემოწმება სამართლის საკითხია და აქედან გამომდინარე, სასამართლომ პროცესის მონაწილე მხარის პრეტენზიის არარსებობის პირობებშიც, საკუთარი ინიციატივით უნდა შეამოწმოს სარჩელის დასაშვებობა საქმისწარმოების ნებისმიერ ეტაპზე. კანონის დანაწესიდან გამომდინარე, აღიარებითი მოთხოვნა დასაშვებია, თუ იკვეთება მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს, მაგალითად, მამად ცნობა, მამობის დადგენა, ქორწინების ბათილად ცნობა, ლიტერატურული ნაწარმოების ავტორად აღიარება და ა.შ. ამ სახის სარჩელების მიზანია არა სუბიექტური უფლების მიკუთვნება, არამედ უფლების სადავოობის აღმოფხვრა. ამ დროს სულაც არ არის აუცილებელი, რომ პირის უფლება დარღვეული იყოს, მაგრამ ვარაუდი იმისა, რომ მომავალში შეიძლება დაირღვეს, წარმოადგენს პირის იურიდიულ ინტერესს. ამიტომაც, ამ ტიპის სარჩელებს „უფლების დამდგენ“ სარჩელებსაც უწოდებენ. მიკუთვნებითი სარჩელებისგან განსხვავებით, აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიური ხასიათის მატარებელია და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა (იხ.: სუსგ: # ას- 17-14-2015, 01.07.2015წ.; # ას-1069-1008-2015, 16.12.2015წ.; # ას-869-819-2015, 11.12.2015წ.; # ას- 773-730-2015, 08.09.205წ.; # ას-181-174-2016, 06.05.2016წ.; # ას-1025-967-2015, 23.12.2015წ.; # ას- 323-308, 2016, 03.06.2016წ.; #ას-407-390-2016, 10.6.2016წ; # ას-375-359-2016, 17.06.2016წ.; დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე # ას-664-635-2016, 02.03.2017წ).

37. მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელის შინაარსით ირკვევა, რომ მოსარჩელეს სურს მესამე პირებზე გასხვისებული ქონების მოვალის საკუთრებაში აღრიცხვა და სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებების საფუძველზე ამ ქონებაზე მისი, როგორც კრედიტორის სასარგებლოდ აღსრულების მიქცევა. ამ სამართლებრივი შედეგის მიღწევა კი, მხოლოდ მიკუთვნებითი სარჩელითაა შესაძლებელი. ნასყიდობის, იჯარის, მიბარების, ვალის გაქვითვისა და მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა მოცემულ შემთხვევაში, მიკუთვნებითი მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობას წარმოადგენს, შესაბამისად, ის დამოუკიდებელი სარჩელის დავის საგანი ვერ იქნება. აქედან გამომდინარე, წარმოდგენილი აღიარებითი სარჩელის მიმართ მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, ვინაიდან მას შეეძლო მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა.

38. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სარჩელი განუხილველად უნდა დარჩენილიყო საქმის წარმოების პირველივე ეტაპზე. მიუხედავად ამისა, აქვე საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სარჩელი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, იგი ვერ დაკმაყოფილდებოდა, ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში, სადავო გარიგებების ბათილად ცნობის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები არ იკვეთება.

39. სარჩელში დასახელებული გარიგებების ბათილად ცნობის სამართლებრივ საფუძვლად მოსარჩელე მიუთითებს მათ მოჩვენებითობაზე. მოჩვენებით გარიგებებს აწესრიგებს სსკ-ის 56.1 მუხლი, რომლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ასეთი სახის გარიგებისათვის დამახასიათებელი მთავარი ნიშანი ისაა, რომ მხარეებს არა აქვთ გარიგებაში მითითებული შედეგის დადგომის განზრახვა. აღსანიშნავია, რომ ამ კუთხითაც საკასაციო სასამართლოს გააჩნია სტაბილური პრაქტიკა, მაგალითად, მიჩნეულია, რომ მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში აუცილებელია ნების გამომვლენისა და ნების მიმღების შეთანხმებული მოქმედება და ორივე მათგანის მხრიდან ნების ნაკლის გაცნობიერება (იხ. სუსგ, საქმეზ #ა-27-გან-1-2010, 1.02.2010წ.). შეძენილი უძრავი ქონებით არსარგებლობა კი, არ არის საკმარისი საფუძველი სადავო გარიგებების მოჩვენებითად ცნობისათვის. აუცილებელია, რომ გარიგების მხარეებს ამ გარიგებით სურდეთ კანონსაწინააღმდეგო მიზნის მიღწევა ან სხვა გარიგების დაფარვა (იხ. სუსგ, საქმეზე ას-571-879-09, 30.04.2010წ.). კონკრეტულ შემთხვევაში, არ დასტურდება მოჩვენებითი გარიგების წინაპირობის არსებობა, კერძოდ, საქმის მასალებით არ დგინდება, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები იმ განზრახვის გარეშე მოქმედებდნენ, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყოლოდა. მოცემული თვალსაზრისით, სააპელაციო სასამართლომ აბსოლუტურად სწორად შეაფასა საქმეზე დადგენილი ფაქტები და მართებული დასკვნები გამოიტანა (იხ. წინამდებარე განჩინების 28-ე-29-ე პუნქტები).

40. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან.

41. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

42. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მათ საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

43. სსსკ-ის 401.4-ე მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 8000.00 ლარის 70% – 5600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 399-ე, 372-ე, 391-ე მუხლით, 401-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „ს.რ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ სს „ს.რ–ას“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (8000.00 ლარის, გადახდის თარიღი – 1 ივლისი 2013 წელი, საგადასახადო დავალება №661) 70% – 5600.00 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ე. გასიტაშვილი