საქმე №ას-395-2019 27 ივნისი, 2019 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორი – სსიპ ვ.ს.ს.ს–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ნ.თ–ი (მოსარჩელე)

მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორი - ნ.თ–ი

მოწინააღმდეგე მხარე - სსიპ ვ.ს.ს.ს–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 16 ნოემბრის განჩინება

პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა

მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ბრძaნების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის გადახდა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ნ.თ–ი (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, პირველი აპელანტი, პირველი კასატორი ან დასაქმებული) სსიპ ვ.ს.ს.ს–ში (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე, მეორე აპელანტი, მეორე კასატორი, დამსაქმებელი ან სამსახური) 2015 წლის 5 ოქტომბრის ბრძანებით სააღრიცხვო - ანალიტიკური დეპარტამენტის უფროსის თანამდებობაზე განუსაზღვრელი ვადით დაინიშნა. მისი ყოველთვიური შრომითი ანაზღაურება 1900 ლარს (დარიცხული) შეადგენდა.

2. დამსაქმებელმა 2016 წლის 7 აპრილს გამოსცა ბრძანება სამსახურში მოსალოდნელი სტრუქტურული რეორგანიზაციისა და სამუშაო ძალის შესაძლო შემცირების შესახებ, რის თაობაზეც სამსახურის სტრუქტურული ერთეულების თანამშრომლები, მათ შორის - მოსარჩელე, დადგენილი წესით გააფრთხილა.

3. „სსიპ ვ.ს.ს.ს–ის საშტატო განრიგისა და სახელფასო ფონდის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 17 ოქტომბრის №1862 განკარგულების მიხედვით, სამსახურში სულ 106 საშტატო ერთეული არსებობდა, მათ შორის - შვიდი დეპარტამენტის უფროსის თანამდებობა. სახელფასო ფონდის ოდენობა კი, ჯამურად 125 750 ლარს შეადგენდა.

4. „სსიპ ვ.ს.ს.ს–ის საშტატო განრიგისა და სახელფასო ფონდის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 21 ივლისის №1454 განკარგულების თანახმად, დეპარტამენტების უფროსების საშტატო ერთეულთა რაოდენობა შვიდის ნაცვლად ექვსით განისაზღვრა; შტატების მთლიანი რაოდენობა შენარჩუნდა (106 საშტატო ერთეული); შეიქმნა მრჩეველთა საბჭოს თავმჯდომარის ერთი და დეპარტამენტის უფროსის მოადგილის - 4 ახალი შტატი; სახელფასო ფონდის ოდენობა გაიზარდა და ჯამურად 131 750 ლარი შეადგინა.

5. 2016 წლის 21 ივლისიდან სამსახურის ორი დეპარტამენტი, სახელდობრ, სოციალურ საკითხთა და სააღრიცხვო-ანალიტიკური დეპარტამენტები გაერთიანდა და სამსახურის სტრუქტურა ექვსი დეპარტამენტით განისაზღვრა.

6. დამსაქმებლის 2016 წლის პირველი აგვისტოს ბრძანებით მოსარჩელე იმავე თარიღიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. მის გათავისუფლებას საფუძვლად დაედო სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი.

7. სადავო ბრძანების გამოცემის შემდეგ დამსაქმებელმა დასაქმებულს ერთი თვის კომპენსაცია გადაუხადა.

8. 2016 წლის 8 აგვისტოს მოსარჩელემ წერილობითი განცხადებით მიმართა დამსაქმებელს, თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების გადაცემის მოთხოვნით, რაც მას იმავე წლის 16 აგვისტოს გადაეცა.

9. 2016 წლის 14 სექტემბერს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ, სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობისა და კომპენსაციის - 35 000 ლარის, დაკისრების მოთხოვნით. მოსარჩელე ამტკიცებდა, რომ სამსახურში რეორგანიზაციის პროცესს სამუშაო ძალის შემცირება არ მოჰყოლია, ვინაიდან რეორგანიზაციის შედეგად ორგანიზაციის საშტატო ნუსხა შენარჩუნდა, სახელფასო ფონდი კი გაიზარდა. შესაბამისად, სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, მოსარჩელე დაკავებული თანამდებობიდან უსაფუძვლოდ გათავისუფლდა, რაც სადავო ბრძანების ბათილად ცნობისა და დამსაქმებლისათვის შესაბამისი კომპენსაციის დაკისრების საფუძველს ქმნიდა.

10. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო, მან წარადგინა როგორც მოთხოვნის გამომრიცხველი, ისე მისი განხორციელების ხელის შემშლელი (ხანდაზმულობის) შესაგებელი და განმარტა, რომ მოსარჩელე 2016 წლის 7 აპრილის ბრძანებით გაფრთხილებული იყო სამსახურში მოსალოდნელი რეორგანიზაციისა და ორგანიზაციული ცვლილებების შესახებ, ამასთან, მან ხელი მოაწერა გაფრთხილებას - სამსახურში მოსალოდნელი რეორგანიზაციისა და სამუშაო ძალის შესაძლო შემცირების შესახებ. გათავისუფლების შემდეგ მას კომპენსაციის სახით ასევე მიეცა ერთი თვის შრომის ანაზღაურება. შესაბამისად, სადავო ბრძანება კანონიერი იყო და მისი ბათილად ცნობის საფუძველი არ არსებობდა. გარდა ამისა, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმული იყო, ვინაიდან საქართველოს შრომის კოდექსის, შემდეგში სშკ-ის, 38-ე მუხლის მე-6 ნაწილის საფუძველზე, დასაქმებულს 30 კალენდარული დღის ვადაში არ გაუსაჩივრებია დამსაქმებლის ბრძანება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ.

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი გასაჩივრებული ბრძანება და მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, კომპენსაციის - 22 800 ლარის (საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი გადასახადების ჩათვლით - დარიცხული) გადახდა დაეკისრა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლი, სშკ-ის მე-2, 31-ე, 32-ე, 37-ე, 38-ე მუხლები, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, მე-8, 115-ე, 54-ე, 115- ე, 316-ე, 317-ე და 976-ე მუხლები, ასევე, ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის 23-ე და 24-ე მუხლები, სოციალური, ეკონომიკური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-6 და მე-7 მუხლები, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-4, მე-8, მე-14 მუხლები და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს არაერთი გადაწყვეტილება გამოიყენა.

12. აღნიშნული გადაწყვეტილება მხარეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს. მოსარჩელემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

13.1. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ კანონმდებელმა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების გასაჩივრების 30-დღიანი ვადა დაუკავშირა ამ უკანასკნელის მხრიდან დასაქმებულისათვის შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის წერილობითი დასაბუთების გადაცემას. პალატის დასკვნით, სშკ არ იძლევა პასუხს, თუ რა ვადაში უნდა გასაჩივრდეს ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილება იმ შემთხვევაში, თუკი არც დამსაქმებელი საკუთარი ინიციატივით არ გადასცემს და არც დასაქმებული არ მოითხოვს ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის წერილობით დასაბუთებას. იმ შემთხვევაში, როდესაც დასაბუთებული გადაწყვეტილება არ გადაუციათ, ხსენებულ მოთხოვნაზე უნდა გავრცელდეს სამწლიანი სახელშეკრულებო ხანდაზმულობის ვადა (სსკ-ის 129.1 მუხლი). განსახილველ შემთხვევაში დადგენილი იყო, რომ მოსარჩელეს სადავო ბრძანების საფუძვლების დასაბუთების მოთხოვნით, მოპასუხისათვის არ მიუმართავს, შესაბამისად, სამსახურს ამგვარი დოკუმენტი არ გაუცია. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მოპასუხის მიერ წარდგენილ წერილობით შესაგებელზე, რომლითაც მან დაადასტურა მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი დოკუმენტების: სადავო ბრძანებისა და შრომითი ხელშეკრულების 2016 წლის 16 აგვისტოს გადაცემის ფაქტი. ამდენად, რადგანაც მოსარჩელემ სარჩელი 2016 წლის 14 სექტემბერს აღძრა, არ არსებობდა მისი ხანდაზმულად მიჩნევის სამართლებრივი საფუძველი.

13.2. სააპელაციო პალატის განმარტებით, იმ პირობებში, როდესაც დადგენილი იყო, რომ მოპასუხემ სამსახურში რეორგანიზაციის საფუძვლით გათავისუფლებული ყველა თანამშრომელი, გარდა მოსარჩელისა, კონკურსის დასრულებამდე მოვალეობის შემსრულებლად დანიშნა, დამსაქმებელის მტკიცების საგანში შედიოდა იმის სარწმუნოდ დასაბუთება, თუ რა ლეგიტიმური მიზეზით დაითხოვა მან მხოლოდ მოსარჩელე და მოვალეობის შემსრულებლად დატოვა ყველა სხვა თანამშრომელი, რასაც განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხემ თავი ვერ გაართვა. ამ თვალსაზრისით, მხედველობაში იყო მისაღები ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელისთვის თუნდაც უფრო დაბალი რანგის თანამდებობის შეთავაზების ფაქტი საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა; შესაბამისად, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სააპელაციო პალატა გაიზიარებდა მოპასუხის პოზიციას საქართველოს მთავრობის დადგენილების საფუძველზე, რეორგანიზაციის საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის პირველი ორი წინაპირობის, კერძოდ: 1) საწარმოო აუცილებლობა, რომელიც შესაძლოა ლეგიტიმურ მიზანს წარმოადგენდეს რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებისათვის და 2) შტატების რეალურად და კანონთან შესაბამისად შემცირების ფაქტების არსებობა, მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველი მესამე წინაპირობის (უშუალოდ მოსარჩელის გათავისუფლებისა და სხვა თანამშრომლის დატოვების ლეგიტიმური მიზეზის დასაბუთების) არარსებობის საფუძვლით მაინც ვლინდებოდა.

გარდა აღნიშნულისა, მოპასუხემ ვერ დაადასტურა სამსახურში განხორციელებული რეორგანიზაციის შედეგად სამუშაო ძალის რეალურად შემცირება, დადასტურდა მხოლოდ სააღრიცხვო-ანალიტიკური დეპარტამენტის სოციალურ და ჯანდაცვის დეპარტამენტთან გაერთიანების ფაქტი, ამასთან, ვერც სოციალური და ჯანდაცვის მიმართულებით ორგანიზაციის სამუშაოს გაძლიერების კუთხით ვერ გამოიკვეთა ლეგიტიმური მიზეზი, ერთი დასაქმებულის დათხოვნისა და სამსახურში მეორის (ს.ა–ე) დატოვებისა, უფრო მეტიც, არ დადასტურებულა მოსარჩელისათვის ალტერნატივის სახით თუნდაც უფრო დაბალი რანგის თანამდებობის შეთავაზების ფაქტი.

13.3. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, სამსახურში ჩატარებული რეორგანიზაცია თავისი შინაარსით არ წარმოშობდა და დამსაქმებელს არ უქმნიდა სამუშაო ძალის შემცირების აუცილებლობას, მითუფრო იმ პირობებში, როდესაც ამ რეორგანიზაციის ფარგლებში მოსარჩელის გარდა სხვა თანამშრომელთა გათავისუფლების გარემოებები არ დადასტურებულა. ამდენად, პალატამ დაასკვნა, რომ რეორგანიზაციის საფუძველზე დამსაქმებელს არ წარმოშობია სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის გამოყენების უფლება. დამსაქმებლის მიერ განხორციელებული რეორგანიზაცია ავტომატურად არ წარმოშობდა სშკ-ის მითითებული მუხლის გამოყენებისა და დასაქმებულთა გათავისუფლების საფუძველს. კონკრეტულ შემთხვევაში არ გამოიკვეთა, რომ ჩატარებული რეორგანიზაცია თავისი შინაარსით დამსაქმებელს აყენებდა სამუშაო ძალის შემცირების აუცილებლობის წინაშე. აღნიშნული კი გამორიცხავდა რეორგანიზაციის მოტივით მოსარჩელის გათავისუფლების კანონიერების შესახებ მოპასუხის (დამსაქმებლის) პოზიციის გაზიარების შესაძლებლობას.

13.4. კომპენსაციის ოდენობასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ არც მოსარჩელისა და არც მოპასუხის პრეტენზიები არ გაიზიარა. მისი განმარტებით, კომპენსაცია ერთდროულად უნდა ფარავდეს როგორც მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი, საშუალოდ, შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა, შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განსაზღვრული კომპენსაცია - 22 800 ლარი, რომელიც ერთი წლის პერიოდის ხელფასს წარმოადგენს (1900 * 12 = 22 800 ლარს), გონივრული ოდენობის კომპენსაცია იყო, მითუფრო იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელეს მოპასუხისაგან დამატებით მიღებული ჰქონდა ერთი თვის ხელფასი.

14. აღნიშნული განჩინება მხარეებმა საკასაციო წესით გაასაჩივრეს. მოსარჩელემ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

14.1. მოსარჩელის მტკიცებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა ისე მიიჩნიეს კომპენსაციის გონივრულ ოდენობად ერთი წლის შრომის ანაზღაურების თანხა, რომ არ გაითვალისწინეს დავის ხანგრძლივობა და ის გარემოება, რომ სამსახურიდან გათავისუფლების შემდეგ, მოსარჩელე სამი წლის განმავლობაში უმუშევარი იყო და შემოსავალი არ გააჩნდა.

14.2. მოპასუხის საკასაციო საჩივრის არგუმენტები :

14.2.1. საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოებმა არ გაითვალისწინეს ის ფაქტი, რომ საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 21 ივლისის განკარგულებით დამსაქმებელთან შვიდი დეპარტამენტის ნაცვლად, ექვსი დეპარტამენტი შეიქმნა, რაც განაპირობა იმან, რომ სოციალურ საკითხთა და სააღრიცხვო-ანალიტიკური დეპარტამენტები ერთ დეპარტამენტად ჩამოყალიბდა. შესაბამისად, ცხადი იყო, რომ შეიცვალა საშტატო ერთეულების რაოდენობა და ფუნქციები, ასევე, ახლად შექმნილი დეპარტამენტის უფროსის საკვალიფიკაციო მოთხოვნები. იმ პირობებში, როდესაც რეორგანიზაციის შედეგად ახალი საშტატო ერთეული შეიქმნა, ახალი ფუნქციებითა და მოვალეობებით, გამოიკვეთა, მოსარჩელის დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლების კანონით გათვალისწინებული საფუძველი;

14.2.2. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არ გამოიკვლიეს და არ შეაფასეს, იყო თუ არა მოთხოვნა განხორციელებადი, სახელდობრ: ის, რომ მოსარჩელემ გაუშვა სშკ-ის 36-ე მუხლის მე-6 ნაწილით დადგენილი 30 -დღიანი გასაჩივრების ვადა.

15. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 და 29 მარტის განჩინებებით საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივრები დაუშვებელია, რადგანაც ისინი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

16. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

17. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივრები დასაშვები რომც ყოფილიყო, მათ არ აქვთ წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

17.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

18. განსახილველ შემთხვევაში, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობისა და კომპენსაციის ანაზღაურების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სშკ-ის 38.8 (სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით), 44-ე (შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), ასევე, სსკ-ის 394.1-ე (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება), 408.1-ე (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლები. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი და, ძირითადად, სამართლებრივად სწორად შეაფასა.

19. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას სასამართლო პირველ რიგში ამოწმებს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების საფუძვლების კვლევის შედეგად (შდრ. სუსგ №ას-151-147-2016, 19.04.2016).

19.1. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლებას საფუძვლად დაედო სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი.

სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას.

მითითებული ნორმის სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ორგანიზაციული ცვლილებები (რეორგანიზაცია) მხოლოდ მაშინ წარმოშობს მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძველს, თუ არსებობს სამუშაო ძალის შემცირების აუცილებლობა (შდრ. სუსგ №ას-1444-1364-2017, 9.03.2018).

განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მოპასუხე ორგანიზაციაში რეორგანიზაციის პროცესს დასაქმებულთა რაოდენობის შემცირება არ მოჰყოლია. სამსახურში რეორგანიზაციის შედეგად დასაქმებულთა რაოდენობა არ შეცვლილა და გარდა მოსარჩელისა, სხვა თანამშრომელი სამუშაოდან არ გათავისუფლებულა.

მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, შრომით-სამართლებრივ დავებს მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურება ახასიათებს, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. ამდენად, უნდა ვიხელმძღვანელოთ მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალური სტანდარტით, რომლის თანახმად, სწორედ დამსაქმებელია ვალდებული დაადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა. ამგვარი სტანდარტის გამოყენების ნორმატიულ საფუძველს ქმნის ის, რომ დამსაქმებელს აქვს მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს თავისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები (შდრ. სუსგ №ას-483-457-2015, 7.10.2015).

ამდენად, სწორედ დამსაქმებელია ვალდებული, სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენის გზით დაადასტუროს ორგანიზაციული ცვლილებების გამო დასაქმებულთა რიცხოვნობის შემცირების, მათ შორის მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის აუცილებლობა.

საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხემ სათანადო და დამაჯერებელ მტკიცებულებებზე მითითებით ვერ უზრუნველყო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება, სახელდობრ, მან ვერ დაამტკიცა, რომ ორგანიზაციული ცვლილებები მას აყენებდა სამუშაო დასაქმებულთა რიცხოვნობის შემცირების აუცილებლობის წინაშე. აღნიშნული კი გამორიცხავს რეორგანიზაციის მოტივით მოსარჩელის გათავისუფლების კანონიერების შესახებ მოპასუხის პოზიციის გაზიარების შესაძლებლობას.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა სადავო ბრძანება მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ მართებულად მიიჩნიეს უკანონოდ.

20. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს მოპასუხის საკასაციო პრეტენზიას სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით.

სშკ-ს 38-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, დასაქმებულს უფლება აქვს, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე დამსაქმებლის შეტყობინების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში გაუგზავნოს მას წერილობითი შეტყობინება ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნის თაობაზე. ამავე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, დამსაქმებელი ვალდებულია, დასაქმებულის მოთხოვნის წარდგენიდან 7 კალენდარული დღის ვადაში წერილობით დაასაბუთოს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი. ამავე მუხლის მე-6 ნაწილის მიხედვით, დასაქმებულს უფლება აქვს, წერილობითი დასაბუთების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში სასამართლოში გაასაჩივროს დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ.

საკასაციო პალატა განსახილველ შემთხვევაში იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება არც მოსარჩელის მხრიდან მოპასუხის მიმართ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნის და არც დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულისათვის ამგვარი დასაბუთების გადაცემის ფაქტობრივი გარემოება.

განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მოსარჩელე 2016 წლის 1 აგვისტოდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. ასევე, უდავოა, რომ მოსარჩელეს თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება 2016 წლის 16 აგვისტოს ჩაჰბარდა, რის შემდეგაც, 29 კალენდარული დღის ვადაში, 2016 წლის 14 სექტემბერს, დასაქმებულმა სარჩელით სასამართლოს მიმართა.

ამდენად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეს სარჩელის აღძვრის დროისათვის არათუ სარჩელის წარდგენის 30 - დღიანი ვადა (სშკ-ის 38.6), არამედ ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნის ვადაც (სშკ-ის 38.4) კი არ ჰქონდა გაშვებული.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხის საკასაციო პრეტენზია სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, საფუძველს მოკლებულია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

21. საკასაციო პალატა არ იზიარებს მოსარჩელის შეფასებას, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ განსაზღვრული კომპენსაციის ოდენობის სიმცირესთან დაკავშირებით.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ იმ პირობებში, როდესაც სშკ არ განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს, მისი განსაზღვრის დისკრეცია სრულად სასამართლოს აქვს მინდობილი, რა დროსაც სასამართლომ სხვადასხვა ფაქტორის (შესაძლო მატერიალური და მორალური ზიანი, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა, უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა და ა. შ.) გათვალისწინებით, უნდა მიაკუთვნოს სამუშაოდან უკანონოდ გათავისუფლებულ პირს გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურება.

საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განსაზღვრული კომპენსაცია - 22 800 ლარი, რომელიც ერთი წლის პერიოდის ხელფასს წარმოადგენს (1900 * 12 = 22 800 ლარი) გონივრული ოდენობის კომპენსაციად უნდა ჩაითვალოს. ერთ-ერთი მთავარი ორიენტირი კომპენსაციის გამოთვლისას უნდა იყოს ის სავარაუდო, გონივრული დროის მონაკვეთი, რომელიც გათავისუფლებულს სჭირდება ახალი სამსახურის მოსაძებნად. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ ერთწლიანი პერიოდი გაითვალისწინა, რაც ადეკვატურია ვინაიდან მოსარჩელეს გათავისუფლებისას დამსაქმებლისგან მიღებული აქვს ერთი თვის კომპენსაციაც.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა სრულად ეთანხმება გასაჩივრებულ განჩინებაში განვითარებულ მსჯელობასა და დასკვნებს და მიიჩნევს, რომ სასარჩელო მოთხოვნა კომპენსაციის ერთი წლის ხელფასის ოდენობით ანაზღაურების ნაწილში საფუძვლიანი იყო და მართებულად დაკმაყოფილდა.

22. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დეტალურად აღარ იმსჯელებს განსახილველი საკასაციო საჩივრების ყველა პრეტენზიაზე.

23. მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივრები დასაშვები იქნებოდა.

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, რადგანაც კასატორებმა ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

25. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან მოპასუხის საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% - 798 ლარი.

26. მოსარჩელე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, კანონის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სსიპ ვ.ს.ს.ს–ისა და ნ.თ–ის საკასაციო საჩივრები, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სსიპ ვ.ს.ს.ს–ს (ს/კ .....) დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1140 ლარის (საგადასახადო მოთხოვნა #02437, გადახდის თარიღი 27.03.2019წ.) 70% - 798 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ბესარიონ ალავიძე