საქმე №ას-607-2019 4 ივლისი, 2019 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – გ.გ–ი, ლ.გ–ი (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.გ–ი (მოსარჩელე)

მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე - ქ.გ–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 7 თებერვლის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის ½ წილზე ბათილად ცნობა, ნასყიდობის ხელშეკრულების ½ წილზე ბათილად ცნობა, ½ წილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ნ.გ–ი (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მამკვიდრებელი ან გარდაცვლილი) 1996 წლის 6 აგვისტოს გარდაიცვალა. მას პირველი რიგის ოთხი მემკვიდრე დარჩა: მეუღლე - ც.გ–ი (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც გარდაცვლილის/მამკვიდრებლის მეუღლე) და შვილები: ნ. (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე ან მამკვიდრებლის/გარდაცვლილის ქალიშვილი), გ. (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც პირველი მოპასუხე, პირველი აპელანტი, პირველი კასატორი ან მამკვიდრებლის/გარდაცვლილის ვაჟი) და ც. (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც მამკვიდრებლის/გარდაცვლილის მეორე ქალიშვილი) გ–ები.

2. გარდაცვლილის სამკვიდრო მასაში შედიოდა უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისში, ......., ს/კ-ით ..... (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც სამკვიდრო ქონება, დანაშთი ქონება, უძრავი ქონება/ნივთი ან საცხოვრებელი ბინა).

3. 2008 წლის 17 ივნისს მამკვიდრებლის მეუღლემ სანოტარო წესით დამოწმებული განცხადებით უარი განაცხადა გარდაცვლილი მეუღლის დანაშთი ქონებიდან მის კუთვნილ წილზე, ვაჟის, ანუ პირველი მოპასუხის სასარგებლოდ. მამკვიდრებლის მეუღლე (ც.) 2017 წლის 8 აგვისტოს გარდაიცვალა (იხ. ტ.1.ს.ფ. 61; ს.ფ. 143).

4. მოსარჩელე, მამის გარდაცვალებიდან (1996 წლის 6 აგვისტო) 6 თვის ვადაში, ფაქტობრივად დაეუფლა სამკვიდროს, სახელდობრ, ის აგრძელებდა ცხოვრებას მამკვიდრებლის დანატოვარ ბინაში და სარგებლობდა მამკვიდრებლის როგორც უძრავი, ისე მოძრავი ქონებით.

5. 2008 წლის 17 ივნისს მამკვიდრებლის ვაჟის (პირველი მოპასუხე) სახელზე გაიცა სამკვიდრო მოწმობა, რომლითაც მან, როგორც პირველი რიგის კანონისმიერმა მემკვიდრემ, გარდაცვლილის დანაშთი ქონება სრულად მიიღო. სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, საჯარო რეესტრში უძრავი ქონება მის საკუთრებად აღირიცხა (ტ.1.ს.ფ. 22-24; ს.ფ. 27).

6. მამკვიდრებლის მეორე ქალიშვილმა (ქ.გ–მა) 2018 წლის 25 აპრილს სანოტარო წესით დამოწმებული განცხადებით, დაადასტურა, რომ მამის დანაშთი სამკვიდრო არც სანოტარო ბიუროში განცხადების შეტანითა და არც ფაქტობრივი ფლობით არ მიუღია (იხ. ტ.1. ს.ფ. 142).

7. 2017 წლის 19 ივნისს პირველ მოპასუხესა და მის შვილს - ლ.გ–ს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეორე მოპასუხე, მეორე აპელანტი, მეორე კასატორი, პირველი მოპასუხის შვილი ან მამკვიდრებლის/გარდაცვლილის შვილიშვილი; პირველი და მეორე მოპასუხე ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც მოპასუხეები, აპელანტები ან კასატორები) შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, პირველმა მოპასუხემ სადავო უძრავი ქონება შვილს (მეორე მოპასუხეს) 40 000 ლარად მიჰყიდა. ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, უძრავი ნივთი საჯარო რეესტრში ამ უკანასკნელის საკუთრებად აღირიცხა.

8. 2018 წლის 6 მარტს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხეების წინააღმდეგ და მოითხოვა:

8.1. სამკვიდრო მოწმობაში ცვლილების შეტანა და მამის დანაშთი ქონების 1/2 ნაწილის მესაკუთრედ ცნობა;

8.2. მოპასუხეებს შორის უძრავ ქონებაზე 2017 წლის 19 ივნისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ½ ნაწილში ბათილად ცნობა;

8.3. მოსარჩელე ამტკიცებდა, რომ მამის გარდაცვალების მომენტისათვის მისი პირველი რიგის კანონისმიერ მემკვიდრეებს მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე წარმოადგენდა. მოსარჩელეს მამის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის განმავლობაში დანაშთ ქონებაში რეგისტრაციით, ცხოვრებითა და დაუფლებით, მიღებული აქვს სამკვიდრო ქონება. მიუხედავად ამისა, პირველმა მოპასუხემ, დისგან ფარულად მიმართა ნოტარიუსს, 2008 წლის 17 ივნისს მიიღო სამკვიდრო მოწმობა და უძრავი ქონება საკუთრებად დაირეგისტრირა. გარდა ამისა, პირველმა მოპასუხემ 2017 წლის 19 ივნისს შვილს - მეორე მოპასუხეს, მამის დანაშთი ქონება მიჰყიდა, რაც მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა 2018 წლის 14 თებერვალს.

პირველმა მოპასუხემ უხეშად დაარღვია დის სამემკვიდრეო უფლებები, რის გამოც ის, როგორც გარდაცვლილის მემკვიდრე, უფლებამოსილია, მოითხოვოს როგორც დანაშთი ქონების ½ ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობა, ასევე, მოპასუხეთა შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაწილობრივ, ½ ნაწილში ბათილად ცნობა.

9. მოპასუხეებმა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ გარდაცვლილის პირველი რიგის მემკვიდრეებს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხესთან ერთად წარმოადგენდნენ ასევე მეორე ქალიშვილი - ქ.გ–ი და მამკვიდრებლის მეუღლე - ც.გ–ი. მოსარჩელეს, მამის გარდაცვალების შემდეგ, არც ფაქტობრივი ფლობითა და არც სანოტარო ორგანოსათვის მიმართვის გზით არ მიუღია სამკვიდრო, ის მეგობართან ცხოვრობდა, ძმასთან ჰქონდა კარგი დედმამიშვილური ურთიერთობა, რის გამოც შეთანხმდნენ უძრავი ქონების პირველი მოპასუხის საკუთრებად აღრიცხვაზე. მოსარჩელეს საცხოვრებელი ბინის ნაწილზე რაიმე სახის პრეტენზია არასდროს არ ჰქონია და არც მისი დაუფლების ან საკუთრებაში რეგისტრაციის ნება არ გამოუხატავს. გარდაცვლილის მეუღლემ უარი განაცხადა მამკვიდრებლის დანაშთი ქონებიდან მისი კუთვნილი წილის მიღებაზე პირველი მოპასუხის სასარგებლოდ, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ მან საკუთარი წილი შვილს (პირველ მოპასუხეს) აჩუქა. გასათვალისწინებელი იყო, რომ მამკვიდრებლის ვაჟმა გაწია მამის მოვლისა და მკურნალობის ხარჯები. მის მიერ სამკვიდროს მიღების შესახებ მოსარჩელისათვის თავიდანვე იყო ცნობილი. გარდა ამისა, პირველ მოპასუხეს ჰქონდა არაერთი საფინანსო ორგანიზაციის დავალიანება, რაც სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებით მიღებული თანხით დაფარა. შესაბამისად, გარიგება არ იყო თვალთმაქცური და არ არსებობდა მისი ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძვლები.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. პირველი მოპასუხის სახელზე გაცემულ სამკვიდრო მოწმობის (რეესტრის N2-259) 1/3 ნაწილში შევიდა ცვლილება; ნაწილობრივ, 1/3 ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი 2017 წლის 19 ივნისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, პირველმა მოპასუხემ მამის სამკვიდრო ქონება შვილს, მეორე მოპასუხეს მიჰყიდა; მოსარჩელე ცნობილ იქნა მამკვიდრებლის დანაშთი ქონების, ამჟამად, საჯარო რეესტრში მეორე მოპასუხის სახელზე აღრიცხული უძრავი ქონების 1/3 ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 1507-ე, 1504-ე,-ე, 52-ე, 323-ე, 524-ე, 1434-ე, 1447-ე, 1503-ე,1450-ე, ასევე, 1996 წლის 3 აგვისტოს მოქმედი საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 540-ე, 539-ე და 544 მუხლები გამოიყენა.

11. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 7 თებერვლის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

12.1. სააპელაციო პალატამ საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, დადასტურებულად მიიჩნია მოსარჩელის მიერ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლების ფაქტი. პალატამ აღნიშნა, რომ მითითებული გარემოების დადგენის მიზნით, სასამართლოში დაკითხულმა მოწმეებმა დაადასტურეს, რომ მოსარჩელე მამის გარდაცვალების შემდეგ სადავო საცხოვრებელ სახლში წლების განმავლობაში ცხოვრობდა. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ შეძლო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება, კერძოდ, მან სადავო პერიოდში სამკვიდრო ქონებაზე, როგორც საკუთრებაზე, ბატონობა შესაბამისი მტკიცებულებებით დაადასტურა. მოპასუხეებს კი, არ წარუდგენიათ რაიმე სახის სამართლებრივად ვარგისი მტკიცებულება, რაც მოწმეთა ჩვენებებში მითითებულ გარემოებას - მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ სადავო უძრავ ნივთში მოსარჩელის ცხოვრების ფაქტს გააქარწყლებდა;

12.2. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქმის მასალებით დასტურდებოდა, რომ გარდაცვლილის სამკვიდრო ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე გაიხსნა, შესაბამისად, სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხები სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) შესაბამისი ნორმებით უნდა მოწესრიგებულიყო. ამასთან, მხარეები არც სსკ-ის გამოყენებაზე არ შეთანხმებულან;

12.3. სააპელაციო პალატის დასკვნით, მეორე მოპასუხე მამასთან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, სადავო უძრავი ქონების 1/3 ნაწილში კეთილსინდისიერ შემძენად ვერ მიიჩნეოდა. პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მეორე მოპასუხე პირველი მოპასუხის შვილია, შესაბამისად, ახლო ნათესავთან - შვილთან დადებული გარიგების პირობებში, „სხვისი“ ქონების არამართლზომიერად, „სხვა“ პირის ნების გარეშე გასხვისების ფაქტი, ქონების მიმღების კეთილსინდისიერებას გამორიცხავდა და ნასყიდობის გაბათილებისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის დამაბრკოლებელ გარემოებად ვერ მიიჩნეოდა, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც სარჩელზე წარმოდგენილი შესაგებელი ამგვარ მტკიცებას არ შეიცავდა;

12.4. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელემ კანონით დაკისრებული მტკიცების ტვირთი დაძლია, მან კანონით გათვალისწინებულ ვადაში მამის სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი დაუფლების გზით მიღების ფაქტი დაადასტურა, ხოლო, რაც შეეხება მოპასუხეებს (აპელანტებს), მათ მტკიცების ტვირთის სამართლიანი განაწილების პირობებში ვერ შეძლეს იმგვარი საპირწონე მტკიცებულებათა წარმოდგენა, რომლებიც მოსარჩელის წარმოდგენილ მტკიცებულებებს ეჭვქვეშ დააყენებდა და სასამართლოს შეუქმნიდა დასაბუთებული ვარაუდის საფუძველს, რომ მოსარჩელეს მამის დანაშთი სამკვიდრო ფაქტობრივი დაუფლების გზით არ მიუღია. ამდენად, სააპელაციო საჩივარი დაუსაბუთებელი იყო და მისი დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები არ იკვეთებოდა.

13. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

13.1. სასამართლომ იხელმძღვანელა 1964 წლის რედაქციის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 544-ე მუხლით, თუმცა არასწორად განმარტა ის. სამკვიდროს მიღების ერთ-ერთ გზას მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს ფლობა ან მართვა წარმოადგენს, რაც მოსარჩელის მხრიდან არ გამოვლენილა;

13.2. მეორე მოპასუხეს არ მოეთხოვებოდა იმის ცოდნა, რომ ექვსი თვის განმავლობაში, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა სამკვიდრო ქონების მიღებას გულისხმობს, შესაბამისად, ის სადავო ქონების კეთილსინდისიერ შემძენს წარმოადგენს.

13.3. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად გაანაწილეს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი. სამკვიდროს ფაქტობრივად მიღების ფაქტის დადასტურების მტკიცების ტვირთი, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის თანახმად, მოსარჩელეს ეკისრებოდა. მოსარჩელე კი, სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტის დადასტურებას მხოლოდ სადავო მისამართზე რეგისტრაციითა და მოწმეთა ჩვენებებით ცდილობს, რაც დადგენილი სასამართლო პრაქტიკით სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობის დასადასტურებლად საკმარისი არ არის.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 მაისის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

15. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

16. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

16.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

17. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა დავის საგნის გამოსაკვლევად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ.

18. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, სამკვიდრო ქონების 1/2 ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 982.1 (პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა, აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლები, ასევე, იმავე კოდექსის 1507-ე (სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ. იმ ურთიერთობათა მიმართ, რომლებიც წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, ამ კოდექსის ნორმები გამოიყენება 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი უფლებებისა და მოვალეობების მიმართ) მუხლი და 1964 წლის 26 დეკემბრის საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 539-ე (მემკვიდრეობის გადასვლა ხდება კანონით ან ანდერძით), 540-ე (სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება სამკვიდროს დამტოვებლის გარდაცვალების დღე) 542-ე (კანონით მემკვიდრეობის დროს მოქალაქენი, რომლებიც ცოცხალი იყვნენ სამკვიდროს დამტოვებლის სიკვდილის მომენტისათვის), 544-ე (კანონისმიერი მემკვიდრეობის დროს თანასწორი წილის უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან პირველ რიგში გარდაცვლილის შვილები, მეუღლე და მშობლები) და 556-ე (იმისთვის, რომ სამკვიდრო მემკვიდრისა გახდეს, მან უნდა მიიღოს იგი. სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, თუ მემკვიდრე ფაქტიურად შეუდგება სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, აგრეთვე, როდესაც იგი შეიტანს სანოტარო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში სამკვიდროს გახსნის ადგილას განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ; აღნიშნული მოქმედებები შესრულებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან. მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან) მუხლები.

19. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამემკვიდრეოსამართლებრივი ურთიერთობების წარმოშობა და სამემკვიდრეო უფლებების განხორციელება უკავშირდება არა მარტო სამკვიდროს გახსნის მომენტს, არამედ მემკვიდრეთა მხრიდან გარკვეული იურიდიული მოქმედების შესრულებას. მართალია, კანონის თანახმად სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრება ხდება მისი გახსნის მომენტიდან, მაგრამ, როდესაც სამკვიდროს მიმღებ მემკვიდრეთა რიცხვი ერთზე მეტია, მაშინ აუცილებელია, თითოეულმა მემკვიდრემ კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში შეასრულოს სამკვიდროს მიღებისათვის აუცილებელი მოქმედება.

სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს განმსაზღვრელია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე კომპონენტები - სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისკენ მიმართული ნება და ამგვარი ნების მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში გამოვლენა. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება (სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რომლისთვისაც, ჩვეულებრივ, აუცილებელია ნების ნამდვილობა). მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვა, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა) (შდრ. სუსგ-ები №ას-283-268-2017, 07.07.2017; №ას-1172-1127-2016, 31.03.2017წ; ას-203-193-2016, 02.06.2016; ას-972-921-2015, 15.12.2015წ; Nას-482-455-2012, 31.05.2012წ).

20. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ მოსარჩელემ მამის სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო. აღნიშნული შეფასების საფუძველს საკასაციო პალატას უქმნის პირველი ინსტანციის სასამართლოში, საქმეზე დაკითხული მოწმეების: ნ.კ–ძის (დეიდა) და თ.კ–ძის (ნათესავი) ჩვენებები და საინფორმაციო ბარათი, რითაც ერთმნიშვნელოვნად დასტურდება, რომ მოსარჩელე, მამის გარდაცვალებამდე და გარდაცვალების შემდეგაც, რეგისტრირებული იყო და ცხოვრობდა სამკვიდრო ქონებაში, რაც ცხადყოფს იმ გარემობას, რომ მოსარჩელემ მამის სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო. აღსანიშნავია, რომ აღნიშნული მტკიცებულებების საწინააღმდეგო მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის.

21. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორთა პრეტენზიას, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მეორე მოპასუხე არასწორად მიიჩნიეს სადავო ქონების არაკეთილსინდისიერ შემძენად.

სსკ-ის 185-ე მუხლის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. ამავე კოდექსის 312-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი მიიჩნევა სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა.

სსკ-ის 185-ე მუხლი იცავს კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესებს საჯარო რეესტრის მონაცემთა სისწორისა და რეგისტრირებული მესაკუთრის უფლებამოსილების მიმართ. აღნიშნული მუხლი მოიცავს შემთხვევას, როდესაც უძრავი ნივთის გასხვისების ნებას ავლენს რეგისტრირებული მესაკუთრე, მაგრამ მისი საკუთრების უფლება შეცილებულია სხვა, მესამე პირთა მხრიდან ან არ არის სრულყოფილი, რისი არცოდნაც შემძენის მიერ წარმოგვიჩენს მას (შემძენს) კეთილსინდისიერად. აღნიშნულ ნორმათა ანალიზი ცხადყოფს, რომ, როდესაც საქმე უკავშირდება უძრავი ქონების შეძენას, შემძენს, თავისი უფლების დასამტკიცებლად, შეუძლია, დაეყრდნოს რეესტრში რეგისტრირებული ფაქტების სისწორის ვარაუდს, თუნდაც, სინამდვილეში, უსწორო იყოს რეესტრის მონაცემები. ამ მდგომარეობას არაარსებითად აქცევს შემძენის კეთილსინდისიერი დამოკიდებულება, რაც საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უსწორობით გამოიხატება. ერთადერთი, რაც რეესტრის უტყუარობის ფიქციას და, შესაბამისად, ნივთის შეძენას არღვევს, სწორედ შემძენის არაკეთილსინდისიერებაა.

სსკ-ის 185-ე და 312-ე მუხლები შეიცავს არაკეთილსინდისიერების იურიდიული შედეგის განმსაზღვრელ კომპონენტს - შემძენმა იცის, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. ამ საკითხის გამორკვევისას გამოსაკვლევია შემძენის შესაძლებლობანი რეესტრის არასწორი ჩანაწერის ცოდნასთან მიმართებით ან უნდა გაირკვეს, შემძენს გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში უნდა სცოდნოდა თუ არა სადავო ფაქტის შესახებ. ამდენად, შემძენის ინტერესების დაცვა უნდა მოხდეს არა მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემების გათვალისწინებით, არამედ ქონების მესაკუთრის ვინაობისადმი მისი სუბიექტური დამოკიდებულებით (შდრ. სუსგ. №ას-355-334-2014, 21.07.2014წ; №ას-375-352-2014, 14.07.2014წ.).

განსახილველ შემთხვევაში, სადავო გარიგების მხარეებს ახლო ნათესავები და ერთი ოჯახის წევრები, მამა-შვილი წარმოადგენენ, შესაბამისად, მოქმედებს მათ შორის ერთმანეთის ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციის ფლობის პრეზუმფცია, რაც კასატორებმა სარწმუნო და დამაჯერებელი მტკიცებულებებით ვერ გააქარწყლეს. ამრიგად, ვლინდება 2017 წლის 19 ივნისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების, ნაწილობრივ, 1/3 ნაწილში ბათილად ცნობის საფუძველი, ვინაიდან, პირველი მოპასუხე არ იყო უფლებამოსილი, თავისი შვილისთვის მიეყიდა სხვის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ნაწილი (შდრ. სუსგ. №ას-186-175-2017, 2.06.2017).

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე უფლებამოსილია, სსკ-ის 982.1-ე და 408.1-ე მუხლების საფუძველზე, დაიბრუნოს სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლება.

22. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დეტალურად აღარ იმსჯელებს განსახილველი საკასაციო საჩივრის იმ პრეტენზიებზე, რომელთაც საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ გააჩნიათ.

23. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგ-ები №ას-283-268-2017, 07.07.2017; №ას-263-263-2018, 15.05.2018; №ას-472-448-2013, 05.12.2013).

24. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

25. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, რადგანაც კასატორებმა ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

26. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% - 466.9 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ.გ–ისა და ლ.გ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. გ.გ–სა (პ/ნ .....) და ლ.გ–ს (პ/ნ .....) დაუბრუნდეთ ლ.გ–ის (პ/ნ .....) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 667 ლარის (საგადასახადო დავალება #0, გადახდის თარიღი 03.05.2019წ.) 70% - 466.9 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი